Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van diverse onderwijswetten in verband met het door de scholen om niet ter beschikking stellen van lesmateriaal aan de leerlingen in het voortgezet onderwijs (31325)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2007-2008, pag. 1258-1311

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

09-06-2008

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2007-2008

nr. 31, pagina 1258-1311

27-05-2008

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 31325Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling brief van de Huishoudelijke Commissie inzake de benoeming van een Eerste plaatsvervangend griffier van de Eerste Kamer der Staten-Generaal (EK nr. LCVI, A)Pagina 1258-1258
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van diverse onderwijswetten in verband met het door de scholen om niet ter beschikking stellen van lesmateriaal aan de leerlingen in het voortgezet onderwijs (31325)Pagina 1258-1311
Lijst van besluiten (dinsdag 27 mei 2008)Pagina 1311-1311
Lijst van ingekomen stukken, met de door de Voorzitter ter zake gedane voorstellen (dinsdag 27 mei 2008)Pagina 1311-1312
Behandeling van het wetsvoorstel Aanvulling van de Algemene wet bestuursrecht met een regeling over samenhangende besluiten (Wet samenhangende besluiten Awb) (30980), het wetsvoorstel Uitvoering van richtlijn 2006/68/EG van het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie van 6 september 2006 (PbEU L 264) tot wijziging van richtlijn 77/91/EEG betreffende de oprichting van naamloze vennootschappen en de instandhouding en wijziging van hun kapitaal (31220), het wetsvoorstel Wijziging van de Wet bevordering eigenwoningbezit (uitvoeringstechnische wijzigingen) (31247) en een aantal andere wetsvoorstellenPagina 1258-1258
Presentie en opening (dinsdag 27 mei 2008)Pagina 1257-1258

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 260 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging
van diverse onderwijswetten in verband met het door de scholen om niet ter
beschikking stellen van lesmateriaal aan de leerlingen in het voortgezet onderwijs
(31325).De beraadslaging wordt geopend.Mevrouw Dupuis (D66):Voorzitter. Over het wetsvoorstel inzake de gratis schoolboeken heeft
de VVD-fractie zich in het voorlopig verslag zeer kritisch geuit. Na het lezen
van de memorie van antwoord is deze kritiek niet minder geworden. Integendeel,
de memorie van antwoord heeft de grote bezwaren van onze fractie in het geheel
niet weerlegd. Bij onze fractie is nog meer de overtuiging gegroeid, dat dit
wetsvoorstel in hoge mate ongewenst, want onuitvoerbaar is, en bovendien overbodig.
Ik ben nu negen jaar woordvoerder onderwijs voor de VVD, maar een meer onuitvoerbaar
wetsvoorstel dan dit kan ik mij niet herinneren. Ik ben werkelijk verslagen
door het gebrek aan verstand van en liefde voor het onderwijs bij deze regering.De VVD-fractie vindt dít wetsvoorstel onaanvaardbaar. Maar in principe
zouden wij eventueel akkoord kunnen gaan met een ouderlijke subsidie met oog
op de kosten van (een deel van) het lesmateriaal. Wat dat betreft is in onze
visie de overgangsregeling in dit wetsvoorstel het in al zijn simpelheid waard
om wél te worden uitgevoerd, en op termijn tot definitieve regeling
te worden omgebouwd. Maar het hoofdbestanddeel van wetsvoorstel 31325, de
definitieve regeling, levert zo'n onevenredige belasting op voor de scholen,
dat wij eigenlijk niet kunnen begrijpen dat een regering dit
de scholen in dit land wil aandoen, en dan ook nog in een situatie dat eenvoudiger
oplossingen voor de hand liggen en wel uitvoerbaar zijn.Ik ga nu nogmaals in op onze bezwaren. Deze hebben niet zozeer te maken
met liberale idealen, zoals de overtuiging dat alleen mensen die hulp nodig
hebben door de overheid moeten worden geholpen, maar vooral met zeer praktische,
feitelijke zaken. Wij hopen hiermee tot een consensus te komen met de collega-fracties,
waarover overigens gerede twijfel bestaat. Een hoofdtaak van de Eerste Kamer,
van ons allen hier, is het toezien op de uitvoerbaarheid van wetten. Welnu:
de VVD-fractie neemt die hoofdtaak uitermate serieus. Dat is zeker nodig bij
dit wetsvoorstel, dat het gevolg is van een wild idee, dat vervolgens zonder
verder doordenking in een wetsvoorstel wordt omgezet. Het lijkt wel een ideologische
oorlogsvoering tegen de scholen. De bedenkers zijn niet meer vatbaar voor
kritiek, en niet gevoelig voor de ramp die zij aanrichten. Bij onze kritiek
op dit wetsvoorstel worden wij gesteund door de vele, vele signalen uit de
samenleving, die de uitvoerbaarheid ervan betwisten. Om te beginnen is daar
de Raad van State die op grond van diverse argumenten het wetsvoorstel een
dikke onvoldoende geeft, om in onderwijstermen te blijven. Maar ook de VO-raad,
De MBO Raad, schoolleiders, lerarenorganisaties, organisaties van ouders –
ja zelfs zij! – de boekenbranche, allen hebben overtuigende bezwaren.
De aanbestedingsregels zijn te complex, er is te weinig budget, de positie
van de docent loopt gevaar. Ik kom op al deze bezwaren nog terug.Laat ik beginnen bij het advies van de Raad van State, dit andere Hoge
College van Staat. De Raad van State heeft diverse zeer kritische vragen gesteld
en ernstige bezwaren geuit. Ik noem die met instemming. Centraal in het advies
van de raad staat de vraag naar de noodzaak van deze wet: hoe groot is het
probleem eigenlijk (er is immers al een regeling), hier is sprake van "moeilijk
te begrijpen" vrijgevigheid, heeft dit thema prioriteit gezien alle problemen
waarmee het onderwijs worstelt? De noodzaak van overheidsingrijpen is niet
komen vast te staan, aldus de Raad van State. Er is geen groot en evident
probleem dat om een oplossing vraagt, maar de wet leidt wel tot ernstige neveneffecten,
zoals budgetproblemen voor de scholen en grote uitvoeringslasten. De VVD-fractie
onderschrijft deze beoordeling van het wetsvoorstel volledig.Veel van deze zaken zijn ook in het debat in de Tweede Kamer ter sprake
geweest. De wet is met minimale meerderheid aangenomen. Overigens wil ik graag
opmerken dat dit dan ook nog wel erg krap is, nu het gaat om een wet met zulke
enorme effecten op een sector in de samenleving die zo essentieel is als het
onderwijs. Coalitiediscipline is begrijpelijk en soms noodzakelijk, maar de
vraag is ook – en voortdurend – of de belangen van de samenleving
niet het zwaarst moeten wegen, zeker als deze belangen zo aantoonbaar feitelijk
worden geschaad. Soms moeten politieke idealen wijken voor de redelijkheid
van de praktische bezwaren.In de Tweede Kamer is gesproken over de impact van het rapport van de
commissie-Dijsselbloem. Deze heeft aangegeven dat te veel en te vaak "ondoordachte
systeemwijzigingen zijn doorgevoerd in het onderwijs". De commissie is
nauwelijks klaar of er komt er weer een aan: dit wetsvoorstel. Alle oppositiepartijen
zijn hiertegen te hoop gelopen, met goede, want feitelijk juiste, overtuigende
argumenten, maar de regering luistert niet. Integendeel, de regering blijft
de scholen confronteren met steeds weer nieuwe maatregels. Een uitputtingscrisis
lijkt nabij; wij mogen die scholen, ouders en leerlingen niet aandoen.Vele bezwaren die in de Tweede Kamer zijn besproken, erkent onze fractie
ook. Maar wij willen ons nu concentreren op de zaak die voor ons het zwaarst
weegt, namelijk onze zorg over de effecten en de uitvoerbaarheid van deze
wet. Dit is natuurlijk de kwestie van de administratieve belasting voor de
scholen die het gevolg zou zijn van aanname van dit wetsvoorstel. Het gaat
hier met name om de aanbesteding volgens Europese richtlijnen.Om te beginnen is er in de vele externe, juridische, commentaren, maar
ook in de betogen van de staatssecretaris geen duidelijkheid gekomen over
de vraag of de scholen die volgens het wetsvoorstel zullen moeten zorgen voor
de schoolboeken, wel of niet onder deze richtlijn vallen. Sommige juristen,
ervaren in de Europese regelgeving, zien nog een uitweg. Maar de Europese
Commissie stelt desgevraagd dat de Europese aanbestedingsregels hier wel gelden.
Alleen al dit punt! Hoe kan een regering de scholen een dergelijke onzekerheid
aandoen? Had dit nu niet eerst volledig duidelijk moeten zijn? Hoe kan men
dit aan de scholen overlaten? Heeft dit iets te maken met het primaire proces,
namelijk goed onderwijs geven? Hebben scholen afdelingen juridische zaken
om de complexiteit rond zo'n aanbesteding te hanteren? Nee, die hebben ze
niet en terecht. Ik mag toch hopen dat er nooit juridische afdelingen bij
scholen zullen komen! Wij willen die niet. Scholen moeten voor onderwijs zorgen,
en geen juridische raadsels moeten oplossen.Ik doel hier onder meer op de kwestie dat er een uitweg zou kunnen zijn
uit de Europese aanbestedingsrichtlijnen. Dit betreft een dienstenvariant:
de scholen besteden dan de verwerving van boeken uit aan een bedrijf of instantie
die alles regelt. De een zegt dat dit wel zou leiden tot een uitzondering
op de Europese richtlijn, de ander ontkent dit. Uiteindelijk wordt verwezen
naar het Europese Hof, ook door de staatssecretaris. Ik vraag mij af, mevrouw
de voorzitter, hoe de staatssecretaris durft aan te komen met een wet, die
in het midden laat hoe precies de situatie is inzake de plicht tot aanbesteding.
De VVD-fractie stelt vast, dat de Europese Commissie ervan uitgaat dat de
regels wel gelden. Voor de leveringsvariant – de scholen bestellen de
boeken zelf – geldt dat in elk geval. Maar had niet eerst "Den
Haag" consensus moeten hebben over de ins en outs van dit wetsvoorstel,
voor het werd aangeboden aan de Staten-Generaal?De staatssecretaris heeft in de memorie van antwoord vijftien kantjes
nodig om uit te leggen wat er juridisch wel en niet is toegestaan bij de aanbesteding.
Ook zij heeft juridisch advies gevraagd aan experts op dit terrein en aan
de Europese Commissie zelf. Daarnaast zijn er nog adviezen van diverse belangenorganisaties,
die zich ook over de juridische aspecten van de aanbestedingsprocedure hebben
laten voorlichten. Het geheel geeft zo'n bont geheel van overwegingen, dat
elk redelijk mens zich zou moeten afvragen wat scholen hier in vredesnaam
mee aan moeten.Onze conclusies ten aanzien van de inhoud van de vele juridische commentaren
zijn de volgende. Allereerst is de aanbesteding juridisch risicovol,
want bijzonder lastig.Er is bovendien nog geen ervaring met aanbesteden. Opnieuw zien wij –
wij zien dat ook bij vele andere wetsvoorstellen, ook buiten het onderwijs –
dat Nederland weer ver voor de muziek uit loopt.Waar er aanbesteding plaatsvindt in andere sectoren, zijn er al regelmatig
juridische geschillen ontstaan over het hoe en wat van de aanbesteding. Ik
weet dat de staatssecretaris straks zal zeggen dat het best goed is gegaan
bij proeven op scholen die met zo'n proef bezig zijn, maar gisteren heb ik
twee brieven onder ogen gekregen waaruit blijkt dat dit in ieder geval bij
twee scholen helemaal is misgegaan en dat de aanbestedingsprocedure nu onderwerp
van een juridisch steekspel is geworden. Dat is precies wat wij natuurlijk
niet willen.In alle deskundigencommentaren op het wetsvoorstel is er consensus over
dat de scholen er een zware administratieve belasting bij krijgen.De kosten van de Europese aanbesteding kunnen oplopen van € 30.000
tot € 80.000 per school per jaar. Hiervoor kun je een topleraar
aanstellen, misschien wel twee wat jongere leraren. Bovendien is het budget
voor de gratis boeken volgens veel scholen onvoldoende. Met name op de vwo-scholen
zijn de kosten van leerboeken veel hoger. De scholen zullen dat zelf moeten
aanvullen en de ouderlijke bijdragen moeten verhogen – een koekje van
eigen deeg dus – of leraarplaatsen moeten opheffen. Wil de staatssecretaris
dit werkelijk? Hoe stelt de staatssecretaris zich dit voor? Wat raadt de staatssecretaris
deze scholen aan?Door de aanbesteding is het straks niet meer vanzelfsprekend dat de docenten
centraal staan bij de keuze van lesmateriaal. Ook hierover is veel heel en
weer gepraat. Het is nietes en welles tegenover elkaar. Dit moet toch duidelijk
zijn voordat een wet wordt opgesteld en aangeboden? De staatssecretaris kan
hierover toch geen onhelderheid laten bestaan? Zij speelt zo met het beste
wat zij heeft: de welwillendheid en toewijding van docenten.Er is geen draagvlak bij de schoolleidingen voor deze zaak, allicht niet.
Het is weer meer werk, en dat op een vlak dat niet tot het primaire proces
behoort.Er zijn nog meer argumenten, maar ik beperk mij tot de genoemde.De uitvoering van deze wet is zo ingewikkeld dat de staatssecretaris de
scholen hulp van een taskforce aanbiedt. Dit maakt duidelijk – voor
het geval het ons nog niet opgevallen zou zijn – dat er heel wat te
adviseren is aan de scholen. Een taskforce, jawel! Wij zouden willen dat de
staatssecretaris met een taskforce aankwam om de onderwijsachterstanden bij
zwakke leerlingen aan te pakken! Een taskforce voor een bijzaak. Hoe durft
de staatssecretaris! Dit gaat ook nog tientallen miljoenen euro's kosten.
Besteed die aan het onderwijs!Als het bovendien gaat om een sector in de samenleving waaraan men, zoals
via deze wet gebeurt, verplichtingen oplegt die nota bene buiten het primaire
proces staan, zou het toch zo moeten zijn dat die verplichtingen ondubbelzinnig
zijn en met een instructie van één A4 aan de scholen kunnen
worden uitgelegd? Denkt de staatssecretaris dat de juridische schermutselingen
ophouden bij uitvoering van deze wet? Zij beginnen dan pas. Elke school een
juridische medewerker, hoera! Mag ik vragen of deze regering de scholen haat? Kortom: het is onbegrijpelijk dat de regering dit de scholen in ons land
wil aandoen. Er is bijna niets voor en bijzonder veel tegen dit wetsvoorstel.
Dit mag gewoon niet gebeuren. Onzes inziens wordt het een drama als het voorstel
door zou gaan. Wij moeten ophouden het primaire proces in het onderwijs te
ondermijnen met dit soort randzaken. De VVD-fractie roept de collega-fracties
ertoe op om hun liefde voor het onderwijs daadwerkelijk kenbaar te maken door
dit wetsvoorstel te verwerpen.De heer Schouw (D66):Mevrouw de voorzitter. Ik dank mevrouw Dupuis voor haar oproep.Wij zijn hier vandaag bij elkaar voor de plenaire behandeling van een
buitengewoon boeiend wetsvoorstel. Ik sprak zo-even buiten al even met de
staatssecretaris over de boeiendheid ervan. Het voorstel bestaat eigenlijk
uit twee onderdelen. Het ene onderdeel regelt een eenmalig inkomenscadeau
voor het schooljaar 2008-2009 en het andere onderdeel gaat over de invoering
van de gratis schoolboeken voor het schooljaar 2009-2010.Met beide onderdelen hebben wij grote problemen. Met "wij" bedoel
ik vandaag de fracties van D66 en de Partij voor de Dieren, want vandaag praat
ik mede namens de laatstgenoemde partij, wat alleen al een vreugdevol gevoel
geeft. Ik wil ingaan op drie onderwerpen: de geloofwaardigheid van het beleid,
de implementatiekosten en administratieve lasten voor scholen en de aanbestedingsregels.Ik begin met de geloofwaardigheid van het beleid. Deze Kamer heeft vorige
week – men zal zich dat vast nog wel herinneren – in tal van commissies
een lijst van wetgevingscriteria besproken, nota bene opgesteld door de CDA-fractie,
en heeft min of meer beloofd deze ook te zullen gebruiken als richtlijn voor
het beoordelen van wetten. Dat is terecht, omdat deze Kamer hoog opgeeft van
haar beoordelende kwaliteiten als medewetgever.Nu komt het er, uit het oogpunt van de geloofwaardigheid van deze Kamer,
natuurlijk op aan om de criteria, die wij zo fijn met elkaar hebben besproken
en zo fijn min of meer hebben goedgekeurd, ook toe te passen. Het wetsvoorstel
gratis schoolboeken leek mij een prima casus om die criteria op los te laten.
Ik heb daar dan ook een poging toe gedaan.Het allereerste aandachtspunt, hoofdgroep 1 van die criteria, is "de
probleemanalyse". De toelichting daarop was: "Op welk probleem biedt
het wetsvoorstel een antwoord? Is er helderheid over oorzaken, aard en omvang
van het probleem? Is de oplossing wel een taak van de overheid? En waarom
was er eerder geen relevante wettelijke regeling?" Dat zijn boeiende
en intrigerende vragen tegen de achtergrond van het verstrekken van gratis
schoolboeken. Want welk probleem moet worden opgelost? Is er een inkomensprobleem
bij ouders met schoolgaande kinderen? Is er een probleem met de kwaliteit
van het onderwijs? Een probleem met de werking van de schoolboekenmarkt; zijn
zij te duur en werkt de markt niet? Of is er een politiek probleem, waarbij
het sociale gezicht van het kabinet door het voeren van inkomenspolitiek voor
ouders een corrigerende facelift nodig heeft?In de memorie van antwoord staat een wonderlijke cocktail van motieven
opgesomd die aanleiding zouden zijn voor dit voorstel. Het moet de lasten
voor ouders van leerlingen in het voortgezet onderwijs verminderen.
Het moet de schoolboekenmarkt beter laten functioneren. Het moet het probleem
oplossen van kinderen die zonder boeken op school komen. Het moet helpen om
de onderbenutting van de Wet tegemoetkoming onderwijsbijdrage en schoolkosten
tegen te gaan.Deze motieven roepen veel vragen op. De Raad van State wees er al op in
een voor zijn doen zeer uitgesproken en opmerkelijke reactie op het wetsvoorstel.
Die reactie kwam er kort gezegd op neer dat wij het gewoon niet moeten doen.
De lasten voor ouders van leerlingen in het voortgezet onderwijs zijn immers
ook op andere manieren – laat ik de vrijheid nemen om de woorden "slimmere
manieren" te gebruiken – te beteugelen, bijvoorbeeld heel eenvoudig
door het beter benutten van de bestaande Wet tegemoetkoming onderwijsbijdrage.
Er is niets mis met die wet; die wet kan men zo verbeteren.Het tweede wat de staatssecretaris of dit kabinet had kunnen doen, is
de NMa te vragen om de concurrerende werking van de schoolboekenmarkt te onderzoeken
en daar een stevige conclusie aan te verbinden, zodat op dat punt beleid zou
kunnen worden gemaakt. Welke mechanismes verstoren nu precies de markt en
wat kunnen wij daaraan doen? Daar is allemaal onvoldoende naar gekeken. Het
lijkt er dan ook een beetje op dat wat op het landgoed te Beetsterzwaag is
afgesproken, ook onverstoorbaar moet worden uitgevoerd. Toen dit in Beetsterzwaag
werd afgesproken, wisten wij echter nog niets over het gedoe, de rompslomp,
van het aanbesteden en over de invoeringskosten. Iedereen tastte ook in het
ongerijmde over de commissie-Dijsselbloem en de nieuwe prioriteiten voor het
onderwijs. Vindt de staatssecretaris, met het inzicht van nu, dat het verstrekken
van gratis schoolboeken, een investering van ruim 300 mln. per jaar, nou echt
de hoogste prioriteit is voor het onderwijs, hoger dan investeringen in het
bestrijden van schooluitval of taalachterstand?Onze fracties kunnen zich niet aan de indruk onttrekken dat dit probleem
veel weg heeft van wat bestuurskundigen noemen "solution seeks problems".
Er is zelfs een model voor ontwikkeld om dit soort politieke besluitvorming
te duiden en te verklaren, het "garbage canmodel", iets wat niet
overeenkomt met de door deze Kamer omarmde wetgevingscriteria van probleemanalyse.
Kan de staatssecretaris uiteenzetten welke alternatieve beleidsoplossingen
zijn overwogen om de vier door haar genoemde deelproblemen in de memorie van
antwoord aan te pakken?Omdat de problemen met aanbesteding zo groot, onoverzichtelijk en risicovol
zijn en omdat het kabinet graag al voor het schooljaar 2008-2009 iets wil
doen voor ouders met kinderen, is voor de periode van één jaar
een eenmalig inkomenscadeau van € 308 bedacht voor ouders van kinderen
in het voortgezet onderwijs. Dat bedrag is een gemiddelde. Er zijn mensen
die daarvan fors overhouden, als zij het al besteden aan het kopen van boeken,
en er zijn ouders die daarmee tekortkomen. Er zijn ook mensen die dat geld
helemaal niet nodig hebben. Dit is dus een onzuivere, niet doelmatige regeling.
Het geld komt niet terecht bij de mensen die dat het hardst nodig hebben.
Iedereen wordt over één kam geschoren. Rijk of arm doet er niet
toe, hier is € 308 van staatssecretaris Van Bijsterveldt. Daarbij
zeg je tegen die ouders: je mag het besteden aan alles wat je maar wilt. Het
zou onze keus niet zijn, maar als je ervoor kiest om schoolboeken voor niets
beschikbaar te stellen, waarom dan niet doordacht in plaats van gehaast, risicovol
en zo rommelig? Waarom wacht de staatssecretaris niet een jaar om samen met
het veld – de VO-raad, het LAKS en de docenten – een goede, maar
vooral ook kosteneffectieve en eerlijke regeling te bedenken? En kan de staatssecretaris
de politieke garantie geven dat de huidige 300 mln. per jaar niet kan oplopen
tot een veel hoger bedrag? Hoe dicht is de regeling?Wat ik echt helemaal niet kan begrijpen, is dat het kabinet aan de ene
kant het principe van gratis schoolboeken omarmt, maar die warme omhelzing
niet wil voor ouders van kinderen in het mbo. Dat lijkt mij inconsistent.
Als je kiest voor het principe, moet je dat ook doortrekken. Het voornaamste
argument om dit niet te doen, zo lees ik op pagina 4 van de memorie van antwoord,
is "het ontbreken op de rijksbegroting van de middelen hiervoor".
Dat lijkt mij nogal inconsistent met het principe. Juist de mbo's, het beroepsonderwijs
waar iedereen de mond vol van heeft, blijven in de kou staan. Het kabinet
doet voor deze groep niets. Wil de staatssecretaris aangegeven of zij principieel
vindt dat het mbo wel zou moeten meedelen in de vreugde over de gratis schoolboeken,
maar dat dit om meer pragmatische redenen van budgettaire aard, nu even niet
kan?Ik kom nu bij de implementatiekosten en hoofdgroep 3 van de al eerder
gememoreerde wetgevingscriteria. Die hoofdgroep gaat over doeltreffendheid
en doelmatigheid. Dat zijn belangrijke criteria. Om die criteria goed te begrijpen,
ga ik eerst in op "gratis". Gratis bestaat natuurlijk niet. Iedereen
die die illusie had, zou ik die illusie graag willen ontnemen. De zon en zwemmen
in de zee zijn zo'n beetje de enige dingen die gratis zijn. Voor al het overige
moet linksom of rechtsom door de belastingbetaler worden betaald. Uiteindelijk
draait iedereen dus op voor de kosten. Het is mede de taak van deze Kamer
om te bezien of de middelen nuttig worden besteed.De regering wil een maatregel nemen met een budgettair beslag van ongeveer
300 mln., waarvan de invoeringskosten bijna 50 mln. bedragen. Dat is bijna
20%. Er is naar mijn weten geen enkele beleidsmaatregel waarbij de
verhouding tussen investering en de kosten van uitvoering zo uit het lood
is. Het is dan ook verdraaid lastig aan de belastingbetaler uit te leggen
waarom er zo veel bureaucratie gepaard gaat met deze regeling. Een redelijke
norm voor het percentage invoeringskosten lijkt mij een norm met een grenswaarde
van ongeveer 5%, geen 20%.Wat ik echt een probleem vind, is dat niet alleen de samenleving wordt
opgezadeld met extra kosten, maar dat ook de bureaucratie op scholen enorm
toeneemt. De VVD-fractie heeft daar al op gewezen. De staatssecretaris schaatst
op te dun ijs als zij stelt dat het allemaal wel meevalt omdat de scholen
al gewend zouden zijn aan processen als aanbesteding. Dat zal allemaal wel,
maar in de kern willen wij docenten in de klas en geen mijnheren of mevrouwen
in kantoren. Kan de staatssecretaris in dit verband overigens het artikel
van vanmorgen in de Volkskrant over de toepassing van aanbestedingsregels
ophelderen? In de memorie van antwoord beweert de staatssecretaris dat aanbesteding
een peulenschil voor de scholen is, omdat zij dat allemaal al doen. De Volkskrant
zegt: nee, dat doen zij helemaal niet; scholen ontduiken de aanbestedingsregels
en zijn hier dus niet aan gewend. Daar zit een beetje licht tussen. Ik vraag
de staatssecretaris of zij haar licht kan laten schijnen op
het licht dat daartussen zit. Wij zijn voorstander van minder management en
overhead op scholen. Dat is goed, maar staat buitengewoon haaks op dit voorstel.
Kan de staatssecretaris aangeven of zij die 20% implementatiekosten
normaal of juist buitengewoon uitzonderlijk acht? Welke precedentwerking gaat
daarvan uit voor andere beleidsmaatregelen? En wat is gedaan om de verhouding
tussen invoeringskosten en het totale budget meer in balans te brengen?De tweede hoofdgroep van de wetgevingscriteria gaat over de rechtmatigheid
en dus over juridische en wetstechnische aspecten, bijvoorbeeld de toetsing
aan internationale regelgeving. Dit is dus een belangrijke hoofdgroep. Het
verstrekken van gratis boeken was vooral een sympathiek idee, totdat men besefte
dat hiervoor de Europese aanbestedingsregels zouden kunnen gelden. Dat is,
afgezien van de kosten ervan, nogal een probleem omdat het aanbesteden van
lesmateriaal anders is dan het aanbesteden van schooltafels en stoelen. Veel
fabrieken in Europa maken schooltafels. Als de technische specificaties duidelijk
zijn, krijg je fijne schoolbanken voor de beste prijs. Hoe anders is dat met
lesmateriaal? Er is een voorkeur voor een bepaald boek, een zekere methode,
een duidelijke aanpak of gerenommeerde auteurs. Daar heeft een school goede
ervaringen mee opgedaan en een traditie en cultuur in opgebouwd. Dat wil de
school graag zo houden. Sommigen stellen zelfs dat de vrije keuze van schoolboeken
behouden moet worden vanuit het belang van het grondrecht van vrijheid van
onderwijs. Dus: wij willen auteur Pietersen, titel zus en zo, met ISB-nummer
X en Y. Scholen kunnen, zo schrijft de staatssecretaris in de memorie van
antwoord op pagina 9, "het door hen gewenste lesmateriaal met naam en
toenaam noemen". Neemt de staatssecretaris daarmee ook alle risico op
zich als dit onverhoopt door de rechter onderuit wordt gehaald? Kan zij voor
100% garanderen dat dit wetsvoorstel uiteindelijk aanbestedingsproof
is? Wat mij betreft, is een klip en klaar antwoord op die vraag noodzakelijk.
Het antwoord is "ja" of "nee".Wat ik niet zo goed kan begrijpen, is dat het past in een Europees concurrerend
model als scholen lesmateriaal aanbesteden en om pedagogische redenen of om
redenen van vrijheid van onderwijs 100% van het aan te besteden materiaal
voorschrijven met titel, auteur en ISB-nummer. Ik kan niet goed begrijpen
dat dit uiteindelijk de toets van een rechter kan doorstaan. Scholen verwachten
dat de aanbesteding het boek oplevert dat zij gevraagd hebben. Dat hoeft helemaal
niet zo te zijn. Er kan immers een aanbieder zijn met een gelijkwaardig product.
De bewijslast ligt dan bij de school om niet-gelijkwaardigheid te motiveren.
Diverse juristen wijzen daarop. Ik neig hen gelijk te geven. Dat betekent
dat de stelling van de staatssecretaris dat als zij boek X vragen zij ook
boek X krijgen onjuist is. Het is, zoals de juridische adviseurs aangeven,
nog maar zeer de vraag welk gewicht de hoogste gemeenschapsrechter zal geven
aan het grondrecht van vrijheid van onderwijs in dit land. De Nederlandse
Grondwet is niet bovengeschikt aan het gemeenschapsrecht.Voorts bestaat er onduidelijkheid over het door de staatssecretaris gepresenteerde
feit dat het noemen van titels en ISB-nummers een toegestane uitzondering
zou zijn op de Europese aanbestedingsregels. Wij hebben daar in ieder geval
erg tegenstrijdige adviezen op ontvangen. Als dat al zo zou zijn, zo schrijven
juristen, dan had dit uitdrukkelijk en limitatief genoemd moeten zijn als
uitzondering op de richtlijn. Dat is nu niet het geval. Wij hebben het althans
niet kunnen vinden. Graag een verheldering op dit punt van de staatssecretaris.Ook vraag ik nog aandacht voor de aanbestedingsperiode. Stel dat deze
wet wordt aangenomen, dan volgen honderden aanbestedingsprocedures met een
gemiddelde duur van zes tot negen maanden. Kan de staatssecretaris de politieke
garantie geven dat, als dit wetsvoorstel aangenomen wordt, iedereen in het
schooljaar 2009 gratis schoolboeken krijgt?Kernvraag in dit debat is natuurlijk of de staatssecretaris de keuzevrijheid
van scholen tegen deze achtergrond kan garanderen. Hoe je het ook wendt of
keert, dat kan de staatssecretaris naar de overtuiging van onze fracties niet.
Want uiteindelijke zekerheid over deze manier van aanbesteden is slechts te
geven door een nationale of Europese rechter.Ik wil graag drie dingen vaststellen. 1. Wat de staatssecretaris of de
Europese Commissie ook menen te kunnen interpreteren, zij zijn niet bevoegd
om een bindende interpretatie te doen. Die bevoegdheid is aan de rechter.
2. Er is niet te garanderen dat als scholen boek X willen, zij ook aan het
eind van de rit boek X krijgen. 3. In alle juridische adviezen zijn zogenaamde
disclaimers opgenomen. Het zijn adviezen en geen zekerheden over vooral aanbestedingsregels
en nauwelijks over mededingingsregels. Op dit punt heb ik een vraag. Ik heb
een mooie envelop ontvangen, opgehaald op het postkantoor te Dordrecht, met
daarin vertrouwelijke stukken. Die kan ik niet delen met mijn fractiegenoten.
Ik heb begrepen dat de staatssecretaris een inspanning verricht om deze vertrouwelijke
adviezen openbaar te maken. Ik heb daar niets meer over gehoord. Kan dat alsnog
gebeuren? Dan kunnen de stukken waarover wij beschikken, en die dus ook het
oordeel bepalen van onze fracties, openbaar worden gemaakt. Anders is het
voor de buitenwereld niet meer te volgen waarover wij het hebben.Daarmee blijft de onzekerheid en een onaanvaardbaar risico voor het onderwijsveld.
Wij mogen als Eerste Kamer het onderwijs niet opzadelen met regelingen waarvan
je niet zeker weet of die bij de rechter standhouden. Bovendien zijn er alternatieven.Het eerste alternatief is de werking van de bestaande wet voor tegemoetkoming
onderwijsbijdragen te verbeteren. Dat zou minder gedoe opleveren en is wel
zo eerlijk voor de mensen die het geld echt nodig hebben. Dat zou voor onze
fracties de koninklijke weg zijn.Een ander alternatief is het uitvoeren van een pilot. Probeer het eens
uit met een beperkt aantal scholen. De reactie van de staatssecretaris op
deze suggestie van onder andere PvdA en D66 is er een van een koude hand.
Het zou geen toegevoegde waarde hebben, maar waarom eigenlijk niet, zo vraag
ik de staatssecretaris. Je zou die periode kunnen benutten voor het voeren
van een proefproces om te bezien of alles wat nu is beweerd ook robuust is.Afrondend kom ik tot de volgende conclusies. 1. Wie de wetgevingscriteria,
waar deze Kamer zo verschrikkelijk hoog over opgeeft, langs dit wetsvoorstel
legt, kan niet anders dan tot de conclusie komen dat dit geen solide en geen
robuust voorstel is. 2. Alle risico's, gevaren en nadelen van dit voorstel
zijn gedurende de parlementaire behandeling niet afgenomen, eerder toegenomen.
Dat is buitengewoon slecht voor het aanzien van de wetgever. 3.
De verhouding tussen de investering enerzijds en de invoeringskosten en administratieve
lasten anderzijds zijn bizar. De maat daarin is echt zoek. 4. De risico's
van aanbesteding zijn niet te overzien. Er zijn geen garanties te geven. Scholen
en de leerlingen draaien op voor de ellende. Er zijn geen zekerheden. Het
enige dat rest is hoop, maar met hoop wordt ons onderwijs niet veel beter.Het volgende ligt voor de hand. Op dat punt zijn wij ook van plan om een
motie in te dienen. Het allerbeste alternatief ligt in drie zaken. Zorg dat
de bestaande wet, de WTOS, gehandhaafd blijft en beter gaat werken. Vraag
aan de NMa om de werking van de boekenmarkt te verbeteren. Overleg met het
veld over verstandige en doelmatige regelingen.De heer De Boer (ChristenUnie):Voorzitter. Deze bijdrage is mede namens de fractie van de SGP.Hoe moet ik mijn betoog beginnen, gehoord beide voorgangers? Onze fracties
willen het onderhavige wetsvoorstel in de eerste plaats beoordelen in het
licht van artikel 23 van de Grondwet, het artikel dat het grondrecht van de
vrijheid van onderwijs in ons land garandeert. De heer Schouw noemde het al
even. Wij richten ons in het bijzonder op artikel 23, lid 7: "Het bijzonder
algemeen vormend lager onderwijs, dat aan de bij de wet te stellen voorwaarden
voldoet, wordt naar dezelfde maatstaf als het openbaar onderwijs uit openbare
kas bekostigd." Met dan de tweede zin: "De wet stelt de voorwaarden
vast, waarop voor het bijzonder algemeen vormend middelbaar en voorbereidend
hoger onderwijs bijdragen uit de openbare kas worden verleend." Voor
alle duidelijkheid, het punt dat wij willen maken betreft niet de relatie
tussen openbaar en bijzonder onderwijs. Dat is thans niet aan de orde. Aan
de orde is wat dit lid van artikel 23 volgens primaire bronnen te zeggen heeft
over de positie van het voortgezet onderwijs, zowel openbaar als bijzonder.
In de wet op het lager onderwijs van 1920 werd voor dat lager onderwijs tot
in detail vastgelegd welke financiële vergoedingen werden verstrekt.
Dat waren onder andere de kosten voor het aanschaffen en onderhouden van schoolboeken,
leermiddelen en schoolbehoeften. Hierbij moeten wij wel bedenken, dat bij
het lager onderwijs ook hoorde het ulo en het mulo, dus leerlingen tot de
leeftijd van pakweg zestien jaar. De lo-wet bepaalde dat onder leermiddelen
ook hulpmiddelen zijn begrepen, maar de toelichting op artikel 55 van deze
wet zegt: "De aanschaffing van atlassen en woordenboeken, nu deze niet
uitsluitend leermiddelen zijn ten dienste van het onderwijs, doch mede en
vooral voor huiselijk gebruik plegen te worden aangeschaft, dient door de
ouders der leerlingen te worden bekostigd." En daar sluit het wetsontwerp
van vandaag dan ook bij aan. Wij zijn het daarmee eens.Wat betreft de andere vormen van onderwijs, zowel het in de Grondwet genoemde
algemeen vormende middelbaar en het voorbereidend hoger onderwijs, maar verder
ook nog de opleiding voor onderwijzers, was de Pacificatiecommissie, die functioneerde
van 1914-1916 en die het einde van de schoolstrijd voorbereidde, van mening
dat: "het de wetgever ten dele vrij stond hoever en op welke wijze het
beginsel van de financiële gelijkstelling, dat als rechtsbeginsel voor
het algemeen vormend lager onderwijs was aanvaard, voor andere takken van
onderwijs zou worden verwezenlijkt. Dit was in de eerste plaats een politieke
en financiële vraag".In de loop van de twintigste eeuw heeft de wetgever op dit punt via verschillende
regelingen een lappendeken aan bekostigingsstelsels in het onderwijs ontwikkeld.
Sterker nog, bij de invoering van de Mammoetwet in 1968 werd de vergoeding
van leermiddelen voor de leerlingen van de ulo-leeftijd, dus pakweg tot zestien
jaar, zelfs beëindigd. Dat laat echter onverlet dat deskundigen zoals
Drop en Postma in hun handboek over het Nederlands onderwijsrecht schrijven: "het
rechtsbeginsel van de gelijkberechtiging ten opzichte van de publieke kassen
als de maatstaf van de financiële gelijkstelling tussen openbaar en bijzonder
algemeen vormend lager onderwijs en wat daarvoor juridisch in de plaats gekomen
is, door de wetgever gaandeweg is uitgestrekt tot het gehele primaire en secundaire
onderwijs".Dat brengt onze fracties tot de conclusie dat, gezien de bedoeling van
artikel 23 van de Grondwet, zoals door de Pacificatiecommissie verwoord en
zoals die in der loop van de jaren is uitgewerkt, het vergoeden van leermiddelen,
schoolboeken, zowel in het basis- als in het voortgezet onderwijs, volledig
in lijn ligt met dit artikel uit de Grondwet. Na de afschaffing van het wettelijke
lesgeld per leerling in het voortgezet onderwijs van zestien jaar en ouder
per 1 augustus 2005, kan deze wet naar de mening van onze fracties dan
ook gezien worden als wellicht het sluitstuk van de uitwerking van dit grondwetsartikel.
Bovendien wordt hierdoor meegewerkt aan de invoering van het in het Internationaal
Verdrag inzake Economische, Sociale en Culturele rechten voorziene kosteloze
onderwijs. Dat is winst.Wij willen in dit verband ook kort aandacht besteden aan de bevindingen
van de commissie-Dijsselbloem. In de discussie, ook die van zojuist, wordt
gesuggereerd dat invoering van de onderhavige wet te maken zou hebben met
wat Dijsselbloem onvoldoende doordachte systeemwijzigingen noemde. Wij nemen
de vrijheid om op te merken dat wij hier gewoonweg niet te maken hebben met
een stelselwijziging, maar met een verdere uitwerking van wat artikel 23 van
de Grondwet eigenlijk bedoelde. We moeten het rapport-Dijsselbloem dan ook
niet laten buikspreken door het hierbij te betrekken. Graag horen wij van
de staatssecretaris of zij onze standpunten tot nu toe deelt. Wij concluderen
dat onze fracties het geheel eens zijn met de doelstelling van dit wetsontwerp.Dat gezegd hebbende, komen wij bij een tweede voor ons principieel punt.De heer Schouw (D66):Ik probeer te doorgronden hoe het eerste deel van dit voorstel, het overmaken
van € 308 aan de ouders, die dat aan "whatever" kunnen
besteden, zich verhoudt met artikel 23 van de Grondwet. Als de heer De Boer
dat zo benadrukt, had hij ten minste een aantal voorwaarden moeten stellen
aan het overmaken van dat bedrag.De heer De Boer (ChristenUnie):In uw betoog sprak u hier ook al over. De vraag is of ouders het geld
wel gaan gebruiken waarvoor het bestemd is. Het is interessant dat die vraag
nu wordt gesteld. Ik neem aan dat de heer Schouw die vraag ook stelt als het
gaat om huursubsidie en andere zaken? De verantwoordelijkheid van de ouders
acht ik zodanig hoog dat ik ervan overtuigd ben dat zij de middelen
die zij krijgen, aanwenden om voor kinderen in het overgangsjaar boeken aan
te schaffen. Ik durf dat te stellen, omdat ook nog weer recent uit onderzoek
is gebleken dat als er een onderwerp is waarbij de Nederlandse bevolking,
dat wil zeggen de burger, de vaders en moeders, belang hebben, dat goed onderwijs
voor hun kinderen is. Er is daarom geen enkele reden om aan te nemen dat zij
dit niet zullen doen.De heer Schouw (D66):Ter informatie, de huursubsidie is inkomensafhankelijk. Dat vind ik legitiem.
Het bedrag van € 308 krijgt iedereen. Wie het nodig heeft, krijgt
het, wie het niet nodig heeft, krijgt het ook. Het bedrag is een schot in
de lucht. Ik stel vast dat de heer De Boer net als ik geen garantie kan geven
dat het bedrag van € 308 wordt besteed aan boeken, dus wordt besteed
aan het verbeteren van de kwaliteit van het onderwijs in dit land.De heer De Boer (ChristenUnie):De ouders moeten nu voor de boeken betalen en zij krijgen daarvoor eenmalig
een vergoeding. Ik neem niet aan dat scholen zullen zeggen: nu hoeft u de
boeken niet te betalen. Daar hebben zij de middelen niet voor.De heer Schouw wijst erop dat ook de ouders die het niet nodig hebben
dit bedrag krijgen. Dit is het punt dat ik zojuist probeerde te maken. Een
generieke maatregel is in het kader van artikel 23 van de Grondwet juist heel
correct. Daar is vaste jurisprudentie over.De heer Schouw (D66):Ik dank de heer De Boer voor zijn antwoord, maar het inkomenscadeau heeft
niets te maken met artikel 23 van de Grondwet. Het is gewoon een inkomensmaatregel
en de ontvanger mag het bedrag besteden aan van alles en nog wat. Dus ik waardeer
zijn inhoudelijke inbreng tot nu toe, maar ik moet vaststellen dat deze inkomensmaatregel
daar weinig mee van doen heeft.De heer De Boer (ChristenUnie):Als de heer Schouw bedoelt dat dit overgangsjaar niet kan worden gekoppeld
aan artikel 23, dan geef ik hem gelijk. Ik heb mij echter beziggehouden met
het gehele wetsvoorstel en ik heb gezegd dat het gratis verstrekken van schoolboeken
een uitvloeisel is van artikel 23. Ik dank hem voor het feit dat hij het op
dit punt met mij eens is.Mevrouw Dupuis (VVD):Hoe komt de heer De Boer erbij dat een systeemwijziging hetzelfde is als
een stelselwijziging? Hij zegt dat een stelselwijziging niet aan de orde is
en dat wij daarom het rapport van de commissie-Dijsselbloem niet moeten laten
buikspreken. Een systeemwijziging kan alles zijn wat leidt tot vernieuwing
of verandering in een bepaalde situatie. Dat is iets anders dan een stelselwijziging.
Misschien wil de heer De Boer nog eens uitleggen waarom het ongepast zou zijn
om de conclusies van de commissie-Dijsselbloem te betrekken bij het wetsvoorstel?De heer De Boer (ChristenUnie):Mevrouw Dupuis wekte in haar bijdrage de suggestie dat de scholen plotseling
worden geconfronteerd met iets volstrekt anders waardoor ze in verwarring
raken.Mevrouw Dupuis (VVD):Dat is precies het geval.De heer De Boer (ChristenUnie):Dat is het standpunt van mevrouw Dupuis.Mevrouw Dupuis (VVD):Misschien wil de heer De Boer nog eens uitleggen waarom hij denkt dat
een systeemwijziging hetzelfde is als een stelselwijziging? Wij weten wat
een stelselwijziging is: het vervangen van het onderwijs door een vrijere
vorm van onderwijs, maar het gaat hier om een systeemwijziging. Dat is nu
precies waarover de commissie-Dijsselbloem heeft gesproken; het almaar weer
doorzetten van nieuwe voorstellen om de dingen anders te doen. Dat is een
systeemwijziging en dit is een systeemwijziging.De heer De Boer (ChristenUnie):Naar de mening van onze fracties hebben wij hier te maken een Europese
aanbesteding voor de aankoop van in dit verband schoolboeken. De Europese
aanbesteding is sinds jaar en dag bekend en in de non-profitsector al lang
gebruikelijk. Onze fracties zien niet in waarom dit dan zou moeten vallen
onder de problemen die volgens de commissie-Dijsselbloem bij het onderwijs
worden neergelegd.Ik was zojuist toegekomen aan een tweede voor ons principieel punt. Dit
heeft ook betrekking op artikel 23 van de Grondwet, maar nu het zesde lid.
Daarin wordt expliciet gesteld dat in het kader van de deugdelijkheid van
het onderwijs – en deugdelijkheid is iets anders dan kwaliteit –
met name de vrijheid van het bijzonder onderwijs, dus zowel van het primair
als het secundair onderwijs, betreffende de keuze der leermiddelen geëerbiedigd
moet worden. Dat dit principiële punt niet vanzelfsprekend is, blijkt
wel uit het feit dat in de Tweede Kamer bij de behandeling van dit wetsvoorstel
een motie werd ingediend om de regering een commissie te laten instellen die
schoolboeken gaat beoordelen. Die motie werd gelukkig ingetrokken. De kardinale
vraag is dan ook, of dit wetsvoorstel inderdaad die vrijheid volledig geeft.
Als bijvoorbeeld tien jaar geleden voorgesteld zou zijn om schoolboeken "gratis"
te verstrekken, zou deze vraag ongetwijfeld ondubbelzinnig met ja zijn beantwoord.
