Voortzetting van de algemene politieke beschouwingen naar aanleiding van de Miljoenennota voor het jaar 2006 (30300)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2005-2006, pag. 32-67

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

29-09-2005

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2005-2006

nr. 2, pagina 32-67

21-09-2005

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 30300Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Voortzetting van de algemene politieke beschouwingen naar aanleiding van de Miljoenennota voor het jaar 2006 (30300)Pagina 32-67
Presentie en opening (woensdag 21 september 2005)Pagina 5-5
Regeling van werkzaamheden (woensdag 21 september 2005)Pagina 32-32
Lijst van ingekomen stukken, met de door de Voorzitter terzake gedane voorstellen (woensdag 21 september 2005)Pagina 67-69
Algemene politieke beschouwingen naar aanleiding van de Miljoenennota voor het jaar 2006 (30300)Pagina 5-32

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 234 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de voortzetting van:de algemene politieke
beschouwingen naar aanleiding van de Miljoenennota voor het jaar 2006 (30300).De beraadslaging wordt hervat.De heer Van Aartsen (VVD):Voorzitter. De Nederlandse samenleving heeft behoefte aan houvast, aan
een beeld, een perspectief. Dit biedt een koopkrachtplaatje niet. Cijfers,
schema's en tabellen zijn buiten deze zaal abstracties en die kunnen het gevoel
van mensen, om het persoonlijker te maken: mijn gevoel, niet vangen. Wij hebben
het hier vaak over megatrends terwijl de mensen te maken hebben met micronarigheid.
Je zou haast kunnen zeggen dat het de grote wereld tegen de kleine wereld
is. Wij, politici, spreken over globalisering, terrorisme en vergrijzing,
maar mensen willen gewoon weten: Behouden mijn kinderen hun baan? Kan ik nog
wel veilig met de metro? Wat ga ik volgend jaar aan mijn ziektekosten betalen?Eén houvast hadden wij altijd: elk jaar wordt het een beetje beter.
Dat was sinds de laatste jaren van Paars II ook niet meer vanzelfsprekend.
Die zekerheid was ook weggeslagen. Nu wij aan het einde staan van de langste
recessie sinds de Tweede Wereldoorlog, hebben wij gelukkig weer een stijgende
lijn te pakken.Vanochtend is de vraag al aan de orde gesteld, maar mijn fractie heeft
er in de afgelopen periode ook mee geworsteld: wat is het probleem van dit
kabinet? Wij weten hoe impopulair dit kabinet is. Veel maatregelen van het
kabinet stuiten op weerstand. Eergisteravond hebben wij weer tegenvallende
enquêtes gezien en de slechte cijfers over het vertrouwen van het Nederlandse
volk in het kabinet. En die cijfers werden nog wel gepresenteerd door Netwerk,
een programma van een omroep, de NCRV, waarvan de minister-president ooit
vice-voorzitter was!De klassieke houding van regeringspartijen, ook van de VVD – ik
zeg het er maar eerlijk bij – is dat wij ons spiegelen aan al die kabinetten
in binnen- en buitenland die "tegen de stroom in" doorgaan of doorgegaan
zijn met hervormingen. Wij doen dat in het besef dat deze kabinetten er pas
achteraf de dankbaarheid voor zullen oogsten. Voor die houding kan de VVD-fractie
waardering opbrengen. Bovendien – ik vind dat ik daarover open en eerlijk
moet zijn – zitten wij zelf ook in het schip.Er is echter één maar. Het gevoel tegen de stroom in te
moeten roeien omdat het moet, kan alleen effectief zijn en resultaten opleveren,
gezien de onzekerheid van veel mensen, als duidelijk is wat het doel van het
kabinet is. Collega Bos, collega Marijnissen en collega Verhagen hebben hierover
terecht gesproken. Het doel is niet het nemen van maatregelen. Het doel is
het land vooruit te helpen. Het doel is het gedeelde besef: daar gaan wij
naartoe.Dat gedeelde besef bereik je niet door meer communicatie, door nog een
keer uit te leggen wat je doet of door de bekende voorlichtersveldslagen over
beeldvorming. Het gaat om motivatie. Mensen, waarom doen wij dit? Dat vraag
ik mijzelf ook af ... Ik hoor nu gelach vanuit de zaal. Deze reactie had ik
ingecalculeerd. Ik ben dan ook blij dat de Kamer en het publiek zo reageren.
Ik vraag mij dat dus zelf ook af. Waarom doet de VVD dat? Waarom doe ik dat
eigenlijk? Ik doe dat, omdat ik, mijn fractie en het kabinet willen dat Nederland
een land wordt waar iedereen zich thuis voelt. Nederland moet een land worden
waar je je boterham kunt verdienen, waar je huis en je buurt veilig zijn,
waar je pensioen veilig is, waar ouderen veilig over straat kunnen gaan en
waar kinderen fluitend naar school kunnen fietsen. Mijn fractie gelooft dat
dit kan. Gunt u het mij om heel even vooruit te kijken; interrumperen kan
daarna dan wel. Welk Nederland staat ons voor ogen in 2015? Waarom zou Nederland
niet het New York van de Europese Unie kunnen zijn? Ons land is zelfstandig,
energiek, handelsgericht, cultureel toonaangevend; een land waar de inwoners
van houden. Rotterdam en Amsterdam zijn hightechcentra en broedplaatsen van
talent. Het Groene Hart is ons Central Park, een groene long voor dit land.
Eindhoven is het energieke middelpunt van het zuiden van ons land. De verkeersinfarcten
in het westen en zuiden van ons land zijn opgelost. Tussen de
vier grote steden van dit land ligt een metroverbinding, nadat drie burgemeesters
dat tot inzet hadden gemaakt van hun verkiezingscampagne. Een tweede, inherent
veilige, kerncentrale is in aanbouw. Nederland heeft een hoofdrol veroverd
in de sectoren verzekeringen en pensioenen, entertainment,"life sciences",
duurzame energie – en energie sowieso – en water. Dit zijn zomaar
enkele voorbeelden. Transport is sterk