Het van kracht worden van de Europese richtlijn inzake aanbesteding van overheidsopdrachten,
dus ook van schoolboeken, maakt het echter noodzakelijk de vraag nader onder
de loep te nemen.Onze fracties hebben tijdens de schriftelijke voorbereiding gevraagd of
de staatssecretaris vond dat zij bij de voorbereiding van dit wetsontwerp
voldoende rekening had gehouden met de implicaties van de Europese aanbesteding.
De staatssecretaris antwoordde dat dat het geval was. Onze fracties nemen
de vrijheid dit niet met haar eens te zijn. De commotie die ontstaan is over
de aanbesteding en het feit dat pas na de behandeling in de Tweede Kamer een
second opinion is gevraagd en Brussel is geraadpleegd, bevestigt onze mening.
Dit had ook eerder gekund.Het gevolg is dat een goed wetsvoorstel van dit kabinet, dat in eerste
instantie door veel partijen werd gesteund, nu in een vervelend daglicht is
komen te staan. Wij zijn van mening dat het principiële karakter van
de vraag of het bevoegd gezag van een school – en dus niet de individuele
leerkracht, al zal die een grote inbreng moeten kunnen leveren – volledig
vrij is in de keuze van de leermiddelen in eerste instantie onvoldoende is
ingeschatMevrouw Ten Horn (SP):De heer De Boer zegt dat het wetsvoorstel in eerste instantie
door veel partijen werd gesteund. Is dit wel zo? Ik meen dat velen achter
het fenomeen van gratis schoolboeken en gratis onderwijs staan, maar niet
achter dit wetsvoorstel. Heb ik soms iets gemist in de voortgang van dit proces?
Waren er in eerste instantie meer partijen voor dit voorstel dan alleen de
coalitiepartijen?De heer De Boer (ChristenUnie):Ik ben het met mevrouw Ter Horn eens dat ik dit beter anders had kunnen
verwoorden, namelijk dat veel partijen de gedachte steunen om gratis schoolboeken
te verstrekken. Toen het wetsvoorstel verscheen, is met name commotie ontstaan
over de Europese aanbesteding en de druk die daardoor op de scholen wordt
gelegd.Mevrouw Ten Horn (SP):Is de heer De Boer met mij van mening dat het belangrijk is om vandaag
een cruciaal onderscheid te maken tussen de steun voor de gedachte van gratis
schoolboeken en de steun voor dit wetsvoorstel? Dit zijn toch twee verschillende
fenomenen?De heer De Boer (ChristenUnie):Ja, dat is waar. Wij hebben in onze vragen er op gewezen dat je wellicht
ook op andere wijze gratis schoolboeken kunt verschaffen. Het feit dat ik
gekozen heb voor de insteek van artikel 23 geeft aan dat wij een spit dieper
willen gaan dan alleen maar gratis. Wij willen ook bekijken hoe wij een grondrecht
zo volledig mogelijk kunnen gebruiken, handen en voeten geven en concreet
maken, ook voor het voortgezet onderwijs. Dan vallen die twee wel met elkaar
samen. Dit geldt voor het gratis verstrekken van schoolboeken op de wijze
die in dit wetsvoorstel wordt voorgesteld. Dit neemt niet weg dat je in principe
een andere keuze zou kunnen maken.Gelukkig heeft de staatssecretaris dus alsnog duidelijkheid gegeven. Die
duidelijkheid komt met name naar voren in de memorie van antwoord aan deze
Kamer. Voor onze fracties is het antwoord op de vragen van de staatssecretaris
van het directoraat-generaal Interne markt en Diensten van de Europese Commissie
helder en duidelijk. Scholen mogen met naam en toenaam en met ISB-nummer aangeven
welke boeken zij willen aanbesteden. Dit is klip en klaar. En dan kun je natuurlijk
nog wel allerlei moeilijke vragen stellen over de status van de antwoorden.
En je kunt zeggen dat er ongetwijfeld nog processen komen, en dat zal ook
wel, tenslotte zijn er veel belanghebbenden die hun eigen belang ongetwijfeld
willen verdedigen. En ongetwijfeld zullen scholen moeten wennen aan Europees
aanbesteden, maar het water van de zee wast niet weg dat scholen vrij kunnen
kiezen. En daar gaat het om.De heer Schouw (D66):Denkt de heer De Boer dat de antwoorden van het directoraat-generaal bindend
zijn?De heer De Boer (ChristenUnie):De staatssecretaris weet dat natuurlijk beter dan ik, maar ik dacht dat
in de memorie van antwoord staat dat de rechter op een gegeven moment een
definitief antwoord moet geven op deze vraag.De heer Schouw (D66):De rechter staat hier los van. Zijn de antwoorden van het directoraat-generaal
bindend voor de Europese Commissie?De heer De Boer (ChristenUnie):Ik heb geen enkele reden om aan te nemen dat hetgeen de staatssecretaris
in de memorie van antwoord schrijft, niet juist is.De heer Schouw (D66):Ik denk dat het dan toch een probleem is dat ik niets kan zeggen over
de nadere stukken die de staatssecretaris ons heeft toegezonden. Die stukken
betreffen namelijk juist dit punt.Mevrouw Linthorst (PvdA):Kan de heer Schouw zich voorstellen dat een dienst van de Europese Commissie
een antwoord geeft dat niet getoetst is bij de Europese Commissie?De heer Schouw (D66):Dat kan ik mij heel wel voorstellen als de voorstellen voorzien zijn van
een hypothetische inleidende paragraaf met disclaimers over hoe de antwoorden
gelezen zouden moeten worden.De heer De Boer (ChristenUnie):Welke waarde hecht u eigenlijk aan die antwoorden?De heer Schouw (D66):Het zijn indicaties. De staatssecretaris heeft een van de directoraten-generaal
van de Commissie om advies gevraagd. Ik kan mij voorstellen dat dit directoraat-generaal
heeft geantwoord: op basis van de stukken die u ons ter hand hebt gesteld,
kunnen wij u die en die indicaties geven, maar wij kunnen niet oordelen voor
andere dg's. Verder zou dit directoraat-generaal ook wel eens aangegeven kunnen
hebben dat de Commissie niet gebonden is aan de gegeven antwoorden.Ik wind mij hierover een beetje op, want het lijkt er nu op dat het antwoord
van het directoraat-generaal zekerheid biedt. Mijn stelling is echter dat
het hoogstens schijnzekerheid is.Mevrouw Linthorst (PvdA):Kan de heer Schouw zich voorstellen dat zoiets gelezen moet worden als
de standaardformulering: behaalde rendementen uit het verleden bieden geen
garantie voor de toekomst?De heer Schouw (D66):Dat kan ik mij heel wel voorstellen. Het zou dit kabinet en deze staatssecretaris
hebben gesierd als zij deze disclaimers op had genomen in de memorie van antwoord.
Dat is niet of onvoldoende gebeurd, waardoor velen op het verkeerde been zijn
gezet over de juridische aspecten. Ik maak maar van de gelegenheid gebruik
om de staatssecretaris op te roepen deze stukken openbaar te maken. Dan kan
iedereen zelf beoordelen wie gelijk heeft.De heer De Boer (ChristenUnie):Voorzitter. Ik houd vast aan mijn stelling dat het water van de zee niet
afwast dat scholen vrij kunnen kiezen. Dat is conform hetgeen in artikel 23
van de Grondwet is afgesproken. En daar gaat het om. Bovendien staan scholen
niet alleen voor deze operatie. Gemeenten hebben veelal al flink wat expertise
op het gebied van Europees aanbesteden en ongetwijfeld zullen ook diverse
besturenorganisaties hun leden adviseren en met hen de mogelijkheden die deze
regeling biedt, benutten.Zeker als er goede gunningscriteria worden gebruikt, zullen scholen de
leermiddelen van hun keuze kunnen krijgen. Kan de staatssecretaris ons ook
meedelen of de door ons bedoelde ondersteuning al op gang is gekomen?
Wij zijn overigens van mening dat de in te stellen taskforce royaal is. Kunnen
de besturenorganisaties daar overigens ook een rol bij spelen? Hoe staat het
verder met de voorbereiding door de scholen? In de brief van 18 januari
2008 schrijft de staatssecretaris dat 20% van de scholen al een begin
heeft gemaakt of gereed is. Wat is thans het percentage?In ieder geval trekt dit kabinet niet alleen een fors bedrag uit voor
de salarissen van leraren, maar ook nog eens honderden miljoenen euro's voor
gratis schoolboeken. Wij hopen dat het kabinet dit positieve gegeven royaal
voor het voetlicht brengt. Dit is namelijk houden van het onderwijs.Dat met name gezinnen met kinderen in de middeninkomens nadrukkelijk van
deze wet profiteren, is een punt dat onze fracties na aan het hart ligt. Dat
zijn namelijk de hardwerkende Nederlanders. De koopkracht van deze groep komt
er dus anders uit te zien dan op grond van de begroting 2008 werd aangenomen.
Kan de staatssecretaris meedelen wat het koopkracht effect is?Onze fracties willen ook ingaan op de positie van leerplichtige mbo-leerlingen.
Naar onze mening beperkt de uitvoering van kosteloos onderwijs zich, conform
artikel 23, tot leerlingen in het basis-, voortgezet en speciaal onderwijs.
Toch is het niet onredelijk om een redenatie te volgen waarbij kosteloos onderwijs
zich uitstrekt tot alle leerlingen in de leerplichtige leeftijd. Dat kunnen
leerlingen in het mbo zijn. Dat dan een moeilijke problematiek om de hoek
komt kijken, is door de staatssecretaris duidelijk gemaakt. Dat daar financiën
voor nodig zijn, is ook helder. Bovendien: wat gebeurt er als de leerplichtige
leeftijd onverhoopt omhoog gaat? Wat heeft dat dan voor gevolgen? Toch vragen
onze fracties zich af of niet een principiële discussie zou moeten volgen
over gratis onderwijs aan alle leerplichtige leerlingen die bekostigd onderwijs
volgen. Inpassen ervan in deze wet lijkt ons moeilijk. Daarom vragen wij de
staatssecretaris of zij bereid is met een nadere nota over deze problematiek
te komen.Het laatste punt dat ik aan de orde stel, is de voorgenomen evaluatie
van de wet. In antwoord op schriftelijke vragen van onze kant antwoordt de
staatssecretaris door artikel VI van de wet nogmaals te citeren. Eerlijk gezegd
hadden wij dat artikel al gelezen. Wij vragen dan ook nogmaals: op welke wijze
denkt u concreet te evalueren? Oftewel: hoe evalueert u? Hebt u bijvoorbeeld
een nulmeting paraat? Graag ontvangen wij een echt antwoord.Onze fracties wachten de reactie van de staatssecretaris met grote belangstelling
af.Mevrouw Ten Horn (SP):Voorzitter. De SP is van mening dat het onderwijs laagdrempelig en voor
iedereen toegankelijk moet zijn. In ons verkiezingsprogramma wordt dan ook
voorgesteld om schoolboeken rechtstreeks en gratis in bruikleen via de scholen
te verstrekken. Wij hechten aan ons idee, maar vooral aan een goede uitvoering
daarvan, want wij willen voorkomen dat een goed idee door een slechte uitvoering
om zeep wordt geholpen.Het wetsvoorstel dat wij vandaag behandelen, verplicht scholen om lesmaterialen
gratis beschikbaar te stellen aan hun scholieren. Het gaat om eigen lesmateriaal
van de school, de toegangskosten van het digitale lesmateriaal dat de school
in een specifiek leerjaar voorschrijft, alsmede de leer-, werk-, project-
en tabellenboeken en examentrainingen en -bundels. Samengevat spreken wij
over gratis schoolboeken. Dit wetsvoorstel beperkt zich daartoe. Ondersteunende
materialen die de scholieren ook nodig hebben, zoals atlassen, woordenboeken,
agenda, laptop en sportkleding, worden niet gratis.De gratis schoolboeken worden in het onderhavige wetsvoorstel in twee
stappen ingevoerd. In het aankomende schooljaar 2008-2009 kopen of huren de
ouders nog zelf de schoolboeken. Zij krijgen daarvoor een financiële
tegemoetkoming van € 308 per schoolgaand kind op de middelbare school.
Misschien is het overigens wel zo reëel om uit gaan van € 380.
Vanaf 1 augustus 2009, of indien noodzakelijk een jaar later vanaf 1 augustus
2010, gaat het geld volgens de tweede stap direct naar de scholen. De scholen
zorgen dan voor het lesmateriaal door het zelf te maken of in te kopen. Zij
stellen dat materiaal gratis in bruikleen beschikbaar aan hun leerlingen.Via de Wet tegemoetkoming onderwijsbijdrage en schoolkosten werd tot nu
toe aan ouders met lagere inkomens een tegemoetkoming in de schoolkosten uitgekeerd,
zij het dat niet alle ouders die daar wel recht op hebben, worden bereikt.
Zoals gezegd, is mijn partij voorstander van gratis schoolboeken. Er zijn
te veel leerlingen zonder boeken en te veel ouders met schulden die geen boeken
kunnen betalen. Waarom is de SP dan vooralsnog toch tegen dit wetsvoorstel?Het is in dit huis in het bijzonder onze taak – de heer Schouw haalde
het al aan – wetsvoorstellen te beoordelen op hun uitvoerbaarheid. Zeker
wanneer in de sector die deze wet zal moeten uitvoeren, het draagvlak is afgekalfd
en dit wetsvoorstel wordt betiteld – ik heb het deze week meermalen
gelezen – als "een politieke haastklus". Als tegenstanders
van gratis schoolboeken dit zeggen, dan zou mijn fractie de schouders ophalen.
Je raakt wel gealarmeerd als juist degenen die al jaren hebben gepleit voor
gratis schoolboeken, nu aangeven dat er te veel onzekerheden en problemen
zijn om dit wetsvoorstel zo in te voeren.Vandaag zal vast wel vaker het gezegde "haastige spoed is zelden
goed" worden aangehaald. In deze chambre de réflexion zijn wij
gehouden aan een zorgvuldige behandeling van alle vragen die we bij een wetsvoorstel
hebben, en de ins en outs, voors en tegens zorgvuldig af te wegen. Een voorlopig
verslag van onze vaste commissie voor OCW van twaalf pagina's laat het veelvoud
aan vragen zien die er bij bijna alle fracties in deze Kamer leven. Graag
willen de leden van de fractie van de SP de staatssecretaris bedanken voor
de uitvoerige beantwoording van de vragen. Een antwoord van 23 pagina's dat
aan het begin van het pinksterweekend arriveerde. Zoals ik dat als kind al
leerde: met Pinksteren ontstond er uit de hemel een geruis, hevige wind en
werden allen vervuld van de Heilige Geest. Ik had de vurige hoop dat in de
memorie van antwoord de problemen zouden zijn opgelost. Helaas zijn vele en
essentiële vraagtekens gebleven. Hopelijk kan de staatssecretaris vandaag
wel heldere en afdoende antwoorden geven.Ik zal toelichten waar het mijn fractie in essentie om gaat. Dit wetsvoorstel
is voor het merendeel van de scholen onuitvoerbaar vanwege de noodzaak van
Europese aanbesteding. Ten eerste is en blijft het onzeker of
leraren nog eigen lesboeken kunnen kiezen. Ten tweede is er administratieve
rompslomp in verband met een dergelijke aanbesteding. Ten derde bestaat de
kans op juridische procedures ten gevolge van aanbesteding met mogelijk onaanvaardbare
gevolgen. Ook de Raad van State wees al op deze uitvoeringsproblemen. Tevens
vindt mijn fractie dat het kostenverlagende effect van marktwerking niet is
onderbouwd en dat het niet acceptabel is dat sommige leerplichtige leerlingen
wel en andere geen gratis schoolboeken krijgen, zoals nu dreigt voor mbo-leerlingen
ten opzichte van vo-leerlingen.Laat ik met dit laatste punt van de mbo-leerlingen beginnen. Niet alleen
de SP-fractie maar ook de VVD- en de PvdA-fractie hebben gevraagd waarom het
mbo niet in dit wetsvoorstel is opgenomen. In de beantwoording van deze vragen
is mijn fractie ernstig teleurgesteld. De staatssecretaris rekt de geest van
artikel 2 van het Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind wel
erg op en scheert langs onze vragen over ongelijke behandeling. In het antwoord
staat dat de Algemene wet gelijke behandeling niet ziet op de non-discriminatie­grond
leeftijd en dat de Wet gelijke behandeling op grond van leeftijd bij de arbeid
wat betreft reikwijdte beperkt is tot beroepsonderwijs en dus niet gaat over
funderend, voortgezet onderwijs.Het is voor mijn fractie niet acceptabel dat leerplichtige zestien- en
zeventienjarigen – en natuurlijk hun ouders – alleen om het simpele
feit dat zij mbo'ers zijn geen gratis schoolboeken ontvangen en alle andere
leerplichtige leerlingen – eveneens op weg naar een startkwalificatie
op de arbeidsmarkt – in het voortgezet onderwijs met dit wetsvoorstel
wel dit profijt hebben. Het geeft ook een heel verkeerd signaal af aan mbo'ers:
alsof deze op de praktijk gerichte leerlingen minder of geen boeken nodig
zouden hebben. Wij hebben juist in onze samenleving deze goed opgeleide vakmensen
hard nodig. Zijn de staatssecretaris en de regering van mening dat deze onrechtvaardige
behandeling van de mbo-scholieren en hun ouders te verdedigen is? Mijn partij
vindt van niet en verzoekt de staatssecretaris om reparatie van deze wetgeving.
Gaarne uw gemotiveerde reactie.De staatssecretaris geeft toe dat op dit moment op de rijksbegroting de
benodigde middelen voor gratis schoolboeken voor mbo'ers ontbreken. Dat is
een keuzeargument. De regering stelt haar prioriteiten anders en naar onze
mening principieel verkeerd. In de memorie van antwoord staat dat gratis schoolboeken
voor alle deelnemers aan het mbo circa 180 mln. zouden kosten, maar dat is
geen antwoord op onze vraag. Daarom stel ik de vraag nogmaals: hoeveel bedragen
de kosten voor gratis schoolboeken – uitgaande van € 308 per
leerling – voor specifiek de zestien- en zeventienjarige mbo'ers? Dat
kost toch veel minder, en daar is toch wel wat aan te doen? Naar ik begrijp,
start in augustus aanstaande een experiment met een geïntegreerde leerroute
vmbo-mbo 2. Tot op welk moment in dit geïntegreerde traject zullen de
boeken gratis zijn en wanneer niet meer? Graag uw antwoorden op beide vragen.De minister voor Jeugd en Gezin en de staatssecretaris van Financiën
zullen vermoedelijk een gelijke behandeling van vo-leerlingen en zestien-
en zeventienjarige mbo-leerlingen alleen al uit praktische overwegingen toejuichen,
als ik de memorie van toelichting op de Wijziging van de Wet op het kindgebonden
budget (31399, nr.3) lees. Dan zouden zij vanaf 2010 de WTOS volledig in het
kindgebonden budget kunnen integreren. Anders moet namelijk de WTOS dan toch
nog voor een deel in stand worden gehouden. Voor de zestien- en zeventienjarige
mbo-leerlingen die van de staatssecretaris van OCW dan nog geen gratis schoolboeken
krijgen, moet aldus deze bewindslieden de WTOS vanaf 2010 worden gesplitst
in twee delen. Namelijk in een deel dat niet samenhangt met schoolboeken,
dat voorziet in een tegemoetkoming van de onderwijskosten en dat voor alle
leerlingen in het kindgebonden budget wordt geïntegreerd, en een deel
bedoeld voor de schoolboeken, waarvoor de WTOS alleen voor deze mbo'ers dan
nog in stand gehouden zou moeten worden.Het argument in de memorie van antwoord dat het moeilijker is om voor
mbo-leerlingen een gemiddelde prijs te bepalen die als adequate tegemoetkoming
kan worden gezien voor lesmateriaal, is toch een non-argument om nu de zestien-
en zeventienjarige mbo'ers geen gratis schoolboeken te geven? Die som moet
immers volgens de andere bewindslieden sowieso worden gemaakt; is het niet
nu dan voor 2010. Heeft de staatssecretaris dit wel met haar collega's van
Jeugd en Gezin en Financiën overlegd? Gaarne uw reactie.Ik kom op het punt van de marktwerking met aanbesteding met als tweede
hoofddoelstelling van dit wetsvoorstel een kostenverlagend effect op de aanschaf
van schoolboeken. Graag zou mijn fractie alsnog antwoord krijgen op de eerder
gestelde vraag op welk voorbeeld de verwachting gebaseerd is van een kostenverlagend
effect. Zijn er resultaten bekend van aanbestedingen in Malta, Cyprus of Finland?
Zo ja, ondersteunen die de verwachting?Op onze vraag wat de regering als streefwaarden voor een evaluatie in
2011 zal hanteren, antwoordt de staatssecretaris: "de kwaliteit van het
lesmateriaal minstens zo belangrijk te vinden". Ik dring er bij haar
aan om op beide vragen een concreet antwoord te geven: welk soort van kwaliteitsdaling
acht de regering nog acceptabel en welke kostendaling wordt minimaal nagestreefd?
Als een van de twee hoofddoelstellingen van dit wetsvoorstel is, "op
deze manier een bijdrage te leveren aan meer marktwerking, c.q. prijsbeïnvloeding,
op de schoolboekenmarkt", dan mag toch tenminste een uitspraak worden
gedaan over de streefwaarde van de prestatie-indicator? Wij begrijpen niet
dat de staatssecretaris antwoordt dat dit geen zinvolle benadering is. Dus
graag een concrete indicatie van nagestreefde waarde in de prijs-kwaliteitverhouding.Is in Nederland de genoemde Onderwijsgemeenschap Venlo & Omstreken,
met ondersteuning van de VO-raad, het enige voorbeeld van het doorlopen van
een aanbestedingstraject? Wat is in dit concrete voorbeeld de invloed van
aanbesteding op de prijs van de schoolboeken, ten positieve of ten negatieve?Heeft de regering ook een geheel andere aanpak van de relatief hoge boekenprijzen
in Nederland overwogen? Als meer wordt geïnvesteerd in personeelsuren
in het onderwijs, dus als de personeelsmiddelen worden verhoogd, worden docenten
in de gelegenheid gesteld om zelf, toegesneden op de school en het schooltype,
lesmaterialen te vervaardigen. Daardoor kunnen de materiële kosten van
de lesmaterialen wellicht dalen. Een dergelijke oplossing biedt in een veel
bredere zin een positievere uitstraling en een positiever effect op de onderwijssector
dan de nu voorgestelde weg van marktwerking. Dit zou kunnen leiden tot meer
tevreden en gemotiveerde docenten en kwalitatief goede lesmaterialen
voor een relatief lage prijs. Wellicht kan ook aanbesteding op deze wijze
worden vermeden.De staatssecretaris schrijft dat met dit wetsvoorstel de scholen wel de
mogelijkheid wordt geboden om een afweging te maken zelf de schoolmaterialen
te produceren dan wel in te kopen. Volgens de memorie van antwoord verkeert
een onderzoek hiernaar in een afrondende fase. Waar wordt dat uitgevoerd?
Zijn er al resultaten bekend, of ten minste trends en signalen en, zo ja,
welke zijn dat?Waarom overweegt de regering niet om verdere pilots uit te voeren? In
de memorie van antwoord schrijft de staatssecretaris: "Ik wil niet vooruitlopen
op de discussie over het onderzoeksrapport van de commissie-Dijssel­bloem
die nog met het kabinet wordt gevoerd." Iedereen begrijpt toch dat met
dit wetsvoorstel juist wel op die discussie vooruit wordt gelopen? De waarschuwingen
om scholen niet met extra taken te belasten en de uitvoerbaarheid grondig
te testen, wordt immers volstrekt niet serieus genomen. Is juist dat de boodschap
van de staatssecretaris?Ik dacht dat ik woordvoerder voor OCW was, maar ik begin aan een hoofdstukje
waarbij ik eerder het gevoel heb woordvoerder voor Economische Zaken te zijn.
Ik vond het bijzonder vervelend dat wij geconfronteerd werden met vertrouwelijke
stukken waarbij ik mijn collega die daar met name in is gespecialiseerd, niet
kon raadplegen. Ik heb het moeten doen met mijn eigen "leken-OCW-beoordeling".
Ik ga over naar het hoofdstukje "aanbesteding".De staatssecretaris schrijft dat de Europese Commissie haar onlangs heeft
laten weten dat scholen boektitels mogen specificeren. Dit is een cruciaal
punt waarop juristen elkaar nog steeds, ook na deze uitspraak van de Europese
Commissie, tegenspreken. Is het wel zo zeker dat leraren straks nog eigen
lesboeken kunnen kiezen? Waarom heeft de staatssecretaris op dit essentiële
punt geen pilot uitgevoerd, zeker omdat zij in haar memorie van antwoord schrijft
dat uiteindelijke zekerheid over de betekenis van deze Europese aanbestedingsregelgeving
voor het inkopen van lesmateriaal slechts kan worden gegeven door een nationale
of Europese rechter?De heer Schouw (D66):Ik wil mevrouw Ten Horn even beschermen tegen zichzelf. Zij spreekt over
een uitspraak van de Europese Commissie. Het betreft echter een brief van
een directoraat-generaal waarin een indicatie staat over de wijze waarop de
Nederlandse wetgeving geïnterpreteerd zou kunnen worden. Het is dus geen
uitspraak.Mevrouw Ten Horn (SP):Dat klopt. Op het ministerie van OCW geldt als kwaliteitseis dat evidence
based te werk moet worden gegaan, dus evidence based onderzoek en evidence
based onderwijs, en dat dus pas de implementatiefase kan worden ingegaan als
voldoende duidelijk is dat bereikt kan worden wat wordt beoogd. Men zou dan
toch verwachten van dat ministerie dat het op zo'n cruciaal punt deze fase
zorgvuldig en met voldoende bewijs ingaat. Wij hebben immers nog maar net
op het gebied van de thuiszorg zoveel brokken gezien met aanbesteding en wij
maken dat nog mee. Hoeveel klanten krijgen daardoor niet de zorg die zij behoeven?
Hoeveel medewerkers raken gefrustreerd omdat zij geen kwalitatief goede zorg
meer kunnen leveren?Kan de staatssecretaris uitleggen hoe wij de zinsnede uit de memorie van
antwoord dat de Europese Commissie "aanbesteding met titel ook in andere
lidstaten heeft geaccepteerd" moeten begrijpen? In de memorie van antwoord
staat immers ook "dat lesmaterialen in de landen om ons heen nog amper
onderwerp zijn geweest van Europese aanbestedingen"?Wat de informatie over titels volgt de regering kennelijk de brief van
het directoraat-generaal, maar wat betreft de optelsom van de waarde van de
boeken om de noodzaak van aanbesteding te bepalen kennelijk niet. Het directoraat-generaal
zegt immers dat indien de verschillende schoolboeken niet allemaal beschikbaar
zijn bij één mogelijke leverancier de waarden van de boeken
niet opgeteld hoeven te worden om de totale waarde van de overheidsopdracht
te berekenen. De staatssecretaris schrijft dat de taskforce de scholen zal
adviseren bij het bepalen van de totale waarde, en dus het beantwoorden van
de vraag of het drempelbedrag wordt gehaald of niet, wel alle afzonderlijke
opdrachten bij elkaar op te tellen. Is dat voer voor juridische haarkloverij?
Het lijkt mij een wezenlijk verschil. Kan zij deze afwijking toelichten?Mijn fractie acht het voorkomen van administratieve rompslomp in verband
met het eventuele aanbesteden van groot belang. Ik heb nog enige vragen over
de distributievariant. Als scholen kiezen voor een dienstverleningsopdracht,
verplicht de Europese richtlijn niet dergelijke opdrachten van II-B-diensten
vooraf aan te kondigen en in concurrentie aan te besteden. Dat staat in de
memorie van antwoord. Als dit klopt, zou de zogenaamde distributievariant
aanbestedingsvrij zijn. Hebben wij deze informatie uit de memorie van antwoord
goed begrepen? Als dit het geval is, hoe laat zich dit rijmen met de toelichting
in de memorie van antwoord bij het onderwerp extern boekenfonds dat daar de
waarde van de dienst meestal die van de levering niet overstijgt en dat derhalve
deze opdracht wel aanbestedingspichtig is indien het drempelbedrag wordt overschreden?
Hoe zit het nu echt? Het lijkt mij niet onbelangrijk voor scholen om dit precies
te weten.Ik heb het jubileumboek van mijn eigen middelbare school, het Winkler
Prins Lyceum te Veendam, er nog eens op nageslagen. Daarin wordt vermeld: "Sinds
1953 is de school aangesloten bij het centrale boekenfonds. Door deze regeling
kunnen de leerlingen op een vrij voordelige wijze boeken in bruikleen ontvangen,
die zij anders zelf hadden moeten aanschaffen. Alleen de administratie van
de school krijgt er heel wat drukte bij - en hoe." Uit zeer onverdachte
hoek, 55 jaar voorafgaand aan het wetsvoorstel dat wij vandaag behandelen,
werd bij deze school al aangegeven wat een intern boekenfonds aan extra personele
belasting oplevert. Wellicht kiest een school daardoor toch eerder voor de
distributievariant dan voor het oplossen van de belasting van de school via
vrijwilligers, zoals in de memorie van antwoord door de staatssecretaris wordt
geopperd. Is die distributievariant wel aanbestedingsvrij of heeft de school
daar ook veel rompslomp van? Kan de staatssecretaris dit concreet toelichten,
waar mogelijk met informatie uit de praktijk?Hierbij wil ik het wat betreft de detailvragen over de tien pagina's van
paragraaf 6 over de aanbesteding laten, op nog één constatering
na. Is het niet eigenaardig dat de regering aangeeft dat scholen
al sinds 1992 gehouden zijn om bij inkoop van allerlei zaken de aanbestedingsregelgeving
in acht te nemen en dat de risico's die bij het niet of niet juist uitvoeren
daarmee behoren tot de bedrijfsmatige risico's die scholen lopen, terwijl
nu tegelijkertijd een taskforce wordt opgetuigd om zoveel mogelijk juridische
procedures te voorkomen? Wat kunnen overigens de consequenties van die bedrijfsmatige
risico's zijn? Moeten wij, net als in de zorg lijkt te gebeuren, faillissementen
in het onderwijs voorzien? Kunnen wij binnenkort ook een topberaad in het
onderwijs verwachten, zoals nu in de zorg van organisaties die bezig zijn
met een constructie in de Wmo die geen Europese aanbesteding vereist om daarmee
veel geld te besparen? Hierop wil ik graag een reactie.Mijn volgende punt is de eventuele verlenging van de invoeringstermijn
met een jaar. Om de tegemoetkoming nog een extra jaar belastingvrij te kunnen
verstrekken, moet de fiscale wetgeving, zo lees ik in de memorie van antwoord,
tijdig worden aangepast. Heeft hierover inmiddels afstemming plaatsgevonden
met de bewindslieden van Financiën? Is het tijdpad duidelijk? Wanneer
zal uiterlijk een besluit genomen móéten zijn over een extra
overgangsjaar? Hoeveel aanbestedingsprocedures zullen naar verwachting voor
die datum zijn begonnen en doorlopen? Wat gebeurt er als enige honderden aanbestedingen
niet tijdig en naar wens kunnen worden afgerond? De thans lopende aanbestedingen
blijken een veel langere termijn nodig te hebben vanwege onervarenheid en
complexiteit. Vanaf exact welke datum zal de proactieve helpdesk van de taskforce
de voortgang van de uitvoering van dit wetsvoorstel nauwlettend gaan monitoren?Het kabinet acht de kans dat van de mogelijkheid van uitstel met een jaar
extra gebruik wordt gemaakt verwaarloosbaar. Acht de staatssecretaris deze
kans verwaarloosbaar, omdat de onontkoombare onvoorziene omstandigheden zich
niet tijdig genoeg zullen kunnen voordoen? Gaat zij voor een big bang, op
de gok, zonder onderbouwing?Ik kom tot een afronding. Samengevat, komen de bezwaren en vragen van
mijn fractie neer op de volgende hoofdpunten: 1. een onacceptabele
rechtsongelijkheid voor nog leerplichtige mbo'ers;2. geen of slechte
onderbouwing van het kostenverlagende effect van de marktwerking;3. de onuitvoerbaarheid van dit wetsvoorstel met de genoemde drie problemen,
de administratieve rompslomp, de risico's van juridische procedures en de
onzekerheid ten aanzien van de boekenkeuze.De fractie van de SP is nog steeds voorstander van gratis schoolboeken,
maar ziet in onderhavig wetsvoorstel veel onoverkomelijke problemen. De maand
mei is historisch gezien echter een maand, waarin vaker bijzondere projecten
werden geklaard, zoals de Afsluitdijk in 1932, de afsluiting van de Lauwerszee
in 1969 en de Deltawet, die in mei 1958 werd aangenomen. Wie weet, ziet de
staatssecretaris vandaag toch kans de onoverkomelijke problemen op te lossen.
Pilots kunnen soms toegevoegde waarde hebben. Mijn fractie wacht af.De heer Essers (CDA):Mevrouw de voorzitter. "There is no such thing as a free lunch."
Deze levenswijsheid dringt zich op bij de bestudering van dit wetsvoorstel.
De hoofddoelstellingen van dit voorstel spreken de leden van de CDA-fractie
aan. Het gaat in de eerste plaats om het bieden van een tegemoetkoming in
de schoolkosten die ouders voor hun kinderen in het voortgezet onderwijs moeten
maken. Voorts gaat het erom te komen tot een betere marktwerking op de educatieve
boekenmarkt.En toch dreigen deze positieve intenties te worden overschaduwd door de
opportunity costs die kennelijk samenhangen met deze "free lunch".
Daarbij dient zich naar onze mening een aantal paradoxen aan. De eerste paradox
is dat, ofschoon dit wetsvoorstel tot doel heeft om de marktwerking op de
schoolboekenmarkt te bevorderen, er toch bezorgdheid is ontstaan dat scholen
als gevolg van dit wetsvoorstel te maken krijgen met Europese aanbestedingsregels
die eveneens zijn bedoeld om de marktwerking te bevorderen. De paradox is
derhalve dat je met dit wetsvoorstel meer marktwerking wilt bereiken, terwijl
de kritiek erop nu net is dat je daarmee een regeling over je afroept die
bij uitstek ook is bedoeld om een betere marktwerking te garanderen. De tweede
paradox is dat je zou verwachten dat de Europese aanbestedingsregels in het
voordeel van scholen zouden moeten zijn, omdat die moeten leiden tot de laagste
prijzen voor het leermateriaal, maar dat deze aanbestedingsregels worden gezien
als een bedreiging voor scholen, waarbij zelfs de grondwettelijke vrijheid
van onderwijs in het geding wordt gebracht.De verklaring van deze schijnbare tegenstellingen, want dat zijn paradoxen
immers, moet naar onze mening niet in eerste instantie in het thans voorliggende
wetsvoorstel worden gezocht, maar vooral in de al dan niet aanwezige gebreken
en onduidelijkheden van het Europese aanbestedingsrecht. Deze worden eenzijdig
geprojecteerd op het onderhavige wetsvoorstel. Tegenstanders van een betere
marktwerking op de educatieve boekenmarkt lijken bovendien de onduidelijkheden
en potentiële gebreken van het aanbestedingsrecht te willen uitvergroten
om daarmee het wetsvoorstel gratis schoolboeken in een kwaad daglicht te stellen.
Daarmee dreigt de discussie enigszins onzuiver te worden. De eigenlijke discussie
zou moeten gaan over het voornemen van het kabinet om gratis schoolboeken
ter beschikking te stellen, maar gaat in feite over mogelijk te ver doorgeschoten
elementen van het Europese aanbestedingsrecht. De laatste discussie moeten
we zeker ook voeren, maar deze staat thans niet op de agenda. Nu gaat het
om de vraag of wij wetsvoorstel 31325 over het om niet ter beschikking stellen
van lesmateriaal kunnen aannemen.Dat wil uiteraard niet zeggen dat wij blind zouden moeten zijn voor de
mogelijke gevolgen van het Europese aanbestedingsrecht voor dit wetsvoorstel.
Deze moeten zo goed mogelijk in kaart worden gebracht. Waar mogelijk moeten
scholen financieel en inhoudelijk op dit punt worden ondersteund.Mevrouw Ten Horn (SP):Voorzitter. Ik ben het eens met collega Essers dat de gevolgen in kaart
moeten worden gebracht, maar hoe verantwoord acht hij het, zonder dat die
gevolgen in kaart zijn gebracht, dat wij het wetsvoorstel vandaag toch behandelen?De heer Essers (CDA):De gevolgen moeten in kaart worden gebracht om vervolgens tot een goede
beoordeling van dit wetsvoorstel te komen, want deze hebben betrekking
op de uitvoerbaarheid. Daar kom ik nog over te spreken. Ik zeg dus niet dat
het aanbestedingsrecht buiten beschouwing moet blijven. Wij moeten dat in
relatie zien tot dit wetsvoorstel, maar wij moeten onze algemene klachten
over het aanbestedingsrecht als zodanig niet verwarren met dit wetsvoorstel.Mevrouw Ten Horn (SP):Ik begrijp dat de heer Essers de gevolgen voor dit wetsvoorstel graag
in kaart gebracht had willen zien, maar die heeft hij nog niet in kaart gebracht
gezien.De heer Essers (CDA):Dan is mevrouw Ten Horn iets te snel in haar oordeel.Mevrouw Ten Horn (SP):Mijn vraag was hoe verantwoord de heer Essers het vindt, zonder dat de
gevolgen in kaart zijn gebracht, dat dit wetsvoorstel toch wordt behandeld.De heer Essers (CDA):De gevolgen zijn voor een deel in kaart gebracht, vooral in de memorie
van antwoord. Voor een ander deel wil ik er nog nadere informatie over hebben,
maar daar wil ik dit debat voor gebruiken.De gevolgen van het Europese aanbestedingsrecht voor dit wetsvoorstel
moeten dus zo goed mogelijk in kaart worden gebracht, voor zover dat nog niet
is gebeurd. Waar mogelijk moeten scholen financieel en inhoudelijk op dit
punt worden ondersteund. Dat is echter een andere insteek dan het wetsvoorstel
veroordelen, vanwege bezwaren die voortvloeien uit het Europese aanbestedingsrecht
als zodanig. Deze bezwaren moeten worden behandeld in het kader van de evaluatie
van het aanbestedingsrecht. Indien gegrond, moeten deze aanleiding geven om
het aanbestedingsrecht zo spoedig mogelijk aan te passen. Het eenzijdig projecteren
van die bezwaren op het onderhavige wetsvoorstel zou de scholen en de ouders
van de leerlingen in het voortgezet onderwijs duperen. Vandaar dat onze insteek
in het debat van vandaag is dat wij het Europese aanbestedingsrecht als zodanig
als een gegeven aanvaarden en dat wij het onderhavige wetsvoorstel als zodanig
wensen te toetsen op de criteria van rechtmatigheid, uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid.
Daarbij dient men zich te realiseren dat ook los van dit wetsvoorstel scholen
onder omstandigheden reeds aanbestedingsplichtig zijn, bijvoorbeeld in het
geval zij thans via een boekenfonds boeken centraal inkopen of laten distribueren.Wat de uitvoerbaarheid betreft achten wij bij onze afweging van groot
belang hetgeen de staatssecretaris tot dusverre heeft gedaan en verder nog
van plan is als het erom gaat de scholen bij te staan in eventuele aanbestedingsprocedures.
Positief waarderen wij in dit verband de oprichting van een Taskforce Gratis
Schoolboeken en een helpdesk die scholen in dezen bijstand gaat bieden. Ook
krijgen de scholen gedurende een overgangsperiode van drie jaar een tegemoetkoming
in de kosten van de Europese aanbesteding. Graag krijgen wij hier een nadere
toelichting van de staatssecretaris op. Waar kunnen de scholen financieel
op rekenen? Kunnen de kosten worden voorgefinancierd? Hoe verloopt de toekenningsprocedure,
gegeven het feit dat een gelimiteerd budget beschikbaar is?De heer Schouw (D66):Voorzitter. Ik ken de heer Essers als een zeer verstandig woordvoerder.
Vooral als belastingplannen aan de orde zijn, luister ik graag naar zijn woorden
over kosteneffectiviteit en doelgerichtheid van de besteding van middelen.
Ik snap dat de heer Essers vandaag de zonnige kanten van zo'n voorstel moet
belichten, maar ik heb een aantal opmerkingen gemaakt over de verhouding tussen
de invoeringskosten en het totale budget. Die is ongeveer 20%. Wat
vindt de heer Essers daarvan? Is dat een goede norm, is het te veel of is
het te weinig? Of zegt hij: zo gaat dat nu eenmaal bij Europese aanbestedingen?De heer Essers (CDA):Ik hoop dat dit budget niet nodig zal zijn en dat de daadwerkelijke aanbestedingskosten
aanmerkelijk lager zullen uitvallen. Als het budget toch volledig wordt benut,
vind ik het een fors bedrag. Dat geef ik graag toe, maar ik hoop nog steeds
dat het uiteindelijk meevalt. Ik hoop dat dit vandaag wordt bevestigd.Door het inlassen van een overgangsperiode van een jaar in het komende
studiejaar hebben scholen meer tijd om zich voor te bereiden op de aanbestedingsprocedure.
Door thans onvoorziene omstandigheden kan deze invoeringsperiode met hooguit
een extra jaar worden verlengd. Dat blijft een merkwaardige bepaling. De staatssecretaris
wenst immers niet vooruit te lopen op een omschrijving van wat die onvoorziene
omstandigheden zouden kunnen zijn, simpelweg omdat ze thans nog onvoorzien
zijn. Maar dan ontgaat mij de ratio achter de limitering tot één
extra jaar. Met andere woorden: hoe kan de staatssecretaris uitsluiten dat
er zich thans onvoorziene omstandigheden kunnen voordoen die straks een langere
overgangsperiode dan twee jaar rechtvaardigen? Graag een nader antwoord van
de staatssecretaris.De kwestie van de administratieve lasten van de scholen blijft een belangrijk
aandachtspunt. De ervaringen met de Belastingdienst wijzen helaas uit dat
voortdurende monitoring van dit proces en rapportering door de overheid en
het onderwijsveld van de opgedane ervaringen noodzakelijke randvoorwaarden
zijn. Bij de periodieke evaluatie van deze wet in 2011 en vervolgens telkens
na vier jaar, zal dit dan ook een van de belangrijkste attentiepunten moeten
zijn. In dit verband willen de leden van de CDA-fractie graag een reactie
van de staatssecretaris vernemen op de in de brief van 23 mei 2008 van
de Koninklijke Nederlandse Boekverkopersbond gedane uitspraak dat Actal de
keuze om geen advies uit te brengen over de gevolgen van dit wetsvoorstel
voor de administratieve lasten voor scholen, zou hebben gebaseerd op een reactie
van het ministerie van OCW, waarin stond dat de administratieve lasten voor
de scholen niet noemenswaardig zullen stijgen.Voorop moet staan dat scholen zo min mogelijk problemen moeten ondervinden
van allerlei juridische regels. In ieder geval mogen deze regels niet de vrijheid
van onderwijs in gevaar brengen. Ik sluit mij wat dat betreft geheel aan bij
mijn collega De Boer. Wat dit laatste punt betreft, bevat de memorie van antwoord
belangrijke additionele informatie die nog niet voorhanden was bij de behandeling
van dit wetsvoorstel in de Tweede Kamer. Een belangrijk nieuw element is dat
onlangs het directoraat-generaal Interne markt van de Europese Commissie zijn
mening heeft gegeven over de Europese aanbestedingsaspecten van dit wetsvoorstel.
Ook is een second opinion gevraagd van een erkend expert op
het terrein van het aanbestedingsrecht, mr E.H. Pijnacker Hordijk van De Brauw
Blackstone Westbroek. Zeer belangrijk is dat het directoraat-generaal Interne
markt van de Europese Commissie heeft laten weten dat het van mening is dat
scholen bij de aanbesteding van schoolboeken schooltitels mogen specificeren
inclusief ISB-nummer, zonder daaraan de woorden "of gelijkwaardig"
toe te hoeven voegen. Dit geldt zowel voor de leverings- als voor de dienstenvariant.
Ook de opinie van Pijnacker Hordijk bevestigt dit. Uiteraard zijn hiermee
nog niet alle zorgen van tafel. Zoals de staatssecretaris ook zelf opmerkt
in de memorie van antwoord, kan uiteindelijk zekerheid over de betekenis van
Europese aanbestedingsregels voor het inkopen van lesmateriaal slechts worden
gegeven door een nationale of Europese rechter. Desalniettemin achten wij
met name het oordeel van de Europese Commissie van belang, aangezien zij de
mogelijkheid heeft om een procedure tegen Nederland te starten indien zij
ervan overtuigd is dat Nederland bijdraagt aan het ontduiken van Europese
regels. Wat mij opvalt in de weergave – in de memorie van antwoord –
van het antwoord van de het directoraat-generaal Interne markt is de stelligheid
waarmee wordt gezegd dat scholen boektitels mogen aanbesteden, inclusief ISB-nummers.
De CDA-fractie verneemt graag van de staatssecretaris hoeveel zekerheid deze
mededeling biedt voor het achterwege blijven van acties op dit terrein van
de zijde van de Europese Commissie tegen Nederland.De heer Schouw (D66):Is de heer Essers van mening dat de opvatting van het directoraat-generaal
ook bindend is voor de Europese Commissie?De heer Essers (CDA):Die vraag hebt u daarnet ook gesteld.De heer Schouw (D66):Daar gaat het wel een beetje om, want u spreekt in uw tekst over het oordeel
van de Europese Commissie. Ik heb echter begrepen dat het niet bindend is
voor de Europese Commissie en dan is het woord "oordeel" niet juist
gekozen.De heer Essers (CDA):Nee, ik zeg dat wij met name belang hechten aan het oordeel van de Europese
Commissie en ik vraag de staatssecretaris hoeveel zekerheid wij aan deze standpuntbepaling
van het directoraat-generaal kunnen ontlenen, voor de positiebepaling door
de Europese Commissie.De heer Schouw (D66):Ja ik heb begrepen dat u dat vraagt, maar ik vraag als vertegenwoordiger
van een fractie die sterk voorstandster is van dit wetvoorstel, of uw opvatting
is dat de brief van het directoraat-generaal ook de Europese Commissie bindt,
op die punten waar zij advies over uitbrengt.De heer Essers (CDA):Strikt genomen zal elk advies gepaard gaan met voorwaarden. Er zullen
ook zaken zijn waarvan men zegt dat uiteindelijk het oordeel aan de rechter
is. Ik kan u uit mijn eigen ervaring op fiscaal terrein echter vertellen,
dat als een directoraat-generaal van een Brusselse instantie met zoveel stelligheid
iets verkondigt op een zo gevoelig liggend terrein, ik daar buitengewoon veel
waarde aan hecht.De heer Schouw (D66):Ik dank u voor uw mededelingen over uw eigen ervaring, maar ik denk dat
wij het toch even moeten hebben over de brief van het directoraat-generaal.
Bent u het met mij eens dat daar naast de duidelijkheid die geboden wordt
over de advisering ook een aantal disclaimers instaan en dat het van belang
is dat wij daar met elkaar vandaag kennis van kunnen nemen?De heer Essers (CDA):In elk advies staan disclaimers. Ik vraag de staatssecretaris ook expliciet
wat haar oordeel is over de mate van zekerheid die wij kunnen ontlenen aan
dat advies.Mevrouw Dupuis (VVD):Ik ben enigszins verbaasd. Ik hoorde tien minuten geleden door de heer
Essers opmerken dat wat hem betreft de Europese regels bij bespreking van
dit wetsvoorstel buiten beschouwing zouden kunnen blijven. Sindsdien spreekt
hij daar echter al tien minuten over. Mag ik daaruit de conclusie trekken
dat die regels wel van belang zijn voor de beoordeling van dit wetsvoorstel?De heer Essers (CDA):Ik heb – ik wil dat graag nog een keer herhalen – gezegd dat
ik vind dat wij niet onze algemene frustratie over de Europese aanbestedingsregels
moeten botvieren op dit wetsvoorstel. Als deze regels specifiek invloed hebben
op dit wetsvoorstel moeten wij ze betrekken. Daarmee ben ik nu bezig.Mevrouw Dupuis (VVD):Daarmee bent u nu bezig, maar dat betekent tegelijkertijd dat u van mening
bent dat ze grote gevolgen kunnen hebben voor de toepassing en uitvoering
van dit wetsvoorstel. Dan gaat het toch niet over de frustraties over de regel,
maar over twijfels of de scholen dit aankunnen? Aan de ene kant maakt de heer
Essers een omtrekkende beweging door te zeggen dat het eigenlijk niet relevant
is, terwijl het aan de andere kant uit alle woorden die de heer Essers spreekt
duidelijk wordt dat het zeer relevant is, dat het voor de scholen grote onzekerheid
oplevert en dat er grote risico's aan verbonden zijn. En dan zeggen dat ze
buiten beschouwing gelaten moeten worden! Ik ben het spoor echt helemaal bijster.De heer Essers (CDA):Nogmaals, het aanbestedingsrecht is een gegeven. In sommige omstandigheden
zijn scholen nu reeds aanbestedingsplichtig, of wij dit wetsvoorstel nu aannemen
of niet. Daar kunnen wij verandering in aanbrengen door de aanbestedingsregels
zelf te veranderen. Mij gaat het nu om de vraag in hoeverre de aanbestedingsregels
directe invloed hebben op dit wetsvoorstel. Als dat kwalijk is voor de uitvoerbaarheid
vindt u mij aan uw zijde. Dan zal ik daar ook kritische kanttekeningen bij
maken. Ik ben nu bezig dat terrein te verkennen, mede gelet op wat in de memorie
van antwoord aan additionele informatie ter beschikking is gekomen.Mevrouw Ten Horn (SP):Ik beperk mij tot het wetsvoorstel van vandaag. U zegt dat de scholen
sowieso al aanbestedingsplichtig zijn. Bent u van mening dat de taskforce
dan ook overbodig is?De heer Essers (CDA):Natuurlijk niet. Die vraagstelling is nadrukkelijk naar voren gekomen
op grond van dit wetsvoorstel, waardoor de aanbestedingsplicht
nog een keer nadrukkelijk onder de aandacht is gekomen.Mevrouw Ten Horn (SP):Kunt u mij uitleggen waarom dat dan al niet vanaf 1992 duidelijk is?De heer Essers (CDA):Kennelijk omdat er tot dusverre voor scholen met de aanbestedingsregels
nog niet zoveel problemen gerezen zijn.Mevrouw Ten Horn (SP):Mag ik een bijzondere betekenis toekennen aan het feit dat de CDA-fractie
vandaag haar fiscale specialist als woordvoerder op de bok heeft?De heer Essers (CDA):Ik ben ook hoogleraar in het onderwijs, dus dat zegt helemaal niets. Ik
kom overigens nog te spreken over de fiscale regels, dat kunt u natuurlijk
van mij verwachten.Voorzitter. Een tweede punt dat opvalt, is de timing van het directoraat-generaal.
Dit roept de vraag op waarom deze informatie nu pas ter beschikking is gekomen.
Ik bedoel de informatie van de Europese Commissie. Heeft de Commissie zolang
gewacht met antwoord geven, of is de informatie pas in een laat stadium aan
de Commissie gevraagd? Ook vragen wij in dit verband de staatssecretaris om
commentaar te geven op het memorandum van Stibbe van 23 mei jongstleden,
ons toegestuurd door de groep educatieve uitgeverijen, over de standpunten
die zij over de aanbestedingsproblematiek in het memorie van antwoord heeft
ingenomen. In dit memorandum wordt onder andere gewezen op het ontbreken van
een specifieke uitzondering in de aanbestedingsregels ten aanzien van technische
specificaties voor lesmateriaal. Dit roept bij de leden van de CDA-fractie
de vraag aan de staatssecretaris op of zij bereid is, het Besluit aanbestedingsregels
voor overheidsopdrachten in die zin te wijzigen dat daarin een dergelijke
expliciete uitzondering voor lesmateriaal wordt opgenomen.Mevrouw Ten Horn (SP):De klomp brak al bij mevrouw Dupuis, maar nu breekt mijn klomp. U zei
dat wij het niet moesten hebben over aanbesteding in het algemeen en nu vraagt
u zelf de staatssecretaris of zij bereid is, iets te doen aan de aanbestedingsregels
voor overheidsopdrachten.De heer Essers (CDA):Voor zover zij specifiek betrekking hebben op de uitzondering voor lesmateriaal.Mevrouw Ten Horn (SP):Ik begrijp dat u nu vraagt om in een andere wet iets aan te passen vanwege
deze.De heer Essers (CDA):Feitelijk is uw constatering juist.Verder verzoekt de CDA-fractie de staatssecretaris aan te geven, in hoeverre
de gunningscriteria ook kansen bieden aan minder grote uitgevers of distributeurs.
Zijn de geschiktheidseisen die aan de aanbieders zullen worden gesteld, zoals
een minimale ervaring en omzet, niet per definitie in het voordeel van de
grote marktpartijen? Ook vragen wij de staatssecretaris om aan te geven in
hoeverre de variant waarbij boeken slechts door één uitgever
worden geleverd en niet voor boekhandels/distributeurs verkrijgbaar zijn,
nadere studie en overweging behoeft. Dat is de variant die wij tegenkomen
in het boek Lijmen/Het been van Willem Elsschot: je kon alleen het Algemeen
Wereldtijdschrift verkrijgen door dat te bestellen bij de heer Boorman, die
uitgever en auteur tegelijkertijd was. Hoe realistisch is het om te veronderstellen
dat in de toekomst meer van deze mogelijkheid gebruik zal worden gemaakt?
Immers, bij die variant hoeft niet te worden aanbesteed. Kan de staatssecretaris
aangeven of de met deze variant gepaard gaande mogelijke extra kosten voor
scholen opwegen tegen het voorkomen van aanbestedingskosten?Verder, evenals mevrouw Ten Horn, verzoekt ook mijn fractie de staatssecretaris
om aan te geven welke ervaringen in landen als Malta, Cyprus en Finland, waar
ook stelsels van gratis schoolboeken bestaan, tot dusverre met het Europese
aanbestedingsrecht op dit terrein zijn opgedaan.Het antwoord van de staatssecretaris in de memorie van antwoord op onze
vraag of dit wetsvoorstel niet de positie van individuele leerkrachten zal
inperken om zelf leermethoden en lesmaterialen voor te schrijven, stelt ons
nog niet helemaal gerust. Natuurlijk blijven de vaksecties en daarmee de individuele
leraren aan de basis van het keuzeproces voor leermaterialen staan. Natuurlijk
heeft ook thans reeds het bevoegd gezag van een school de verantwoordelijkheid
voor de verdeling van het totale schoolbudget. Maar neemt als gevolg van de
lumpsumfinanciering het gevaar niet toe, dat de leiding van scholen die financieel
krap zitten, meer belang zal hechten aan budgettaire aspecten door zo veel
mogelijk over te houden van de lumpsum dan aan de oordelen van de individuele
docenten over de kwaliteit van het door hen gewenste materiaal? In hoeverre
dreigt daardoor de vernieuwing van het onderwijs te worden tegengegaan? Wat
gaat zij eraan doen om dit te voorkomen? Graag een reactie van de staatssecretaris.Ik kom vervolgens op het punt van het mbo en om precies te zijn op de
kwestie of en zo ja, hoe ouders van mbo-leerlingen op enigerlei wijze tegemoetgekomen
zouden kunnen worden. Wij hebben begrip voor de argumenten van de regering
dat dit wetsvoorstel zich met de lumpsumfinanciering niet leent voor een regeling
voor de ouders van kinderen op het mbo. Daarvoor zal specifiek maatwerk nodig
zijn. Wij verzoeken de staatssecretaris aan te geven in hoeverre zij mogelijkheden
ziet om buiten dit wetsvoorstel om, desgewenst dit maatwerk te leveren en
in hoeverre dit maatwerk ook op zijn plaats zou zijn.Mijn laatste punt ziet op de reeds aangekondigde fiscale aspecten. In
de memorie van antwoord stelt de staatssecretaris dat de aan de ouders in
het overgangsjaar verstrekte tegemoetkoming niet belast is, omdat er dan geen
sprake is van een periodieke uitkering. Indien echter zou worden besloten,
vanwege thans nog onvoorziene omstandigheden, om de overgangsperiode met één
jaar te verlengen, zou er volgens de staatssecretaris wel sprake zijn van
een periodieke uitkering waarover belasting moet worden afgedragen. Alleen
een aanpassing van de fiscale wetgeving zou dit kunnen verhinderen. Kan de
staatssecretaris aangeven hoe deze stelling zich verhoudt tot de toelichting
op de tweede nota van wijziging (stuk nr. 12), waarin uitdrukkelijk wordt
gesteld: "Ook als gebruik gemaakt zou worden van de mogelijkheid om bij
koninklijk besluit de invoeringsperiode te verlengen, wordt gewaarborgd dat
de tegemoetkoming niet wordt belast." Daarbij moet worden bedacht dat
aan het bestaan van een periodieke uitkering in de jurisprudentie
onder andere de voorwaarde wordt gesteld, dat elke uitkering op zich afhankelijk
moet zijn van een toekomstige onzekere gebeurtenis. Aangezien alleen de eventuele
tweede uitkering van een dergelijke toekomstige onzekere gebeurtenis, namelijk
het zich voordoen van thans niet voorziene bijzondere omstandigheden, afhankelijk
is en daarna geen vervolguitkeringen meer mogelijk zijn, terwijl bovendien
ten tijde van het ingaan van de onderhavige overgangsmaatregel de kans dat
zo'n tweede overgangsjaar nodig zal zijn door de regering zelf als verwaarloosbaar
wordt ingeschat, kan naar mijn mening van een belastbare periodieke uitkering
geen sprake zijn. Wij zien met belangstelling de reactie van de staatssecretaris
tegemoet.De heer Thissen (GroenLinks):Mevrouw de voorzitter. Na wat wij vorige week begrepen hebben naar aanleiding
van het debat over de verantwoording doet dit kabinet verduiveld goede dingen,
is dit kabinet ongelofelijk hard op weg om van dit land een veel beter land
te maken: duurzamer, socialer, rechtvaardiger, krachtiger, Europeser, goed
ingebed in de rechtvaardige en vredige verhoudingen tussen de volkeren op
deze aarde. Hulde!De heer Schouw (D66):Hebt u de goede tekst bij u?De heer Thissen (GroenLinks):Ik heb de goede tekst bij mij.Wat jammer dat dit door het volk in Nederland niet zo gezien wordt, want
het kabinet beklaagt zich over het negatieve imago bij de mensen in het land.
De minister-president doet er nog een schepje bovenop en zegt: de mensen zeuren,
zij leven in zo'n goed land en zo sociaal; het is echt jammer dat er zo veel
geklaagd wordt. Maar ja, als het kabinet vooroploopt in het klagen, ondanks
het feit dat het goede dingen doet die wij dan allemaal niet snappen, geeft
het ook het verkeerde voorbeeld.Het kabinet doet inderdaad goede dingen, mevrouw de staatssecretaris.
Hulde! De kinderopvang, die eindelijk gratis is, is zo een succes dat die
financieel uit de bocht vliegt en dus wordt ingegrepen in het succes van de
kinderopvang. Nu worden de schoolboeken gratis. Eigenlijk is natuurlijk niets
gratis in dit land, ook schoolboeken niet. Er wordt door ons allen een stevige
prijs betaald voor de schoolboeken. Zij worden alleen om niet ter beschikking
gesteld via de scholen of via uitgevers aan de kinderen op school, maar ergens
betalen wij de prijs. "Met z'n allen", zou Henny Huisman zeggen.
Als het een succes wordt, zo vreest mijn fractie, ondergaan de gratis schoolboeken
hetzelfde lot als de gratis kinderopvang. Kan de staatssecretaris mij garanderen
dat hetzelfde lot de schoolboeken niet beschoren zal zijn?Waar was dit wetsvoorstel nu ook alweer om bedoeld? Het was bedoeld om
in het licht van de exorbitant gestegen onderwijskosten die drukken op de
schouders van ouders, die drukken op de schouders van met name de ouders met
een smalle beurs die ook schoolgaande kinderen hebben, die mensen te compenseren.
Anders zouden hun kinderen, die geboren worden in een huishouden waar een
smalle beurs helaas het huishouden moet bestieren, wellicht zonder schoolboeken
naar school gaan. Het onderwijs zou op die manier niet het emancipatorische
effect hebben waarvoor wij met z'n allen in dit land zouden willen staan.
Als wij gewoon simpel teruggaan naar het uitgangspunt dat het bedoeld was
om mensen te compenseren voor de zware, niet te vermijden en noodzakelijke
kosten van het levensonderhoud, van het onderwijs, vraag ik mij af waar wij
inmiddels met z'n allen zijn. Verder weg dan ooit van dat doel! Ga eens terug
naar dit uitgangspunt! Wat is er nodig om onderwijs toegankelijk te maken
voor elk kind in dit land, ongeacht de inkomenspositie van de ouder of ouders
van dat kind? Achter de schermen zal al wel iets geregeld zijn, zodat ik met
verlangen uitkijk naar 23.00 uur, als het debat is afgelopen. De uitslag daarvan
is overigens voorspelbaarder dan Manchester United-Chelsea!Waarom kunnen wij niet met elkaar afspreken dat het bedrag dat hiervoor
op de begroting is opgenomen, wordt gestort ten behoeve van de Wet tegemoetkoming
onderwijsbijdrage en schoolkosten (WTOS)? Dan bereik je namelijk inkomensafhankelijkheid.
Mijn beide zonen volgen een roc, ik heb die tegemoetkoming niet nodig, ik
behoor nog tot die burgers die ergens uit een oogpunt van solidariteit vanaf
willen zien, om het voor mensen die het moeilijker hebben beter te maken,
zodat kinderen meer kunnen meedoen. Ik hoef dus geen beroep te doen op de
WTOS, waar ik blij om ben, maar ik wil heel graag ten behoeve van een ander
afzien van mijn recht. Stort dat bedrag nu in de WTOS, en rek de inkomensgrens
op. Maar wat zegt het kabinet? Als wij het doen zoals het nu wordt voorgesteld,
is het doeltreffender dan de WTOS. De vergoedingen die ten gevolge van de
WTOS beschikbaar worden gesteld aan ouders, worden namelijk niet altijd gebruikt
voor de bekostiging van de schoolboeken. Wat een wantrouwen! Hoe benadert
het kabinet de burgers in dit land, die zelfredzaam moeten zijn om de mogelijkheden
van dit land te gebruiken voor emancipatie! Als er dan middelen zijn ten behoeve
van het emancipatieproces, dan gebruikt het plebs het niet, althans niet voor
waarvoor het is bedoeld. Wat betekent dat voor de opvattingen van het kabinet
over de huurtoeslag, de zorgtoeslag en de kindertoeslag? Hoe moeten mensen
met een bijstandsuitkering worden benaderd? Gaan wij voortaan alles in natura
ter beschikking stellen? De boeken gratis, de huur wordt betaald, de mensen
kunnen elke maand voedselbonnen komen halen? Wat straalt het kabinet uit naar
de burger die het als zelfredzaam wil benaderen? Het kabinet vertrouwt die
burger niet. Tegelijkertijd krabt de minister-president zich achter de oren
en zegt: wat gek toch dat de goede werken van dit kabinet door de burger niet
worden gezien. Als het kabinet wantrouwen zaait, krijgt het wantrouwen terug,
wat heel ernstig is. In die zin hebben wij in dit land een crisis tussen burger
en het legitieme gezag, een ernstig fenomeen.Mevrouw Linthorst (PvdA):Ik vind dit een gloedvol betoog, maar bent u ervan op de hoogte dat vooral
in de grote steden kinderen wonen die zonder schoolboeken naar school komen
en dat er ouders zijn die zo in de problemen zitten dat zij zich genoodzaakt
zien alles wat er binnenkomt te gebruiken voor aflossing van schulden, zodat
er een belangentegenstelling kan ontstaan tussen de ouder die het bedrag ontvangt
en het kind dat die schoolboeken nodig heeft?De heer Thissen (GroenLinks):Ik onderken het pro bleem. Ook onderken ik dat 2,5%
van het Nederlandse volk zich schuldig maakt aan criminaliteit. Toch sluiten
wij niet preventief 100% van de bevolking op achter tralies. Ik weet
ook dat er mensen zijn die misbruik maken van de sociale zekerheid en andere
faciliteiten uit de verzorgingsstaat. Maar dat is nooit meer dan 10%
van het volk. Ik weiger om dan met alle anderen door het kabinet over één
kam te worden geschoren. Het kabinet moet slimmer zijn. Als ouders grote financiële
problemen hebben, waardoor zij elke tegemoetkoming gebruiken voor het dichten
van andere schulden, moet je een slimmere oplossing zoeken. Maar dan ga je
geen maatregel bedenken die leidt tot ongelooflijk hoge uitvoeringskosten
voor scholen, waarbij het nog maar de vraag is of dat wat je denkt zeker te
weten, namelijk de gang van zaken rond het Europees aanbestedingsrecht, ook
klopt.Mevrouw Linthorst (PvdA):U haalt er nu het wetsvoorstel zelf bij, maar het ging over het wantrouwen
richting overheid. Verder behoren de kinderen waar het om gaat vaak tot de
groep die het het hardst nodig heeft. Wij mogen ervoor zorgen dat die kinderen
aan hun trekken komen.De heer Thissen (GroenLinks):Helemaal mee eens! Maar toch komt vanuit het kabinet geen voorstel om
de kinderbijslag elk kwartaal in de vorm van schoenen, broeken, regenjassen
enzovoorts te verstrekken. Dit voorstel is een voorstel om sociaal te investeren
voor mensen met een smalle beurs. Dit voorstel wordt nu zo ongelooflijk ingewikkeld
gemaakt dat het verder afligt van het begrip "sociaal" dan eerder
het geval was. Er is immers een WTOS, waarmee het onderwijs toegankelijker
kan worden gemaakt voor mensen met een smalle beurs. Als wij vanavond akkoord
gaan, wordt die wet opgeheven, waarmee in feite een goede faciliteit wordt
weggegooid, nog voordat deze nieuwe faciliteit zich heeft bewezen.De heer Essers (CDA):Wilt u ook de marktwerking hierbij betrekken? Ik vraag mij namelijk af
of wij met uw voorstel een oplossing kunnen bieden voor het feit dat wij in
Europa de hoogste prijzen voor schoolboeken kennen. In wat u voorstelt, blijven
de scholen voorschrijven welke boeken worden aangeschaft, waarna de ouders
die boeken gaan kopen. In het wetsvoorstel zit veel meer een prikkel richting
de uitgevers.De heer Thissen (GroenLinks):Ik geloof daar helemaal niets van. Als u eerlijk bent, bent u het met
mij eens. In de Zorgverzekeringswet moest marktwerking leiden tot lagere kosten
en beter betaalbare medicijnen. Jaar na jaar worden wij geconfronteerd met
een verhoging van de premie, die wordt gemitigeerd, omdat er een eigen bijdrage
is gekomen. Met andere woorden: er wordt een façade voor opgebouwd.
Marktwerking bij de zorgverzekeraars heeft ertoe geleid dat de zorgverzekeraars
over elkaar heen struikelen om te fuseren om daarmee de vrije markt steeds
minder vrij te maken. Wie garandeert mij – u kunt dat niet – dat
door dit systeem, waarin scholen in staat worden gesteld schoolboeken gratis
ter beschikking van leerlingen te stellen, de prijs wordt gestabiliseerd of
zelfs omlaag gaat? Zelfs zouden de uitgevers prijsverhogend kunnen gaan werken,
want voor een groot deel worden de kinderen daarmee niet geconfronteerd, maar
de overheid. Als dat gebeurt, wordt er net als bij de kinderopvang ingegrepen
in het succes, door het aanbrengen van drempels. Dan zou de regeling dus inkomensafhankelijk
worden gemaakt. U mag mij verwijten dat ik daar niet in geloof, maar ik kan
u vragen waarom u denkt dat het wel werkt.De heer Ten Hoeve (OSF):Voorzitter. Even terug naar dit punt. Wanneer een school moet betalen
voor boeken en daarbij kan kiezen tussen een heel luxe en uitgebreide, maar
dure methode, met heel veel werkboeken, en een veel goedkopere, maar kwalitatief
uiteindelijk even goede methode, denkt de heer Thissen dan niet dat er een
andere afweging tot stand kan komen dan nu het geval is? Als het geld dat
daar eventueel mee uitgespaard kan worden, zonder aan de kwaliteit af te doen,
gebruikt kan worden voor verdere kwaliteitsverhoging in de school, zou dat
geen invloed kunnen hebben?De heer Thissen (GroenLinks):Dat kan, maar dan vraag ik mij af waarom men dat in de afgelopen decennia
niet gedaan heeft. Waarom heeft men ons als ouders dan ongebreideld op kosten
gejaagd?De heer Ten Hoeve (OSF):Maar die afweging is toch nog nooit door een school gemaakt? Die hoefde
niet gemaakt te worden.De heer Thissen (GroenLinks):Dus de verantwoordelijkheid van een leraar die een methode kiest, ging
niet verder dan zich die vraag niet te hoeven stellen. Dat is wel een erg
wantrouwig verwijt naar al die leraren die in de afgelopen jaren zeer nauwgezet
zijn geweest in het kiezen van schoolboeken op grond van pedagogische en didactische
overwegingen.De heer Ten Hoeve (OSF):Het is geen persoonlijk verwijt; dat is een duidelijke zaak.De heer Thissen (GroenLinks):Nee, dat is een collectief verwijt. Dat is nog veel erger.De heer Ten Hoeve (OSF):Er is wel sprake geweest van een structuur waarin die afweging niet gemaakt
hoefde te worden en dus in heel veel gevallen niet als zodanig gemaakt zal
zijn.De heer Thissen (GroenLinks):Ik ben zelf leraar geweest en volgens mij is de heer Ten Hoeve nog steeds
actief in het onderwijs. Wij probeerden met onze vakgroep leermiddelen te
kiezen op basis van pedagogische en didactische overwegingen. Wij kozen het
beste uit wat wij goed vonden voor leerlingen in een bepaald jaar, voor een
bepaald vak. Dadelijk gaat de school invloed uitoefenen op de vrije keuze
voor een methode. Dan krijg je ook onderlinge concurrentie tussen vakgroepen.
Ik zat toevallig in een vakgroep waar nogal wat van mijn collega's soms met
enig dedain naar keken, te weten de vakgroep maatschappijleer en levensbeschouwelijke
vorming. Die mocht eigenlijk geen geld kosten. Dergelijke fenomenen zijn wel
binnen de schoolteams aanwezig. Taal, rekenen, wiskunde, natuurkunde, scheikunde
en economie zijn natuurlijk vele malen belangrijker dan dit soort vakken.
Dadelijk gaat er op mijn oud-collega's maatschappijleer en levensbeschouwelijke
vorming druk ontstaan om maar heel veel water bij de wijn te
doen en maar te kiezen voor wat goedkopere methodes, die weliswaar minder
goed zijn, maar wel beter betaalbaar, waardoor het totaalplaatje voor de school
per leerling acceptabel is.De heer Ten Hoeve (OSF):Allerlei tegenstellingen zouden kunnen ontstaan. Natuurlijk is dat zo.
Maar er is een gemeenschappelijk belang van al die leraren en van het hele
onderwijs om zo veel mogelijk middelen over te houden voor de plaatsen waar
die kwalitatief het best ingezet kunnen worden. Die afweging moet gemaakt
worden.De heer Thissen (GroenLinks):Die afweging moet gemaakt worden, maar u hebt geen enkele garantie dat
dat met dit systeem gaat lukken. Dus mijn fractie pleit ervoor om het geld
dat het kabinet beschikbaar stelt, te storten ten behoeve van de Wet tegemoetkoming
onderwijsbijdrage en schoolkosten. Dat heeft bovendien als grote voordeel
dat men de scholen ontslaat van de enorme administratieve last en het ingewikkelde
systeem van de Europese aanbesteding, het volgende grote hoofdbezwaar dat
wij tegen het voorstel hebben.Ik ga hier niet uitvoerig in discussie over de kwaliteit van de juridische
adviezen. Die adviezen zijn overigens deels wonderbaarlijk tot mij gekomen,
vanwege het feit dat je, als je op donderdag en vrijdag overdag werkt en niet
thuis bent, een aangetekende brief niet ter hand gesteld krijgt. Dus het heeft
mij nogal wat telefoontjes met de Griffie van de Eerste Kamer gekost om ervoor
te zorgen dat ik het desbetreffende stuk via Valid Express vrijdagnacht, met
een klap op het luik van de kruipruimte, toch in de bus kreeg. Ik heb het
toen kunnen lezen, maar ik had het niet digitaal, dus ik kon moeilijk overleggen
met mijn fractie. Het is dus bijzonder lastig om op het laatste moment nog
een lijvig stuk te krijgen, zonder hetwelk men eigenlijk niet kan deelnemen
aan dit debat.Wij hebben in de fractie besloten dat wij er niet over gaan discussiëren
of er al of niet sprake moet zijn van Europese aanbestedingen, of het gaat
om levering dan wel om diensten, en of wij een boekenfonds bij de uitgever
moeten laten, dan wel dat wij dat fonds zelf moeten beheren. Uiteindelijk,
mevrouw de staatssecretaris, beslist de rechter dat.Ik vrees dat er nogal wat procedures gevolgd zullen worden tegen menige
school, door menig teleurgestelde uitgever. Een gerechtelijke procedure kan
de school voor ongelofelijke problemen stellen. Mocht de rechter de scholen
in het gelijk stellen, dan bestaat de kans dat uitgevers naar het Europese
Hof gaan. Dat gaat jaren duren. Wat gebeurt er in de tussentijd? Is er dan
sprake van een schorsende werking? Hebben de kinderen in die periode dan gratis
geen schoolboeken? Waar kunnen zij in dat geval terecht? Of is er dan alleen
nog sprake van mondelinge overdracht in de klas?Met andere woorden: zekerheid biedt de vertrouwelijke brief van de staatssecretaris
niet. Zekerheid biedt ook de reactie van een gerenommeerd advocatenkantoor
op die vertrouwelijke brief niet. Overigens was de brief van dat advocatenkantoor
niet vertrouwelijk, dus daar hebben wij wel kennis van kunnen nemen.Als je als zestien- of zeventienjarige van het vmbo naar het havo gaat,
dan is in de optiek van de staatssecretaris het gratis ter beschikking stellen
van studieboeken geregeld. Gaat je zestien- of zeventienjarig broertje, neefje
of nichtje van het vmbo naar het mbo – de doorlopende leerweg in het
beroepsonderwijs, die wij allen hartstochtelijk stimuleren, omdat die een
startkwalificatie geeft – dan is dat niet geregeld. Wanneer het een
succes wordt en wanneer de staatssecretaris niet ingrijpt, zoals haar collega-staatssecretaris
Dijksma, vrees ik dat het havo zal gaan uitpuilen en het mbo nog meer zal
leeglopen, met alle gevolgen van dien. Dus als dit onzalige voorstel vanavond
al moet worden aangenomen in deze Kamer, dan in vredesnaam wel met de verplichting
dat de schoolboeken ook voor zestien- en zeventienjarigen – en voor
mijn part in een incidenteel geval ook voor vijftienjarigen – in het
mbo gratis ter beschikking worden gesteld en dat de staatssecretaris de prijs
betaalt. Het gaat dan wederom niet om gratis schoolboeken, maar om schoolboeken
die gratis ter beschikking worden gesteld.De staatssecretaris wil graag een beter imago. In december geeft zij iedere
ouder met kinderen in het primair voortgezet onderwijs € 308 per
kind. Die € 308, zo blijkt bij navraag bij de Nederlandse Vereniging
van Volkskredietbanken, is niet vrij van incasso. Dus mocht het geld terechtkomen
in een gezin met schulden bij de woningbouwcorporatie, de energieleverancier,
de sociale dienst of het Centraal Justitieel Incasso Bureau, dan wordt het
meteen gevorderd en verdwijnt het naar een van de genoemde instellingen. Daarmee
wordt dus niet voldaan aan hetgeen de staatssecretaris zo op haar sociale
hart heeft liggen. Dat moet natuurlijk wel, al is het maar eenmalig, afgetikt
worden. Stel je voor: je bent dat gezin met die smalle beurs, je hebt vier
kinderen, je krijgt vier keer € 308, je bent in de ogen van het
kabinet ongelofelijk te goeder trouw, want je wilt voor dat geld schoolboeken
kopen en je doet niets met Kerstmis – geen kalkoen of haas, helemaal
niets –, maar dan is het geld al weg, want je hebt nog wat verkeersboetes
openstaan bij minister Hirsch Ballin of je hebt de energieleverancier nog
niet betaald of je staat op het punt om uit huis gezet te worden in december.
Weg zijn dan die vier keer € 308. Dus dat moet wel afgetikt worden.Resumerend merk ik het volgende op: de staatssecretaris investeert in
een beter imago, maar met dit voorstel speelt zij Sinterklaas, met op termijn
een regeling die vooral ten koste gaat van de pietermannen van de scholen.Mevrouw Linthorst (PvdA):Voorzitter. Dit wetsvoorstel ligt mijn fractie zwaar op de maag. Laat
ik maar direct met de kern beginnen: mijn fractie is vóór gratis
schoolboeken, maar wij vragen ons af – dat is ook al opgemerkt door
mevrouw Ten Horn – of deze doelstelling met dit wetsvoorstel op een
goede manier bereikt zal worden.In de schriftelijke voorbereiding is veel aandacht en energie besteed
aan de risico's van de verplicht gebleken Europese aanbesteding. Het ging
daarbij vooral om drie zaken: de belasting voor de scholen, de kans op juridische
procedures en de keuzevrijheid van docenten om hun eigen lesmateriaal te kunnen
blijven kiezen. Voor ons was een belangrijk punt dat de deskundigen het over
deze risico's niet eens bleken te zijn. Hoe kunnen wij als Kamer, die vooral
moet letten op de uitvoerbaarheid van wetten, akkoord gaan met een wetsvoorstel
waarvan wij de gevolgen niet kunnen overzien? Wij hebben de
staatssecretaris dan ook gevraagd de risico's nog eens voor te leggen aan
een in het Europees aanbestedingsrecht gespecialiseerde jurist.De staatssecretaris heeft dit laatste gedaan en zij heeft bovendien de
interpretatie van de aanbestedingsregels voorgelegd aan het directoraat-generaal
Interne Markt van de Europese Commissie. Deze komt tot de conclusie dat scholen
boeken mogen bestellen met titel en ISB-nummer, zelfs zonder de toevoeging "of
gelijkwaardig". De keuzevrijheid van de docent blijft daarmee overeind.Minstens zo belangwekkend zijn de ervaringen die de Scholengemeenschap
Venlo en Omstreken op eigen initiatief inmiddels met Europese aanbesteding
heeft opgedaan. Zij heeft de bestaande boekenlijsten aanbesteed op basis van
criteria van levering en prijs. Dat leverde, voor hetzelfde pakket, een forse
korting op terwijl zij er naar eigen zeggen nauwelijks meer werk aan heeft
gehad dan aan het samenstellen van de reguliere boekenlijst. De school zou
ook uitkomen met het begrote bedrag van € 308. Met andere woorden:
aanbesteden kan leiden tot lagere prijzen. Als de keuzevrijheid overeind blijft,
de uitvoeringslast voor scholen beperkt is en er geen risico is op juridische
procedures, verdient het wetsvoorstel op dit punt het voordeel van de twijfel.
Sterker, het wetsvoorstel zou in zekere zin zelfs een keerpunt kunnen vormen,
waarbij Europese richtlijnen niet klakkeloos worden overgenomen, maar de regering
probeert om aan de Europese richtlijnen een invulling te geven die bij de
specifieke Nederlandse situatie past.Mevrouw Ten Horn (SP):U schetst de resultaten van een pilot. Voor zover ik weet, zijn die resultaten
helaas nog niet gepubliceerd, maar ik ben erg blij om die resultaten te horen.
Denkt u echter dat één pilot voldoende is voor dit wetsvoorstel?
Of zouden wij meer voorbeelden moeten hebben?Mevrouw Linthorst (PvdA):Ik kom daar straks op, want dat punt speelt ook bij ons. Eén pilot
is natuurlijk niet veel.Er zijn wel twee kanttekeningen te plaatsen bij de pilot. De eerste is
dat het in Venlo om een schoolbestuur gaat waarvan de scholen al beschikken
over een intern boekenfonds en het schoolbestuur zelf de distributie voor
zijn rekening neemt. Voor scholen die niet of nog niet over een intern boekenfonds
beschikken, zullen de kosten waarschijnlijk hoger uitvallen.De tweede kanttekening is dat de gevolgde aanbestedingsprocedure zo "vers"
is dat nog niet overzien kan worden of er juridische procedures zullen volgen
en, mocht dit het geval zijn, hoe die zullen uitpakken. Het Directoraat Generaal
Interne Markt heeft weliswaar uitgesproken dat schoolboeken om pedagogische
redenen met titel en ISB-nummer mogen worden aanbesteed, maar uiteindelijk,
zo stelt ook de staatssecretaris vast, bepaalt de nationale of Europese rechter
of dit daadwerkelijk is toegestaan.Vanuit deze beide kanttekeningen zou het voor de hand liggen om meer tijd
te nemen om het wetsvoorstel in te voeren. Als de overgangsmaatregel met een
jaar verlengd zou worden, ontstaat ruimte om te kunnen beoordelen in hoeverre
de aanbesteding in Venlo tot procedures leidt. Er ontstaat óók
ruimte waarin meer scholen die daar, net zoals die scholengemeenschap in Venlo,
aan toe zijn, kunnen experimenteren met aanbesteding, zodat op basis van vrijwillige
aanbesteding een werkbare aanpak ontstaat die scholen van elkaar kunnen overnemen.
Er vinden pilots voor minder ingewikkelde beleidswijzigingen plaats. Kan de
staatssecretaris nog eens beargumenteren waarom zij in dit geval geen heil
ziet in een pilot?Naar aanleiding van de betogen van anderen plaats ik hier twee kanttekeningen
bij. Mevrouw Dupuis had het over twee scholen waar de aanbesteding helemaal
mis is gegaan. Ik heb die brieven niet. Kan de staatssecretaris iets zeggen
over de gevolgen van die juridische procedures? Door wie worden de kosten
van die procedures gedragen? Door de scholen of door het kabinet? Een tweede
vraag in dit verband is: behoren juridische procedures tot de onvoorziene
omstandigheden die de staatssecretaris noemt bij het eventueel verlengen van
de overgangsmaatregel?Mevrouw Dupuis (VVD):In de pauze zal ik de brieven graag ter beschikking stellen.Mevrouw Linthorst (PvdA):Graag.Het tweede punt waarmee mijn fractie grote moeite heeft, is het feit dat
de gratis schoolboeken alleen gelden voor het vmbo, het havo en het vwo en
niet voor mbo-leerlingen. Mijn fractie vindt dit een merkwaardig onderscheid.
Wij hebben gezamenlijk besloten dat alle leerlingen over een startkwalificatie
moeten beschikken en dat een startkwalificatie inhoudt: een havo- of mbo 2-diploma.
Het gaat dan om leerplichtige leerlingen. Mijn fractie kan niet uitleggen
waarom voor de ene zeventienjarige leerling die werkt aan een startkwalificatie,
de schoolboeken gratis zijn en voor de andere leerling niet.De staatssecretaris heeft een aantal argumenten genoemd waarom het wetsvoorstel
niet voorziet in gratis schoolboeken voor mbo-leerlingen: - Zij
heeft er het geld niet voor.- Er is een groot verschil tussen de
verschillende mbo-opleidingen. Voor een aantal mbo-opleidingen draagt de branche
bij aan de kosten. Bovendien zijn de kosten verschillend samengesteld. Voor
de ene mbo-opleiding vormen boeken een belangrijke kostenpost, voor een andere
is dat gereedschap en voor een derde speciale kleding. Om die reden zou het
niet goed mogelijk zijn om voor het mbo een met het voortgezet onderwijs vergelijkbare
regeling te treffen.- Anders dan in het regulier voortgezet onderwijs
is in het mbo sprake van veelvuldige uitval, opnieuw inschrijven en overstap.Wij vinden het van belang om deze argumenten nog eens goed tegen het licht
te houden. Voor wat betreft het beschikbare budget is geen rekening gehouden
met mbo-leerlingen. Dat is opmerkelijk. In de Tweede Kamer heeft de staatssecretaris
gezegd dat het "pittig" is voor ouders met kinderen in het voortgezet
onderwijs en dat deze ouders ondersteuning verdienen. Wij onderschrijven deze
stellingname, maar menen dat deze minstens zozeer van toepassing is op mbo-leerlingen.
Het gaat, nogmaals, immers in beide gevallen om leerplichtige leerlingen die
werken aan een door ons noodzakelijk geachte startkwalificatie. Kan de staatssecretaris
aangeven hoe zij hier ten principale tegenover staat?Het argument dat in het mbo sprake is van veelvuldige overstap en uitval,
vindt mijn fractie tamelijk wrang. Door voorgaande ministers en staatssecretarissen
is de oude route mavo-havo-vwo moeilijker gemaakt. Mavo-leerlingen
moesten opgaan in het vmbo om zo de vbo-leerlingen op te trekken. Om een startkwalificatie
te behalen, zou bij voorkeur de wat genoemd werd"koninklijke route"
gevolgd moeten worden: vmbo-mbo-hbo. Het kort en lang middelbaar beroepsonderwijs
was inmiddels opgegaan in grootschalige roc's. Deze beleidskeuze betekende
dat leerlingen van zestien jaar na het vmbo terechtkwamen op grote onderwijsinstellingen
die zeker in het begin niet waren toegerust om jonge kinderen goed te begeleiden.
De gesignaleerde uitval heeft daar zeker mee te maken. Mijn fractie vindt
het zuur dat dit nu een argument vormt om de mbo-leerlingen buiten het wetsvoorstel
te houden.De roc's hebben de laatste jaren grote verbeteringen gerealiseerd in de
begeleiding van mbo-leerlingen. Dat is geen gemakkelijke taak. Het zijn vaak
jongeren die niet in de meest perspectiefrijke omstandigheden verkeren. Juist
die groep en hun ouders verdienen onze ondersteuning. Dat brengt mij bij het
laatste argument: het feit dat mbo-opleidingen divers zijn en dat schoolboeken
in lang niet alle mbo-opleidingen een belangrijke kostenpost vormen. Wij onderkennen
dat, maar dat neemt niet weg dat ouders met kinderen op het mbo het, net als
ouders met leerlingen op het vo, pittig hebben en ondersteuning verdienen.
Dit punt weegt voor mijn fractie zeer zwaar en wij overwegen om op dit punt
een motie in te dienen. Gezien de diversiteit in het mbo hoeft de financiële
tegemoetkoming wat ons betreft niet per definitie in de vorm van gratis schoolboeken.
Maatwerk is vaak mooier dan het treffen van generieke maatregelen. Er zou
bijvoorbeeld kunnen worden gekeken naar de voor het mbo vaak hoge reiskosten,
maar ik herhaal dat wat ons betreft ook op een andere manier in een financiële
tegemoetkoming mag worden voorzien.Mevrouw Ten Horn (SP):Maatwerk is vaak lastiger in te voeren dan generieke maatregelen. Vraagt
u ook of dit op dezelfde termijn gebeurt als voor de vo-leerlingen, dus per
1 augustus?Mevrouw Linthorst (PvdA):Mijn fractie vindt dat bij dit wetsvoorstel natuurlijk van begin af aan
rekening gehouden had moeten worden met mbo-leerlingen. Wij constateren dat
dit niet gebeurd is en dat geen enkel kabinet, van welke signatuur dan ook,
ijzer met handen kan breken. Wij willen in ieder geval dat deze fout op een
afzienbare termijn goed wordt gemaakt.Mevrouw Ten Horn (SP):Ik ben erg blij dat u dat onderschrijft en signaleert. Wij zouden met
elkaar misschien kunnen terugkomen op het voorstel over de integratie in het
kindgebonden budget. Ik weet niet wat u daarvan vindt. De ChristenUnie heeft
er in deze Kamer al eerder voor gepleit om dat budget in zijn geheel te verhogen.
Is dat misschien een uitweg?Mevrouw Linthorst (PvdA):Dit wetsvoorstel is al ingewikkeld genoeg. Als wij antwoord krijgen op
de vraag waarom er niet wat uitgebreider geëxperimenteerd kan worden
en met name op de vraag hoe de staatssecretaris denkt om te gaan met de positie
van mbo-leerlingen, beraden wij ons opnieuw.Ik was klaar met mijn betoog. Wij wachten de antwoorden van de staatssecretaris
met belangstelling af.De heer Yildirim (Fractie-Yildirim):Voorzitter. Na bestudering van het voorstel en na veel gesprekken namens
mijn fractie en namens de politieke partij Solidara is mijn uitgangspunt er
een van sympathie.De voorzitter:Mijnheer Yildirim, de fractie heet Fractie-Yildirim.De heer Yildirim (Fractie-Yildirim):En mijn politieke partij Solidara.De voorzitter:U mag alles en iedereen erbij halen, maar uw fractie heet Fractie-Yildirim.De heer Yildirim (Fractie-Yildirim):Daarover hebben wij geen meningsverschil.Wij hebben sympathie voor het voorstel, maar wij maken ook kritische kanttekeningen
bij de uitvoerbaarheid als zodanig. Wij hopen dat de staatssecretaris erin
slaagt om deze wet tot uitvoering te brengen. Die komt uiteindelijk immers
ten goede van mensen en gezinnen met weinig inkomen. In die zin lijkt het
alsof er sprake is van inkomenspolitiek. Wij vragen ons echter af of die zodanig
effectief is dat de toegankelijkheid van onderwijs als basisvoorziening voor
iedereen overeind blijft. Daarover hebben wij onze twijfels. Op het gebied
van wonen, levensonderhoud en vervoer, de benzineprijzen, is sprake van lastenverzwaring.
Als gezinnen het met de wet bedoelde bedrag ontvangen, kan het dus zijn dat
zij bij besteding een heel andere prioriteit geven dan aan schoolboeken. Die
afweging zal per gezin anders uitvallen. Op dat punt hebben wij dus onze twijfels
of de bedragen wel worden besteed aan het doel waarvoor zij dienen.Het uitgangspunt om lesmateriaal gratis beschikbaar te stellen is goed.
Daarmee zorgen wij ervoor dat het onderwijs niet een elitevoorziening wordt.
Wij vragen ons echter af waarom het bedrag niet inkomensafhankelijk is gemaakt.
Door anderen is al eerder opgemerkt dat uitvoering via de Wet tegemoetkoming
onderwijsbijdrage en schoolkosten een beter effect sorteert dan via de voorgestelde
manier. Wij vinden het jammer dat nu wordt afgeweken van de bestaande systematiek
op dat gebied.Ik weet uit ervaring dat heel veel onderwijsinstellingen te kampen hebben
met aanbestedingsproblematiek. Hier en daar zijn wat ervaringen opgedaan door
een aantal instituten. De Europese aanbesteding blijft echter een groot probleem.
Als scholen en brancheorganisaties met de voorgestelde regelgeving worden
belast, neemt de complexiteit van het proces van kwalitatief goed onderwijs
voor scholen en brancheorganisaties alleen maar toe. Het gaat ten koste van
het onderwijs waarvoor deze organisaties zijn opgericht. De wet draagt niet
bij tot de kwaliteit van het onderwijs. De wet garandeert ook niet een inkomensafhankelijke
regeling voor tegemoetkoming van schoolkosten voor ouders met weinig inkomen.Ik heb ook grote twijfels bij marktwerking. In de praktijk blijkt dat
die veelal niet kostenverlagend is, niet efficiënt en niet altijd ten
goede komt van de kwaliteit. Ik vraag mij af waarom de staatssecretaris niet
is gekomen met twee voorstellen in plaats van de doelstellingen van aanbesteding
en tegemoetkoming in schoolkosten in één voorstel te willen
regelen. Dat maakt het voorstel complex en onbegrijpelijk.
De staatssecretaris komt daarmee niet tegemoet aan de ouders die de tegemoetkoming
nodig hebben om hun kinderen aan het onderwijs deel te laten nemen. Zij brengt
bovendien onderwijsinstellingen en brancheorganisaties ertoe om tegen de wet
te ageren. Het zou goed zijn om de tijd te nemen om met deze instellingen
en organisaties uit te werken hoe de Europese aanbesteding goed kan worden
aangepakt. Daarnaast moet de tegemoetkoming in schoolkosten voor ouders in
een apart voorstel en ook beter worden geregeld.De heer Ten Hoeve (OSF):Voorzitter. Wat eerst toch heel aantrekkelijk leek, gratis schoolboeken,
daar is achteraf niemand meer echt gelukkig mee. Niet alleen omdat er op deze
manier heel veel geld, per saldo zo'n 220 mln. per jaar, besteed lijkt te
worden aan onderwijs, maar niet echt aan het onderwijs zelf ten goede komt.
Het komt immers ten goede aan mensen met een inkomen dat geen recht meer geeft
op tegemoetkoming van schoolkosten, dus mensen die deze kosten in principe
ook zelf kunnen dragen. Maar goed, voor gratis onderwijs moet je wat over
hebben. Dat heb ik ook wel.En ook niet alleen, omdat er is sprake van een oneerlijk verschil in behandeling
van de leerlingen die na het vmbo naar het mbo gaan, en dan hun schoolboeken
zelf moeten betalen, en de leerlingen die naar havo of vwo gaan, die veel
langer in het vo zitten en dus veel langer gratis hun schoolboeken krijgen.
De regeling die nu voorligt, komt daardoor dus meer dan evenredig ten goede
aan leerlingen die gemiddeld uit hogere inkomensklassen komen. Daar zijn twee
oplossingen voor. Er is gesuggereerd om de regeling uit te breiden tot mbo-leerlingen.
Dat is een uitstekende oplossing. Ik kan mij echter het bezwaar van de staatssecretaris
voorstellen dat daarvoor veel moeilijker een sluitende regeling te treffen
is dan voor het vo. Ik kan mij ook voorstellen dat dit nog meer geld kost.
Geld blijkt schaars te zijn. Men kan echter ook de andere kant op denken.
De regeling voor gratis schoolboeken had beter beperkt kunnen blijven tot
de leerjaren die recht geven op toelating tot het mbo, dus tot vmbo en de
eerste drie klassen van havo en vwo. Dat zou ook een aanzienlijk eerlijker
regeling geweest zijn.Uiteindelijk is de belangrijkste reden dat toch bijna iedereen zich opgelaten
voelt met dit wetsvoorstel natuurlijk de afschuwelijke onduidelijkheid over
hoe dit nu dadelijk door de scholen geregeld moet worden. Nadat de ontdekking
was gedaan dat daar een Europese aanbesteding bij te pas komt, heeft de staatssecretaris
in de loop van de parlementaire behandeling verschillende mogelijkheden aangedragen,
adviezen ingewonnen, haar meningen bijgesteld en nog eens bijgesteld en blijkbaar
geconcludeerd dat het wel los zal lopen en dat er geen rampen gaan gebeuren.
Maar wat er precies gaat gebeuren, is nog allesbehalve duidelijk. Het is wel
duidelijk dat er van de scholen dingen gevraagd worden die algemeen als ingewikkeld
gezien worden en waar die nog geen ervaring mee hebben. Er bestaat nog steeds
twijfel over de vraag of scholen niet door de procedure gedwongen zullen worden
boeken te accepteren die ze niet zelf uitgezocht hebben. Er bestaat ook twijfel
over de vraag hoe scholen moeten handelen om dat te voorkomen. De staatssecretaris heeft diverse adviezen aangevraagd. Wij hebben nog
veel meer stukken toegestuurd gekregen. Een van de adviezen is zelfs afkomstig
van het directoraat-generaal in Brussel. Ik moet zeggen dat van alle stukken
die wij daarover toegestuurd hebben gekregen mij, als leek op dit gebied,
de benadering van meester Brouns nog het meest aannemelijk voorkomt. Die stelt
dat scholen weliswaar niet kunnen opgeven welke boek of welk ISB-nummer zij
wensen, wat in strijd zou zijn met de aanbestedingsregelgeving – hij
is dat met Stibbe eens – maar dat zij wel kunnen aangeven op basis van
welke gunningscriteria zij hun keuze zullen bepalen. Omdat die gunningcriteria
een eigen inhoudelijke beoordeling kunnen inhouden, zal niet alleen de geoffreerde
prijs, maar ook deze eigen inhoudelijke afweging bij de gunning wel degelijk
een rol mogen spelen. Dit is een situatie die wenselijk zou zijn. De school
kan op die manier de afweging maken tussen haar inhoudelijke wensen, die dan
wel volledig geëxpliciteerd en verdedigd moeten worden, en de voorkeur
die zij natuurlijk ook heeft om zo weinig mogelijk te betalen. Is de staatssecretaris
het met deze benadering van mr. Brouns eens of volgt zij toch de op punten
anders geformuleerde oordelen van het directoraat-generaal in Brussel, van
mr. Pijnacker Hordijk of van Stibbe?Overigens lost de benadering van mr. Brouns waarschijnlijk niet het hele
probleem op. Als alle boeken van alle vakken en alle klassen en alle richtingen
binnen de school in één totaal aanbesteed moeten worden, kunnen
er meerdere aanbiedingen binnen komen die allemaal voor een deel gewenste
en voor een deel minder gewenste boektitels bevatten. De school mag dan wel
inhoudelijk beoordelen, maar zit misschien in elke mogelijke keuze opgescheept
met enkele minder gewenste titels. Dat probleem wordt nog erger als –
bijvoorbeeld bij een intern boekenfonds – er geen boeken vervangen moeten
worden maar voorraden moeten worden aangevuld. In dat geval is een afwijkende
titel immers absoluut onbruikbaar.Ik kom tot een conclusie, die de staatssecretaris naar mijn mening ook
al heeft getrokken: het gaat alleen maar echt goed als de school echt op titel
kan aanbesteden. De staatssecretaris moet mij er nog van overtuigen dat dit
inderdaad mogelijk is. Bovendien is in dat geval een deel van het prijsdrukkend
effect van de concurrerende markt in feite uitgeschakeld, wat heel jammer
is.Wat overigens van belang zou kunnen zijn, is de vraag die wel kort behandeld
wordt maar nergens een echt duidelijk antwoord krijgt, namelijk of boeken
voor verschillende vakken als homogene goederen moeten worden gezien en dus
voor de aanbestedingsplicht samen genomen moeten worden. De staatssecretaris
wil daar veiligheidshalve van uitgaan, maar als dat niet zo zou zijn –
en persoonlijk vind ik het een dwaas idee om leerboeken geschiedenis, Duits
en natuurkunde als één homogeen product te moeten behandelen –
dan is het hele probleem opgelost. Immers, in dat geval blijven heel veel
bestellingen onder de aanbestedingsgrens. Niemand schijnt daar in te geloven,
maar misschien wil de staatssecretaris daar toch nog eens haar mening over
geven. Al was het maar omdat alle scholen met een intern boekenfonds tot nu
toe in feite op basis van deze aanname hebben gehandeld, want geen school
is op de gedachte gekomen om haar bestellingen Europees aan te besteden terwijl
bijna iedere school voor alle boeken samen altijd al ruim boven de grens zat.
Deze discussie heeft dus slapende honden wakker gemaakt en
daarmee heel veel scholen een probleem bezorgd dat er eerder niet was in een
systeem dat voor de ouders altijd heel goedkoop was. Dat is eigenlijk wel
jammer. Daarom vraag ik aan de staatssecretaris of deze scholen met een intern
boekenfonds eigenlijk al die jaren al in overtreding waren of niet.Alle problemen bij elkaar hebben er toe geleid dat wij volgend schooljaar
eerst met een overgangsregeling moeten werken. Die is natuurlijk goed uitvoerbaar,
maar of die ook eerlijk is, is nog maar de vraag. Sommigen zullen aan de € 308
die alle ouders krijgen, niet genoeg hebben en anderen houden er van over.
Scholen met een intern boekenfonds zitten bovendien met de vraag hoe zij de
kosten van de boekenpakketten moeten verrekenen: iedereen hetzelfde laten
betalen omdat ook iedereen hetzelfde van de regering krijgt, of verschillende
prijzen berekenen voor verschillende pakketten, zoals tot nu toe gebruikelijk.
Zelfs deze overgangsregeling schept weer haar eigen dilemma's voor de scholen.Per saldo staan wij dus voor een buitengewoon moeilijke beslissing, met
heel veel aspecten en een aantal gevolgen waarvan wij nog niet het gevoel
hebben dat we ze kunnen overzien, maar die wel heel groot kunnen zijn en waarbij
scholen het risico lopen in ernstige problemen te geraken.Voorlopig afwegend som ik de volgende punten op: 1. Gratis
schoolboeken is een mooie gedachte, maar misschien kan het geld nog wel beter
gewoon voor beter onderwijs gebruikt worden.2. Gratis schoolboeken
is een mooie gedachte, maar het ware beter als er evenwicht was in behandeling
tussen leerlingen die naar het mbo gaan en degenen die vwo volgen.3. Schoolboeken zijn erg duur, worden steeds duurder en krijgen steeds meer
aanhangsels, werkboeken en andere annexen en scholen trekken zich daar tot
nu toe te weinig van aan. Als ze het zelf moeten betalen zoals het wetsvoorstel
beoogt, zou dit een heilzame invloed kunnen hebben op de afwegingen die ze
maken.4. Bovendien zal uitdrukkelijker concurrentie door de aanbestedingen
tot prijsdalingen kunnen leiden. De punten 3 en 4 wegen voor mij buitengewoon
zwaar.5. Het laatste effect zou nog groter worden als de school niet
bij voorbaat haar boektitels kan vastleggen maar gedwongen wordt te kiezen
uit aanbiedingen met mooie maar dure en misschien minder mooie maar even goede
en goedkopere boeken.6. Daar staat echter tegenover dat de school
als zij niet bij voorbaat haar boektitels kan vastleggen, geconfronteerd kan
worden met boeken die niet aansluiten op wat zij in voorraad heeft of dat
de leraar zich genoodzaakt ziet zich ieder jaar weer in een andere methode
te verdiepen, misschien wel in een methode die hem niet ligt en die hij niet
wil.7. Dit probleem zou uit de wereld zijn als boeken voor verschillende
vakken en richtingen niet als homogeen product beschouwd hoeven te worden.Een opmerking daarbij: als boeken wel als homogeen product gelden, dan
hebben wij met deze hele discussie, welk besluit er ook wordt genomen, de
scholen met een intern boekenfonds in ieder geval een structureel probleem
bezorgd dat zij tot nu toe niet hadden.Ik hoop dat de staatssecretaris nog wat lijn in de afwegingen weet te
brengen door een aantal onduidelijkheden te verhelderen, hoewel de gang van
zaken tot nu toe wat dat betreft niet al te hoopgevend is. Ik wacht haar antwoord
uiteraard graag af, want ik ben niet tegen gratis onderwijs, ik ben zelfs
voor een betere afweging van kosten en kwaliteit door scholen. Ik ben ook
van mening dat het bedrag daarvoor voldoende is, maar de afweging van kosten
en kwaliteit moet dan wel echt door de school kunnen worden gemaakt.De vergadering wordt van 16.30 uur tot 17.40 uur geschorst.De voorzitter:Ik ben aan het verzoek van de staatssecretaris tegemoetgekomen om de schorsing
ietwat langer te laten duren. Ik hoop dat die extra tijd is gebruikt voor
een betere dan wel een nog betere beantwoording van de vragen.Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:Voorzitter. Ik bedank de Kamerleden voor hun reactie in eerste termijn
en voor de betrokkenheid die daaruit sprak.Ik begin met een opmerking vooraf over de brief uit Brussel. Deze brief
is een aantal malen aan de orde gesteld en dan met name door de heer Schouw
van de D66-fractie. Hij heeft aan de interruptiemicrofoon verschillende keren
herinnerd aan deze brief. Ik heb er van het begin af aan naar gestreefd om
deze brief zo snel mogelijk openbaar te maken. In de memorie van antwoord
heb ik de brief overigens zo nauwgezet mogelijk geparafraseerd. De leden hebben
dan ook een goed beeld van de belangrijke boodschap van het directoraat-generaal.De desbetreffende commissie van de Eerste Kamer heeft mij gevraagd om
haar de brief van het directoraat-generaal ter beschikking te stellen. Toen
dat verzoek mij bereikte, was ik nog niet gerechtigd om de brief openbaar
te maken. Vandaar dat ik de brief vertrouwelijk aan de commissie heb voorgelegd.
Tegelijkertijd heb ik de commissie aangegeven dat ik de Commissie om toestemming
zou vragen om deze brief alsnog openbaar te maken. Wat bij ons echter usance
is, ligt in Brussel soms heel anders. Het was mijn hoop dat ik hierover gisteravond
uitsluitsel zou krijgen, opdat ik de Kamer de brief vanochtend nog had kunnen
toesturen. Dat is niet gebeurd, maar zojuist ben ik geïnformeerd dat
de permanente vertegenwoordiger telefonisch heeft laten weten dat de brief
openbaar gemaakt mag worden. Een en ander betekent dat ik er geen enkel bezwaar
meer tegen heb dat de brief vanaf nu in het openbaar wordt aangehaald.Ik bedank de leden nogmaals voor hun bijdrage in eerste termijn. Het is
goed om vandaag met elkaar over het wetsvoorstel te kunnen spreken. Graag
ga ik in op de vragen die de leden hebben gesteld. Ik begin mijn bijdrage
met de vragen over het waarom van het wetsvoorstel en alternatieven als de
handhaving van de situatie uit het overgangsjaar en de verlenging van het
overgangsjaar in combinatie met pilots. Vervolgens ga ik in op de vragen over
de aanbesteding van het lesmateriaal. Dan kom ik te spreken over de vragen
over de positie van de docent. Vervolgens ga ik in op de vragen over het overgangsjaar
2009-2009 en daarna behandel ik de vragen over de positie van het mbo. Ten
slotte zal ik de overige vragen beantwoorden. Voorzitter. Ik vrees dat mijn beantwoording enige tijd zal vergen, maar
ik wil recht doen aan alle vragen en zoveel mogelijk tegemoet komen aan de
zorgen en de kritiek op de vermeende onduidelijkheden in het wetsvoorstel.De voorzitter:Ik weet dat u ook bondig en adequaat kunt reageren.Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:Voorzitter. Ik ga mij best doen. Ben ik te langdradig, laat u mij dat
dan weten.Het is goed om te beginnen met de vraag wat het kabinet met dit wetsvoorstel
beoogt. Het kabinet beoogt namelijk verlaging van de kosten voor ouders met
schoolgaande kinderen in het voortgezet onderwijs en betere werking van de
schoolboekenmarkt door bepalen en betalen in één hand te brengen.
Er is een aantal alternatieven genoemd: verhoging van de kinderbijslag, verhoging
van de WTOS enzovoorts. Het meest genoemde alternatief is echter handhaving
van de overgangssituatie. Mevrouw Dupuis opperde deze mogelijkheid, terwijl
de heer Thissen vooral inging op de WTOS.De belangrijkste reden om niet voor een van deze alternatieven te kiezen
is het feit dat er dan niets terecht zou komen van de betere werking van de
boekenmarkt. Zolang scholen bepalen en ouders betalen, zal de forse stijging
van de schoolkosten van de laatste jaren zich gewoon voortzetten. Het kabinet
wil die stijging echter een halt toeroepen.Er zijn meer redenen om niet voor deze alternatieven te kiezen. Een tegemoetkoming
van € 308 is voor veel ouders goed nieuws. Het betekent voor een
aantal ouders echter nog niet dat de schoolboeken ook daadwerkelijk gratis
zijn. De tegemoetkoming is namelijk gebaseerd op de prijs van een gemiddeld
boekenpakket. Ook in de toekomst zullen leerlingen daardoor zonder boeken
op school verschijnen. Dat ouders geld voor boeken krijgen, betekent immers
niet dat zij ook daadwerkelijk boeken gaan kopen. Vooral in de grote steden
is dit een veelvoorkomend probleem. Mevrouw Linthorst wees hier dan ook terecht
op.De uitbetaling van de tegemoetkoming valt verder niet samen met het moment
waarop de rekening op de mat valt. Wanneer de eenmalige tegemoetkoming periodiek
wordt uitgekeerd, zal er bovendien belasting over moeten worden betaald. Doorgaan
met de tegemoetkoming zonder betalen en bepalen in één hand
te brengen, kan zelfs een stijging van de prijs van het boekenpakket in de
hand werken. Waarom zuinig zijn als de overheid de eerste € 308
voor haar rekening neemt?Een ander alternatief is de verlening met een jaar van het overgangsjaar.
De gedachte hierachter is dat je dit extra jaar kunt gebruiken voor pilots.
In de memorie van antwoord heb ik al duidelijk aangegeven waarom ik niets
voel voor verlenging van de overgangssituatie. Verder geloof ik niet in de
toegevoegde waarde van pilots. Pilots houd je om te leren en dat is lastig
bij de inkoop van lesmateriaal.Pilots zijn beperkt in de tijd. Het is inkooptechnisch echter onverstandig
om te kiezen voor een aanbesteding van slechts één jaar. Samenwerken
en het opbouwen van inkoopmacht ten opzichte van leveranciers en uitgevers
komen in een pilot niet van de grond. Stel dat een school heeft gekozen voor
een extern boekenfonds bij een distributeur en wil overstappen naar een intern
boekenfonds, dan zal zij dat niet snel doen. De daarvoor benodigde investering
verdien je immers niet in één jaar terug.Bij een pilot is het belangrijk dat alle betrokkenen er een succes van
willen maken. De pilot die leidt tot gratis schoolboeken via de scholen, kan
echter op weerstand van twee belangrijke partijen rekenen. Ik zeg dat, omdat
wij allemaal de adviezen van deze partijen onder ogen hebben gehad.Ten slotte wijs ik erop dat wij die € 308 aan de ouders gaan
uitkeren. Dat betekent echter wel dat in zo'n pilot de scholen moeten aanbesteden,
terwijl het geld bij de ouders ligt. Deze punten zijn voor mij aanleiding
om niet te kiezen voor het houden van een pilot.De heer Schouw (D66):Wellicht is het langs de staatssecretaris heen gegaan, maar mijn belangrijkste
argument voor een pilot is dat wij daarmee een proefproces kunnen uitlokken.
Dat proefproces kan namelijk duidelijk maken of haar beweringen over de juridische
houdbaarheid van de aanbesteding steekhoudend zijn. De argumenten die zij
nu naar voren brengt, wegen voor mij dan ook niet zo zwaar. Is zij bereid
om alsnog in te gaan op het nut van het uitlokken van zo'n proefproces?Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:Voor mij blijft staan dat het testen van al die verschillende pilots op
de bezwaren stuit die ik zojuist noemde. Gezien de adviezen die ik heb gekregen,
zie ik op dit moment dan ook geen heil in een pilot. Ik wil gewoon aan de
slag met het wetsvoorstel.De heer Schouw (D66):Ik heb niet gepleit voor het houden van een ratjetoe aan pilots. Verder
zou ik toch graag zien dat de staatssecretaris ingaat op mijn inhoudelijke
punt: het uitlokken van een proefproces om meer juridische duidelijkheid te
krijgen. En dat is ook mogelijk met een door het departement aangestuurde
pilot.Mevrouw Linthorst (PvdA):De staatssecretaris zegt dat het onhandig is bij een pilot met aanbesteding
door een school dat de ouders over het geld beschikken. Dat is echter precies
wat er bij de pilot in Venlo is gebeurd. In Venlo heeft de school aanbesteed
en vervolgens hebben de ouders betaald. Net als de heer Schouw zou ik het
interessant vinden om door middel van een pilot uit te vinden of de door velen
bejubelde aanbesteding in Venlo juridisch houdbaar is.Mevrouw Ten Horn (SP):Heeft de staatssecretaris overwogen dat het draagvlak kan worden vergroot
door evidence based te werk te gaan, door op een eenduidige wijze het onderwijs
te benaderen? Pilots kunnen bewijzen dat het goed gaat, wat het draagvlak
vergroot; nu is dat bijna minimaal. Hoe heeft de staatssecretaris dit gewogen?De heer Ten Hoeve (OSF):Alle scholen met een intern boekenfonds kunnen aanbesteden; waarschijnlijk
moeten zij dat zelfs. Ik neem aan dat de staatssecretaris daarop nog terugkomt.Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:Dit is een belangrijk bijkomend punt. Scholen zijn inderdaad
aanbestedingsplichtig voor hun interne boekenfondsen. Doorgaans verloopt dat
niet via een aanbestedingsprocedure, terwijl zij daar wel al toe verplicht
zijn. Nu de discussie over aanbesteden en boeken scherper wordt gevoerd, is
daar meer aandacht voor. De komende jaren zullen de scholen dus sowieso moeten
gaan aanbesteden. Met dit wetsvoorstel wordt dat rechtgetrokken, nog afgezien
mijn bezwaren tegen de pilots. In de brief van Brussel staan de kaders waarbinnen
de aanbesteding moet plaatsvinden heel helder vermeld. Verder heb ik de Tweede
Kamer beloofd dat de taskforce het aanbesteden an sich zal ondersteunen. Voor
het goed uitvoeren van pilots zouden bovendien heel veel varianten moeten
worden uitgewerkt. Mede omdat scholen nu al aanbestedingsplichtig zijn, is
het beter om de het voorliggende wetsvoorstel in te voeren, binnen de juridische
randvoorwaarden zoals ik die in beeld heb gekregen.De heer Schouw (D66):Staat de staatssecretaris nog steeds achter de zin in de memorie van antwoord
waarin zij stelt dat echte duidelijkheid over de juridische houdbaarheid en
de aanbesteding pas kan worden verkregen als de nationale of de Europese rechter
daarover een uitspraak doet?Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:De rechter en het Europese Hof van Justitie zullen zich uiteindelijk moeten
uitspreken. Naar eer en geweten kan ik melden dat wij geen procesmonopolie
hebben; dat ligt uiteindelijke bij de rechter en het Europese Hof.De heer Schouw (D66):Die duidelijkheid kun je toch alleen krijgen door het voeren van een proefproces?Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:Er zijn heel veel varianten te bedenken, bijvoorbeeld bij de wijze van
aanbesteden en de randvoorwaarden waaronder dat gebeurt. Dat is een heel breed
scala. Bovendien moet een deel van de scholen nu al aanbesteden, dus die slag
zullen zij toch moeten maken. In dat licht en gezien de adviezen van het directoraat-generaal
van de Commissie, ben ik van mening dat het verantwoord is om op dit moment
deze stap te zetten.De heer Schouw (D66):Ik kan niet anders dan constateren dat de staatssecretaris nee zegt tegen
het voeren van een proefproces om juridische duidelijkheid te krijgen.Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:Daarop heb ik mijn antwoord gegeven.Mevrouw Linthorst (PvdA):Het gaat niet om tal van pilots maar om de cruciale vraag of bestellen
op titel en ISBN juridisch wel of niet houdbaar is. De verlenging van het
overgangsjaar kan daarover wel degelijke uitsluitsel geven.Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:Ook daarin zijn er vele varianten, zoals raamcontracten, directe levering,
distributie en het oude inkoopbureau van het Rijk, die aan de orde zouden
moeten komen. Gezien de aanbestedingsplicht die een deel van de scholen al
heeft, de nadelen van verder uitstel en de brief uit Brussel, is er op dit
moment geen aanleiding om pilots te houden. Het is verantwoord om de stap
te zetten.De heer Thissen (GroenLinks):Volgens de staatssecretaris biedt de WTOS noch de eenmalige uitkering
in september soelaas om te bereiken wat het kabinet wil: een verlaging van
de schoolkosten voor ouders met schoolgaande kinderen. Volgens haar moet degene
die het geld heeft – dat kan alleen de school zijn – ook bepalen,
zodat de marktwerking ervoor zorgt dat de kosten voor schoolboeken omlaaggaan.
Waarop baseert zij haar stelligheid? De overheid heeft ervaring met tal van
aanbestedingen, zoals de hsl, de Betuwelijn, de tunnels in Roermond bij de
A73 en diverse Amsterdamse projecten. Die zijn meer dan eens financieel gigantisch
uit de bocht gevlogen. Wij bepalen als overheid omdat wij betalen, maar wij
houden het niet in de klauwen. Er worden allerlei afspraken gemaakt waardoor
wij iedere keer een prijs betalen die hoger is dan gecalculeerd. Ik vraag
mij dus af waarop de stelling van de staatssecretaris is gebaseerd, zonder
die op voorhand als een "Eftelingstelling" te betitelen.Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:Ik ga graag straks nog in op aanbesteden en marktwerking. Ik kom nog op
dit punt terug.De fracties van de ChristenUnie en de SGP hebben mij gevraagd of ik het
standpunt deel dat het wetsvoorstel een verdere uitwerking is van artikel
23 van de Grondwet. In ons rechtsstelsel toetst de wetgever of wetten strijdig
zijn met de Grondwet. Elkaar opvolgende wetten zijn daarom in lijn met artikel
23 van de Grondwet, ondanks dat de wetten verschillend van inhoud zijn. Overigens
complimenteer ik de heer De Boer met zijn speurwerk. In zijn analyse haalde
hij zelfs de toelichting op artikel 55 van de Lager Onderwijswet 1920 aan;
de passage over woordenboeken en atlassen kwam mij bekend voor. Dit is zeker
opmerkelijk; een compliment voor de speurzin.Ik begrijp de redenering waarlangs de heer De Boer tot zijn standpunt
komt: het wetsvoorstel is wellicht het sluitstuk van de uitwerking van artikel
23, zevende lid. Gelet op de passage waarmee ik mijn reactie op deze vraag
begon, zie ik het iets algemener. Met de leden van de fracties van de ChristenUnie
en de SGP ben ik het wel eens dat het voorliggende wetsvoorstel in lijn is
met de Grondwet.Ik kom bij het blokje "aanbesteden van lesmateriaal". Mogen
scholen nog wel de boeken kiezen die zij willen? Die vraag stond centraal
bij de behandeling van het wetsvoorstel in de Tweede Kamer. Het antwoord is:
ja, met naam en toenaam. Het zou voor eenieder van ons ondenkbaar zijn dat
dit niet het geval was. Wel was er een discussie rond de interpretatie van
de aanbestedingsregeling op het specifieke terrein van schoolboeken, met name
over de "homogene opdracht" met betrekking tot distributie als opdracht
voor dienstverlening. Voor mij reden om een second opinion te vragen aan mr.
Pijnacker Hordijk – zoals vermeld in de memorie van antwoord –
gezien zijn reputatie als expert op het gebied van Europees aanbestedingsrecht.Vooral voor de scholen is het natuurlijk relevant om goed te weten welke
mogelijkheden zij hebben binnen de aanbestedingsregels. Het advies bevestigde
de door mij getrokken conclusie dat de keuzevrijheid van scholen door de aanbestedingsregels
niet wordt aangetast. Titels kunnen met naam en toenaam worden
genoemd. Het advies van Pijnacker Hordijk reikte op een aantal punten echter
verder dan de adviezen die ik tot dan toe had ontvangen. In de memorie van
antwoord ben ik daarop uitvoerig ingegaan, onder andere op de onderwijsspecificatie
in relatie tot technische specificatie en de distributie als IIB-dienstverleningsopdracht.De ruimte die Pijnacker Hordijk aangaf, is voor mij reden geweest om Brussel
opnieuw te benaderen. Eind 2007 heeft de permanente vertegenwoordiging bij
de Europese Unie op mijn verzoek al informatie ingewonnen omtrent de aanbestedingsplicht
van scholen. Centraal stond toen de vraag: zijn scholen aanbestedingsplichtig
voor wat betreft de schoolboeken, of kun je dat anders zien? Het antwoord
was helder. Een aantal Kamerleden gaf aan dat het antwoord voor hen nog niet
helder was, maar het is klip-en-klaar: scholen zijn aanbestedingsplichtig
bij de aanschaf van schoolboeken. Half april heb ik een aantal conclusies
dat op basis van het advies van Pijnacker Hordijk te trekken zou zijn, voorgelegd
aan de Commissie. Dit heeft geleid tot de vlotte en heldere beantwoording
die is weergegeven in de memorie van antwoord. De Kamer heeft inmiddels ook
de achterliggende stukken toegezonden gekregen.De reactie van de Commissie bevestigde andermaal dat de keuzevrijheid
van de scholen niet wordt aangetast. Scholen kunnen titels met naam en toenaam
noemen en zelfs ISB-nummers, zonder de toevoeging of gelijkwaardig. De commissie
geeft aan dit ook in andere landen te hebben geaccepteerd. Niemand is gebaat
bij juridisering en niemand is gebaat bij voortdurende discussies over de
interpretatie van de regelgeving. Iedereen is gebaat bij helderheid. Die helderheid
is er mijns inziens. Scholen weten waar zij aan toe zijn. De Taskforce Gratis
Schoolboeken zal alles uit de kast halen om scholen te ondersteunen om de
inkoop van lesmateriaal op een veilige en verstandige manier vorm te geven.Mevrouw Dupuis (VVD):De staatssecretaris stelt dat het helder is. Ik citeer een kort stuk uit
het antwoord van de diensten van de Commissie, dus zeg maar het directoraat-generaal: "De
diensten van de Commissie kunnen in dit stadium gezien de gegeven zeer korte
termijn alleen hun informele en voorlopige antwoorden geven op de gestelde
vragen, een en ander op basis van de overgelegde documenten." Hier staat
dus dat het informele en voorlopige antwoorden zijn. Dat is toch niet stevig
genoeg als het om iets gaat wat scholen in zo'n grote mate kan bezighouden
in de toekomst? Ik kom overigens straks nog met een bewijs dat dit nu al speelt.Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:Ik heb uiteraard naar aanleiding hiervan contact gezocht met de Permanente
Vertegenwoordiging. Die heeft mij te kennen gegeven, na navraag bij de Commissie,
dat dit het eindadvies is van de Commissie omdat de zij hier al heel ver mee
gaat. Degenen die bij Europa betrokken zijn, weten dat ook. Het tweede betreft
de betrokkenheid bij en de binding van de Commissie aan deze uitspraak. Ik
ben bij de Permanente Vertegenwoordiging nagegaan hoe dat zit. Deze heeft
aangegeven dat het normaal is dat de Commissie een slag om de arm houdt omdat
zij uiteindelijk niet het procesmonopolie heeft. Het Hof van Justitie heeft
het laatste woord.Mevrouw Dupuis (VVD):Waarom hebben wij die mededeling dan niet op schrift ontvangen? Dat zou
toch voor de hand liggen? Als dat het laatste is dat de Commissie hierover
te zeggen heeft, zouden wij dat wel heel graag vastgelegd willen zien. Dan
is er immers inderdaad een probleempje opgelost.Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:Dit is wat ik medegedeeld heb gekregen vanuit de Permanente Vertegenwoordiging.
Ik hoop van harte dat mijn woorden hier als zodanig tellen. Dit is mijn reactie
op de gestelde vraag.Mevrouw Dupuis (VVD):Wij vinden het niet voldoende.De heer Schouw (D66):Als ik op een stoel zat, zou ik ervan af kunnen vallen. Het is nogal wat.
Mevrouw Dupuis citeerde net een aantal zaken. Het betrof een informeel en
onvolledig advies. Er staat ook nog bij dat het een advies betreft van één
directoraat-generaal en dat andere directoraten-generaal niet zijn geraadpleegd.
Vervolgens is de laatste zin: "Deze informele en voorlopige antwoorden
zullen moeten worden aangepast indien aanvullende feitelijke of juridische
informatie beschikbaar komt die dit vereist." Vervolgens komt er nog
een tweede alinea en dat is degene die u had opgenomen in de memorie van antwoord,
namelijk: "Ten slotte moet worden opgemerkt dat uiteindelijk het Hof
van Justitie de hele zaak bepaalt." U hebt die eerdere alinea's niet
opgenomen in de memorie van antwoord. U zegt nu eigenlijk dat u op informele
wijze hebt begrepen van de Permanente Vertegenwoordiger – die gaat er
volgens mij overigens niet helemaal over, want dat is de Europese Commissie –
dat het anders ligt. Dat is dus een nieuw feit. Dat nieuwe feit moeten wij
wat harder hebben dan een mededeling tussen neus en lippen door staande de
vergadering.Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:De formulering die de heer Schouw noemde, moet voor Europese begrippen,
gelet op het feit dat men daar altijd vele slagen om de arm houdt, niet als
uitzonderlijk worden beschouwd. Dat is het beeld dat ik heb gekregen van degene
door wie ik mij daarover heb laten informeren. Het is duidelijk dat er niet
meer komt vanuit het directoraat-generaal Interne Markt wat dit onderwerp
betreft dan dit advies. De antwoorden zijn klip en klaar. Dat de Commissie
zich uiteindelijk niet bindt, is logisch omdat zij niet het procesmonopolie
heeft. Zo is mij dat ook verteld. De heer Schouw probeert hier het beeld te
creëren dat er allerlei zaken niet gecommuniceerd zijn. Ik heb de Kamer
direct nadat de vraag is gesteld de brief ter hand gesteld. Daarnaast heb
ik zelf het initiatief genomen om te streven naar openbaarheid. Ik vind dat
wij met deze brief een bijzonder belangrijk document in handen hebben op basis
waarvan wij ons langs die lijn ook in de komende tijd in de taskforce en in
de advisering kunnen bewegen.Mevrouw Ten Horn (SP):De staatssecretaris beoordeelt de brief als klip en klaar. Wij hebben
echter helaas ook beoordelingen van diezelfde brief waarin wordt aangegeven
dat deze niet klip en klaar is. Als ik het goed begrijp, heeft zelfs de CDA-fractie
in deze Kamer gevraagd of het kabinet bereid is om de aanbestedingsregels
voor overheidsopdrachten in die zin te wijzigen dat er een
uitzondering mag worden gemaakt voor de onderwijskundige specificaties. Ik
ben benieuwd wat zij vindt van de reactie van Brouns Juristiek op de memorie
van antwoord waarin staat dat de onderwijskundige specificaties zoals in de
brief uit Brussel zijn aangegeven geen uitzondering kunnen vormen, omdat zij
niet in de uitzonderingsregels staan. In de technische specificaties voor
het aanbesteden voor muziekscholen, zouden dan bijvoorbeeld muzikale eisen
worden gesteld in plaats van onderwijskundige eisen. Binnen drie dagen nadat
wij de brieven van de staatssecretaris hebben ontvangen, hebben wij dus alweer
contraire second opinions gekregen. De staatssecretaris mag de brief dan wel
als klip en kaar beoordelen, maar wij doen dat niet.De heer Thissen (GroenLinks):De staatssecretaris zei net dat scholen nu gelukkig weten waar zij aan
toe zijn. Het enige dat scholen weten, is dat zij moeten aanbesteden. Vervolgens
gaan zij het glibberige pad op van procesrisico, want de Europese Commissie
en het directoraat-generaal gaan er niet over. Zij geven een juridisch beleidsadvies,
waarbij een inschatting wordt gegeven zonder dat deze 100% juridisch
waterdicht kan worden gemaakt. Alle scholen voor voortgezet onderwijs worden
dus nu een pad op gestuurd waarop zij hoge risico's gaan lopen als de nationale
rechter of het Europese Hof er een uitspraak over doet. Als dat gebeurt, zijn
de gevolgen niet te overzien. Ik zou als school wel link uitkijken om in dat
koude water te stappen en met de staatssecretaris te gaan zwemmen om dan ook
nog een keer de kosten voor onderwijs voor ouders te verlagen. Ik vind dat
ongelooflijk tricky.Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:Ik heb ook gezien dat er heel veel juridische adviezen over een weer gaan,
mevrouw Ten Horn. Ik weet ook van wie die juridische adviezen afkomstig zijn,
want ik kijk nuchter naar wat uit welke hoek komt. Dat maakt zaken soms ook
wat helderder. Ik kijk naar hetgeen het directoraat-generaal mij heeft geschreven.
Dat heeft een heel heldere lijn neergelegd waar het gaat om het aanbesteden
van schoolboeken.De heer Thissen vroeg of de brief 100% juridisch waterdicht is.
Wij gaan de komende tijd heel erg hard aan de slag om de aanbestedingsprocedure
an sich op een goede manier te laten verlopen. Er is een aantal klip en klare
antwoorden van de Commissie. Natuurlijk moet ik aan het eind zeggen –
daar ben ik ook in de memorie van antwoord duidelijk over geweest –
dat uiteindelijk de rechter en het Hof van Justitie degenen zijn die finaal
uitspraak doen. Dat geldt overigens voor alle zaken. Het geldt ook nu al voor
de scholen die met een intern boekenfonds bezig zijn en dus aanbestedingsplichtig
zijn.Mevrouw Ten Horn (SP):De staatssecretaris insinueert dat wij bepaalde adviezen, zoals dat van
Brouns Juristiek, in ons voordeel aanhalen. Ik wil benadrukken dat dit juristen
betreft die voor de aanbesteding zijn en die er een pleidooi voor houden omdat
hiermee volgens hen de prijzen naar beneden zullen gaan. Ik citeer geen mensen
die tegen de aanbesteding zijn. Ik citeer mensen die daar zorgvuldig over
hebben nagedacht. Zij stellen dat wat nu door Brussel wordt gezegd, namelijk
dat er mag worden aanbesteed op basis van onderwijskundige eisen aan onder
andere de titel en het ISB-nummer, wel eens niet zou kunnen kloppen.Mevrouw Dupuis (VVD):Voorzitter. Als de brief uit Brussel klip en klaar is, hoe kan dan in
de brief over de aanneming inzake het Johannes Fontanus College in Barneveld
sprake zijn van een ontzettend juridische twist over allerlei vragen, onder
meer over het al of niet specifiek toevoegen van de ISB-nummers? Men rolt
in Barneveld nu al met elkaar over de vloer. Hoe kan dat in een situatie die
volgens de staatssecretaris klip en klaar is? Ik begrijp dat niet.De heer Essers (CDA):Ik heb de staatssecretaris gevraagd wat de mate van zekerheid is, op basis
van dit advies, dat de Commissie Nederland niet zal beschuldigen van het ontduiken
van Europese regelgeving. Het is duidelijk dat hierover juridische geschillen
mogelijk zijn. Dat blijkt ook wel uit de stukken. Het gaat om de vraag welke
mate van zekerheid er is dat de Commissie niet tegen Nederland zal optreden
als partij.Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:De heer Essers heeft eigenlijk al antwoord gegeven op de vraag van mevrouw
Dupuis. Natuurlijk proberen belanghebbenden, vooral in een periode dat er
volop wordt gedebatteerd, hun belangen te verdedigen door middel van allerlei
juridische punten. Ik heb begrepen dat het in dit geval ging om een uitgever
of distributeur die uiteindelijk niet heeft meegedaan aan de procedure rondom
Barneveld, althans niet is overgebleven.Op de tweede vraag van de heer Essers kan ik positief reageren. Dat staat
ook behoorlijk helder in de brief. De Commissie heeft van twee landen al geaccepteerd
dat het gaat zoals het gaat. Dat vind ik een heel belangrijk punt. Een van
de Länder in Duitsland heeft actief toestemming gekregen van de Commissie.
Dat is ons meegedeeld vanuit het directoraat-generaal. Gelet op die combinatie
van factoren in de brief van Brussel, vind ik dat deze weg op een goede manier
kan worden bewandeld, ook kijkend naar waar de regelgeving is ontstaan, namelijk
in Brussel, bij het Europees Parlement en de Europese Commissie, en gelet
op de heldere adviezen over de hoofdlijnen van de advisering aan de scholen.Mevrouw Linthorst (PvdA):Ik heb de afgelopen weken door dit wetsvoorstel veel geleerd over Europees
aanbestedingsrecht. Ik heb de indruk gekregen dat het balletje pas gaat rollen
als een benadeelde partij die de gunning niet heeft gekregen een procedure
start. Dat is nu in Barneveld aan de gang. Stel dat een school heeft aanbesteed
en dat er juridische procedures volgen. Ook de heer Essers acht dit denkbaar.
Wie draait dan op voor de kosten?Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:De scholen zijn verantwoordelijk voor de aanbestedingsprocedure. De scholen
zijn aanbestedingsplichtig, niet alleen straks, maar nu ook al voor een deel,
omdat ze te maken hebben met de Europese aanbestedingswetten. De heer Essers
gaf terecht aan dat dit niet ter discussie staat. De inzet van de taskforce
is er de komende tijd op gericht dat dit risico zo klein mogelijk blijft.
De scholen worden ook door de taskforce bijgestaan als zij ondersteuning nodig
hebben. Uiteindelijk zijn de scholen echter wel zelf verantwoordelijk voor
de aanbesteding.De heer Thissen (GroenLinks):Voorzitter. De staatssecre taris stuurt de scholen op het
glibberige en onzekere pad van juridische risico's in het geval van het ontstaan
van jurisprudentie, nationaal dan wel Europees. De financiële gevolgen
daarvan komen geheel voor rekening van de scholen, terwijl zij lumpsum worden
betaald. Waar moeten de scholen die kosten verhalen? De staatssecretaris stelt
dat altijd sprake is van een procesrisico, maar zij duwt daardoor ongeveer
2000 scholen voor voortgezet onderwijs dit onzekere pad met een juridisch
en financieel open eind op. De rijksoverheid kan zo'n risico lopen. Bij tal
van wetgevingsprojecten loopt zij dat risico ook, maar zij kan dat dragen.
De rijksoverheid kan zich er ook tegen verzetten en haar eigen verhaal er
tegenover zetten. De staatssecretaris legt deze kwestie echter bij de scholen
neer, maar dat is een te onzekere situatie. Als ik schooldirecteur was, zou
ik het wel weten: ik zou dit niet accepteren, tenzij deze kwestie door de
staatssecretaris volledig wordt afgedekt.De heer Essers (CDA):Ik dacht dat het bedrag van 45 mln. bestemd was voor de aanloopkosten
die scholen maken in de eerste drie jaar dat zij met de problematiek te maken
krijgen en dit soort procedures gaan voeren. Daarom heb ik de staatssecretaris
gevraagd hoe het staat met de procedure. Ik heb gevraagd wie bepaalt hoeveel
de scholen terugkrijgen van de kosten die zij maken voor de aanbesteding.
Ik heb niet begrepen dat er helemaal niets wordt gefinancierd.Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:Voorzitter. De 45 mln. wordt gebruikt voor de kosten van een verantwoorde
aanbesteding, met behulp van deskundigen die het project begeleiden. Als dat
de vraag was, heb ik die verkeerd verstaan.De heer Essers (CDA):Dat zijn procedurekosten.Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:Juist. Dan heb ik de vraag inderdaad verkeerd verstaan. De kosten die
te maken hebben met dit traject zullen wij aan de scholen vergoeden. Daarvoor
gaat de komende jaren een vast bedrag naar de scholen. Met die 45 mln. gaat
ook een bepaald bedrag richting de scholen voor de overgang van een eventueel
iets duurder boekenpakket naar een wat goedkoper boekenpakket.Mevrouw Linthorst (PvdA):Stel dat een school het helemaal volgens het boekje doet, ondersteund
door de taskforce en dat een leverancier die de gunning niet heeft gekregen
zich benadeeld voelt en een proces begint. Wie draait dan op voor de kosten
daarvan? Als de scholen opdraaien voor de proceskosten, vraag ik mij af hoe
dit zich verhoudt tot het standpunt van de staatssecretaris dat wie betaalt
ook bepaalt. Dan zouden de scholen ook een stem moeten hebben in de interpretatie
van de brief van de Europese Commissie. Als de scholen moeten afgaan op de
interpretatie van de regering, moet de regering ook verantwoordelijk zijn
voor de gevolgen.Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:De brief van de Commissie is voor mij relevant, omdat daarmee een verantwoord
wetgevingsproces kan worden ondersteund. Wetten hebben ook een uitwerking
op andere instanties, want die moeten ermee aan de slag, bijvoorbeeld in aanbestedingstrajecten.
Dat is klip en klaar, maar wij zullen de scholen er met behulp van de taskforce
en andere organisaties, zoals besturenraden en de VO-raad, zo goed mogelijk
bij ondersteunen. De besturenraden zien allerlei mogelijkheden om dat op een
goede manier te doen. Wij voelen ons extra verantwoordelijk om dat traject
zo goed mogelijk te laten verlopen, maar uiteindelijk zijn de scholen autonoom
in het maken van de afweging hoe zij tot aanbesteding overgaan. Wij zullen
ze wel zo goed mogelijk adviseren, want er moet tot een veilige en verstandige
route worden gekomen. De scholen moeten het zelf doen, maar dat geldt voor
heel veel organisaties die onder een bepaalde wet vallen. Uiteindelijk moeten
zij de opdracht die er ligt zelf uitvoeren.Mevrouw Dupuis (VVD):Voorzitter. Wij begonnen dit blokje van het debat met de kwestie van het
klip en klaar vaststaan van de richtlijnen vanuit Europa en wij eindigen nu
met de constatering, althans de mijne, dat de scholen kwetsbaar zijn voor
een aanbesteding, waarbij bepaalde bedrijven niet aan hun trekken komen als
zij de gunning niet krijgen. Daar hebben zij geen groot verweer tegen, maar
het gaat bij uitgevers vaak om heel grote bedrijven die de tijd en het geld
hebben om een juridische procedure te starten. Dat geldt echter niet voor
scholen. Hoe kunnen wij scholen toch zo kwetsbaar maken? Met behulp van een
taskforce worden ze nog een klein beetje ondersteund, maar de positie van
de scholen is toch principieel onjuist?De heer Schouw (D66):Je kunt het financieel risico voor een onzeker aanbestedingstraject natuurlijk
niet bij de scholen neerleggen. Op dat punt moet de staatssecretaris met een
oplossing komen. Verder moet ik vaststellen dat de 45 mln. niet ter dekking
is van eventuele juridische risico's. Dat zijn andersoortige proceskosten.
Dan heb ik nog een opmerking die mij in de mond werd gelegd door de staatssecretaris.
Ik vond het echt een geweldige vinding: de term "actieve toestemming".
Toen dacht ik: kan die brief van de Europese Commissie – waar u zo hoog
van opgeeft – beschouwd worden als een actieve toestemming van de Europese
Commissie?De voorzitter:Ik zie nog drie woordvoerders achter de interruptiemicrofoon. U wilt alle
drie nog aansluiten? Ik kijk even naar de staatssecretaris, want het wordt
nu wel heel veel achter elkaar. Zullen wij eerst ruimte geven voor een reactie
op de reeds geplaatste interrupties?Mevrouw Linthorst (PvdA):Ik heb geen antwoord gehad op de vraag die ik had gesteld. Ik wil gewoon
een klip-en-klaar antwoord: als een school, gesteund door de taskforce, alles
volgens het boekje doet en toch een proces aan zijn broek krijgt, wie draait
dan op voor de kosten?De heer Ten Hoeve (OSF):Dit is inderdaad wel de cruciale vraag. Het gaat er natuurlijk niet om
dat ieder risico van de school bij de aanbesteding gedekt wordt door het Rijk.
Dat zou een onverantwoorde carte blanche zijn. Op een gegeven ogenblik kunnen
er echter processen voortkomen uit de interpretaties zoals die door de staatssecretaris
worden aangehangen. Als die interpretaties betwist worden lijkt mij dat een
risico van het Rijk.Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:Het allerbelangrijkste is dat wij er met de taskforce alles aan doen om
juridische procedures te voorkomen. De zorgvuldigheid die daar gehanteerd
wordt zal heel groot zijn. Als een school in een bepaalde situatie een sanctie
krijgt, moeten wij ons ook niet voorstellen dat het daarbij om megabedragen
zou gaan. Het kan gaan om 10% van de winst die uiteindelijk niet verkregen
is door een uitgever of een distributeur. Dat zijn geen joekels van bedragen;
wij moeten dat proportioneel bekijken. Het is wel in principe de school die
aanbesteedt en eindverantwoordelijk is. Die moet uiteindelijk de eigen afweging
maken.Dan de vraag van de heer Schouw. Moet ik deze brief beschouwen als een
actieve toestemming? Het antwoord daarop is dat de brief beschouwd moet worden
zoals hij er ligt, met alle alinea's die erin zitten. Dat wil zeggen dat de
zienswijze van het directoraat-generaal van de Commissie is zoals hier aangegeven
wordt. Op basis van die brief en van die heldere uitspraken ga ik de komende
tijd aan de slag met de taskforce.De voorzitter:Heeft de staatssecretaris een antwoord gegeven op alle gestelde vragen?Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:Ja, het waren eigenlijk vragen die elkaar ten dele overlapten, maar misschien
heb ik wat laten liggen. Dan vraag ik excuses, ik hoor het graag.De heer Schouw (D66):Misschien kunt u wat meer helderheid geven over de vraag wie de rekening
moet betalen als er niet goed aanbesteed wordt. U had het over sancties. Daar
zijn kosten aan verbonden. Het gaat er niet over of die kosten hoog of laag
zijn; het gaat om het principe. Ik begrijp dat de staatssecretaris zegt dat
het principe is dat de rekening bij de scholen komt te liggen. Dat is dan
klip-en-klaar; dat weten wij dan en kunnen het meenemen in onze overwegingen.Mevrouw Linthorst (PvdA):De staatssecretaris zegt dat de scholen uiteindelijk eindverantwoordelijk
zijn en hun eigen afweging maken. Welke ruimte heeft een school die eigenlijk
niet wil aanbesteden – omdat hij het traject veel te lastig vindt –
om op dat punt nog een eindafweging te maken?Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:Waarom wijken wij af en waarom is het zo ontzettend de moeite waard om
deze weg nu ook echt in te slaan? Dat is omdat onze boekenprijzen dermate
hoog zijn – ze gaan vele malen over de kop ten opzichte van andere landen –
en daarmee dus ook daadwerkelijk boven de aanbestedingsgrens uitgekomen zijn.
Wij hebben ook grote scholen; ook dat maakt dat wij aanbesteden of in ieder
geval snel boven die grens uitkomen. Scholen krijgen straks de middelen en
zullen de boeken moeten kopen. Elke school zal daarbij dan aanbestedingsplichtig
zijn, tenzij men zelf het materiaal ontwikkelt. Dat willen wij gaan stimuleren.
Als je het budget zelf in handen hebt, kan het heel profijtelijk zijn om dat
zelf te doen. Als men echter boven de aanbestedingsgrens uitkomt en zelf de
boeken gaat kopen, zal men dat moeten doen via een aanbesteding. De Commissie
geeft duidelijk aan dat daar twee wegen voor zijn. Distributie – waarbij
men gewoon de ISB-nummers, dus naam en toenaam kan noemen – en levering,
waarbij de Commissie ook aangeeft dat naam, toenaam en ISB-nummer genoemd
kunnen worden.Mevrouw Dupuis (VVD):Mijn excuses dat er zoveel interventies nodig zijn. Ik heb nog een vraag.
Wij hebben begrepen dat zodra een procedure wordt gestart door iemand die
geen gunning heeft gekregen, de aanschaf wordt opgeschort. Dat lijkt mij –
als het juist is – een vrij vreselijke constatering. Dat zou betekenen
dat er helemaal geen boeken zijn op een moment dat die er wel behoren te zijn.
Wij zouden op dat punt heel graag verheldering willen hebben van de staatssecretaris.
Als er door een bedrijf een procedure wordt gestart tegen een school, betekent
dat dan inderdaad dat de aanschaf wordt opgeschort en er gewoon geen boeken
zijn?Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:Wij doen er alles aan om dat te voorkomen. Om het risico op ongewenste
toestanden zo klein mogelijk te houden, is het voor scholen van groot belang
om tijdig te beginnen met de aanbestedingsprocedure. Daar zullen wij ook op
inzetten vanuit de taskforce, zodat de gevolgen van een uitspraak in een kort
geding zo nodig nog tijdig hersteld kunnen worden. Overigens – en ook
dat is bekend – is het gebruikelijk dat de nationale rechter, alvorens
tot een uitspraak te komen, de belangen van alle partijen die in het geding
zijn tegen elkaar afweegt. Hij zal zeker afwegen of het belang van een ondernemer
opweegt tegen dat van een school die zonder schoolboeken komt te zitten, vooral
wanneer er naar eer en geweten gehandeld is, volgens de lijn die wij van het
directoraat-generaal van de Commissie hebben gekregen.De heer Essers (CDA):Ik sluit zeker niet uit dat in de eerste jaren procedures zullen worden
gestart. De discussie die wij nu voeren zal niet afgerond worden. Ik maak
een onderscheid tussen situaties waarbij een school het aan zichzelf te wijten
heeft dat er een procedure wordt gevoerd – je kent de regels en je hebt
er geen juist gebruik van gemaakt – en situaties waarbij de school het
slachtoffer is van de eerste procedures, waarbij alle onduidelijkheden die
juridisch nog zullen worden opgeworpen aan de orde komen. Ik vind het redelijk
dat de 45 mln. die voor de aanloopjaren is bestemd, deels daarvoor wordt bestemd.
Dat betekent dat je de taskforce niet alleen het proces laat begeleiden, maar
ook daadwerkelijk juridisch advies laat geven en de procedure zover mogelijk
laat voeren; althans, dat de kosten van die procedure ook voor rekening van
de overheid komen.Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:Laat ik hierop in tweede termijn nog nader terugkomen. Ik heb in ieder
geval al aangegeven dat de 48 mln. die beschikbaar is geheel naar de scholen
toe zal gaan, binnen allerlei gradaties. Dat is in ieder geval klip-en-klaar.
Dit heeft ook betrekking op het proces van de opstart en het advies inhuren.
Ik zal op dit punt in tweede termijn graag nader terugkomen.De heer Schouw (D66):Het spijt mij, maar dit is toch even iets te makkelijk. Ik heb net een
interruptie geplaatst over het principe. Ik heb aan de staatssecretaris gevraagd
of haar principe is – dat heb ik toch goed begrepen – dat de lasten
van dat soort zaken terechtko men bij de scholen. De staatssecretaris
zei daarop: ja. Dan stelt de vertegenwoordiger van de CDA-fractie weer die
vraag. De staatssecretaris herhaalt het principe niet maar zegt: ik kom daar
in de tweede termijn op terug. Dit hele dossier kenmerkt zich door elke keer
weer verschuivende zaken. Wat betekent die opmerking van de staatssecretaris?
Dat zij er in tweede termijn weer een potje – 10 mln. of 20 mln. –
bij doet? Waarom herhaalt de staatssecretaris niet het principe dat tien minuten
geleden aan de orde was?Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:Wij zijn volgens mij met elkaar in debat. Ik ken de heer Schouw als iemand
die het debat graag aangaat en vervolgens discussieert en luistert naar elkaars
argumenten. Ik antwoord op uw vraag dat mijn inzet bij dit wetsvoorstel datgene
is wat ik tegen u gezegd heb. De heer Essers komt er vervolgens nogmaals op
terug. Ik wil voor mijzelf even die 48 mln. in beeld hebben. Er is een aantal
aspecten waaraan dat geld besteed wordt. Gelet op de vele vragen lijkt het
mij goed dat ik er zekerheidshalve in tweede termijn nog een keer op terugkom.
Ik doe dan alleen maar recht aan uw inbreng en die van andere fracties en
aan de zorgvuldigheid. Op dit moment kan ik niet anders zeggen dan wat ik
zojuist tegen u heb gezegd.Door alle interrupties – elk nadeel heeft zijn voordeel –
zijn al veel vragen beantwoord. Ik zal even kort door mijn papieren bladeren.
Als iets al aan de orde is geweest, draai ik het gewoon weg. Anders verval
ik in herhaling en dat is waarvoor ik mij wilde hoeden.De heer Essers vroeg of ik bereid was het besluit inzake de aanbestedingsregels
te wijzigen. Over wijziging van het besluit over de aanbestedingsregels voor
overheidsopdrachten gaat, zoals u weet, mijn collega Van der Hoeven. Ik ben
uitgegaan van de huidige wet over de aanbesteding. Daarover heb ik de vraag
bij de Commissie gesteld. Daarover heb ik ook de brief gekregen. Als de heer
Essers van mening is dat het goed is om daarin wijzigingen aan te brengen,
dan laat ik dat graag aan hem, maar dan wel in debat met mijn collega-minister
Van der Hoeven.Er is ook gevraagd naar de kosten in algemene zin van de Europese aanbesteding,
de kosten om een bureau in te huren et cetera. Volgens de berekeningen die
wij hebben en op basis van de ervaringen van scholen die het op dit moment
doen, varieert het van € 3000 tot ongeveer € 10.000. Zoals
ik het nu inschat, zal dat bedrag naar de scholen gaan, los van de andere
middelen die wij ook op een goede manier willen besteden om de scholen op
een goede manier te ondersteunen.Mevrouw Ten Horn vroeg hoe aanbesteding met de titel is te rijmen en of
de Commissie het ook in andere lidstaten heeft geaccepteerd. Zij verwees naar
de opmerking dat er amper ervaring is in de landen om ons heen. Malta, Finland
en Duitsland werken inmiddels met een openbare aanbesteding met naam, toenaam
en ISB-nummer. De Commissie heeft in de brief geschreven dat zij dit accepteert.
Het gebeurt nu in drie landen, maar er zijn veel meer landen in het Europa.
Het is dus een bescheiden aantal. Daarom is dat woord "amper" gebruikt
in de memorie van antwoord.De heer Essers vroeg in hoeverre de variant waarbij boeken slechts door één
uitgever worden geleverd en niet voor boekhandels/distributeurs verkrijgbaar
zijn, nadere studie en overweging behoeft. Bij die variant hoeft niet te worden
aanbesteed. Hoe realistisch is het om te veronderstellen dat in de toekomst
meer van deze mogelijkheid gebruik zal worden gemaakt? Kan de staatssecretaris
aangeven of met deze variant gepaard gaande mogelijke extra kosten voor scholen
opwegen tegen het voorkomen van aanbestedingskosten? Ik lees zijn vragen nog
maar even op. Of er door de uitgevers in de toekomst meer gebruik zal worden
gemaakt van het alleenrechtvariant is niet te voorspellen. Het houdt voor
de uitgevers naast het door de heer Essers geschetste voordeel ook een risico
in om producten te maken die alleen via het eigen bedrijf verkocht kunnen
worden. Uitgevers maken niet voor niets gebruik van distributeurs en boekhandels
om hun waren aan de man te brengen. Of de mogelijke extra kosten voor het
wegvallen van het concurrentievoordeel opwegen tegen het voorkomen van de
aanbestedingskosten, is wel afhankelijk van de schaal waarop het inkopen zonder
aanbesteding gebeurt en de professionaliteit van de inkopende school. Naarmate
de school vaker heeft aanbesteed, zodat de kosten ervan drastisch afnemen,
kan het lucratiever blijken om alles in een keer bij een uitgever/distributeur
te leggen. In de praktijk komt het alleenrecht ook nauwelijks voor; het gebeurt
eigenlijk heel weinig. Het is slechts alleen maar als een theoretisch punt
aan de orde gesteld.Is Venlo het enige goede voorbeeld? Nee, alhoewel goede voorbeelden nog
niet talrijk zijn. Het resultaat van de aanbestedingsprocedure in Venlo is
een heel scherpe prijs met een fors kortingspercentage op de consumentenprijs.
Het is bovendien opmerkelijk dat het contract vooralsnog aan een uitgever
wordt gegund. Dat is iets waarvan distributeurs zeiden dat het nooit zou gebeuren,
maar de eerste de beste keer gebeurt het dus wel.Het andere voorbeeld, waar mevrouw Dupuis op terugkwam, is Barneveld.
Die school wilde overstappen van een extern naar een intern boekenfonds om
zo kosten te besparen en binnen de gemiddelde prijs van het boekenpakket te
blijven. Het resultaat van de gunning is uiteindelijk dezelfde leverancier,
wat wel opmerkelijk is, alleen voor veel minder geld. Dat is toch waar wij
het straks uiteindelijk voor gaan doen. Alle middelen die overblijven binnen
die € 308 kunnen worden ingezet voor het onderwijs. Dat is het mooie
van lumpsum.Mevrouw Ten Horn vroeg wat er gebeurt als honderden aanbestedingen niet
tijdig naar wens kunnen worden afgerond en vanaf wanneer de taskforce gaat
monitoren. Ik heb er alle vertrouwen in dat met behulp van de taskforce de
scholen op tijd hun aanbestedingen zullen afronden. Wij zullen daar heel actief
aan werken. Ook het middenveld is er heel actief bij betrokken. Besturenorganisaties
zijn al volop bezig, zeggen dat zij er goed kijk op hebben en gaan ermee aan
de slag. Wij zullen het ook goed steunen. Mocht blijken dat scholen het niet
voor elkaar krijgen, dan lijkt het mij niet voor de hand liggen dat zo'n onvoorziene
omstandigheid de oorzaak zal zijn dat overgangsregeling met een jaar wordt
verlengd. Het gaat om een groot aantal scholen. Wij doen er alles aan –
de taskforce is al bezig om het plan strak te trekken – om scholen goed
in de kijker te hebben. Er zijn regionale bijeenkomsten. Als scholen zich
zich niet aanmelden, worden ze gebeld en wordt gevraagd hoe men bezig is.
Er wordt gesproken met bureaus die op dit moment scholen adviseren. Er wordt
gesproken met besturenorganisaties die actief zijn in het adviseren van scholen.
Wij hebben dus een heel goed beeld. De taskforce houdt nu al
de vinger aan de pols bij de resultaten van de aanbestedingsprocedure die
scholen starten of zijn gestart. Men is dus al volop actief in het land en
men wordt ook van alle kanten benaderd.Mevrouw Ten Horn (SP):Kan de staatssecretaris zeggen wanneer "uiterlijk" tijdig is
om nog een beslissing te kunnen nemen of er onvoorziene omstandigheden zijn?
Ik wil gewoon een concrete datum horen.Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:De komende weken zal dit volop uitgezocht worden. Het zal heel goed naar
voren worden gehaald, waarbij ook zal worden gekeken naar de procedure en
tijd die nodig zijn om eventueel een herstart te maken. Ik wil hier niet vastgeprikt
worden op een datum, want ik heb die nog niet scherp in beeld. Ik kan mij
echter voorstellen dat het verstandig is om uiterlijke november of december
de aanbesteding te publiceren en ervoor te zorgen dat de ruimte er is om het
te doen. Dat is echter een uitvoeringspunt waarmee de taskforce aan de slag
gaat.Mevrouw Ten Horn (SP):Wij zitten hier om de uitvoering te toetsen. De staatssecretaris praat
over publiceren van de aanbesteding in november of december, waarbij het mij
gaat om een beslissing als zich problemen voordoen met de aanbesteding. Ik
heb niet voor niets het aantal van 100 genoemd. In de memorie van antwoord
staat dat bij problemen een beslissing over een tweede jaar genomen moet worden,
in overleg met de collega van Financiën, nog voor het nieuwe belastingjaar.
Aangezien wij hier uiterlijk de laatste dinsdag voor de kerst beslissingen
moeten nemen, neem ik aan dat aanbesteden in november of december te laat
zal zijn. Ik wil dus graag vandaag, misschien in tweede termijn, een concreet
antwoord van de staatssecretaris.Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:Mevrouw Ten Horn stelt twee verschillende punten aan de orde. Het eerste
is het eventueel gebruikmaken van de mogelijkheid in de wet voor een overgangsjaar.
Dat zal bij koninklijk besluit gebeuren en kan dus gewoon via de ministerraad
gebeuren. Mevrouw Ten Horn sprak over de belastingkant. Daarover is afstemming
met Financiën geweest. Dat zal op dat moment geregeld worden, maar het
gaat uiteindelijk over de € 308 die in december van het jaar erop
uitgekeerd zal worden. Op dat moment is er voldoende ruimte om het af te wikkelen.Mevrouw Ten Horn (SP):Dan begrijp ik niet waarom u geen datum noemt.Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:Ik geef antwoord op uw vraag. Ik geef als antwoord dat het mijn inschatting
is dat het verstandig is om te beginnen met aanbesteden. Wij zullen dat straks
via de taskforce doen. U noemt de momenten van besluitvorming in de Eerste
Kamer. Wij zijn al erg ver, er staat al een projectorganisatie klaar die dit
soort zaken de komende tijd zal gaan oppakken. Dit zal gebeuren op basis van
het wetsvoorstel dat wij vandaag bespreken en dat hopelijk vandaag wordt aangenomen.Er zijn vragen gesteld over de positie van de docent. De kernvraag is
of deze niet wordt aangetast door dit wetsvoorstel. Dat gebeurt in ieder geval
niet door de aanbestedingsregels. Hoe zit het dan met de keuzevrijheid van
docenten, nu de schoolleiding meer dan voorheen een budgettaire reden heeft
om kritisch te zijn op de keuze van docenten? Laten wij vooral niet vergeten
dat de keuzevrijheid van de docenten ook niet onbegrensd is. Collega's, schoolleiding
en MR hebben ook in de huidige situatie een mening over de samenstelling van
het boekenpakket, en ongetwijfeld ook over elkaars boeken. Laten wij ook niet
vergeten dat een gemiddeld bedrag van ruim € 300 per leerling per
jaar heel aanzienlijk is, vele malen groter dan elders in Europa. Daar is
heel wat moois voor te kiezen, wat veel scholen ook laten zien. Het is zeker
niet zo dat al die scholen die nu boekenpakketten gebruiken met een prijs
onder het gemiddelde bedrag tekortschieten in de kwaliteit van hun onderwijs
of in die van hun lesmateriaal. Natuurlijk zullen scholen die nu ver boven
dat gemiddelde bedrag zitten kritisch zijn op de keuze die gemaakt wordt.
Eerlijk gezegd denk ik dat dat heel gezond is. Men voelt het nu niet in de
portemonnee en is dus te weinig kritisch, iets wat wij met dit wetsvoorstel
willen veranderen. Een van de voorzitters van de ouderverenigingen gaf het
erg mooi aan: het is inkopen met de creditcard van de ouders in de hand, wat
toch heel anders is dan wanneer je dat als school met je eigen creditcard
doet.Het wetsvoorstel biedt ook kansen voor de docent. Er zullen echt scholen
zijn die voor een deel hun eigen lesmateriaal zullen kiezen en dat zelf gaan
ontwikkelen. Docenten, niet allen, vinden dat vaak een boeiende aanvulling
op hun takenpakket. In die 48 mln. willen wij ook budget vrijmaken om die
vliegwielfunctie daadwerkelijk haar werk te laten doen, en scholen te enthousiasmeren
om eigen lesmateriaal te ontwikkelen en te gaan uitwisselen. Er zijn heel
veel mogelijkheden, nu ze daar zelf iets aan kunnen overhouden. Een ding staat
als een paal boven water: docenten zullen zonder meer aan de basis blijven
staan van de keuze voor lesmateriaal, dat is zo en dat blijft zo. De uitspraak
van de rector van Venlo gaf dat heel goed aan: eigenlijk was de procedure
dezelfde als voorheen.Komt, als een school prijsbewuster gaat inkopen, daarmee de vernieuwing
en innovatie van het lesmateriaal niet onder druk te staan? Integendeel, dit
wetsvoorstel is aanleiding voor een integraal leermiddelenbeleid. Daarom zou
ik eigenlijk moeten spreken over gratis leermiddelen, maar voor de loop der
dingen spreek ik toch maar over gratis schoolboeken, omdat dat heel prettig
en helder klinkt. Maar wij willen wel kijken of wij het breder kunnen trekken.
Er zijn namelijk heel veel mogelijkheden om kinderen te boeien en kennis over
te brengen. De scholen moeten nadenken over wat ze willen en ze hebben nu
een budget. Als het past bij de sfeer van een school, zal men ongetwijfeld
de slag maken.Om scholen meer tijd te geven zich voor te bereiden op de nieuwe situatie,
hebben wij gekozen voor een overgangsjaar. Komend schooljaar ontvangen de
ouders met leerlingen in het vo een eenmalige tegemoetkoming. De heer Thissen
was zeer alert, want inderdaad is in de wetgeving het punt van de incasso
niet voldoende afgeregeld, terwijl wij dat normaal gesproken bij de WTOS wel
doen. Dat heeft ertoe geleid dat in het wetsvoorstel Variawet, dat nu bij
de Tweede Kamer ligt, een bepaling is opgenomen waarin de € 308
wordt gevrijwaard van beslag en incasso, net zoals dat in de WTOS gebeurde.
Wij willen dat dat geld beschikbaar komt voor boeken. Verder
is gezegd dat de koopkracht van vooral de midden- en hogere inkomens er anders
uit komt te zien, omdat de gratis schoolboeken nog niet in de begroting 2008
waren meegenomen. Gevraagd is wat het koopkrachteffect daarvan is. Het koopkrachtvoordeel
van dit wetsvoorstel in 2008 is voor de midden- en hogere inkomens € 308
per kind. Voor een gezin met twee kinderen in het vo met een inkomen van zo'n
anderhalf modaal is dat een koopkrachtvoordeel van zo'n 2%. Overigens
zien wij dat niet terug in alle wolken die wij op ons afkrijgen, omdat het
maar een deel van de groep betreft.De positie van het mbo is met verve naar voren gebracht, iets wat ik heel
goed begrijp. Waarom ziet het voorstel niet ook op het mbo? Gunt het kabinet
dan niet ook de ouders van leerlingen in het mbo lagere lasten? Uiteraard.
In principe gun je alle schoolgaande kinderen de mogelijkheid om gratis lesmateriaal
te ontvangen. Toch kiest het kabinet op dit moment bewust voor het vo, en
wel om een aantal redenen. In het regeerakkoord is de focus steeds het vo
geweest. Het kosteloos maken van het funderend onderwijs is hiervan de achtergrond.
Eerder al werd het lesgeld afgeschaft, en dit is de volgende stap. Dit wetsvoorstel
is dus een op een terug te leiden naar het coalitieakkoord. In de begroting
zijn vervolgens in het verlengde daarvan de middelen vrijgemaakt voor het
vo. Daarbij is geen budgettaire ruimte voor het mbo gecreëerd, wat naar
schatting voor het hele mbo zo'n 180 mln. zou zijn geweest. Voor de zestien-
en zeventienjarigen is dat iets minder, namelijk zo'n 77 mln., en dan is de
WTOS daar al van afgetrokken.Verder is er nog een aantal praktische bezwaren op het gebied van het
mbo ten opzichte van het vo. In het mbo is het moeilijker dan in het vo om
te bepalen wat de gemiddelde kosten zijn van het lesmateriaal. De variëteit
van de opleiding verschilt heel sterk, nog veel sterker dan in het vo. Een
deel van de kosten voor het lesmateriaal, bijvoorbeeld werkkleding, gereedschap
enzovoorts, is meer te zien als beroepskosten en wordt soms ook door de branche
betaald. Anders dan in het vo is sprake van veelvuldig in- en uitschrijven
en switchen van deelnemers tussen opleiding en leerweg. Dat heeft er alles
mee te maken dat wij de kinderen zo goed mogelijk moeten begeleiden naar een
opleiding die heel goed bij hen past. Jongeren zijn vaak nog hun interesses
aan het ontdekken. Dat vele switchen maakt het wat lastiger om het gemiddeld
per kind goed aan te geven.Mevrouw Linthorst (PvdA):Ik heb gezegd dat een belangrijke oorzaak van het vele overstappen en
uitvallen is dat wij zestienjarige kinderen na het vmbo naar grootschalige
roc's sturen. Het is dan wat zuur om de uitval vervolgens als een van de argumenten
te hanteren om niet tot bekostiging over te gaan. Het is niet zo dat er veel
uitval is omdat wij ze zo goed begeleiden, maar er wordt zoveel uitgevallen
omdat ze zo mager begeleid worden.Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:Ik formuleerde het net andersom, maar wij hadden het wel over hetzelfde.Het mbo gaat er niet op achteruit. In het mbo geldt een vrij ruime WTOS-vergoeding
voor de lage inkomens, die fors hoger is dan die voor het vo. Daarin verandert
niets. Verder is gevraagd maatwerk te verlenen voor de zestien- en zeventienjarige
mbo'ers. Het is erg belangrijk om inhoudelijk naar hun positie te kijken.
Het gaat bijvoorbeeld over de doorstroom vmbo-havo-vwo. Voor jongeren van
het vmbo die in staat zijn de stap naar het havo te maken, moeten de belemmeringen
zoveel mogelijk worden weggenomen door het stapelen en doorstromen mogelijk
te maken. Dat komt ook tegemoet aan het door mevrouw Linthorst naar voren
gebrachte punt dat wij in de afgelopen jaren toch in zekere zin een bepaalde
stroom geactiveerd hebben, om het maar zo te zeggen. Dat is een punt dat ook
in de Tweede Kamer behoorlijk leeft en dat ook in de commissie-Dijsselbloem
behoorlijk leeft. Dat punt zal dan ook genoemd worden in onze reactie aan
de commissie-Dijsselbloem. Twee weken geleden heb ik al in de Kamer toegezegd
dat wij het punt van het stapelen willen gaan aanpakken, omdat wij vinden
dat stapelen wel degelijk een heel goede lijn kan zijn voor jongeren die iets
langer de tijd nodig hebben. Dat betekent dat veel vmbo'ers naar het havo
zullen kunnen doorstromen. Die slag maken wij in de komende jaren. Ik verwacht
daar eind 2008 meer zicht op te hebben. Ik vind het geen enkel probleem om
uw Kamer toe te zeggen dat ik dit punt ook zal toezenden aan uw Kamer.Mevrouw Linthorst (PvdA):Ik ben zeer blij met de toezegging van de staatssecretaris dat zij het
stapelen weer gaat bevorderen, want het is altijd een kras op mijn ziel geweest
dat dit zo is tegengewerkt, maar wij moeten het nu niet andersom gaan doen.
Dat het traject vmbo-havo-vwo bevorderd wordt, wil dus niet zeggen dat wij
nu de overstap naar het mbo op dezelfde manier gaan behandelen als tot voor
kort de overstap van vmbo naar havo. Het mbo moet ook qua faciliteiten gelijkwaardig
aan het havo behandeld worden. Dat is eigenlijk de inzet van mijn fractie,
want het gaat in beide gevallen om een beroepskwalificerende opleiding die
een startkwalificatie moet opleveren voor leerplichtige leerlingen. Het feit
dat dit kabinet het – volgens mijn fractie terecht – nodig heeft
gevonden om iets extra's te doen voor ouders met schoolgaande kinderen, is
niet hetzelfde als wat de staatssecretaris nu zegt, namelijk dat het mbo er
niet op achteruit gaat.Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:Het mbo gaat er in absolute zin niet op achteruit. Dat is gewoon een feit,
want de WTOS wordt voor de mbo-leerlingen gehandhaafd. Relatief gezien gaat
het mbo er ten opzichte van het voortgezet onderwijs misschien op achteruit,
maar in absolute zin niet, want de WTOS blijft overeind.Mevrouw Linthorst (PvdA):Dat het mbo er niet op achteruit gaat, is mooi, maar nu het kabinet een
maatregel treft om iets extra's te doen voor ouders met schoolgaande kinderen,
vragen wij ons af of dit niet ten principale ook moet gelden voor mbo-leerlingen.
In eerste termijn heb ik gevraagd hoe de staatssecretaris daartegen aankijkt.Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:Ik ga nog even terug naar het eerste punt van de interruptie, waar ik
ook graag nog op in wilde gaan, te weten het stapelen. Laat helder zijn dat
ik het stapelen heb genoemd naar aanleiding van de opmerking van mevrouw Linthorst
dat het zuur is dat wij dit juist gestimuleerd hebben, terwijl dit leidt tot
misschien wel meer kinderen die in het mbo nu geen boekenkostenvergoeding
krijgen dan in het geval waarin wij het stapelen niet gestimuleerd hadden.
Ik heb aangegeven dat ik dit punt eveneens signaleer en dat wij daar wel mee
bezig zijn, niet zozeer in deze context, maar in algemene zin.Vanuit de coalitie is steeds uitgegaan van het funderend onderwijs. Dat
is ook de reden waarom het coalitieakkoord er ligt. Dat is ook de reden waarom
de rijksbegroting is zoals die is. Dat is het kader waarbinnen ik mijn voorstel
inhoud geef. Ik begrijp heel goed dat mevrouw Linthorst zegt dat het, gelet
op de leerplichtigheid van leerlingen, logisch zou zijn om ook voor het mbo
2 iets te doen, want uiteindelijk leidt ook dat tot een startkwalificatie.
Ik begrijp dat heel goed en ik ben op dit moment in algemene zin ook aan het
kijken – want ook mijn hart klopt voor het middelbaar beroepsonderwijs
en dat bespeur ik ook bij de mensen die dit punt hier inbrengen – hoe
het middelbaar beroepsonderwijs zo goed mogelijk vorm kan worden gegeven en
hoe kinderen zo goed mogelijk onderwijs kan worden gegeven. Ik moet echter
in alle eerlijkheid vaststellen dat ik gebonden ben aan een budget, voortkomend
uit het coalitieakkoord, dat alleen voor het voortgezet onderwijs, het funderend
onderwijs, voldoende is.Mevrouw Linthorst (PvdA):Ik heb in mijn eenvoud altijd gedacht dat funderend onderwijs onderwijs
is dat jongeren toeleidt naar een goede deelname aan de arbeidsmarkt. Deelt
de staatssecretaris die definitie?Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:Dat vind ik moeilijk, want volgens mij is formeel de definitie dat het
funderend onderwijs behoort bij het voortgezet onderwijs, vmbo, havo, vwo.
Ik wil echter voorkomen dat wij in een definitiekwestie terechtkomen, want
dat lijkt mij niet goed. Ik wil in de richting van mevrouw Linthorst aangeven
dat ik op zich begrip heb voor het punt dat zij naar voren brengt. Van mijn
kant geef ik aan dat, ondanks het feit dat mijn hart ook warm klopt voor het
middelbaar beroepsonderwijs – ik vind dat het middelbaar beroepsonderwijs
veel meer verdient dan het imago dat het op dit moment heeft – ik ook
van doen heb met het feit dat hiervoor de middelen in de rijksbegroting ter
beschikking zijn gesteld en ik hiervoor het voortgezet onderwijs tegemoet
kan komen zoals beoogd in het coalitieakkoord. Daarnaast heb ik een aantal
inhoudelijke punten aangegeven op basis waarvan het moeilijker wordt om op
het punt van de boeken iets eenvoudig vorm te geven, zoals wij dat op dit
moment in het voortgezet onderwijs wel kunnen doen.Mevrouw Linthorst (PvdA):Funderend onderwijs is wat mij betreft toch onderwijs dat een goede basis
legt voor deelname aan de arbeidsmarkt. Volgens mij hebben wij dat "startkwalificatie"
genoemd en dat gaat om havo en mbo 2.Het tweede punt. Eerder zei de staatssecretaris dat het eigenlijk niet
gaat om gratis schoolboeken, maar om gratis leermiddelen. Onder die noemer
zou toch ook voor het mbo een voorziening getroffen moeten kunnen worden?Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:Ook daar geldt dat de door mij genoemde diversiteit per opleiding erg
verschillend is, naast alle punten die ik zojuist noemde. Nogmaals, ik begrijp
het punt. Ik wil niet zeggen dat ik de achterliggende redenering niet begrijp,
maar ik zit ook met een aantal gegevenheden van waaruit ik dit wetsvoorstel
heb neergelegd, waar overigens ook de Tweede Kamer, inclusief de PvdA-fractie,
mee ingestemd heeft.Mevrouw Ten Horn (SP):Ik heb twee indringende vragen over het mbo gesteld. De eerste vraag is
hoe wordt omgegaan met de geïntegreerde leerroute vmbo-mbo 2. Wanneer
zijn de boeken nog gratis en op welk moment zijn ze niet meer gratis? Als
de kinderen overgaan in de beoogde integratie, houdt dan het gratis zijn van
de boeken op een gegeven moment op? Dat zou ik graag willen weten.De tweede vraag is of de staatssecretaris overleg heeft gehad met haar
collega's van Financiën en voor Jeugd en Gezin, die namelijk in de toelichting
op de Wet op het kindgebonden budget aangegeven hebben dat zij voor de mbo-leerlingen
de WTOS apart in stand moeten houden, omdat de wet gratis schoolboeken het
mbo zou gaan uitsluiten, wat zij volgens mij niet prettig vinden.Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:De laatste vraag is een terechte vraag. Mijn excuses voor het feit dat
ik het antwoord op de vraag niet spontaan gegeven heb. De door mevrouw Ten
Horn genoemde zaak is natuurlijk afgestemd. Dat spreekt voor zich. Het mag
niet zo zijn dat straks de slag gemaakt wordt en dat de mbo-leerlingen daarbij
niet meer in beeld zijn. Dit punt is volledig afgestemd met de minister voor
Jeugd en Gezin en de staatssecretaris van Financiën.Vervolgens nog een opmerking over het vmbo/mbo-traject. Ik zal het in
de tweede termijn nog scherp nagaan, maar voor zover ik weet, gaan in ieder
geval de eerste experimenten starten onder het vo-regime. Dat betekent, omdat
wij gewoon een financieringsvorm moeten vinden die ook nog uitvoerbaar is,
dat ook het vmbo/mbo-traject onder het vo-regime zal vallen. Maar laat ik
voor alle zekerheid zorgen dat ik daar in tweede termijn een goed scherp antwoord
op kan geven, want het betreft hier een wat technische uitwerking.De heer Thissen (GroenLinks):Dat is de ontwikkeling van de zogenaamde vakscholen. Dat is een kopje
van twee jaar mbo op een vmbo-opleiding, waardoor jonge mensen werkelijk startkwalificaties
halen, zeker als zij BBL en BOL op niveau 1 en 2 doen. Een slimme uitgever
gaat natuurlijk boeken maken die je gedurende die zes jaar kunt gebruiken.
Waarschijnlijk gaat dat dus een ongelofelijk kostenverhogend aspect met zich
brengen. Dan maakt men gewoon leermiddelen voor de hele vakschool: vmbo met
het kopje van mbo 2. Zo zou men een en ander fantastisch kunnen omzeilen en
dan komt de staatssecretaris met die € 308 per leerling per jaar
maal zoveel leerlingen echt niet uit.Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:Dat klinkt buitengewoon interessant, maar ik kan het even niet helemaal
vatten.De heer Thissen (GroenLinks):Ik redeneer zoals een vrije ondernemer in dit land doet. Uitgevers zijn
dat. Die redeneren: wij gaan het zo doen.Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:Als het onder het vo-regime valt, valt het ook gewoon onder
het gemaximeerde bedrag van € 308 per leerling. Ik heb al beloofd
dat ik dit punt nog even zal checken en er in tweede termijn op zal terugkomen,
maar ik meen dat ik hiermee een correct antwoord geef.De heer Schouw (D66):Ter afronding van het blokje mbo: volgens mij heeft ongeveer de hele Kamer,
met uitzondering van het CDA en de ChristenUnie, gezegd dat er een oneigenlijk
onderscheid is tussen het voortgezet onderwijs en het mbo. Ik wil weten of
ik uw reactie hiermee goed interpreteer: er gaat voorlopig niets af van de
bestaande middelen voor het mbo, maar er komt ook geen cent meer bij.Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:Of er geld bij komt, zal bij de rijksbegroting zichtbaar worden, want
wij hebben nog wel een paar andere punten en vraagstukken liggen op het vlak
van het mbo. Wat dit punt betreft, moet ik gewoon naar eer en geweten zeggen
dat het is zoals het is. Dat weet u ook, want u – althans de meerderheid
van de Eerste Kamer – hebt hier zelf de begroting vastgesteld. Binnen
die middelen zal ik het moeten doen. Die geven ruimte voor het voortgezet
onderwijs en op dit moment geen ruimte voor het mbo.De heer Schouw (D66):U zegt dus: geen extra geld voor leermiddelen voor het mbo. Dat is helder.Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:Ik zou hier als staatssecretaris van OCW niets anders kunnen zeggen, want
ik moet mij houden aan de begroting.Mevrouw Ten Horn (SP):Ik heb de indruk dat mijn vraag niet begrepen is. Ik vraag heel expliciet
wat u precies met uw collega's Rouvoet en De Jager hebt afgestemd. Uit de
memorie van toelichting over het kindgebonden budget, die ik deze week nog
heb gelezen en die wij hier op dit moment onder behandeling hebben –
blijkt dat het kabinetsbeleid is om de WTOS te integreren met het kindgebonden
budget in 2010. Dat kan echter niet, omdat u de mbo'ers niet meeneemt in deze
regeling. Daardoor moet volgens die memorie van toelichting het aparte stukje "WTOS
schoolboeken mbo" apart blijven staan. Dat kan dus niet geïntegreerd
worden in dit hele verhaal van het kindgebonden budget, omdat het vandaag
niet meegaat. Anders zou het kabinetsbeleid op dit punt wél generaal
uitgevoerd kunnen worden. Wat hebt u nou precies afgestemd?Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:Afgestemd is in ieder geval – dat is mij uit de stukken en uit mijn
advisering helder geworden – dat de WTOS-uitkering, het bedrag dat voor
mbo-studenten beschikbaar is, behouden wordt en daadwerkelijk bij de mbo-studenten
terecht zal komen. Laat ik met u afspreken dat ik straks ook dit punt, de
precieze technische uitwerking naar het kindgebonden budget, kenbaar maak,
maar daar is rekening mee gehouden. Het was immers ook mijn zorg dat dit voldoende
gewaarborgd moest worden.Mevrouw Linthorst (PvdA):Ik ben een beetje geïntrigeerd door de opmerking van de staatssecretaris
dat het experiment vmbo/mbo 2 onder het regime van het voortgezet onderwijs
valt. Als ik een mbo 2-opleiding had, zou ik mij dan als de wiedeweerga koppelen
aan een vmbo-school. Volgens mij zou je dit alleen al op basis van de rechtsgelijkheid
en de gelijke behandeling niet tegen kunnen houden. Dan krijgt de staatssecretaris
de populatie zestien- en zeventienjarige mbo'ers via een zijdeur dus alsnog
op haar budgettaire stoep. Hoe moet ik dat zien?Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:De pilot waarover wij het hebben, kent een maximum van 5000 leerlingen
over twee jaar. Op dit moment zijn wij al volop bezig met de aanvragen die
hiervoor binnenkomen. Zij worden getest op allerlei zaken, zoals een bewezen
samenwerking. Allerlei relevante dingen worden beschouwd. Op het punt van
het vo en de middelen voor de boeken, eventueel voor het mbo, zal ik straks
terugkomen. Anders ga ik nu misschien een diepe beschouwing houden, terwijl
ik al heb toegezegd dat ik die uitwerking straks graag in de tweede termijn
wil neerleggen. Dan kan ik heel goed en verantwoord doordiscussiëren
met mevrouw Linthorst.Hoe kan ik uitsluiten dat zich thans onvoorziene omstandigheden voordoen
die straks een langere overgangsperiode dan een jaar rechtvaardigen? Dat was
een vraag van de heer Essers en daar hebben wij het eigenlijk al uitgebreid
over gehad. Uiteraard zijn onvoorziene situaties altijd mogelijk, maar het
is de bedoeling dat, als onvoorziene situaties optreden, de overgangssituatie
nog één jaar wordt gecontinueerd. Aangezien in het wetsvoorstel
is geregeld dat de structurele situatie op 1 augustus 2009 in werking
treedt, moest een voorziening worden getroffen die regelt dat de inwerkingtreding
in een dergelijk geval maximaal een jaar opschuift. Zonder die voorziening
is het niet mogelijk om in te spelen op die onvoorziene omstandigheden. Daarom
staat het er zo in.De CDA-fractie vroeg om een reactie op de mededeling in de brief van 23 mei
2008 van de Nederlandse Boekenverkopersbond dat het Actal de keuze om geen
advies uit te brengen over de gevolgen van dit voorstel voor de administratieve
lasten voor scholen, zou hebben gebaseerd op de reactie van het ministerie
van OCW dat de administratieve lasten voor de scholen niet noemenswaardig
zullen stijgen. Dat moet een misverstand zijn. Wij kennen het Actal als een
heel scherp orgaan dat altijd bovenop de kwestie zit. Het wetsvoorstel is
ter advisering aangeboden aan het Actal. Het Actal kiest zelfstandig of het
een wetsvoorstel selecteert voor advies. Het adviescollege heeft het wetsvoorstel
niet geselecteerd voor advies en heeft daarin gewoon een eigenstandige afweging
te maken. Meer kan ik daar niet van zeggen.De heer De Boer van de ChristenUnie/SGP vroeg hoe er wordt geëvalueerd
en of een nulmeting paraat is. Op een aantal punten is een nulmeting paraat,
bijvoorbeeld op het punt van de gemiddelde prijs van een boekenpakket. Die
hebben wij uitgezocht en die nulmeting benutten wij nu ook. Die gemiddelde
prijs zal worden vergeleken met de gemiddelde prijs op het moment van de evaluatie,
want dan heb je een goed beeld van hoe die prijs zich heeft ontwikkeld onder
het regime van het aanbesteden.Op de vraag over de experimenten ben ik zojuist al ingegaan. Als een leerling
staat ingeschreven bij een vo-school, kan er een recht zijn op gratis schoolboeken,
anders niet. De deelnemende school kiest waar de leerling ingeschreven
staat. Soms kiest men ervoor om het mbo plaats te laten vinden bij het vmbo;
soms zal de keuze ook andersom plaatsvinden.Nu kom ik bij de vraag of ik heb overlegd met Jeugd en Gezin en Financiën.
Die vraag zat dus in het pakketje "overige vragen". Ik zal het voorlezen,
maar als dat mevrouw Ten Horn onvoldoende helderheid biedt omdat zij echt
de uitwerking wil weten, kom ik daar conform de afspraak op terug in de tweede
termijn. Mevrouw Ten Horn zei terecht dat de WTOS voor mbo'ers in 2010 inderdaad
voor een deel in stand blijft. In het wetsvoorstel voor deze integratie, dat
primair door de minister voor Jeugd en Gezin wordt ingevoerd, wordt dit geregeld.
De vraag van mevrouw Ten Horn blijft dus staan; ik zal daar in de tweede termijn
op terugkomen.De fractie van de ChristenUnie/SGP vroeg of de taskforce al is begonnen
en of besturenorganisaties daar een rol in kunnen spelen. Hoe staat het met
de voorbereiding op de scholen? Hoeveel zijn er al begonnen? Er is uitgebreid
contact met de besturenorganisaties, zoals er ook uitgebreid contact is met
heel veel organisaties die rondom de scholen betrokken zijn bij het punt van
de boeken. Zij zijn bezig om een inkoopcentrale te starten. Zij gaan de vraag
dus inderdaad bij elkaar brengen om een sterke inkoopmacht te organiseren.
Dat is een heel goede zaak. Als scholen onmiddellijk na de zomervakantie starten
met het oog op september 2010, zijn zij gewoon op tijd. Wij gaan dat op een
goede manier begeleiden. Komende week – wij hebben eerst het oordeel
van deze Kamer afgewacht – gaan de brieven de deur uit naar de scholen.
Dan worden er regionale bijeenkomsten georganiseerd. Wij gaan een aantal scholen
die zich daar niet voor aanmelden, op de voet volgen. Wij hebben contacten
met alle organisaties die advies verlenen, bijvoorbeeld Loyalis, maar er zijn
meer organisaties. Kortom, wij zitten als een spin in het web. Dat was het
verzoek van de Tweede Kamer en daar voldoe ik zeer consciëntieus aan.Ik meen dat ik hiermee alle vragen heb beantwoord. Als dat niet het geval
is, bied ik daarvoor bij voorbaat mijn excuses aan. Dat hoor ik dan graag.De voorzitter:U hoort het nu meteen van de heer Essers en mevrouw Ten Horn.De heer Essers (CDA):Misschien heb ik het gemist, maar heeft de staatssecretaris iets gezegd
over de fiscale aspecten als de termijn wegens onvoorziene omstandigheden
zou worden verlengd? In stuk nummer 12 staat nadrukkelijk: "Ook als gebruikgemaakt
zou worden van de mogelijkheid om bij koninklijk besluit de invoeringsperiode
te verlengen, wordt gewaarborgd dat de tegemoetkoming niet wordt belast."Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:Er is zo-even al over de financiën en de belastingen gesproken. Ik
dacht daarmee de vraag voldoende te hebben beantwoord. Ik ga er echter graag
nader op in. Belastbaarheid is in de inkomstenbelasting alleen aan de orde
als er een bron van inkomen is. De meest voor de hand liggende bron hier is
de periodieke uitkering. Zolang een uitkering eenmalig is, is echter geen
sprake van een periodieke uitkering en is deze tegemoetkoming dus niet belast.
Daarvoor hoeft geen fiscale regelgeving aangepast te worden. Dat is het geval
in dit wetsvoorstel. Wij achten de kans dat een tweede overgangsjaar nodig
is verwaarloosbaar. Voor het hypothetische geval dat er toch een tweede uitkering
moet komen, verandert daarmee niet met terugwerkende kracht het karakter van
deze eerste uitkering. Mocht het opnieuw aan de orde zijn, dan zal de staatssecretaris
van Financiën de kwestie oplossen. Dat heb ik ook al aan mevrouw Ten
Horn geantwoord. Wij hebben overigens de tijd. De mogelijkheid van het koninklijk
besluit zou oktober, november benut moeten worden, zo is met de Tweede Kamer
afgesproken. In december van het volgende jaar zou de uitkering gegarandeerd
moeten zijn.De heer Essers (CDA):Het is een periodieke uitkering of niet. De staatssecretaris zegt terecht,
denk ik, dat het geen periodieke uitkering is. Ook al zou er een tweede termijn
komen, dan nog hoeft de staatssecretaris niets op te lossen. Wij kunnen nu
al constateren dat er geen belastingheffing zal plaatsvinden. Dat bevestigt
de staatssecretaris in de brief onder nr. 12.Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:Mij is verteld dat de staatssecretaris van Financiën op dat punt
adequate maatregelen zal treffen. Ik ben geen belastingdeskundige. De heer
Essers is dat wel. Dat bemoedigt mij daarin dat de staatssecretaris daarin
zal slagen.De heer Essers (CDA):Als die adequate maatregelen maar inhouden dat het niet belast wordt.Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:Daar is alles op gericht.Mevrouw Ten Horn (SP):Ik heb de indruk dat de staatssecretaris een paragraaf of misschien een
heel blaadje heeft overgeslagen in haar beantwoording. Het wetsvoorstel heeft
twee hoofddoelstellingen: de ouders ontlasten bij de kosten van de schoolboeken
voor hun schoolgaande kinderen en verlaging van de kosten van schoolboeken.
Over het kostenverlagend effect heb ik een paar vragen gesteld. Misschien
heb ik het gemist, maar volgens mij zijn geen antwoorden gegeven op de volgende
vragen. Welke concrete indicatie heeft de staatssecretaris voor de nagestreefde
waarden in de prijs-kwaliteitverhouding? Welke kwaliteitsdaling acht de staatssecretaris
nog acceptabel? Welke minimale kostendaling wordt nagestreefd? Welke voorbeelden
van concrete prijsdaling heeft de staatssecretaris voor de stelling dat de
doelstelling met dit wetsvoorstel haalbaar is?Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:Volgens mij heb ik deze vragen al beantwoord. De vraag is gesteld of € 308
genoeg is om kwalitatief goede boeken aan te schaffen. Ik ben daarop vrij
uitgebreid ingegaan. Ik heb aangegeven dit bedrag vergeleken te hebben met
de situatie in andere landen. Ik heb ook gewezen op het feit dat veel scholen
onder dat bedrag zitten. Wij moeten dus zeer goed in staat zijn om met dit
bedrag kwalitatief goede boeken aan te schaffen. Indicaties voor een percentage
kostendaling zou ik hier niet willen geven. Het NMa-onderzoek laat echter
zien dat er op het moment sprake is van een aanbodmarkt. Bepalen en betalen
verkeren op dit moment niet in één hand en er waren voor scholen
geen prikkels om tot een inkoopmacht over te gaan. Die aspecten krijgen straks
hun werking op de markt. Die punten komen rechtstreeks voort
uit de opmerkingen die de NMa indertijd naar voren heeft gebracht. Zoals wij
het hier geregeld hebben, heeft dat tot buitengewoon hoge kosten geleid. Dat
is het bewijs dat wij afwijken van de andere landen in Europa.Mevrouw Ten Horn (SP):Ik constateer dat de staatssecretaris herhaalt wat zij in de memorie van
antwoord heeft geschreven. Zij wil geen antwoord geven op de vraag wat de
prestatie-indicator is van het kostenverlagend effect dat zij beoogt. Bewaakt
de onderwijsinspectie de kwaliteit van de boeken? Krijgen wij bij de evaluatie
straks een paragraaf te zien waarin de onderwijsinspectie zijn onderzoeksbevindingen
over de kwaliteit van de boeken geeft?Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:Die laatste vraag neem ik in overweging. Ik moet eerst voor mijzelf op
een rij zetten op welke punten ik de evaluatie scherp vorm en inhoud wil geven.
In algemene zin ziet de onderwijsinspectie toe op de kwaliteit van het onderwijs.
Die is nooit te belabberd om te noemen wat die kwaliteit belemmert. Dat kan
de huisvesting zijn, de leermethode, de didactiek et cetera. Daarop geeft
de inspectie altijd commentaar, los van het feit dat de hoevraag bij de school
ligt.Ik ga niet uit van een soort streefpercentage dat gehaald moet worden.
De eerste pogingen die wij in beeld hebben, stemmen mij niet ontevreden. Het
is prachtig als dat zich kan doorzetten. Ik heb het dan nog niet eens over
grote inkoopmachten.De heer Schouw (D66):Ik heb nog twee eenvoudige vragen die zijn blijven liggen. Ik vraag een
oordeel of bevinding van de staatssecretaris over de 20% aan invoeringskosten
op het totale budget. Die kosten komen niet direct ten gunste van het onderwijs.
Is dat een norm of is dat een beetje hoog? Gaat de staatssecretaris er wat
aan doen om dat te verminderen? De andere vraag is ook een beetje politiek.
Kan de staatssecretaris, na de honderd dagen en na het rapport-Dijsselbloem,
zeggen dat een investering van 300 mln. per jaar haar topprioriteit is? Heeft
zij nooit een alternatief gezien voor gratis schoolboeken voor het voortgezet
onderwijs?Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:Gelukkig is dit niet het enige onderwerp dat ik behandel. Ik ga nog over
heel veel andere dingen. Daar ben ik elke dag blij mee. Ik hoop de heer Schouw
dan ook nog vaak te mogen ontmoeten in deze Kamer. Hij rekent het bedrag van
48 mln. terug naar zo'n 20% van het totaal. Dat klopt alleen voor het
eerste jaar. Wij gaan dit echter jaarlijks doen. Over tien jaar bezien is
dit bedrag dus relatief laag. Een ding moet helder zijn: dit geld komt niet
in de zakken van uitgevers en distributeurs terecht, maar gaat naar de scholen
ter ondersteuning en ter overgang van zware naar iets lichtere financiële
pakketten.De voorzitter:Wij zijn aan het einde gekomen van de eerste termijn van de kant van de
regering. Ik schors de vergadering voor de dinerpauze tot 20.30 uur.De vergadering wordt van 19.26 uur tot 20.39 uur geschorst.De heer De Boer (ChristenUnie):Mevrouw de voorzitter. Ik maak in tweede instantie nog enkele opmerkingen
namens onze fracties.De staatssecretaris is een beetje bescheiden als zij spreekt over de relatie
tussen dit wetvoorstel en artikel 23. Zij komt niet verder dan: het is in
lijn met... Het zou niet best zijn als het niet in lijn met de Grondwet zou
zijn. Wij houden vast aan: het is een verdere uitwerking van... Dat willen
wij graag overeind houden gelet op het belang ervan.Mijn tweede punt heeft betrekking op mijn vraag hoe de scholen hiermee
bezig zijn en hoe ver ze al zijn gevorderd. De staatssecretaris heeft gezegd
dat er uitstekende contacten zijn met de besturenorganisaties en dat er wordt
nagegaan of die als inkoopcentrale kunnen functioneren. Dat is van belang
omdat je dan een sterke positie hebt in de onderhandelingen met uitgevers
of andere marktpartijen. Gelet op de kwaliteit van de besturenorganisaties
zijn wij ervan overtuigd dat daardoor het aantal fouten dat door individuele
scholen zou kunnen worden gemaakt, zal worden ingeperkt. Dit is een goede
ontwikkeling.Ik koppel hieraan de vraag waar de verantwoordelijkheid ligt. Dit punt
is al onderwerp van discussie geweest en de staatssecretaris heeft er al op
gereageerd. Zij stelde klip en klaar dat de verantwoordelijkheid voor de aanbesteding
bij de scholen ligt. Dat is waar. Dit is ook nu al het geval als scholen aanbesteden.
Zij besteden immers niet alleen schoolboeken en andere leermiddelen aan, maar
bijvoorbeeld ook de bouw van een nieuwe school of het opspuiten van een terrein
voor een school. Dergelijke zaken worden alle Europees aanbesteed en scholen
dragen daarvoor de verantwoordelijkheid, ook als ze het niet goed doen.Dit laat onverlet dat wij willen meegaan met de suggestie van de CDA-fractie
om in de beginfase van een nieuwe situatie met nieuwe vormen van aanbesteding
die tot onzekerheid bij de scholen kan leiden, ondanks het feit dat er sterke
partijen zijn als besturenorgani­saties, in het beschikbare budget ruimte
te scheppen voor ondersteuning van scholen, niet alleen bij het voeren van
de processen, maar ook bij de bepaling van de hoogte van de kosten. De staatssecretaris
zou daarop nog nader ingaan en ik ben zeer benieuwd wat zij daarover zal zeggen.
Dit is voor onze fracties heel belangrijk. Dit neemt niet weg dat wij het
standpunt delen dat de verantwoordelijkheid bij de school ligt.Mijn derde punt heeft betrekking op de keuzevrijheid van de docent. Wij
zijn het ermee eens dat de vrijheid van de docent niet onbeperkt is. Dat zou
ook te gek zijn. Uiteindelijk bepaalt het bevoegd gezag. De ontwikkeling van
eigen materiaal kan naar onze mening niet voldoende worden gestimuleerd. Zeker
als groepen scholen dat doen, zijn er veel mogelijkheden. Als het mogelijk
is om binnen het beschikbare budget van 48 mln. te stimuleren dat scholen
samen materiaal ontwikkelen, dan verwachten wij dat dit mooie dingen zal opleveren.Het vierde punt heeft betrekking op de positie van de leerlingen in het
mbo, of liever gezegd, de positie van ouders van mbo-leerlingen en de kosten
die zij moeten maken. De staatssecretaris heeft hier een aantal woorden aan
gewijd. Zij heeft gezegd dat het mbo haar aan het hart gaat. Dat nemen wij
niet alleen aan, wij zijn daar ook van uitgegaan. Dit moet natuurlijk ook
het geval zijn. De fractie van de Partij van de Arbeid heeft
in de eerste termijn al een motie aangekondigd. Die bevat een aantal punten
die ook onze fracties nadrukkelijk bezighouden.Het vijfde en laatste punt gaat over de evaluatie. De staatssecretaris
heeft daarover maar weinig gezegd. Ik wil nog terugkomen op de vraag van de
fractie van de SP of in de evaluatie ook de kwaliteit van de boeken kan worden
bepaald. Dat zou de staatssecretaris niet moeten doen, want dit is een zaak
die haar niet direct aangaat. Zij kan via de inspectie de kwaliteit van het
onderwijs bepalen, maar ik heb in de eerste termijn al gezegd dat de keuze
van de leermiddelen vrij is voor de scholen. Dan mag de overheid, bijvoorbeeld
via de inspectie, niet de kwaliteit van de boeken bepalen. Dat kan op een
andere wijze. Voor de vaststelling van de deugdelijkheid van het onderwijs
zijn er nog veel andere mogelijkheden.Deze vijf punten wilde ik nog naar voren brengen. Ik laat het hierbij.Mevrouw Dupuis (VVD):Mevrouw de voorzitter. De staatssecretaris heeft een aantal vragen nog
niet beantwoord. Een van die vragen is wat er gebeurt als het budget voor
de scholen niet toereikend is. Welk advies geeft zij dan aan de scholen? Wij
hebben geen antwoord op die vraag gekregen.Een tweede opmerking naar aanleiding van de financiële uitwerking
heeft betrekking op de invoeringskosten. Wij hebben inmiddels uitgezocht dat
de uitvoeringskosten eigenlijk nooit meer dan 5% mogen bedragen. Waarom
vindt de staatssecretaris dan bij de invoering van deze wet 10% tot
15% kennelijk wel acceptabel?Ik laat verdere opmerkingen en vragen liggen om tot de kern over te gaan.
Wij hebben door middel van interrupties uitgebreid gedebatteerd over de aanbesteding.
Volgens de staatssecretaris zijn de regels voor de aanbesteding volgens de
Europese richtlijn klip en klaar. Zij heeft ons daarvan echter niet kunnen
overtuigen. Integendeel, de kern van onze kritiek op deze wet, namelijk de
buitengewoon lastige uitvoering, blijft staan. Er is sprake van grote financiële
en juridische risico's voor de scholen bij de aanbestedingsprocedures. Mijn
fractie is van mening dat wij dit de scholen niet kunnen aandoen.Door de overgangsregeling in de wet op te nemen, heeft de staatssecretaris
het voor de Kamer wel heel moeilijk gemaakt, omdat diverse fracties wel graag
willen dat er iets gebeurt. Daarom dient een aantal fracties een nieuw voorstel
in. De mening van deze fracties is dat er wel degelijk redenen zijn om maatregelen
te treffen als het wetsvoorstel niet door de Kamer wordt geaccepteerd. Die
maatregelen zouden volgens de vier fracties die de motie hebben ingediend,
moeten bestaan uit een uitbreiding van de WTOS. Het is een eenvoudige procedure
vanuit het oogpunt van de wetgevingstechniek. Verder is het volgens ons een
goede uitwerking van een subsidieregeling voor ouders die niet over voldoende
middelen beschikken. Het betekent dat niet alle ouders voor subsidie in aanmerking
komen en dat is een goede zaak voor het benodigde budget. Dat blijft daardoor
immer binnen de perken.De voorzitter:Door de leden Dupuis, Schouw, Ten Horn, Thissen en Broekers-Knol wordt
de volgende motie voorgesteld:De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat de voorliggende wet (31325) in de uitwerking
onoverkomelijke risico's voor de scholen bevat op financieel en juridisch
gebied en dus moet worden verworpen;spreekt als haar mening uit: - dat aanpassing van de WTOS-maximuminkomensgrens
een goed instrument is om aan de doelstellingen van het beschikbaar stellen
van gratis leermiddelen te voldoen;- dat deze wet ook de leerplichtige
mbo-leerlingen omvat;- en dat derhalve het gereserveerde bedrag voor 31325 via de WTOS beschikbaar moet worden gesteld,en gaat over tot de orde van de dag.Zij krijgt letter E (31325).De heer Schouw (D66):Voorzitter. Ik bedank de staatssecretaris namens de fracties van D66 en
de Partij voor de Dieren voor haar beantwoording. De beantwoording was fel,
soms verwarrend en vooral "processing". Ze was wel erg leuk. Ik
heb er dan ook van genoten.In eerste termijn heb ik de rol van de Kamer besproken bij de controle
op de kwaliteit van wetgeving. Ik ben daarbij ingegaan op de probleemanalyse,
de doeltreffendheid en de juridische aspecten. Ik zal deze drie punten als
een handvat gebruiken voor mijn reactie op de beantwoording van de staatssecretaris.
Onze fracties zijn op al deze drie punten overigens van mening dat het voorstel
finaal door het ijs zakt.De probleemanalyse. Wij kunnen alleen maar constateren dat alternatieve
oplossingen voor het probleem van de staatssecretaris niet zijn overwogen
en zelfs stelselmatig worden genegeerd. De staatssecretaris heeft de investering
van 300 mln., waarover wij vandaag wellicht beslissen, niet heroverwegen.
Zij heeft niet overwogen om dit geld te besteden aan andere prioriteiten in
het onderwijs. Het onderwijs kent immers vele problemen die nog moeten worden
opgelost. Wij kunnen niet anders dan concluderen dat het een inkomenscadeautje
is van € 308 voor het komende jaar.Er is geen logische verbinding gelegd met het mbo. Bijna de hele Kamer
heeft daarover gesproken. Wij begrijpen de ratio niet achter het voorstel
om het alleen maar toe te passen op het voortgezet onderwijs en dus niet op
het mbo. Mevrouw Linthorst heeft hierover felle woorden gesproken en ik ben
dan ook heel benieuwd naar haar tweede termijn namens de PvdA-fractie.Gezien de probleemanalyse is de conclusie eigenlijk onvermijdbaar dat
het wetsvoorstel riekt naar een inkomenspolitieke deal. De staatssecretaris
glunderde niet voor niets toen zij zei dat het voorstel vooral
goed is voor de middengroepen, want die gaan er 2% op vooruit. Dat
is natuurlijk hartstikke leuk, maar het voorstel moet natuurlijk vooral goed
zijn voor de kwaliteit van het onderwijs. Het kan natuurlijk niet zo zijn
dat wij over de rug van het onderwijsveld inkomenspolitiek bedrijven. Mijn
conclusie op het punt van de probleemanalyse: het voorstel zakt door het ijs.Doeltreffendheid. Het is niet bewezen dat de aanpak van de staatssecretaris
werkt. Verder lijkt het er toch wel heel sterk op dat met het voorstel geld
over de balk wordt gesmeten ten behoeve van een inkomenscadeautje van € 308.
Er is namelijk geen enkele garantie of waarborg dat het geld ook echt wordt
besteed aan boeken. Verder voorzie ik problemen in het aanbestedingsjaar.
Door andere woordvoerders zijn verschillende risico's genoemd. De aanbesteding
duurt zes tot negen maanden en ik sluit dan ook niet uit dat een tweede overgangsjaar
nodig zal blijken, waarin wij nog een keer een inkomenscadeautje van € 308
moeten uitdelen. Ik vind het risico hierop echt te groot en ik vind dan ook
dat wij het niet moeten doen.De invoeringskosten zijn onzes inziens onaanvaardbaar hoog. Als wij niet
uitkijken, worden die kosten door de voorstellen van de fracties van het CDA
en de ChristenUnie nog hoger. Zij willen immers de juridische kosten die de
scholen in de aanloopfase als gevolg van claims moeten maken, betalen uit
het potje met die 45 mln. De bodem van dit potje komt zo wel heel snel in
zicht en ik denk dan ook dat het een financieel debacle zal worden.De juridische aspecten. Dit debat heeft een nieuw feit gecreëerd
en wel de schijnzekerheid rond de aanbesteding. De vertrouwelijke brief is
niet meer vertrouwelijk en de disclaimers, waarover vrij uitvoerig is gerapporteerd,
bestaan opeens niet meer. Het is allemaal prachtig en wij zullen de staatssecretaris
hieraan dan ook zeker houden bij de uitwerking van de wet.Ik moet al met al concluderen dat de brief van het directoraat-generaal
van de Europese Commissie hoogstens schijnzekerheid biedt. Uiteindelijk moet
namelijk de rechter duidelijkheid scheppen. Ik vind dan ook dat de staatssecretaris
op dit punt zowel de Kamer als het onderwijsveld op het verkeerde been zet.
De risico's rond de aanbesteding blijven namelijk bestaan en liggen bovendien
op het bordje van de scholen. Dat kun je het onderwijs echt niet aandoen.
Misschien moet ik de scholen maar oproepen om de staatssecretaris aansprakelijk
te stellen voor eventuele debacles die het gevolg zijn van de schijnzekerheid
die de staatssecretaris ontleent aan de brief.Voorzitter. Ik stel vast dat de staatssecretaris niet 100% kan
garanderen dat het goed zal gaan met de aanbestedingsprocedure. Er is hoop.
Er is geloof. Maar er is geen garantie. Ik kan daarom alleen maar concluderen
dat het niet gegarandeerd is dat een onderwijzer of een school die boek X
wil hebben, boek X ook echt krijgt. Ook dat is een kwestie van geloof en hoop,
want de staatssecretaris kan geen garantie geven.Het wetsvoorstel is een politieke kwestie geworden. Ik begrijp dan ook
wel waarom de politieke belangen van het wetsvoorstel zwaarder wegen dan de
kwaliteit van de wetgeving. Dat is jammer, want de Eerste Kamer geeft daar
hoog van op. Lees de jaarverslagen er maar op na. Dit wetsvoorstel is echter
een casus waarin dat toch wat anders blijkt te liggen. Mijn fracties hebben de conclusie getrokken dat de wet onuitvoerbaar is.
De gratis schoolboeken zijn een sympathiek idee, maar de staatssecretaris
is daardoor wel in een moeras terechtgekomen. Ze stapt nu vrolijk verder en
zakt, nog steeds optimistisch en enthousiast, steeds dieper weg, zich niet
realiserend dat vaste grond bijna buiten bereik is. Ik voorspel dat de staatssecretaris
keer op keer in de Tweede Kamer mag komen uitleggen wat er nu weer fout is
gegaan als deze wet, een echt onding, door ons wordt aangenomen. Wij kunnen
ons al met al absoluut niet vinden in het wetsvoorstel. Wij zullen het voorstel
dan ook niet steunen.Wij zullen wel steun verlenen aan de motie die mevrouw Dupuis heeft ingediend.
Die motie bevat een logische en eenvoudige oplossing voor het probleem dat
de staatssecretaris heeft geschetst. Ik kondig verder nu al vast maar aan
dat wij de motie die de PvdA-fractie waarschijnlijk zal indienen, niet zullen
steunen. In deze motie wordt een onderzoek bepleit naar de verschillen tussen
het voortgezet en het middelbaar onderwijs. De motie staat echter in geen
verhouding tot de inbreng van de PvdA-fractie in eerste termijn. De motie
is slap en nietszeggend. Maar wellicht wordt de motie nog aangepast en dan
heroverweeg ik natuurlijk mijn standpunt.Mevrouw Ten Horn (SP):Voorzitter. Graag dank ik de staatssecretaris voor de uitvoerige beantwoording
van vandaag. Gelukkig was dit geheel en al openbare informatie. Het moet mij
van het hart dat vertrouwelijke brieven, zoals wij die vorige week kregen,
niet goed zijn. Dat wij vandaag nog zo veel vragen hebben moeten stellen,
had met hetzelfde probleem te maken, namelijk de haast waarmee dit wetsvoorstel
moest worden behandeld. Daardoor moest een nadere procedure worden overgeslagen;
ook dat is niet goed. Ik loop de beantwoording van de bezwaren en vragen van
mijn fractie langs via de vijf hoofdpunten die ik ook in mijn eerste termijn
heb genoemd.Uw antwoord op de vragen over de positie van mbo'ers is: ik ga daaraan
niets doen in dit wetsvoorstel. Met andere woorden, het blijft discriminerend.
Mijn fractie blijft zorgen houden over het imago van mbo-leerlingen; alsof
zij geen schoolboeken nodig zouden hebben. In onze samenleving zijn goed opgeleide
vakmensen op dit moment juist hard nodig. Het is discriminerend dat u hen
niet meeneemt. Overigens laat u daarmee zien eerder aanbod- dan vraaggericht
te zijn. U richt zich op vwo, mbo en hoger onderwijs, in plaats van op de
leerling die moet worden toegeleid naar een startkwalificatie, ongeacht of
hij die in het vo of het mbo haalt. Bovendien zadelt u uw collega Rouvoet
met een probleem op, namelijk dat de WTOS niet voor de volle 100% kan
worden geïntegreerd in het kindgebonden budget als dit wetsvoorstel wordt
aangenomen.U hebt geen streefpercentage genoemd in het licht van het kostenverlagende
effect van de marktwerking. In feite is dit wetsvoorstel dus altijd een succes,
tenzij het goed misgaat. De onderwijsinspectie zal wel extra werk hebben aan
de toezegging van de staatssecretaris om de kwaliteit van de schoolboeken
in de gaten te houden. Ik vrees dat het aantal fte's moet worden uitgebreid
als de staatssecretaris dit wil garanderen, wat een verdere toename
van de kosten rondom dit wetsvoorstel betekent.Het wetsvoorstel is op drie punten onuitvoerbaar: het risico van juridische
procedures, de administratieve rompslomp en de onzekerheid van de boekkeuze.
U ziet niets in meer pilots. De juridische gevolgen zijn voor de scholen.
Proceskosten worden niet vergoed. Ik wil de vergelijking met de zorg niet
tot in extremis doortrekken, maar daar zijn mede vanwege de aanbestedingsproblematiek
een aantal faillissementen ophanden. Kennelijk hebt u liever 100 processen
dan één proefproces. De CDA-fractie heeft recent aangedrongen
in dit kader op wijziging van de Aanbestedingswet door minister Van der Hoeven
om dit te voorkomen.Ook in het licht van de administratieve rompslomp wilt u geen pilot houden.
Ik kwam nog met een nulmeting van meer dan 50 jaar geleden, die aantoont dat
het wel degelijk administratieve rompslomp geeft. Het is onterecht dat u zegt
dat Actal zelf met gegevens had moeten komen; u had er zelf ook om kunnen
vragen. Onze twijfels over de administratieve rompslomp zijn dus niet weggenomen.
Deze houden scholen af van hun primaire taak, het verzorgen van onderwijs.Er komen geen pilots, dus er is ook geen zekerheid over de boekkeuze.
U baseert zich op Malta of Cyprus of Finland, een van de drie of alle drie.
De VVD-fractie gaat gelijk krijgen. Als deze wet wordt ingevoerd, zal bij
iedere school een juridische afdeling ontstaan.U hebt geen helderheid gegeven over de homogeniteit. U hebt ook geen uitspraak
gedaan over welke distributievariant in de aanbesteding moet worden gekozen.De noodrem op dit wetsvoorstel was het tweede overgangsjaar. U hebt geen
antwoord willen geven op de vraag wanneer uiterlijk een koninklijk besluit
moet worden genomen om een tweede overgangsjaar mogelijk te maken.De SP-fractie is de verkiezingen in gegaan met het idee van gratis schoolboeken.
Zij is daar nog steeds voorstander van. U hebt een groot geloof in dit wetsvoorstel.
Wij houden ons echter liever vast aan een groot zeker weten. De idee van gratis
schoolboeken is goed, maar de uitvoering zoals die voorligt, is dat niet.
Mijn fractie is daarom tegen dit wetsvoorstel. Het is beter om een pas op
de plaats te maken en het goed te regelen, in plaats via een haastklus. Wij
steunen dus de motie die net is voorgelegd, waarin een aanpassing van de WTOS
wordt bepleit. Verhoging van een inkomensgrens is een goed instrument om de
doelstelling van dit wetsvoorstel te bereiken. Leerlingen die bezig zijn om
een startkwalificatie te halen, dus ook mbo-leerlingen, moeten worden voorzien
van (bijna) gratis schoolmiddelen.De voorzitter:Ik zou de woordvoerders vriendelijk willen verzoeken om, zoals het Reglement
van Orde bepaalt, via de voorzitter te spreken. Ik geef het woord aan de heer
Essers.De heer Essers (CDA):Voorzitter. Ik stel voor, mevrouw de voorzitter, om de staatssecretaris
hartelijk te danken, evenals haar ambtenaren, voor de beantwoording van onze
vragen, en voor de wijze waarop zij met ons het debat is aangegaan. Om der
tijd wille zal ik mij beperken tot de voor ons belangrijkste aspecten van
dit wetsvoorstel. Op de meeste vragen hebben wij een bevredigend antwoord
gekregen.Er is voldoende zekerheid verschaft dat de Europese Commissie geen actie
zal ondernemen tegen Nederland wegens het niet nakomen van de Europese aanbeste­dingsregels.
Dat wordt niet alleen bevestigd en ondersteund door de woorden van de staatssecretaris
in dit debat. Het blijkt ook uit het advies – dit is gelukkig nu openbaar –
van het directoraat-generaal van de Commissie, alsmede uit de bestaande praktijk
in landen als Duitsland, Finland, Cyprus en Malta. Gecombineerd met het advies
van mr. Pijnacker Hordijk, is het zeer pleitbaar dat de aanbesteding beperkt
kan worden tot de titels en op basis van het ISBN kan geschieden. Dit laat
echter onverlet dat zeker in de beginfase een reële kans bestaat dat
belanghebbenden procedures tegen scholen zullen beginnen. In dat verband is
de ondersteuning door het departement in de vorm van een taskforce zeer belangrijk.
Dit houdt ook financiële ondersteuning in. In die gevallen waarin het
niet aan scholen is te wijten dat dergelijke procedures worden gevoerd, moeten
zij financiële en juridische ondersteuning krijgen; ik ben blij dat de
fractie van de ChristenUnie dit steunt. Daaronder vallen wat ons betreft ook
de proces- en advocaatskosten. Ik wijs op de brief van de staatssecretaris
van 11 maart 2008 (31325, nr. 11, pagina 5): de taskforce zal "waar
nodig ondersteuning bieden bij de afhandeling van eventuele juridische procedures".
Een deel van het voor de overgangsfase van drie jaar bestemde geld zal hiervoor
moeten worden aangewend. Wij willen alsnog van de staatssecretaris een duidelijk
antwoord op onze vragen naar de precieze gang van zaken wat betreft de afwikkeling
van de kosten met betrekking tot de aanbesteding. Waar kunnen de scholen financieel
precies op rekenen? Kunnen de kosten worden voorgefinancierd? Hoe verloopt
de toekenningsprocedure gegeven het feit dat altijd een gelimiteerd budget
beschikbaar zal zijn? Wij mogen de scholen op dit punt niet in het ongewisse
laten.Er is een voorstel gedaan voor een eventuele wijziging van het Besluit
aanbestedingsregels voor overheidsopdrachten. De staatssecretaris zegt dat
zij kennis neemt van ons voorstel en verwijst ons door naar de minister van
Economische Zaken. Dat lijkt mij niet helemaal de juiste volgorde. Het is
een suggestie waarover wij de staatssecretaris haar mening hebben gevraagd.
Ik heb die suggestie gedaan naar aanleiding van het commentaar van Stibbe
dat was gebaseerd op de memorie van antwoord. Het zou kunnen zijn dat een
aanpassing van het besluit, dat de regering in eigen hand heeft, een bijdrage
levert aan het bieden van meer zekerheid op dit punt. Wij verzoeken de staatssecretaris
om bij de minister van Economische Zaken te informeren naar de mogelijkheden
hiertoe en ons daarover nader te informeren. Het betreft immers een aangelegenheid
die van belang kan zijn voor de scholen en derhalve ook direct van belang
is voor de portefeuille van de staatssecretaris.Het is nodig om nader onderzoek te verrichten naar de mogelijke ongerechtvaardigde
verschillen tussen ouders van mbo-leerlingen en ouders van andere leerlingen.
Wij zouden het zeer op prijs stellen als zo'n onderzoek werd gedaan en als
daarin de vraag zou worden meegenomen of er gericht maatwerk geleverd zou
kunnen worden. Mevrouw Linthorst zal hierover een motie indienen.
Wij zullen die ondersteunen.Wij zullen dit wetsvoorstel, uitgaande van een goede beantwoording van
onze resterende vragen door de staatssecretaris, steunen. Aangezien ook dit
debat niet de absolute zekerheid kan brengen wat betreft een aantal vragen
dat met dit wetsvoorstel te maken heeft, spreekt het voor zich dat wij, meer
nog dan bij andere wetsvoorstellen, dit voorstel zeer kritisch zullen blijven
volgen en monitoren. Wat ons betreft zijn daarbij niet alleen de aanbestedingsregels
van groot belang en de wijze waarop een en ander in de praktijk tot stand
komt, maar ook de positie van de individuele leerkracht. Ik heb met genoegen
naar het antwoord van de staatssecretaris op dit punt geluisterd. Ik denk
dat het van groot belang is om te toetsen of inderdaad de vrijheid van de
individuele leerkrachten niet wordt gelimiteerd.De heer Thissen (GroenLinks):Voorzitter. Ook mijn fractie dankt de staatssecretaris voor haar reacties
op de vele kwesties die wij aan de orde hebben gesteld, maar die hebben ons
niet overtuigd. Ik meen bij haar toch een hoog Eftelinggehalte te ontdekken
waar het gaat om haar rotsvaste overtuiging in dit wetsvoorstel, in de manier
waarop dit zal worden geregeld. Haar idee is dat door de scholen het geld
te geven een markt gaat ontstaan die zodanig in onderlinge concurrentie gaat
inschrijven op de aanbestedingen van al die scholen voor voortgezet onderwijs
dat dit prijsverlagend gaat werken of in elk geval niet verder prijsverhogend.
Ik heb bij interruptie al gevraagd waarop zij deze stellingname met deze stelligheid
baseert. In het recente verleden zijn immers door overheden genoeg aanbestedingen
gedaan bij ingewikkelde kwesties die financieel volledig uit bocht zijn gelopen
en niet hebben geleid tot een besparing, voor de overheidsschatkist noch voor
de beurs van mensen in dit land.Wij hebben een wet, de WTOS, die naar rato van het inkomen mensen met
schoolgaande kinderen compenseert voor de gestegen, soms exorbitant gestegen,
kosten van leermiddelen. Die wet functioneert. Natuurlijk is er altijd een
percentage van de mensen dat het geld aan andere doeleinden besteedt. De fractie
van GroenLinks wil zich echter verre houden van het wantrouwen dat spreekt
uit de drive van de staatssecretaris om het anders te gaan regelen. Een overheid
heeft haar burgers niet a priori te wantrouwen, zeker als maar een klein percentage
misbruik of verkeerd gebruik maakt. Daar moeten wij eens mee stoppen in dit
land, om vanuit de Balkenendedoctrine dan maar iedereen te wantrouwen omdat
een bepaald percentage burgers slordig met overheidsregelingen omgaat.De staatssecretaris zei in haar antwoord dat scholen nu klip en klaar
weten waar zij aan toe zijn. Nou, dat dacht ik niet. Zij stuurt de scholen
op glibberige paden, want zij lopen grote juridische risico's. Er kunnen procedures
worden aangespannen. De kosten daarvan moeten zij zelf dragen. Ik heb een
fractiegenoot die redelijk op de hoogte is van de tarieven van allerlei juridische
procedures, zelfs twee. Dat is geen dubbel tarief, maar er zijn twee fractiegenoten
die het weten. Een beetje procedure tot aan het Europese Hof kost tussen de € 50.000
en € 100.000. De staatssecretaris stuurt de scholen dat glibberige
pad op. Zij kan scholen juridisch geen zekerheid bieden en financieel wil
zij hen niet ondersteunen. Het zou zelfs kunnen zijn dat door mogelijke voorlopige
voorzieningen die een procederende uitgever tegen die school gaat aanvragen,
een school in enig schooljaar geen leermiddelen heeft. Dat is wel erg gratis.
Mijn fractie wil absoluut uit de mond van de staatssecretaris horen dat zij
die risico's voor de scholen als rijksoverheid op zich neemt.Het wetsvoorstel moet deelname van kinderen, zeker van kinderen uit financieel
zwakkere huishoudens, bevorderen. Dit is geen regeling waarmee aan inkomenspolitiek
moet worden gedaan. Het gaat om onderwijs, om toerusting voor het onderwijs.
Het gaat om boeken in de rugzak mee naar school, elke dag, voor leerlingen
tussen de elf of twaalf en achttien jaar. Daar gaat het om. Het is niet de
bedoeling dat ouders, of straks scholen, bedragen krijgen die ook voor ouders
bestemd zijn die de kosten eigenlijk makkelijk zelf kunnen betalen. Ook dit
brengt ons weer bij het voorstel om het via de WTOS te regelen, want die is
er al. Hoog de inkomensgrens daarin op, zoals ook in de motie van de fracties
van de VVD, de SP, GroenLinks en D66 wordt verzocht.Het geld zal straks zal straks bij scholen in de lumpsum vallen. Als scholen
zich moeten indekken tegen financiële en juridische risico's en tegen
het risico dat zij in enig jaar vanwege procedures geen leermiddelen hebben,
gaan zij vanuit de lumpsum investeren in versterking van administraties en
juridische afdelingen. Dat kan toch niet de bedoeling zijn, dat wij de overhead
van de scholen gaan vergroten terwijl wij zoveel intelligente handjes in de
klas nodig hebben? Het is toch de wereld op zijn kop?Het sociale imago van dit kabinet baart de minister-president, beide vicepremiers,
het hele kabinet en een flink deel van de natie ernstige zorgen. Wij zouden
ongelooflijk graag meegaan met een voorstel om te investeren in verbetering
van het onderwijs en verbetering van de participatie in het onderwijs, zeker
van kwetsbare leerlingen. Als van tevoren in de coalitie – dat raakt
ook aan de rol van de Eerste Kamer – met elkaar al zaken worden uitgedeald,
waardoor eigenlijk 's middags om 13.30 uur bij de aanvang van het debat al
duidelijk is wat op het eind van de avond rond 23.00 uur de uitkomst zal zijn,
werken wij allemaal samen aan het uithollen van de rol van de Eerste Kamer.
Daar stond ook het een en ander over in het rapport van de commissie-Dijsselbloem.
De commissie vond het onbegrijpelijk dat dit deel van de Staten-Generaal dat
soms heel trots is op zijn eigen rol, namelijk dat eerst wordt nagedacht voordat
wordt gedaan, zijn eigen rol blijft uithollen.Uit dit wetsvoorstel blijkt dedain voor de uitvoering. Er blijkt dedain
uit omdat scholen worden belast met dingen waar scholen niet mee moeten worden
belast. Scholen moeten worden belast met op pedagogische en didactische manier
voortreffelijk en excellent onderwijs aanbieden. Daarom stel ik de staatssecretaris
voor om geld in de WTOS te storten. Dan krijgt zij unanieme steun van deze
Kamer. Laat zij elke leerplichtige leerling tussen de elf of twaalf en achttien
jaar de mogelijkheid geven om met een compensatie met goede leermiddelen naar
school te gaan. Daar horen ook de leerplichtige leerlingen in het mbo bij.
Dan is de staatssecretaris ook van dat probleem verlost. Keer dus terug, staatssecretaris,
want anders gaat u weer dwalen, waardoor er straks weer een rapport nodig
is waarin het kabinet met een gewassen nek komt te staan.Mevrouw Linthorst (PvdA):Voorzitter. Ook wij danken de staatssecretaris voor haar antwoorden. Wij
stellen de kern van het wetsvoorstel, namelijk gratis schoolboeken voor iedereen,
niet ter discussie. Wij blijven wel verbaasd over de hardnekkigheid waarmee
de staatssecretaris weigert wat meer tijd voor de invoering te nemen. Wij
hebben in eerste termijn al aangegeven dat er eenvoudiger beleidswijzigingen
of beleidsontwikke­lingen zijn geweest, waarvoor wel de tijd is genomen
met het oog op een redelijke begeleiding. Wij begrijpen niet helemaal waarom
dat in dit geval niet kan. Dat klemt te meer, omdat de vraag of nu wel of
niet op ISB-nummer mag worden aanbesteed niet eenduidig blijkt te kunnen worden
beantwoord, maar dat is wel de essentie van een aantal knelpunten. Als dat
namelijk wel kan, maakt dat de uitvoeringslast voor scholen beheersbaar en
blijft de keuzevrijheid van de docent behouden.Een en ander komt neer op de vraag of het directoraat-generaal Interne
Markt de juiste interpretatie van de Europese aanbestedingsregels hanteert
en of dit kabinet dat ook doet. Wij zijn het erover eens dat slechts de nationale
of Europese rechter definitief kan vaststellen of dat het geval is. Daarom
zien wij veel liever dat de staatssecretaris meer tijd neemt in plaats van
zo haastig te zijn. Een garantie van 100% is nooit te geven. Dat begrijpen
wij wel, maar dat vragen wij ook niet. Het gaat echter niet aan dat een school
die zich, ondersteund door de taskforce, keurig aan de regels houdt, maar
toch een proces aan de broek krijgt, de risico's en kosten van dat proces,
inclusief advocaatkosten en dergelijke, op zich moet nemen. Dat kan niet de
bedoeling zijn. Als wij in dit huis een wetsvoorstel aannemen, over de interpretatie
waarvan onduidelijkheid bestaat, zijn wij, in dit geval de regering verantwoordelijk
voor de gevolgen van de verkeerde interpretatie. Ik wil daarom de keiharde
toezegging van de staatssecretaris dat alle kosten die voortvloeien uit een
verkeerde interpretatie van de aanbestedingsregels, of die de 48 mln. al of
niet te boven gaan, voor rekening van het kabinet komen en niet voor rekening
van de scholen. Ik heb het niet over een deel van die 48 mln., ik heb het
over alle kosten waarmee de scholen worden geconfronteerd.De heer Schouw (D66):Voorzitter. Ik waardeer het verzoek om die keiharde toezegging, maar als
wij niet uitkijken, kan het een blanco cheque worden. Stel dat het 5 mln.,
10 mln. of 20 mln. wordt...De heer Rosenthal (VVD):...of 50 mln.De heer Schouw (D66):Stel dat het dat bedrag wordt. Dan is de verhouding tussen de invoeringskosten
en de materiële investering die je doet, toch helemaal zoek?Mevrouw Linthorst (PvdA):Dat ben ik helemaal met de heer Schouw eens. Er zijn twee mogelijkheden.
Of er is sprake van een juiste interpretatie, en dan is de kou wat mijn fractie
betreft uit de lucht. Dan is het logisch, als er toch een kink in de kabel
komt, dat de rekening bij de scholen wordt neergelegd. Als toch sprake is
van onzekerheden, vind ik dat de staatssecretaris hier nog eens over moet
nadenken. Die keuze is echter aan het kabinet en dus zijn ook de consequenties
voor het kabinet. De scholen hebben geen keuze.De heer Schouw (D66):Maar u heeft wel een keuze. Het is aan de PvdA-fractie, als een van de
grootste regeringsfracties, om hierover zekerheid te willen hebben. Ik kan
mij voorstellen dat de PvdA de lijn van de pilots volgt, want dan krijg je
zekerheid. Mevrouw Linthorst heeft die lijn stevig ingezet. Ik maak er een
beetje bezwaar tegen dat mevrouw Linthorst nu stelt dat het kabinet zekerheid
moet geven, want de PvdA heeft in eerste termijn, maar ook in de schriftelijke
inbreng, een route uitgestippeld via de pilots, om zekerheid te krijgen. Als
een van de grootste coalitiefracties kan de PvdA-fractie deze zekerheid afdwingen,
maar zij is van dat pad afgegaan. Ik probeer u er weer een beetje op te brengen,
mevrouw LinthorstMevrouw Linthorst (PvdA):Wij zijn niet van dat pad afgegaan. Het is heel simpel. Er is geen twijfel
over dat onze voorkeur uitgaat naar een langere invoeringstermijn met meer
pilots. De staatssecretaris is daar echter niet toe bereid. Dat is ook een
gegeven. Mijn fractie volgt nu de redenering van de staatssecretaris die erop
neerkomt dat zij geen problemen verwacht. De logische consequentie daarvan
is wel dat, als zij geen gelijk heeft, de kosten van de misinterpretatie voor
rekening van het kabinet komen. Dat lijkt mij helder.De heer Schouw (D66):Ik snap dat de PvdA-fractie op een gegeven moment haar knopen telt. Daarmee
aanvaardt zij wel het risico dat de invoeringskosten tot 100 mln. kunnen oplopen,
waardoor een buitengewoon ongezonde en scheve verhouding ontstaat tussen de
investeringen die wij graag willen doen in het onderwijs en de invoeringskosten.Mevrouw Linthorst (PvdA):Voorzitter. Ik kan niet anders dan de staatssecretaris geloven op haar
woord dat de interpretatie van het directoraat-generaal zal worden gedekt
door de Europese Commissie. Wij opereren op basis van dit vertrouwen in het
parlement. Ik wil wel spijkerhard hebben vastgelegd dat, als toch sprake is
van een misinterpretatie, de rekening daarvan niet bij de scholen wordt gelegd.
Dat kan niet waar zijn. Daar gaat mijn fractie dwars voorliggen.De heer Thissen (GroenLinks):Voorzitter. Noch de Europese Commissie, noch de diensten van die Commissie,
in dit geval door middel van de brief van het dg, bieden enige zekerheid.
Het gaat hier om een juridisch, beleidsadviserend stuk, waarin wordt onderlijnd
wat de staatssecretaris beweert, maar niet meer dan dat. Er is pas definitieve
zekerheid als de nationale rechter, dan wel de rechter bij het Europees Hof
heeft gezegd dat het wel of niet klopt. Dit stuk is een aardige illustratie,
maar je kunt je er niet op baseren, want dan word je met een kluitje in het
riet gestuurd.Mevrouw Linthorst (PvdA):Voorzitter. Wij hebben in deze Kamer wel vaker te maken met nationale
wetsvoorstellen, waarbij pas bij de rechter blijkt of iets juridisch al of
niet houdbaar is. Ik vind dat je ervan kunt uitgaan dat, als een kabinet met
een voorstel komt, daar redelijk over is nagedacht en dat de juridische risico's
redelijk zijn ingeschat. Ik ga ervan uit dat hetzelfde geldt op Europees niveau.
Ik wil echter wel zeker weten dat, in het onverhoopte geval dat dit niet het
geval is, de rekening bij het kabinet komt te liggen en niet
bij de scholen. Dat is het enige wat ik wil.De heer Thissen (GroenLinks):Dat is prima. Bij andere kwesties loopt de rijksoverheid zelf ook het
juridische risico, maar nu wordt dat neergelegd bij de scholen die moeten
aanbesteden. Ik steun mevrouw Linthorst in haar krachtige eis dat het kabinet
de consequenties trekt als het gaat om de juridische en financiële gevolgen
van dit wetsvoorstel.Mevrouw Linthorst (PvdA):Exact.Mevrouw Dupuis (VVD):Voorzitter. Het laatste punt valt te begrijpen, maar ik begrijp niet dat
de PvdA-fractie zich niets aantrekt van de tekst van de brief van het directoraat-generaal.
Ik heb het al een keer geciteerd, maar ik doe het nog een keer, want dat is
kennelijk nodig. In de brief staat: "De diensten van de Commissie kunnen
in dit stadium, gezien de gegeven zeer korte termijn, alleen informele en
voorlopige antwoorden geven op de gestelde vragen, een en ander op basis van
de overgelegde documenten." Even verder staat: "Opgemerkt moet worden
dat het hier antwoorden van de diensten van de Commissie betreft die de Commissie
zelf niet binden." Hoe kan de PvdA-fractie ervan overtuigd zijn dat de
staatssecretaris zekerheid kan geven over deze brief?Mevrouw Linthorst (PvdA):Ik zeg niet dat de staatssecretaris zekerheid kan geven. Ik heb benadrukt
dat het ons liever was geweest als zij langer de tijd had genomen. Het gaat
erom dat, als het directoraat-generaal een advies afgeeft, sprake is van een
aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid dat daarover contact is geweest
met de Europese Commissie. Dat wil echter niet zeggen, maar dat is een standaardformulering
die je ook in nationale wetsteksten kunt vinden, dat de opvatting en het advies
van de diensten de Europese Commissie ook binden. Wij weten het niet. Wij
hadden het liever anders gezien, maar als je het niet weet, houdt het een
keer op. Er is echter een keerzijde, maar daar wordt nu overheen gefietst.
De keerzijde is wel dat als een school gaat aanbesteden zoals in Venlo gebeurd
is, er ook inderdaad kostenreductie plaatsvindt. Die kostenreductie zit niet
in mindere kwaliteit, maar in de gigantisch grote marges die door distributeurs
en uitgeverijen worden behaald. Het is dus een goede prikkel om de prijzen
van de schoolboeken naar beneden te krijgen, zonder dat dat ten koste gaat
van de kwaliteit. Dat kan voor de scholen alleen maar op een redelijke manier
als ze op ISB-nummer kunnen bestellen. Mijn fractie wil graag de absolute
zekerheid dat als er een oordeel is gegeven dat kennelijk juridisch niet zo
houdbaar is als de staatssecretaris nu zegt – en wij gaan voorlopig
gewoon uit van wat de staatssecretaris zegt – dat dan ook de risico's
en kosten ervan in hun totaliteit door het kabinet gedragen worden, en niet
gedeeltelijk.Mevrouw Dupuis (VVD):Dat begrijpen wij. De vraag blijft echter waarom wij vertrouwen zouden
moeten hebben in de mededeling van de staatssecretaris dat het wel los zal
lopen, omdat de staatssecretaris met de Commissie zelf geen contact heeft
gehad. Zij had alleen contact met de Permanente Vertegenwoordiging en dat
is toch een heel andere zaak. Wij begrijpen uw zorg, maar de situatie waarin
die zorg wordt uitgesproken wordt door ons heel anders gewaardeerd. U vertrouwt
nog op de mededeling van de staatssecretaris, maar volgens ons is daar geen
grond voor. Dat betekent dat u de regering met een enorme hoeveelheid kosten
voor de toekomst opzadelt, terwijl u tegelijkertijd zegt dat niet te willen.
Dat is een onduidelijk statement.Mevrouw Linthorst (PvdA):Wij zadelen de regering niet op met kosten. Als de regering meent dat
de uitspraak van het directoraat-generaal niet voor tweeërlei uitleg
vatbaar is, zadelt de regering zichzelf met die kosten op als dat niet juist
blijkt te zijn. Wij zadelen niks op.Mevrouw Ten Horn (SP):Ik begrijp dat de PvdA-fractie zegt: als dit wetsvoorstel wordt aangenomen
liggen de kosten bij de maker van de wet. Dat vind ik terecht. U liet echter
een halve minuut geleden zien hoe belangrijk pilots zijn. In de eerste termijn
hebt u ook zelf aangegeven hoe belangrijk u pilots vindt. U hebt laten zien
hoe Venlo met haar aanbesteding mensen kan overtuigen. Dan begrijp ik niet
waarom de PvdA-fractie het zelf zo ingewikkeld maakt. Waarom maakt u geen
hard punt van meer pilots? Daarmee zouden al deze zaken uitgezocht kunnen
worden en voor heel Nederland allerhande problemen voorkomen. Voorkomen is
toch altijd beter dan genezen?Mevrouw Linthorst (PvdA):Ik ben het volstrekt met mevrouw Ten Horn eens. Ik heb er ook geen geheim
van gemaakt dat mijn fractie het liever zo had gezien. Op een gegeven moment
heb je echter te maken met een politieke werkelijkheid. Als de staatssecretaris
zegt dat zij er geen heil in ziet, rest ons af te dekken wat de onwenselijke
gevolgen zouden kunnen zijn.De heer Thissen (GroenLinks):Maar dan neemt de PvdA-fractie op dit moment toch afstand van een van
de aanbevelingen van het rapport Dijsselbloem? Daarin stond: doe nou eerst
eens ervaring op, laat scholen in het onderwijs nu eens ervaren wat beleidslijnen,
nieuwe wetsvoorstellen, nieuwe ideeën rondom pedagogische of didactische
aanpak kunnen betekenen voor scholen, uitvoerbaarheid, leraren, leerlingen
en dus voor hun ouders. Dat was een van de vetste aanbevelingen, omdat wij
daarbij in het verleden – zowel aan die kant als ook hier – ongelofelijke
fouten hebben gemaakt. Wij hebben veel te lichtvaardig gedacht: dat komt wel
goed. Dat kwam dus niet goed. Dan moet ook de PvdA-fractie – ook al
ben je coalitiepartij – in een open en vrij debat durven te zeggen:
ik wil vasthouden aan die pilots. Dan heb je al twee dingen waar je aan vasthoudt.Mevrouw Linthorst (PvdA):Ik begrijp het punt van de heer Thissen. Volgens mij hebben wij duidelijk
gemaakt dat wij het ook liever zo gehad zouden hebben. Wij proberen er nu
in ieder geval voor te zorgen dat, als het fout gaat, de rekening niet bij
de scholen wordt gelegd.De heer Schouw (D66):Het is nu politiek en dat is altijd interessant. Ik moet vaststellen dat
u op het punt van de pilots zegt: oké, wij nemen ons verlies. Op het
punt van het mbo – ook een belangrijk punt – gaat u denk ik dadelijk
ook zeggen: wij nemen ons verlies. Wat er dan nog overblijft – ik wil
dat punt van de PvdA-fractie toch even markeren – is de harde toezegging
dat alle juridische kosten die samenhangen met dit verhaal
coûte que coûte worden betaald. Ik zal daar dadelijk bij de beantwoording
van de staatssecretaris op terugkomen. Ik zal ook de coalitiefracties uitdagen
op dat harde punt van de PvdA-fractie in te gaan.Mevrouw Linthorst (PvdA):Graag. Ik vind het jammer dat de heer Schouw al weet wat ik ga zeggen
over het mbo en zelfs al weet dat hij de motie niet kan steunen, terwijl hij
nog niet weet wat erin staat. Het zou misschien aardig zijn om dat even af
te wachten.Voorzitter. De mbo'ers en hun ouders. Volgens mijn fractie is dat een
groep die minstens zoveel recht heeft op – ook financiële –
ondersteuning als de ouders van leerlingen op het vo. Wij zouden nog wel iets
naders willen horen over de experimenten vmbo-mbo 2 die in eerste termijn
aan de orde zijn geweest. Mijn fractie is daar overigens erg voor, omdat je
er dan voor zorgt dat kinderen de volledige zes jaar op een locatie blijven
en niet op hun zestiende op zo'n groot roc terechtkomen, waar zij verzuipen.
Volgens de staatssecretaris vallen die experimenten onder het regime van het
voortgezet onderwijs. Het lijkt ons dat daarmee een juridisch tricky traject
wordt ingezet. Als mbo-leerlingen die onderdeel uitmaken van zo'n experiment
vallen onder het vo-regime, komen zij daarmee dus ook in aanmerking voor gratis
leermiddelen. Mbo-leerlingen die dezelfde opleiding volgen op een zelfstandig
mbo zouden er echter niet onder vallen. Dat lijkt ons juridisch niet houdbaar.
Ik zou zelf de mbo-opleidingen subiet adviseren om hun heil te zoeken bij
een combinatie met een vmbo, want dan vallen zij ook onder dat regime. Dat
zou onze fractie ook goed uitkomen, want naar ons oordeel zijn er nog steeds
geen goede redenen voor aan te voeren waarom ouders met kinderen op het mbo
niet in aanmerking zouden komen voor een compensatie voor leermiddelen, terwijl
ouders met kinderen op havo en vwo daarvoor wel in aanmerking komen.Mevrouw Ten Horn (SP):Hoe groot acht u de kans dat ouders van leerlingen op het mbo die een
rechtszaak aangaan op basis van de Algemene wet gelijke behandeling, die zullen
winnen?Mevrouw Linthorst (PvdA):Ik acht die kans heel groot. Dat is ook mijn vraag aan de staatssecretaris:
denkt zij niet dat hiermee een tricky traject wordt bewandeld? Wij kunnen
van mening verschillen of mbo funderend onderwijs is of niet, maar niet of
een en dezelfde mbo-opleiding een en dezelfde mbo-opleiding is, en dus ook
in aanmerking komt voor dezelfde faciliteiten. Een mbo-opleiding die onderdeel
uitmaakt van een vmbo-mbo 2-opleiding kan niet anders – menen wij –
behandeld worden dan een mbo-opleiding die zelfstandig functioneert. Voor
mijn fractie – dat is al duidelijk geworden – weegt dat punt zo
zwaar dat wij hierover een motie willen indienen. Wij willen hierbij uitdrukkelijk
aantekenen dat de motie zich niet zozeer richt tot de staatssecretaris, maar
via de staatssecretaris tot het kabinet. Het gaat hier namelijk niet om een
onderwijsvraagstuk, maar om een inkomenspolitiek vraagstuk. Ik hoop dat de
heer Schouw, als hij even geluisterd heeft naar wat er in de motie staat,
daar misschien toch nog zoveel in kan ontdekken dat hij denkt: ach, misschien
toch niet verkeerd om dat te steunen.De voorzitter:Door de leden Linthorst, Essers, Noten, Putters, Werner, Schuurman en
De Boer wordt de volgende motie voorgesteld.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat het vanuit inkomenspolitieke overwegingen van belang wordt
gevonden om ouders met kinderen op het voorgezet onderwijs financieel tegemoet
te komen;constaterende dat het wetsvoorstel om schoolboeken "om niet"
ter beschikking te stellen niet van toepassing is op ouders met kinderen op
het mbo;constaterende dat het redelijk is dat ouders met kinderen op het mbo niet
met hogere lasten voor het onderwijs worden geconfronteerd dan bij ander voorgezet
onderwijs;roept de regering op om de specifieke situatie van de ouders met kinderen
op het mbo nader te onderzoeken op financiële gelijkwaardigheid in de
bijdrage aan studiekosten met ander voortgezet onderwijs en verzoekt de regering
de Kamer over de uitkomsten daarvan na de zomer te informeren en bij gebleken
ongerechtvaardigde verschillen voorstellen te doen om deze op te heffen,en gaat over tot de orde van de dag.Zij krijgt letter F (31325).De heer Thissen (GroenLinks):Als ik mevrouw Linthorst goed beluister, heeft zij voor een groot gedeelte
dezelfde punten van zorg als een flink deel van de overige fracties die niet
in de coalitie zitten. Ik ben graag iemand die er altijd naar zoekt hoe bruggen
geslagen kunnen worden, om voor een samenleving maar vooral voor mensen die,
zoals in dit geval, gebruik maken van onderwijs, voor ouders die grote kosten
van het onderwijs niet kunnen dragen, zo goed mogelijke regelingen te bedenken.
Als ik de zorg van uw fractie interpreteer, zegt u eigenlijk: laten wij nu
eens even de tijd nemen. Die tijd kan genomen worden door de motie die de
fracties van VVD, SP, D66 en GroenLinks hebben ingediend. Die tijd kun je
gebruiken om te komen met een goed wetsvoorstel dat voldoet aan een brede
wens in deze Kamer om leermiddelen gratis ter beschikking te stellen –
zij zijn niet gratis – aan leerlingen in het voortgezet onderwijs, inclusief
mbo, uitgaande van leerplichtige leerlingen tussen elf en achttien jaar. Dan
vallen ook de mbo-leerlingen en misschien leerlingen in duale trajecten eronder.
Ik hoor graag uw reflectie op onze motie, zodat wij er samen uit kunnen komen
en vanavond de staatssecretaris kan vertrekken en kan zeggen: yes, ik heb
de unanieme steun van de Eerste Kamer. Ik moet even terug met het wetsvoorstel,
maar ik heb wel aan de sociale doelstellingen van het kabinet voldaan. Zij
kan dan Balkenende vannacht bellen en zeggen: Jan-Peter, wij
staan er sociaal met ons imago iets beter op morgenvroeg als je wakker wordt.Mevrouw Linthorst (PvdA):Op twee punten neemt mijn fractie misschien een iets andere positie in
als de fractie van de heer Thissen. Voor de inkomensgroep net boven € 30.000
die nu onder de WTOS valt, kan het behoorlijk zwaar zijn. Ik zeg altijd dat
ik blij ben dat mijn jongste kind eindexamen doet. Ik heb dus geen belang
meer bij het wetsvoorstel. Ik weet heel goed dat het heel pittig is als je
drie kinderen tegelijk in het voortgezet onderwijs hebt. Het is vooral pittig –
een tweede kanttekening – omdat er de afgelopen jaren geen enkele rem
heeft gestaan op de kosten van schoolboeken. Hier wordt het bedrag van € 308
genoemd. Ik kan u verzekeren dat wij al die jaren een veelvoud ervan hebben
betaald met drie kinderen tegelijk. Dat hakte er lekker in. Een derde kanttekening –
ik weet dat ik de heer Thissen hiermee tegen het zere been schop, maar het
is wel waar – is dat zich met name in de grote steden situaties voordoen
dat kinderen zonder boeken op school komen.Dit wetsvoorstel is niet zonder onvolkomenheden, maar het regelt drie
dingen wel. Het bouwt een prikkel in voor de prijzen van leerboeken, het regelt
iets voor de ouders die net boven de inkomensgrens zitten en het regelt iets
voor de kinderen die ondanks een beroep op de WTOS zonder boeken op school
komen.De heer Thissen (GroenLinks):De inkomensgrens wordt verhoogd; dat wordt gevraagd in de motie. Wat betreft
de kinderen die ondanks de WTOS zonder boeken op school komen, weet ik toevallig
vanuit mijn andere functie dat heel vele sociale diensten de zorgverzekeringspremie
betalen en de zorgtoeslag van de Belastingdienst op een goede manier laten
toevloeien. Scholen kunnen dus ook een verantwoordelijkheid nemen. Zij kunnen
voor de ouders de WTOS aanvragen, die op school storten en ervoor zorgen dat
het kind zijn of haar leermiddelen krijgt. Een vernuftige school die slim
is, pedagogisch-didactisch goed onderlegd, kan voor dat probleem een oplossing
vinden.Mevrouw Linthorst (PvdA):Ik ben blij dat de heer Thissen nu een heel andere koers vaart dan zojuist
over de WTOS en het niet aanwezig zijn van schoolboeken. Dat doet mij echt
plezier, want ik ben soms namelijk wel voor bemoeizorg.De heer Thissen (GroenLinks):Ik ook heel erg; daarom bemoeide ik mij ermee!Mevrouw Ten Horn (SP):Voorzitter, in de motie staat "na de zomer". Kunt u misschien
uitleggen wat u bedoelt met "na de zomer"?De voorzitter:Ik kan dat niet.Mevrouw Ten Horn (SP):Sorry, ik bedoel of mevrouw Linthorst dat kan aangeven.Mevrouw Linthorst (PvdA):Ik neem aan dat dit betekent in het vroege najaar, van dit jaar natuurlijk.Mevrouw Ten Horn (SP):Mevrouw de voorzitter. U hebt mij eerder meegemaakt vanmiddag. Ik houd
van concreetheid. Ik zou graag willen weten of dit voor of na de algemene
beschouwingen over de begroting is.Mevrouw Linthorst (PvdA):Misschien kan de staatssecretaris daar zelf antwoord op geven. Van een
aantal dingen kun je echt vinden dat ze moeten, maar je moet je soms ook realiseren
dat niemand – ook de staatssecretaris niet – ijzer met handen
kan breken. Ik laat het dus graag aan de staatssecretaris over om nader aan
te geven wanneer zij, als zij de motie overneemt, daar na de zomer invulling
aan geeft.De heer Ten Hoeve (OSF):Mevrouw de voorzitter. Ik bedank natuurlijk de staatssecretaris ook heel
hartelijk voor haar beantwoording van allerlei vragen. De allerbelangrijkste
vragen heeft zij ook beantwoord, naar vermogen. Verder kun je ook niet vragen.Mijn positie is wel duidelijk geworden in eerste termijn, maar het is
zinvol om daarop nog eens in te gaan. Ik ben voor gratis onderwijs, voor zover
dat in redelijkheid te bekostigen is. Ik ben vooral voor betalen en bepalen
in een hand en voor meer concurrentie in de markt. De schoolkosten zijn de
laatste jaren inderdaad excessief gestegen. Daar zit geen rem op. De twee
oorzaken daarvan zijn een gebrek aan concurrentie in de schoolboekenmarkt
en een gebrek aan kostenbewustzijn bij de scholen. Daaraan moet iets gedaan
worden. In principe geeft dit wetsvoorstel daarop een antwoord.De school moet gedwongen worden tot een zinvolle afweging. Daar geeft
het wetsvoorstel een prikkel toe. De school moet dan echter ook kunnen krijgen
wat hij gekozen heeft. Daar lag het grote probleem. De staatssecretaris zegt
dat in elk geval Europees aanbesteed moet worden. Daar zijn wij het intussen
allen wel over eens. Zij zegt dat de EU-diensten zeggen dat het op titel,
op ISB-nummer kan. Dat is geen garantie, want die kan alleen de rechter geven,
maar het is wel sterk. Ik ben het met de staatssecretaris en de heer Essers
wel eens, dat wij daaruit mogen concluderen dat wij in ieder geval niet het
risico lopen dat de Europese Commissie bezwaar tegen deze interpretatie zal
maken. Dat staat voor mij eigenlijk wel vast.Dan nog bestaat echter het risico van processen over deze interpretatie
en verder natuurlijk het risico van allerlei processen over het niet helemaal
goed voldoen aan regels of het dom aanpakken. Je kunt er alles bij bedenken.
Het eerste risico moet gedekt worden. Dat ben ik volledig met mevrouw Linthorst
eens. Wij maken de keuze voor de interpretatie van de aanbestedingsregels.
Als dat uitgangspunt niet juist is, hebben wij hier met zijn allen de fout
gemaakt en dient het Rijk ervoor te staan. Scholen kunnen allerlei andere
fouten maken; daar moeten zij dan zelf voor staan.Is het zinvol om een tweede overgangsjaar in te lassen om daarmee meer
ruimte te krijgen? Ik ben geneigd het met de staatssecretaris eens te zijn
en te zeggen: liever niet. Het overgangsjaar betekent een gebrekkige verdeling
van de kostenvergoedingen. In wezen vergoeden wij niet precies de kosten.
Het is toeval hoe het uitkomt. De een wordt er beter van en de ander slechter.
Het geeft niet de marktverbetering en niet het grotere kostenbewustzijn dat
wij zo vreselijk graag willen en dat voor mij essentieel is. Dus liever geen
tweede overgangsjaar en zeker niet, zoals hier ook wel bepleit is, op
lange termijn altijd maar gewoon meer geld verstrekken.Ik ben dan ook tegen de motie waarin wordt bepleit om de bedragen in de
WTOS op te nemen. Dat betekent dat wij aan de marktverhoudingen niets doen.
Wij doen wel iets aan de bekostiging van de ouders, maar niets aan de verbetering
van de situatie op de markt en de verbetering in de afweging van de scholen.
Voor mij schiet de motie haar doel voorbij. Ik zal de motie niet steunen.Mevrouw Dupuis (VVD):Denkt collega Ten Hoeve niet dat er heel veel slimmere en andere mogelijkheden
zijn om het monopolie van de uitgevers op schoolboeken te doorbreken? Is zo'n
gecompliceerde en lastige wet – wij hebben dat allen vastgesteld –
de enige optie om de prijzen van de schoolboeken naar beneden te krijgen?
Is het denkbaar dat wij met een aantal slimme mensen bij elkaar gaan zitten
en dat wij er veel betere oplossingen voor vinden, die de invoering van de
wet om die reden niet meer acceptabel maken?De heer Ten Hoeve (OSF):Het is misschien heel goed mogelijk daarvoor andere, wellicht heel slimme
oplossingen te vinden, maar naar mijn gevoel ligt het voor de hand om, als
het om de marktverhoudingen gaat, te streven naar meer concurrentie. Het gaat
overigens niet alleen om de concurrentieverhoudingen op de markt, maar ook
om de wijze waarop de afwegingen binnen de scholen tot stand komen. Dat bereik
je ook met dit wetsvoorstel. Ik zie op dit moment geen alternatief waarin
beide elementen even effectief worden opgepakt.Blijft staan het door iedereen als onrechtvaardig ervaren verschil tussen
leerlingen in de bovenbouw havo/vwo en die in het mbo. Ik voel mee met de
staatssecretaris als zij zegt dat er wel praktische bezwaren te bedenken zijn
om niet zomaar te beslissen tot het uitbreiden van de regeling tot het hele
mbo. Daar zit financieel natuurlijk ook een groot probleem in. Immers, op
het ogenblik geven wij de bovenbouw havo/vwo twee jaar langer dan vmbo-leerlingen
bekostiging. Als wij het mbo erbij doen, komt daar vier jaar bij, en dan rekken
wij de regeling nogal wat op. Daarvan moeten wij ons de consequenties realiseren.
Maar dat hier een probleem ligt waarover moet worden nagedacht, is een feit.
Aangezien de motie niet verder gaat dan dat te constateren en op te roepen
tot nadenken, zal ik haar graag steunen: hier lígt een probleem.Mevrouw Linthorst (PvdA):De motie roept niet alleen op tot nadenken, maar ook tot het doen van
voorstellen bij het bestaan van ongerechtvaardigde verschillen.De heer Ten Hoeve (OSF):Daarvan ben ik mij bewust.Dezelfde redenering geldt misschien voor de wijze waarop wij omgaan met
de vergoeding voor mbo-opleidingen op de niveaus 1 en 2 die zijn ingekaderd
bij een vo-opleiding. Het lijkt niet redelijk om daarbij als uitgangspunt
de vraag te nemen waar deze leerlingen zijn ingeschreven. Dat leidt ertoe
dat er druk wordt uitgeoefend om leerlingen zoveel mogelijk bij de vmbo-opleiding
in te schrijven en niet meer bij de mbo-opleiding. Bovendien zit er in de
mogelijkheden die daarvoor bestaan heel vaak een erg toevallige factor. Soms
kan de opleiding het makkelijkst bij een vmbo-school worden aangehaakt, in
andere gevallen zijn daar helemaal geen mogelijkheden voor. Als wij het over
onrechtvaardige verschillen hebben, kweken wij hier opnieuw een dergelijk
verschil. Ik kies hier dus voor bekostiging op basis van de gekozen opleidingsweg.Mevrouw Dupuis (VVD):Wat zijn de voorstellen voor dekking van deze motie? Het zal moeten worden
betaald door de overheid, dat wil zeggen door ons allen.De heer Ten Hoeve (OSF):Ik heb al gezegd dat ik moeilijkheden voorzie wanneer wij zouden willen
proberen het hele mbo onmiddellijk in de bekostiging te betrekken. Dat is
een enorme opstap ten opzichte van de situatie die wij nu bezig zijn te scheppen.
Of dat nodig is om een rechtvaardige situatie te krijgen, weet ik ook niet,
daar heb ik mijn twijfels over. Maar dat de huidige situatie onrechtvaardig
is, daarover heb ik geen twijfels. Dat daar iets zal moeten gebeuren, lijkt
mij duidelijk, maar hoever dat zal moeten gaan, daarover doe ik geen uitspraak.Mevrouw Dupuis (VVD):De motie van de vier andere partijen heeft die dekkingskosten niet, want
die zitten voor een groot deel al in de WTOS, waarbij nog een kleine verhoging
zou komen. Maar dat is in tegenstelling tot de motie van de PvdA geen open
financiering. Waar is dan de dekking?De heer Ten Hoeve (OSF):De motie van de PvdA zou een open financiering kunnen vragen, maar dat
is afhankelijk van de invulling die daaraan vervolgens wordt gegeven. De motie
over de WTOS is misschien financieel wel aantrekkelijker, maar zij voldoet
niet aan de eisen, want zij geeft niet de resultaten die wij willen bereiken
met het wetsvoorstel dat hier op tafel ligt. Juist de onderdelen die voor
mij cruciaal zijn, worden hiermee niet bereikt. Daarom stem ik tegen die motie.In principe ben ik voor het voorstel. Dat betekent dat ik de staatssecretaris
graag het voordeel van de twijfel geef wat betreft het op titel kunnen aanbesteden.
Maar het procesrisico met betrekking tot de interpretatie moet worden afgedekt.
In overeenstemming met de motie over het mbo zou over een regeling ten minste
moeten worden nagedacht en zou gestreefd moeten worden naar redelijkheid.
Verder moet worden nagedacht over de behandeling van opleidingen op niveau
1 en 2 binnen het vmbo. Ik vind dit, net als iedereen, een buitengewoon moeilijke
beslissing. Ik ben ervan overtuigd dat het wetsvoorstel te haastig is ingediend.
Als het er minder haastig aan toegegaan zou zijn, is het voor mij de vraag
of het wetsvoorstel zou zijn ingediend. Maar het wetsvoorstel ligt er, en
het is niet meer terug te draaien. Ik zie geen mogelijkheid om de concurrentie
te vergroten en het kostenbewustzijn te verhogen, op een andere manier dan
via een dergelijke regeling. Zelfs als wij deze regeling verwerpen, zit de
helft van onze scholen, namelijk de scholen die werken met een intern boekenfonds,
toch vast aan de aanbestedingen. Wij hebben deze beer losgelaten, en wij komen
daar niet meer van af! Het is het verstandigst om er dan ook maar uit te halen
wat erin zit.Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:Voorzitter. Gelet op de vragen die zijn gesteld en op de moties
die er liggen, vraag ik om een schorsing van 40 minuten.De voorzitter:Gelet op de reacties in de zaal vraag ik de staatssecretaris of zij het
met 30 minuten kan doen. Ik zie dat dat het geval is.De vergadering wordt van 22.00 uur tot 22.30 uur geschorst.Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:Voorzitter. Ik wil u hartelijk danken voor uw coulante houding. Nu ik
van u de gevraagde ruimte heb gekregen, zal ik proberen de beantwoording kwalitatief
zo goed mogelijk vorm te geven.Ik dank de Kamerleden hartelijk voor hun reactie in de tweede termijn.
Er zijn diverse vragen gesteld. Ik hoop in mijn beantwoording dit keer geen
vragen te laten liggen. Mijn beantwoording zal ik in drie blokjes verdelen:
de aanbesteding, de positie van het mbo en de overige vragen.Op de vraag van de diverse afgevaardigden wie de kosten moet dragen als
de school volgens de rechter niet juist heeft aanbesteed, wil ik het volgende
antwoorden. Als de school de adviezen van de taskforce heeft opgevolgd, bijvoorbeeld
inzake het gebruik van het ISB-nummer, en door de nationale rechter veroordeeld
wordt tot het vergoeden van de schade die een ondernemer heeft gevorderd,
dan worden die kosten door mij vergoed, gehoord hebbende de zorg die de geachte
afgevaardigden hedenavond massaal hebben geuit. De taskforce zal natuurlijk
direct daarna de advisering aanpassen, om verdere veroordelingen van scholen
te voorkomen. Als de school eigen keuzes heeft gemaakt en daardoor in de problemen
komt, zou het een verkeerd signaal zijn om ook die kosten te vergoeden. Het
bevoegd gezag is immers verantwoordelijk voor de eigen beleidskeuzes en de
wijze van uitvoering.Mevrouw Linthorst (PvdA):De staatssecretaris zegt dat de kosten worden vergoed en dat de taskforce
de advisering meteen zal aanpassen. Betekent dit dat de taskforce zou kunnen
adviseren om niet meer op ISB-nummer aan te besteden?Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:Mevrouw Linthorst spreekt nu over een "als-dansituatie'. Wij zullen
op dat moment moeten bekijken hoe wij de zaak zo goed mogelijk kunnen oppakken.
Mevrouw Linthorst heeft gevraagd of wij de scholen die op dat moment een probleem
hebben, zullen ondersteunen. Het antwoord op die vraag luidt: ja, mits men
zich heeft gehouden aan de door ons gegeven adviezen.De heer Schouw (D66):Mevrouw Linthorst maakt een buitengewoon belangrijke opmerking. Als een
zaak wordt afgewezen op het noemen van het ISB-nummer, dan is de logische
consequentie dat in een volgende aanbestedingsronde de zinsnede "of iets
vergelijkbaars" moet worden toegevoegd. Dit betekent dat het principe
waarover iedereen vandaag zo emotioneel, roerend en verplichtend sprak, het
principe dat de leraar bepaalt wat er komt, onderuit wordt gehaald door de
rechter en niet meer geldt. Wat gebeurt er dan in die situatie?Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:In dat geval zullen wij de zaak opnieuw moeten bekijken. Op dit moment
heb ik het sec over de kosten voor de scholen die in een dergelijke procedure
terechtkomen. Wij gaan er natuurlijk voor om via de taskforce en het dicht
opereren tegen de regelgeving, zoals wij die ook verklaard hebben gekregen
vanuit het directoraat-generaal, de zaak op een goede manier vorm en inhoud
te geven. Nu gaat het er echter om of wij de onzekerheid kunnen weghalen bij
de scholen op het moment dat zij wel in een procedure terechtkomen. Dat doe
ik hier, door mijn toezegging naar aanleiding van een vraag van mevrouw Linthorst.De heer Schouw (D66):Om in de terminologie van de staatssecretaris te blijven: er zijn twee
blokjes: er is het blokje kosten – daar komen wij dadelijk nog op –
en er is het blokje van de kern, het hart van de wetgeving. Die kern is –
dat is het voorstel van de staatssecretaris – dat de docent bepaalt
wat er gebeurt. Nu komt de staatssecretaris zomaar in de tweede minuut van
haar tweede termijn zelf met de idee dat het heel wel mogelijk is dat die
kern er bij de eerste procedure al wordt uitgehaald. Dan kan zij toch niet
zeggen: Nu ja, dan zien wij wel weer wat er gaat gebeuren en dan adviseert
de taskforce om het iets anders te doen. In dat geval is het fundament onder
de wet weggehaald en dat u dan toch gewoon opnieuw met de Tweede Kamer in
gesprek moet over hoe dit nu te doen. Want de keuzevrijheid waar iedereen
zo hoog van heeft opgegeven, is er dan niet meer.Mevrouw Linthorst (PvdA):Dat bestellen op ISB-nummer was voor mijn fractie niet alleen belangrijk
vanwege de keuzevrijheid, maar ook omdat je daarmee de administratieve lasten
voor de scholen redelijk binnen de perken houdt. Ik kan mij heel goed voorstellen
dat de staatssecretaris zegt dat als er procedures komen, de advisering wordt
aangepast. Maar als die advisering zou kunnen inhouden dat het hele wetsvoorstel
onderuit wordt gehaald, althans de uitgangspunten ervan, dan hebben wij toch
iets meer dan een "als-dansituatie" en "we'll cross that bridge
when we get there".De heer Ten Hoeve (OSF):In wezen beginnen wij hiermee de hele discussie opnieuw.De voorzitter:Dat is niet de bedoeling, mijnheer Ten Hoeve.De heer Ten Hoeve (OSF):Een aantal van ons heeft vastgesteld dat wij bereid zijn om aan te nemen
dat de kans zeer groot is dat deze interpretatie juist is. Dit betekent niet
dat er geen processen kunnen voorkomen. Natuurlijk kunnen die voorkomen. Daarin
dienen scholen ondersteund te worden en als daar kosten uit voortvloeien,
dienen zij geholpen te worden. Degenen die voor de onderhavige wet willen
stemmen, gaan er niet van uit – ik ga er althans niet van uit –
dat deze interpretatie uiteindelijk fout blijkt te zijn. Mocht dat wel het
geval zijn, wat inderdaad niet uit te sluiten is, dan ontstaat er een nieuwe
situatie, dat is waar. Als wij daar echter effectief rekening mee willen houden,
dan moeten wij ons anders opstellen.De voorzitter:Ik zou de nog volgende woordvoerders willen vragen om korte
vragen te stellen en geen herhaling van eigen standpunten te geven.De heer Thissen (GroenLinks):Ik heb een originele vraag. Betekent dit dat de staatssecretaris de scholen
alleen compenseert in de boete die zij opgelegd krijgen, of ook in alle kosten
van de procesgang, dus de advocaatkosten? Zijn de scholen ook vrij om zelf
advocaten te kiezen? Of gaat de staatssecretaris advocaten toewijzen?Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:Ik heb aangegeven dat ik bereid ben om de kosten, voortkomend uit processen,
te bekostigen en de scholen ook te ondersteunen. Het spreekt natuurlijk vanzelf
dat als ik het zou betalen, ik ook bepaal. Dat lijkt mij niet meer dan redelijk,
want het lijkt mij gewoon redelijk dat degene die uiteindelijk de kosten betaalt,
dan ook de ondersteuning daadwerkelijk geeft. Dit punt is aan de orde gekomen
in de eerste termijn en ik heb gemeend in mijn beantwoording aan te geven
hoe ik met dergelijke kosten wil omgaan. Het is een punt van verdere uitwerking,
maar in ieder geval heb ik toegezegd om dat te doen.De heer Thissen (GroenLinks):Dat kan echt niet. De vrijheid wordt nu beperkt tot de advocaatkosten.
Dadelijk lopen de kosten op, waarna de staatssecretaris de vrijheid gaat beperken
om leermiddelen te kiezen, omdat daar een risico in zit met het oog op de
procesgang. Dit kan gewoon echt niet.Mevrouw Dupuis (VVD):Een andere vraag die ons heel erg zwaar op het hart ligt, is hoe ver de
staatssecretaris hiermee wil gaan.Is dit een openeindregeling? Wat voor budget wordt ervoor uitgetrokken?
Waartoe is de staatssecretaris financieel bereid, als het gaat om meer scholen
en cumulatief? Kunnen wij daar enig inzicht in krijgen? Het is toch heel merkwaardig
dat dit zomaar wordt toegezegd, zonder dat er sprake is van een dekking en
zonder dat wij enig idee hebben over hoeveel kosten het gaat. Want het ziet
er toch niet geruststellend uit.Mevrouw Linthorst (PvdA):Voorzitter. Ik wil even kijken of ik de positie van de staatssecretaris
iets duidelijker kan krijgen in relatie tot de vraag van de heer Thissen,
want ik zou mij zo kunnen voorstellen dat de staatssecretaris bedoeld heeft
te zeggen dat zij de kosten draagt van alles wat samenhangt met die procesgang,
maar dat het natuurlijk niet zo kan zijn dat een school willekeurig welke
advocaat inhuurt en de rekening daarvoor bij het ministerie legt. Dat kan
natuurlijk niet. Ik neem aan dat de heer Thissen het daar ook mee eens zal
zijn.Wat wel kan, is dat de staatssecretaris namens de school het proces voert
en de regering dan ook opdraait voor de kosten. Heb ik de staatssecretaris
zo goed verstaan?Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:Het eerste deel van uw verhaal wil ik onderstrepen. Het tweede deel –
of ik dat namens de scholen ga doen – ga ik hier niet zomaar eventjes
zeggen. Het gaat er wel om dat wij uiteindelijk bekijken – en dat maakt
het ook beheersbaar qua kosten – dat als je het juridisch ondersteunt
vanuit de taskforce, ongetwijfeld een groot aantal identieke situaties aan
de orde zal zijn. Dat zullen wij dan met goede juridische adviezen beleggen.
Dat maakt het inderdaad noodzakelijk dat wij zelf directe betrokkenheid hebben
bij hoe die juridische advisering plaatsvindt. Het gaat uiteindelijk om het
doel om scholen goed te ondersteunen. Het is onbetaalbaar dat elke school
een eigen advocaat neemt. Er zijn dus wel een aantal condities waaronder dat
gebeurt. Dat lijkt mij niet meer dan redelijk.De heer Schouw (D66):Wat de kosten betreft: als je een wet invoert en daar een besluit over
neemt – wij besluiten niet om een knikkerclub op te richten; het gaat
echt om een belangrijke wet – moet je ook weten wat het budget is en
wat het eventueel kost. Naar mijn smaak zijn er nu veel te veel open einden.
Ik vraag de staatssecretaris daarom of zij het afgelopen halfuur advies heeft
kunnen inwinnen om welke kosten het gaat. Ik blijf ook terugkomen op het principiëlere
punt, want ik vind dat wij daar veel te hard overheen fietsen. Als het verhaal
door de rechter onderuit wordt gehaald en als wij het ISB-nummer niet meer
kunnen noemen – dus als de keuzevrijheid van de docenten wordt beperkt –
is het dan de politieke opvatting van de staatssecretaris dat je de wet dan
gewoon moet heroverwegen?Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:Wat dat laatste betreft, sluit ik mij aan bij de woorden van de heer Ten
Hoeve, die erin gelooft dat wij het op deze manier goed kunnen aanpakken.
Naar aanleiding van uw belangstelling voor de kosten, heb ik aangegeven dat
ik die kosten in een voorkomende situatie voor mijn rekening wil nemen, vanuit
de randvoorwaarden die ik zojuist heb geschetst. U vraagt welke kosten dat
zijn. Kijkend naar de kosten van een dergelijke procedure, is het zojuist
naar voren gebrachte bedrag van € 50.000 tot € 100.000
vrij fors. Dat blijkt uit advies dat wij hebben ingewonnen. Als het helemaal
doorgaat tot aan het Hof van Justitie of als een rechter tussentijds advies
vraagt bij het Hof van Justitie, kan dat een lange tijd duren, maar dan heb
je een vrij complexe situatie wel compleet in beeld. Dat kun je dan benutten
voor andere situaties. Alles bij elkaar genomen moet dat beheersbaar zijn.
Ten aanzien van boetes die eventueel verstrekt kunnen worden, is mij verteld
dat het gebruikelijk is dat, als een aanbesteding niet goed zou verlopen en
doorgezet wordt, de rechter uiteindelijk kan besluiten om omstreeks 10%
van eventuele niet verkregen winst neer te leggen bij degene die de verkeerde
aanbesteding heeft gedaan. Kijkend naar het totaalbedrag dat wij hebben, 300
mln., veronderstellend dat alles fout zou gaan – dat is de "worst
case", want u bent er buitengewoon zorgelijk over – en gelet op
het feit dat de uitgevers uitgaan van ongeveer 20% winst, gaat het
uiteindelijk dus om ongeveer 2%. Dan kunt u ongetwijfeld uitrekenen
wat dat betekent. Ik denk dat dit beheersbaar is. Gelet op wat in deze Kamer
is gesteld, zal ik bekijken of ik binnen die 48 mln. een post Onvoorzien kan
creëren om daarmee zoveel mogelijk zaken op te vangen.De heer Schouw (D66):U sluit zich aan bij de heer Ten Hoeve, die denkt dat het wel zal loslopen.
Ik moet u er echt op wijzen dat u een andere verantwoordelijkheid hebt dan
de heer Ten Hoeve. U bent verantwoordelijk voor dit wetsvoorstel en voor de
invoering. Ik kan niet anders constateren dan dat u eigenlijk zegt: ook als
die kern uit de wet wordt gehaald door het oordeel van de Europese
rechter, zal ik daar niets aan veranderen. Dat lijkt mij een duidelijke politieke
boodschap.Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:Laat helder zijn dat u mij dat niet hebt horen zeggen. Ik heb gezegd dat
ik achter het wetsvoorstel sta en dat ik uw vraag over de kosten op deze manier
heb beantwoord. Ik vertrouw echter op de wet. In dat opzicht ga ik niet in
op "als-dansituaties".De heer Thissen (GroenLinks):Het voertuig van dit wetsvoorstel begint gaandeweg deze dag steeds meer
te rammelen. Steeds meer delen van het wetsvoorstel beginnen los te hangen.
Wij hebben last van het gerammel, want het rammelt steeds erger, maar de risico's
daarvan legt u bij de scholen. U zegt dat u de boete wel wilt dekken. Over
de procesgang blijft u wat vaag, maar uw dekking is een bepaald percentage,
gemeten aan die 300 mln. Doet u dat in een post Onvoorzien binnen die 300
mln. of zet u binnen uw begroting een bedrag apart in een zogenaamde post
Onvoorzien? Met andere woorden: gaat er iets van die 300 mln. af om de juridische
en financiële risico's af te dekken? Of zoekt u binnen uw begroting iets
anders om de post Onvoorzien te vullen en zo ja, ten koste waarvan gaat dat
dan?Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:Ik heb zojuist grove ramingen gegeven. Wij moeten uiteindelijk bekijken
wat ten opzichte van scholen een realistische verwachting is. Ik zal binnen
de 48 mln. die ik heb, ruimte creëren voor een post Onvoorzien, waarmee
ik tegemoetkom aan de hier gestelde vraag. Verder is het de verantwoordelijkheid
van het kabinet om dit op een goede manier op te lossen. Nogmaals, mijns inziens
moet dit beheersbaar zijn, gelet op de informatie die ik daarover heb gekregen.Mevrouw Linthorst (PvdA):Ik wil graag een onderscheid maken tussen twee soorten risico's die scholen
lopen bij die aanbesteding. Het eerste risico betreft de boetes. Ik ben het
met de staatssecretaris eens dat dat risico redelijk overzichtelijk is. Dat
kan misschien ook nog wel binnen die 48 mln. worden opgevangen. Dat betreft
10% van de gederfde winst; dat is allemaal nog te overzien. Veel essentiëler
is natuurlijk dat een gegadigde die de aanbesteding niet gewonnen heeft, een
principieel proces kan voeren op grond van het feit dat niet had mogen worden
aanbesteed op ISB-nummer, omdat de concurrentie daarmee oneerlijk zou worden.
Dan hebben wij het over andere proceskosten en een veel wezenlijker vraag.
Ik vraag mij af of de staatssecretaris kan toezeggen dat die processen tot
op het bot gevoerd worden, want dat gaat over de kern van de wet.Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:Ik blijf bij het standpunt dat ik zojuist heb aangegeven. Ons inziens
heb je niet enorm veel processen lopen met heel diverse advisering. Wij zullen
de advisering richting de scholen op een goede manier vormgeven. Wij gaan
ervan uit dat wij, wanneer een procedure eenmaal afgerond is, op dat moment
gewoon een heel goed traject hebben dat wij ook in andere situaties kunnen
benutten.Mevrouw Ten Horn (SP):Ik hoorde de staatssecretaris zojuist zeggen dat er meerdere aanbestedingen
gelijktijdig lopen. Dat is ook de hele bedoeling, want de staatssecretaris
wil dat alle scholen zo snel mogelijk gaan aanbesteden en zo snel mogelijk
de adviezen van de taskforce opvolgen. Er is dus geen sprake van één
casus, waarna de rest volgt, zoals in een pilotsituatie. Nee, zo snel mogelijk
iedereen. Ik heb begrepen dat de staatssecretaris wil dat iedereen het advies
van de taskforce opvolgt. Als daar een systeemfout in zit waardoor één
rechtszaak verloren wordt, gaan de scholen dus allemaal om. Dat is het beeld
van lego: als een steentje omgaat, gaat de hele rij om.De voorzitter:Dat is domino.Mevrouw Ten Horn (SP):Sorry, dat is het domino-effect. Hoe hoog schat de staatssecretaris de
uiteindelijke kosten van het domino-effect in? Ik heb nog een vraag. De staatssecretaris
heeft het vanavond steeds over de proceskosten in termen van de juridische
bijstand. Als een rector van een school, die nooit gesolliciteerd heeft om
dit soort aanbestedingswerk te doen, na twee of drie jaar uiteindelijk met
al dit soort zaken geconfronteerd wordt en in de WAO terechtkomt, zijn dat
dan ook kosten in deze zin? Ik overdrijf niet, want meerdere schoolhoofden
zijn na fusieprojecten, waar zij ook niet om gevraagd hebben, in de WAO terechtgekomen.
Ik noem dat als concreet voorbeeld om te weten welke soorten kosten hier nog
onder vallen.Mevrouw Dupuis (VVD):Is die 48 mln. niet geoormerkt geld? Dat is toch bestemd voor hulp aan
de scholen? Hoe kan dat bedrag nu dan weer uitgehold worden door deze onvoorspelbare
kosten die mogelijk zullen optreden, daarin onder te brengen? De heer Ten
Hoeve zei dat de beer los is, maar dat wij die niet meer kunnen vangen. Ik
denk dat wij de beer moeten vangen en dat dat de taak van deze Kamer is.Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:Het is niet reëel om te veronderstellen dat de overheid de kosten
op zich neemt als iemand in de WAO terechtkomt. Mevrouw Ten Horn zal dat begrijpen.Bij eventuele processen zullen wij bekijken wat die betekenen voor de
lopende procedures. Wij moeten die zodanig bijsturen dat voorkomen wordt dat
er nog meer processen komen. Het is immers onze taak om de kosten beheersbaar
te houden. Dat zou dan ook mijn antwoord zijn op de vraag hoe ik omga met
de verschillende processen.Mevrouw Linthorst (PvdA):Ik probeer het eens met een heel gerichte vraag. Wij zijn de staatssecretaris
erkentelijk voor de toezegging om kosten die scholen maken voor haar rekening
te nemen. Dat is prima. Als aanbesteden op ISB-nummer, het centrale thema
van dit debat, op bezwaren stuit zal er een proces komen. In dat geval neemt
de staatssecretaris de kosten voor haar rekening. Ook zal de taskforce een
andere advisering geven, om te voorkomen dat er nog meer processen gevoerd
worden. Dat is een logische stap. De staatssecretaris moet dan echter vaststellen
dat het wetsvoorstel niet uitpakt zoals is gedacht. Als niet op ISB-nummer
aanbesteed kan worden, leidt dat immers tot hogere lasten voor scholen en
tot beperking van de keuzevrijheid voor docenten. Is deze ontwikkeling
dan voor de staatssecretaris reden genoeg om de wet te heroverwegen?Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:Het kabinet dient geen wetsvoorstel in om het alvast in de Eerste Kamer
te heroverwegen. Mevrouw Linthorst vraagt wat te doen met de kosten. Over
de kosten kan ik, als de Kamer dat wil, nog een aantal punten op papier zetten.
De als-danvraag vind ik moeilijk te beantwoorden op dit moment. De situatie
die zich voordoet, kan heel divers zijn. Aan de hand daarvan moeten wij bepalen
hoe ermee om te gaan. Mevrouw Linthorst mag ervan uitgaan dat als er fundamentele
zaken aan de orde zijn, wij bekijken wat het voor de wet betekent. Dat spreekt
voor zich.Mevrouw Linthorst (PvdA):Ik ben een optimist in hart en nieren. Ik ga ervan uit dat het allemaal
goed komt. Mijn vraag is echter toch reëel, in de zin dat het voor onze
fractie van groot belang is dat er op ISB-nummer kan worden aanbesteed. Ik
heb daarvoor twee factoren genoemd. Als blijkt dat het niet kan, willen wij
graag de toezegging dat de wet opnieuw wordt overwogen. Dat is relevant voor
ons stemgedrag.De heer Essers (CDA):Wij hebben afgesproken om in 2011 opnieuw de situatie te bekijken. Deze
wet wordt dan geëvalueerd met een monitor over de periode tot 2011. Wij
hebben met zijn allen uitgesproken dat het aanbesteden op ISB-nummer belangrijk
is. Uiterlijk 2011 bekijken wij de situatie dus opnieuw. Ik vind dat volstrekt
uit dit debat voortvloeien.Mevrouw Linthorst (PvdA):Accepteert u daarmee dat in de tussenliggende periode scholen niet op
ISB-nummer kunnen aanbesteden en dus niet de boeken van hun keuze kunnen krijgen?De heer Essers (CDA):Nee, ik ga ervan uit dat er op ISB-nummer aanbesteed kan worden. Anders
gaan wij het debat geheel overdoen. Het is echter denkbaar dat daarover een
procedure wordt gestart. Ik voorspel mevrouw Linthorst dat de uitslag van
die procedure met een beetje geluk bekend is in 2011. Dan moeten wij bekijken
of er sprake is van een nieuwe situatie. Dan moeten wij opnieuw naar de wet
kijken.Mevrouw Linthorst (PvdA):De staatssecretaris zegt dat als er een gerechtelijke procedure aangespannen
wordt, de taskforce de advisering voor de aanbesteding aanpast. Ik kan dat
heel goed volgen. Als niet meer op ISB-nummer aanbesteed mag worden, zal de
taskforce dus adviseren om dat niet meer te doen.De heer Essers (CDA):Een procedure kan heel veel aspecten bevatten. Het gaat nooit alleen over
een aspect zoals dit. Het gaat ook om de technische omschrijving, de gunningscriteria
et cetera. Het is evident dat daar in de vervolgadvisering goed naar gekeken
wordt. Het duurt echter lang voordat de rechter op het hoogste niveau heeft
gesproken. Voordat het Europese Hof van Justitie spreekt, zijn wij een aantal
jaren verder. In de afgesproken procedure, waarin iedere vier jaar wordt geëvalueerd,
kunnen wij dit gewoon meenemen.Mevrouw Dupuis (VVD):Ik vind het vervelend dat ik zo vaak moet interrumperen. Ik zie echter
geen andere mogelijkheid. De vraag is toch wat er in de periode van nu tot
2011 gebeurt. Is dit nu iets wat wij de scholen willen voorleggen? Is de constatering
na de discussie van vanavond niet dat dit eigenlijk niet kan? Als dit debat
morgen in de media verslagen wordt, staat de Kamer voor aap. De Kamer is blijkbaar
nog steeds bereid om een wetsvoorstel waar zo veel tegen is en waar zo weinig
voor is, serieus in te voeren. Ik begrijp werkelijk niet meer wat de Kamer
bezielt.Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:Mevrouw Dupuis houdt een gloedvol betoog. Laten wij terugkeren naar waar
het om gaat.Er ligt een wetsvoorstel voor gratis schoolboeken in het voortgezet onderwijs.
Dat bergt veel voordelen in zich. De ouders worden tegemoetgekomen in kosten.
Ook wordt marktwerking bevorderd. De eerste voorbeelden daarvan stemmen ook
tot een zekere vreugde.Er ligt ook een uitspraak van het directoraat-generaal van de Europese
Commissie. Dat is heel bijzonder. Daarin wordt aangeven langs welke weg aanbesteed
kan worden. Ook is duidelijk dat men het in een aantal gevallen geaccepteerd
heeft.Er leven zorgen over de kosten in de Kamer. Ik geef vanuit mijn verantwoordelijkheid
aan dat het mogelijk moet zijn om dit op een goede manier op te vangen binnen
mijn portefeuille. Ik zie kans om dat op een goede manier te plaatsen. Het
bedrag van 48 mln. is daarvoor ook heel goed aanwijsbaar. Mevrouw Dupuis spreekt
over goede hulp en steun aan de scholen. De juridische ondersteuning is haar
grote zorg. Het is, gezien de wens die hier leeft, heel realistisch om te
bekijken of wij in het genoemde budget een post onvoorzien kunnen maken. Deze
punten zijn hier aan de orde. Ik meen met mijn beantwoording op een heel goede
manier tegemoet te komen aan de zorgen die in de Kamer leven. De scholen mogen
er niet onder leiden.De voorzitter:Mag ik de heer Schouw vragen op dit punt zijn laatste interruptie te plegen?
Ik hoor erg veel herhalingen van zowel de regering als de Kamer.De heer Schouw (D66):Dan moet het u ook opgevallen zijn dat de staatssecretaris geen antwoord
geeft op de vraag van mevrouw Dupuis. Ik moet die vraag dus opnieuw stellen.
Dat moet u mij maar niet kwalijk nemen.Het gaat over het punt van het uitprocederen. Stel dat de rechter zegt
dat de bedachte aanbestedingsprocedure niet kan. Er komt dan gedurende twee
of drie jaar een procedure richting Luxemburg. Mijn vraag aan de staatssecretaris
is: wat doet zij in de tussentijd. Denkt zij aan scenario's? Die moeten ontwikkeld
worden. Het is immers niet uitgesloten dat die procedure er komt. De leerlingen
blijven echter om boeken vragen. De markt moet gewoon door. Wat doen je dan?
Het antwoord van de staatssecretaris is veel te kort door de bocht. Zij zegt
geloof in het wetsvoorstel te hebben. Het zal volgens haar niet gebeuren.
Dat kan toch niet waar zijn?Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:Ik neem aan dat de heer Schouw mij niet kwalijk neemt dat ik inga op een
zorg die hier neergelegd is. Ik ben hier echter een wetsvoorstel aan het verdedigen.
Ik ga dus niet in op vragen als: wat als de wet, et cetera. De heer Schouw
heeft in het wetsvoorstel kunnen lezen dat er een evaluatie komt. Er ligt
een aantal fundamentele waarden ten grondslag aan deze wet. Ik zal als portefeuillehouder
heel goed volgen dat werkelijkheid en wet goed met elkaar relateren. Het gaat
mij te ver om hier nu al op als-danvragen in te gaan.De heer Schouw (D66):De reden om dat wel te doen is dat er geen zekerheid gegeven kan worden.
Dat heeft de staatssecretaris zelf geschreven. Die zekerheid over de door
haar voorgestelde procedure kan alleen een rechter geven. Dit is geen gewoon
wetsvoorstel. Dit is een geclausuleerd wetsvoorstel. De staatssecretaris heeft
zelf die clausule ingebracht. Ik vind dan ook dat zij de plicht heeft om na
te denken over die scenario's voor het geval het fout gaat en om ons daarover
te informeren.Mevrouw Ten Horn (SP):De staatssecretaris heeft gezegd dat zij niet wil ingaan op de als-dansituatie.
Ik zou dan wel graag horen hoe hard zij staat voor het vrij kiezen van een
boek.Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:Dat is voor mij fundamenteel in dit wetsvoorstel. Dit is klip en klaar.
Zoals het ook fundamenteel is dat leraren erbij zijn betrokken. Dit punt moet
met name in de school vorm en inhoud krijgen. Verder heb ik gezegd dat ik
het belangrijk vind dat scholen niet lijden onder de situatie en daarom heb
ik mij bereid getoond om binnen mijn budget een goede post onvoorzien op te
nemen om daaraan tegemoet te komen.Mevrouw Ten Horn (SP):Als die keuzevrijheid fundamenteel is en er loopt een zaak, kan de staatssecretaris
dan nog antwoord geven op de vraag wat zij doet om het domino-effect tegen
te gaan met rechtszaken vanwege de keuzevrijheid?Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:Op dat moment moet ik het breder bezien. Ik kan niet zo maar even zeggen:
dan doe ik dit of dan doe ik dat. Het is altijd een verhaal dat meer aspecten
omvat en dat ik dan op een goede manier moet beoordelen.De heer De Boer (ChristenUnie):Er is op dit moment geen enkele aanleiding om te veronderstellen dat het
doemscenario uitkomt dat hier rond dwaalt. Integendeel. De staatssecretaris
zegt terecht dat er goede argumenten zijn om te denken dat het ISB-nummer
kan worden benoemd. Sterker nog, zij heeft de stukken daar bij de hand. Deze
discussie is merkwaardig en er wordt een doemscenario geschetst als er wordt
gezegd: er komt een domino-effect en alles zal omvallen. Er is geen enkele
aanleiding om dat te denken.De heer Thissen (GroenLinks):De staatssecretaris heeft de stukken bij de hand van de dienst van de
Europese Commissie die niet gaat over dit risico. De dienst heeft een advies
gegeven, maar de gevolgen van het financiële en het juridische risico
zijn daarmee niet afgedekt. Dit kan slechts na uitspraak van de nationale
rechter, dan wel uiteindelijk na een procedure van het Europese Hof. Het is
onze taak, collega, om hier geen rammelend wetsvoorstel aan te nemen, zeker
niet in het licht van het rapport van de commissie-Dijsselbloem, maar hier
garanties te vragen aan de staatssecretaris. Zij kan die ons niet geven. Het
enige wat haar te doen staat, is het wetsvoorstel in te trekken en het bedrag
te storten in de WTOS.De heer De Boer (ChristenUnie):Zo krijgen wij weer een herhaling van zetten. Er loopt op dit moment geen
procedure. Je kunt dus niet zeggen dat de rechter sowieso aan de orde komt.
Daar weten wij nog niets van.Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:Er zijn diverse vragen gesteld over de pilots en de processen die daarbij
aan de orde zijn, met name door mevrouw Linthorst. Misschien is het goed om
nog eens kort op een rij te zetten waarom pilots geen echte reële optie
zijn. Mijn antwoord aan het begin van het debat werd door de vele interrupties
wat opgeknipt.Scholen zijn aanbestedingsplichtig zodra zij contracten sluiten met een
waarde boven het drempelbedrag. Dat zijn ze eigenlijk al sinds 1992. Die contracten
worden ook nu al gesloten. Dit is in ieder geval aan de orde voor scholen
die met een intern boekenfonds werken.Degenen die pleiten voor uitstel of afstel van het wetsvoorstel met het
doel de scholen te verlossen van het aanbesteden, moeten zich realiseren dat
het voorliggende wetsvoorstel de aanbestedingsregels niet wijzigt. Met andere
woorden, al zouden wij een aantal scholen voor een pilot aanwijzen, dan nog
worden de andere niet minder aanbestedingsplichtig voor de contracten die
zij nu sluiten voor de levering van boeken.Daarnaast biedt dit schijnzekerheid, want de uitspraak in het ene proces
hoeft niet per se de uitspraak in het andere proces te zijn.Tot slot, er zou geen sprake meer zijn van één overgangsjaar,
want zo'n proces kan veel langer duren, wel twee of drie jaar. Dit betekent
dat je zomaar vier of vijf jaar verder bent voordat je echt tot het verstrekken
van gratis schoolboeken kunt overgaan. Als ik dan kijk naar wat ik hier heb
gezegd en wat ik in de brief heb neergelegd, zeg ik dat het, alles afwegende,
de beste beslissing is om nu de stap te zetten.De heer Thissen (GroenLinks):De staatssecretaris noemt nu een aantal aspecten en zij zegt dat de uitspraak
in het ene proces, niet de uitspraak in het andere proces hoeft te zijn. De
onzekerheden nemen alleen maar toe. Tot slot zegt zij in haar pleidooi dat
het heel slecht zou zijn om nu te wachten met de invoering. Het zou een godsgeschenk
zijn als zij nog voordat deze dag overgaat in de volgende, tot het inzicht
zou komen en zich zou laten overtuigen. Als zij zou zeggen: ik debiteer hier
alleen maar onzekerheden en ik probeer een Eerste Kamer te overtuigen die
eerst moet nadenken voordat zij een besluit neemt, want dat is de karakteristiek
van deze Kamer, ik trek het wetsvoorstel in, ik stort het geld in de regeling
die wij al hebben en in de tussentijd kijk ik naar een goed doorwrocht voorstel.
Ik vind het jammer, maar ik hoor de staatssecretaris alleen maar steeds meer
onzekerheden opsommen over dit wetsvoorstel. Straks valt het helemaal uit
elkaar en dan zeggen wij morgen ook nog dat wij een goed wetsvoorstel hebben
aangenomen. Dat kan toch niet zo zijn.Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:Voorzitter. Ik heb alleen geprobeerd aan te geven waarom pilots geen oplossing
bieden. De reden is dat een belangrijk deel van de scholen al aanbestedings plichtig is, het voorstel een lange termijn kent en een pilot in
dit geval niet de duidelijkheid verschaft die wij wel van een pilot verwachten.
Wij willen gratis schoolboeken en de marktwerking bevorderen en dan is dit
toch echt de weg die wij moeten gaan.De heer Essers vroeg mij of ik bereid ben om het Besluit aanbestedingsregels
voor overheidsopdrachten in die zin te wijzigen dat daarin een expliciete
uitzondering voor lesmateriaal wordt opgenomen. Ik heb al aangegeven dat het
eigenlijk aan mijn collega Van der Hoeven is om hierop een antwoord te geven.
Ik doe dat niet om mijn verantwoordelijkheid af te schuiven, maar om de verhoudingen
zuiver te houden. Ik begrijp nu echter dat het voor de heer Essers voldoende
is als ik dit punt bij haar aankaart. Daartoe ben ik natuurlijk bereid.De heer Essers (CDA):Voor alle zekerheid: de staatssecretaris rapporteert de Kamer over de
uitkomsten van dat gesprek?Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:Dat lijkt mij prima.De heer Thissen (GroenLinks):Dat is dan wel mosterd na de maaltijd.Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:Voorzitter. Ik kom nu te spreken over de positie van het mbo.De zorgen over het mbo begrijp ik heel goed. Het is mijn verantwoordelijkheid
om aan te geven wat hierover in het coalitieakkoord staat en welke financiële
kaders daaruit voortvloeien. Dat moet de Kamer echter zeker niet duiden als
een gebrek aan gevoel voor mijn mbo-leerlingen. Zij maken deel uit van mijn
portefeuille en ik werk er bijna dagelijks aan om het mbo zo goed en zo sterk
mogelijk voor de dag te laten komen. Dat verdient het mbo ook zeker, gelet
op het grote aantal jongeren dat naar het mbo gaat. Bovendien heeft de samenleving
die jongeren keihard nodig.Het experiment vmbo-mbo 2 is onderwijsinhoudelijk een nieuwe leergang.
Het is belangrijk om dat vooraf vast te stellen, aangezien het vmbo-mbo 2
daardoor een eigen traject kan hebben. Het vmbo-mbo 2 omvat de laatste twee
jaar van het vmbo en de eerste twee jaar van het mbo. Omdat daarbij overlap
niet is uitgesloten, is de mogelijkheid geschapen om de opleiding in drie
jaar te doen. Dat laat ook maar weer zien dat het echt een aparte leergang
is. Inhoudelijk is het dus geen vmbo en ook geen mbo. Uiteindelijk leidt het
op tot een mbo 2-diploma.Heel veel onderdelen van het beleid moeten nog worden uitgewerkt. Het
vmbo-mbo 2 is een belangrijk experiment. Ik ben dat met iedereen eens. Dat
is overigens ook de reden dat ik start met een ministeriële regeling.
Daardoor kan het experiment namelijk snel van start gaan en scholen zijn daar
blij mee, want ze willen dit experiment dolgraag. Zij willen dat overigens
niet vanwege de kosten, maar omwille van de leerlingen, want zij krijgen daardoor
echt nieuwe mogelijkheden. Bovendien wordt hierdoor schooluitval voorkomen.Wij zijn dus nog druk bezig met de uitwerking. Duidelijk is echter al
wel dat de eerste tranche van deze groep onder het vo zal vallen, omdat de
CFI de uitvoering nog ter hand moet nemen. Dat laat echter onverlet dat het
een eigenstandige leergang is. De tweede groep gaat een jaar later van start.
In totaal zal het gaan om ongeveer vijfduizend leerlingen. Bezien zal worden
of het mogelijk is om meer variatie aan te brengen, maar voor de eerste groep
is gekozen voor het vo-regime.De heer Ten Hoeve (OSF):In dit geval gaat het volgens mij om mbo op niveau 1 of 2. Zo is deze
opleiding toch echt gekwalificeerd. Daar doet het feit dat de opleiding binnen
het vmbo wordt geplaatst, niets aan af.Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:Het is een geïntegreerde leergang vmbo-mbo die drie of vier jaar
kan duren. Het is een eigenstandige leergang die vooralsnog wordt behandeld
via de vo-systematiek. Misschien dat ik meer mogelijkheden kan uitwerken voor
het tweede jaar, maar gelet op de mogelijkheden van de CFI moet ik voor het
eerste jaar deze weg bewandelen.Voorzitter. Ik kom dan toe aan behandeling van de overige punten. De woordvoerder
van het CDA vroeg: waar kunnen de scholen financieel op rekenen? Kunnen kosten
worden voorgefinancierd? Hoe verloopt de toekenningsprocedure gegeven het
feit dat er een gelimiteerd budget beschikbaar is? Op het departement wordt
de ministeriële regeling uitgewerkt. Daarover heb ik de Tweede Kamer
een toezegging gedaan en die zal ik nakomen. Het punt dat wij zojuist besproken
hebben, zal ik daarbij betrekken.Het gaat hierbij om de middelen die scholen zullen ontvangen als tegemoetkoming
voor diverse kosten die zij moeten maken ter invoering van het gratis lesmateriaal
per 1 augustus 2009. Daarover heb ik een afspraak gemaakt. Ik wil de
scholen in staat stellen om een aanvraag in te dienen voor de kosten die zij
eind 2007 of begin 2008 moeten maken en die samenhangen met het Europees aanbestedingsproces.
De aantoonbare kosten worden in 2008 vergoed. Hierbij gaat om de scholen die
nu al werken op de aangegeven manier. Dat zijn er slechts enkele. Daarnaast
ontvangen in september 2008 alle scholen een vast bedrag, onder andere vanwege
de nieuwe kosten voor de Europese aanbesteding. Dit gebeurt met het oog op
de komende lumpsumbekostiging van het gratis lesmateriaal voor het schooljaar
2009/2010. Ten slotte ontvangen alle scholen in mei 2009 een vast bedrag per
leerling ter grootte van ongeveer 10% van het lumpsumbedrag dat zij
voor het gratis lesmateriaal ontvangen. Dit gebeurt ter tegemoetkoming van
de diverse kosten die samenhangen met het toegroeien naar de lumpsumbekostiging.
Sommige scholen moeten die slag nog maken, onder andere ter eventuele overbrugging
van de verschillen. Nogmaals, er zijn scholen die een voordeel ondervinden,
maar ook scholen met een nadeel. Wij geven de scholen dus een bepaald bedrag
voor wat ik zojuist noemde.Na overleg met de VO-raad en de besturenorganisaties krijgen de bovengenoemde
maatregelen hun definitieve vorm. Ik zal hierover dus eerst overleg voeren.
De regeling zal in augustus 2008 worden gepubliceerd. Ik probeer dus zoveel
mogelijk in te spelen op de problemen die zich mogelijk kunnen voordoen, en
een tegemoetkoming te geven die reëel is voor de overgang van het oude
budget naar het huidige.Kan met de 45 mln. een stimulans worden gegeven voor de innovatie bij
het ontwikkelen van leermiddelen? Ik zal nagaan of dat mogelijk is. Ik wil
inderdaad dat sprake is van een stimulans. Ik heb het Kennisnet voor dit doel
al een bepaald budget beschikbaar gesteld. Ik zal nagaan of
ik met de 48 mln. de stimulans kan versterken. Het is wel mijn stellige voornemen
om dat te doen.De woordvoerder van de ChristenUnie vroeg of het wetsvoorstel uitwerking
geeft aan artikel 23. Hierover zijn de zienswijzen gewisseld. Ik meen dat
wij niet zo veel van mening verschillen, maar dat de een het accent net iets
anders legt dan de ander. Ik houd het bij mijn verwoording in eerste termijn.
Misschien wil de geachte afgevaardigde daarmee akkoord gaan.Wat gebeurt er als het budget niet kostendekkend is? Het budget van € 308
is voldoende. Dat is althans de gemiddelde prijs van het boekenpakket. Ik
heb al aangegeven dat ik met de 48 mln. wil inspelen op het werken met overgangsbudgetten,
zodat men als het ware in de nieuwe situatie kan ingroeien. Ik meen dat er
op die manier een goede slag gemaakt kan worden. Nogmaals, de situatie zal
per school verschillen, maar wij zijn uitgegaan van een beredeneerd gemiddelde.
Wij hebben op dit punt navraag gedaan bij een aantal distributeurs en bij
de SLO. Dit is het budget dat wij uiteindelijk voor de scholen beschikbaar
zullen stellen.Mevrouw Dupuis (VVD):Vwo-scholen zeggen dat nu al duidelijk is dat € 308 totaal onvoldoende
is. Ik heb in eerste termijn al gevraagd aan de staatssecretaris welke adviezen
zij de scholen geeft over de aanvulling van de kosten.Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:Nogmaals, ik moet uitgaan van een gemiddelde van € 308; dat
is niet meer dan reëel. Ik kan op die manier de scholen lumpsum bekostigen.
Mijn beeld is dat het heel goed mogelijk moet zijn om voor dat budget goede
boeken aan te schaffen. Nogmaals, het is veel meer dan in andere landen wordt
besteed. Veel scholen kunnen er goed mee uit de voeten. Scholen die er fors
boven zouden stijgen, zullen zich goed moeten beraden op de budgetten. Bovendien
krijgen zij nog een overgangsbudget.Er is gevraagd waarom de 300 mln. niet wordt geïnvesteerd in de kwaliteit
van het onderwijs. Laat een ding helder zijn: als dit voorstel er niet was
geweest, was er ook geen 300 mln. gegeven richting de OCW-begro­ting.
Een groot deel, meer dan tweederde, komt voor Jeugd en Gezin en van het ministerie
van Sociale Zaken. Er is inderdaad voor gekozen om ouders van kinderen in
het voortgezet onderwijs tegemoet te komen in de kosten voor de boeken in
het voortgezet onderwijs. Die 300 mln. was niet aan de orde geweest; uiteindelijk
gaat zo'n 90 mln. van de onderwijsbegroting hiernaar toe. Een heel groot deel
wordt betaald door andere ministeries en terecht, omdat er een dubbele doelstelling
is.De heer Thissen (GroenLinks):Komt het uit de armoede-enveloppe?Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:Het komt ten eerste uit de enveloppe van Sociale Zaken...De heer Thissen (GroenLinks):Dat is de armoede-enveloppe: bestrijding van armoede enzovoorts.Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:Dat idee heb ik niet. De heer Thissen zegt dit, maar het is mijns inziens
niet aan de orde. Volgens mij is het de enveloppe rondom het inkomensbeleid.
Ten tweede komt het uit de enveloppe Jeugd en Gezin van minister Rouvoet.De heer Thissen (GroenLinks):De enveloppe rondom het inkomensbeleid is vooral bedoeld om de armoede
in dit land te bestrijden, dus met die 300 mln. worden al die rijke mensen
gefinancierd die die lespakketten kunnen betalen.Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:Nee, want eerst lag er het regeerakkoord en toen zijn de enveloppen gekomen.
Bij de enveloppe rondom het inkomensbeleid hebben wij er nadrukkelijk rekening
mee gehouden dat uit die enveloppe ook middelen zouden moeten komen voor deze
doelstelling. De conclusie van de heer Thissen klopt dan ook niet.De invoeringskosten mogen eigenlijk niet meer dan 5% bedragen;
waarom zijn de invoeringskosten nu 10% tot 15%? Ik meen dat
ik die vraag al heb beantwoord in de richting van de heer Schouw. Wat mij
betreft, geldt dat antwoord ook voor de VVD-fractie.Hoe garandeert u een gunstige prijs-kwaliteitver­houding en ook de
kwaliteit van de schoolboeken, zo vraagt de SP-fractie. Ik moet allereerst
aansluiten bij de woorden van de heer De Boer: let op dat de inspectie niet
op boeken en dergelijke gaat letten. Ik heb gezegd dat de inspectie let op
de generieke kwaliteit in een onderwijsinstelling en vaak niet te belabberd
is om ook aan te geven welke aspecten daaraan debet of credit kunnen zijn.
De inspectie zal inderdaad niet op de kwaliteit van de leermiddelen letten.
Dat is echt een zaak van de school. Hier komt toch het "hoe" en
het "wat" van Dijsselbloem naar voren. Het is echt aan de scholen
om met die € 308 kwalitatief goede boeken te kopen, wat naar mijn
mening moet kunnen.Mevrouw Ten Horn (SP):In de memorie van antwoord hebt u gezegd dat u geen antwoord gaf op de
prijs, omdat u keek naar de kwaliteit. Wat bedoelt u dan, als u zegt dat u
kijkt naar de kwaliteit van de boeken en dat die in de prijs-kwaliteitverhouding
belangrijk was? Zo hebt u het letterlijk gezegd in de memorie van toelichting.
Wie let er dan wel op de kwaliteit van de boeken, als de inspectie er niet
op let?Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:Wij hebben toch de schoolbesturen om daar goed op te letten. Ik heb stellig
de indruk dat wij met € 308, vele malen over de kop ten opzichte
van andere Europese landen, in staat moeten zijn om kwalitatief goede boeken
te kopen.Wanneer moet er uiterlijk een koninklijk besluit worden genomen over het
tweede overgangsjaar? Ik acht die kans niet reëel. Als ik al een datum
zou moeten noemen, zou dat het eind van dit jaar of begin 2009 moeten zijn.
Maar nogmaals, het zal gewoon afhangen van de omstandigheden. Niet voor niets
wordt er gesproken over onvoorziene omstandigheden. Die kunnen zich natuurlijk
altijd en op elk moment voordoen. Op dat moment zal ik gewoon moeten kijken
hoe ik daarmee omga en of ik het koninklijk besluit dan wil gebruiken.Het aannemen van de motie van de VVD ontraad ik. Deze motie komt niet
tegemoet aan de doelstelling van de kostenbeheersing, waarover ik zojuist
uitgebreid heb gesproken. De stijgende kosten van de schoolboeken
worden niet in de hand gehouden en dan komen er gewoon rekeningen voor de
ouders. Daardoor zal het blijven voorkomen dat kinderen zonder schoolboeken
op school komen. Ook alle andere aspecten die ik in dit kader heb genoemd
blijven dan aan de orde. De motie komt bovendien niet tegemoet aan de vermindering
van de lasten voor de ouders die de weg naar de WTOS niet weten te vinden.
Er is immers nog een behoorlijke onderbenutting van de WTOS. De WTOS blijft
overigens inderdaad buiten de inkomensafhankelijke uitkering. Deze wet blijft
overeind. Ik zadel daar niet mijn collega Rouvoet mee op. Het is een bewuste
keuze van het kabinet om deze boeken op deze manier in te voeren. De consequentie
is dan dat ervoor gezorgd moet worden dat de mbo-leerlingen een beroep kunnen
blijven doen op de WTOS. Dat lijkt mij niet meer dan netjes. Via de inkomensafhankelijke
toeslag kan die specifieke groep niet goed in beeld worden gehouden. Dan zouden
wij te veel problemen genereren.Ik meen dat ik alle vragen heb beantwoord. Tot slot kom ik bij de motie
die ingediend is door de coalitiepartijen. In deze motie wordt de regering
opgeroepen om de specifieke situatie van ouders met leerlingen op het mbo
nader te onderzoeken op financiële gelijkwaardigheid in de bijdrage aan
studiekosten met ander voortgezet onderwijs en wordt de regering tevens verzocht
de Kamer over de uitkomsten daarvan na de zomer te informeren en bij gebleken
ongerechtvaardigde verschillen voorstellen te doen om deze op te heffen. Met
het eerste deel van de motie kan ik uit de voeten. Ik zal er heel graag voor
zorgen dat een aantal zaken goed in beeld wordt gebracht. De zorg die hier
door de diverse fracties is geuit, begrijp ik. Ik wil dit heel graag goed
in beeld brengen. Het tweede deel van de motie – het doen van voorstellen –
is niet aan mij maar des kabinets. Dat is klip en klaar. Ik kan mij dus vinden
in een deel van deze motie. Ik ben namelijk bereid om onderzoek te laten doen
naar het verschil tussen mbo-leerlingen en leerlingen in het voortgezet onderwijs.
Ook mij gaan de leerlingen in het mbo aan het hart. Ik ben zeker bereid de
resultaten hiervan na de zomer naar de Kamer te sturen.Mevrouw Linthorst (PvdA):Bij de indiening van deze motie heb ik expliciet gezegd dat de motie niet
gericht was aan de staatssecretaris, maar via de staatssecretaris aan het
kabinet. Wij weten natuurlijk ook dat de staatssecretaris hier geen toezegging
kan doen over het doen van voorstellen. Kan de staatssecretaris wel toezeggen
dat zij dit verzoek met verve aan het kabinet overbrengt?Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:Als deze motie wordt aangenomen, spreekt het vanzelf dat zij bij de regering
terechtkomt. Ik zal zeker de achtergrond vertellen die ten grondslag heeft
gelegen aan deze motie. De betrokkenheid van de Kamer zal ik ook naar voren
brengen. Ik wil over mijn positie wel helder zijn: ik kan alleen garanderen
dat ik voor het eerste deel ga.Mevrouw Ten Horn (SP):Ik zie de voorzitter kijken, alsof zij zegt: het wordt laat, maar mevrouw
Linthorst heeft mij daarnet verwezen naar de staatssecretaris, die zou uitleggen
wat wij onder "na de zomer" zouden moeten verstaan in deze motie.
Ik hoor graag een concrete datum.Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:Voorzitter. Ik heb er geen bezwaar tegen om te zeggen dat dit onderzoek
er na de zomer zal liggen, natuurlijk nog dit jaar. Wellicht het najaar, waar
mevrouw Linthorst het over had. Daar kan ik mij iets bij voorstellen.Mevrouw Ten Horn (SP):Ik heb daarnet aan mevrouw Linthorst gevraagd of dat voor of na de algemene
beschouwingen is. Mag ik dat concreet vragen, als u geen datum wilt geven?Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:Voorzitter. Dat vind ik moeilijk te zeggen. Ik vind dat je het allereerst
goed moet doen. Ik zal nader bekijken hoe ik dat aanpak. Kan ik het ervoor
doen, dan zal ik het ervoor doen. Nogmaals, ik zeg tegen mevrouw Ten Horn
dat wij het in alle nuchterheid bekijken. Het onderzoek ligt er. Als portefeuillehouder
moet ik zeggen dat ik geen middelen heb om er een, twee, drie mee aan de slag
te kunnen. Ik vind wel dat met zulke vragen geen verwachtingen moeten worden
gewekt die ik niet kan waarmaken. Ik zal het onderzoek aanpakken. Dat vind
ik mijn taak en dat zal ik ook doen, omdat ik de zorg van de Kamer begrijp.
Dat is mijn reactie.De heer Schouw (D66):Ik heb nog een opmerking en een vraag. De opmerking is dat de staatssecretaris
hier volgens mij namens het kabinet staat. Op zichzelf is het ook heel redelijk,
als deze Kamer een vraag stelt aan de staatssecretaris, dat zij dat namens
het kabinet doet. Dat dit nu niet gebeurt, daar kan ik een duiding aan geven.Ik wil het nog even hebben over wat volgens mij cruciaal was in de tweede
termijn van de Partij van de Arbeid; de spijkerharde toezegging dat alle kosten
voor juridisch advies en bijstand zouden moeten worden vergoed. Ik begrijp
dat het kabinet zegt dat het allemaal wel waar zal zijn, maar dat het budget
is gemaximaliseerd op 48 mln. De staatssecretaris gaat daar niet overheen.
Verder zegt zij wel bereid te zijn om enige, niet nader gespecificeerde proceskosten
te betalen. Verder heb ik begrepen dat zij tussen neus en lippen door heeft
gezegd dat zij er ook nog wel een brief over wil sturen.Ik wil weten of ik dit allemaal goed heb geïnterpreteerd, of zij
bereid is om die brief alsnog te sturen en welke elementen zij in die brief
denkt te gaan opnemen. Aan de vertegenwoordiger van de Partij van de Arbeid
vraag ik of dat dan die spijkerharde toezegging is dat alle kosten moeten
worden vergoed.Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:Volgens mij ben ik daarnet heel helder geweest. Ik heb het gehad over
de proceskosten en dat wij deze met de taskforce zo goed mogelijk zullen ondersteunen.
Op de vraag of wij dan allerlei advocaten willen vergoeden, heb ik gezegd:
dat doen wij niet. Wij zullen dan gewoon ondersteuning bieden, zodat scholen
dat proces op een goede manier kunnen doorlopen. Mevrouw Linthorst gaf de
juridische ondersteuning op een heel goede manier aan. Als de overheid het
betaalt, is het heel logisch dat de overheid ook invloed heeft op degene die
dat ondersteunt. Wij zullen dat arrangeren. Ik heb uitgelegd hoe het zit met
de beheersbaarheid van de kosten die vervolgens uit een proces kunnen voortkomen,
zoals boetes et cetera, gelet op de ervaringen die er zijn. WAO-kosten zou
ik niet voor mijn rekening nemen.Mevrouw Linthorst (PvdA):Ik heb begrepen van de staatssecretaris dat de scholen niet opdraaien
voor de kosten, als zij zich houden aan procedures en ondersteund door de
taskforce alles volgens het boekje doen en dan toch worden geconfronteerd
met kosten buiten hun schuld die het gevolg zijn van een verschil in interpretatie
van de aanbestedingsregeling, maar ik hoor het graag als het niet zo is.Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:Dan hebben wij het over proceskosten en kosten die voortkomen uit gerechtelijke
uitspraken, boetes, et cetera. Daar zullen wij dan gewoon onze verantwoordelijkheid
moeten nemen.Ik ben zo ver. Nogmaals, recapitulerend, ik kan de aanneming van de motie
voor een deel voor mijn rekening nemen en voor een deel is het aan het kabinet,
en kan ik dat hier niet aanraden.De beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Ik dank mevrouw de staatssecretaris voor de reactie in tweede termijn.Mevrouw Linthorst (PvdA):Onze fractie verzoekt om een korte schorsing.De voorzitter:Ik schors de vergadering voor tien minuten.De vergadering wordt van 23.37 uur tot 23.50 uur geschorst.De voorzitter:Ik stel de Kamer voor, conform de afspraak in het College van Senioren
van 20 mei 2008, de stemming direct te doen plaatsvinden. Er zullen tevens
twee moties in stemming worden gebracht, met de letters E en F. Volgens het
Reglement van Orde vindt eerst stemming plaats over het wetsvoorstel en daarna
over de moties, tenzij de Kamer anders beslist.Het woord is aan mevrouw DupuisMevrouw Dupuis (VVD):Voorzitter. De fracties van de VVD, D66, GroenLinks en de SP willen graag
stemmen over de motie-Dupuis c.s. met letter E voordat er over het wetsvoorstel
wordt gestemd. Wij vragen daarvoor toestemming aan de Kamer. Tevens verzoeken
wij om een hoofdelijke stemming.De voorzitter:Dit moet ik aan de Kamer voorleggen, want de Kamer gaat over haar eigen
orde en haar eigen agenda, bij meerderheid.Ik stel voor, de motie-Dupuis c.s. met letter E in stemming te brengen
voordat over het wetsvoorstel wordt gestemd en daarover een hoofdelijke stemming
te doen plaatsvinden.De heer Noten (PvdA):Voorzitter. Er is geen enkele reden om hoofdelijk te stemmen over de motie.
Wel vinden wij het prima dat de motie vóór het wetsvoorstel
in stemming wordt gebracht. Een hoofdelijke stemming kost tijd. Mochten leden
van de Senaat afwijkend van hun fractie willen stemmen, dan moeten zij dat
zichtbaar maken door op te staan dan wel te blijven zitten.De voorzitter:Ik constateer – gelet op instemmende gebaren – dat de fracties
van het CDA, de ChristenUnie en de SGP dezelfde mening zijn toegedaan als
de heer Noten.Ik stel vast dat de Kamer heeft bepaald dat eerst de motie-Dupuis c.s.
in stemming wordt gebracht. Wij zullen daarover stemmen bij zitten en opstaan.In stemming komt de motie-Dupuis c.s. (31325, letter E).De voorzitter:Ik constateer dat de aanwezige leden van de fracties van de PvdA, het
CDA, de ChristenUnie, de SGP en de OSF tegen deze motie hebben gestemd en
die van de overige fracties daarvoor, zodat zij is verworpen.Dan stemmen wij nu over het wetsvoorstel.Het woord is aan de heer Schouw.De heer Schouw (D66):Voorzitter. Ik verzoek om hoofdelijke stemming over het wetsvoorstel.De voorzitter:In het College van Senioren is al afgesproken dat over het wetsvoorstel
hoofdelijk zal worden gestemd. Ik constateer dat de Kamer daarmee instemt.In stemming komt het wetsvoorstel.De voorzitter:Ik geef gelegenheid tot het afleggen van stemverklaringen vooraf.Mevrouw Dupuis (VVD):Voorzitter. Ik kan kort zijn. Dit wetsvoorstel zal, als het aangenomen
wordt, voor blijvende, langdurige, grote onrust en onzekerheid leiden voor
de scholen. Het past de Kamer niet dat deze wet erdoor heeft kunnen komen.
Dat had niet mogen gebeuren.Mevrouw Linthorst (PvdA):Voorzitter. Het zal duidelijk zijn aan alle aanwezigen dat wij grote moeite
hebben gehad met dit wetsvoorstel. Wij vinden dat de staatssecretaris op een
aantal punten behoorlijke toezeggingen heeft gedaan, met name als het gaat
om het niet bij de scholen leggen van de kosten. Wat ons eigenlijk over de
streep heeft getrokken, is haar uitspraak van een paar minuten geleden, toen
zij zei: de keuzevrijheid is voor mij fundamenteel. Daaruit trekken wij de
conclusie dat er, op het moment dat zich problemen zouden voordoen bij de
interpretatie van de aanbestedingsregeling, een oplossing voor wordt gezocht,
omdat daarmee ook de keuzevrijheid in het geding komt.Wij zullen in overgrote meerderheid voor stemmen. Een van onze fractieleden
zal tegen stemmen, omdat het punt van het mbo en dat daar te weinig concrete
toezeggingen op zijn gedaan als zeer zwaarwegend en een weeffout in de wet
wordt gezien.De heer Schouw (D66):Voorzitter. Ik heb vijf opmerkingen. Ten eerste creëert het wetsvoorstel
maximale onzekerheid de komende jaren voor het onderwijs. Het legt
een bom onder de rust die er moet zijn in het onderwijs. Dat vinden wij slecht.
Ten tweede komen de investeringen die wij hiermee doen maar voor een deel
terecht bij het verbeteren van de kwaliteit van het onderwijs. Zij komen vooral
terecht in de bureaucratie en bovenal in inkomenspolitiek, en daar moeten
wij het onderwijsbeleid niet voor inzetten. Ten derde kan ik niet anders concluderen
dan dat de risico's die hieraan gekoppeld zijn, volledig worden ontkend. Ten
vierde: sta mij toe te zeggen dat de toezeggingen die zijn gedaan, de hardheid
hebben van roomboter die al een uur in de warme kamer heeft gestaan. En ten
vijfde heeft de rol van deze Kamer als hoeder van de kwaliteit van wetgeving
weer een nieuwe en buitengewoon interessante casus bij.Vóór stemmen de leden: Tan, Terpstra, Timmerman-Buck, Vedder-Wubben,
De Vries, De Vries-Leggedoor, Werner, Westerveld, Willems, Van de Beeten,
Bemelmans-Videc, Van den Berg, Van Bijsterveld, De Boer, Doek, Dölle,
Eigeman, Essers, Franken, Goyert, Haubrich-Gooskens, Hendrikx, Hillen, Ten
Hoeve, Holdijk, Janse de Jonge, Klein Breteler, Kuiper, Lagerwerf-Vergunst,
Leunissen, Linthorst, Meurs, Noten, Putters, Rehwinkel, Russell en Schuurman.Tegen stemmen de leden: Thissen, Yildirim, Asscher, Biermans, Böhler,
Broekers-Knol, Dupuis, Duthler, Elzinga, Engels, De Graaf, Hermans, Hofstra,
Ten Horn, Huijbregts-Schiedon, Kneppers-Heijnert, Laurier, Meindertsma, Meulenbelt,
Peters, Quik-Schuijt, Rosenthal, Schaap, Schouw, Slager, Slagter-Roukema,
Smaling, Strik en Swenker.De voorzitter:Ik constateer dat dit wetsvoorstel met 37 tegen 29 stemmen is aangenomen.In stemming komt de motie-Linthorst c.s. (31325, letter F).De voorzitter:Ik geef gelegenheid tot het afleggen van een stemverklaring vooraf.Mevrouw Ten Horn (SP):Voorzitter. De motie gaat over de mbo'ers. Vanavond, eigenlijk de hele
dag, heb ik de mbo'ers naar voren gehaald, met name de zestien- en zeventienjarigen.
Een deel van deze motie is voor ons niet nodig. Onderzoek is dan ook overbodig.
Het is duidelijk: er wordt gediscrimineerd en er is rechtsongelijkheid. Op
grond van inkomenspolitieke overwegingen hoeft mijn fractie deze motie evenmin
te steunen, maar gelet op het feit dat het wetsvoorstel zojuist is aangenomen,
zal mijn fractie toch deze motie steunen, vooral vanwege het laatste deel
van de motie. Wij hopen dat wij hiermee extra steun geven aan de staatssecretaris
in die zin dat zij zo kort mogelijk na de zomer en als het enigszins kan voor
het debat met voorstellen ter zake komt. Wij willen de staatssecretaris daaraan
houden. Op die manier hopen wij ook dat wij voor de mbo'ers toch wat voor
elkaar krijgen.De voorzitter:Ik constateer dat de aanwezige leden van de fracties van de VVD en D66
tegen deze motie hebben gestemd en die van de overige fracties ervoor, zodat
zij is aangenomen.Sluiting 00.04 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20072008-1258-1311.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl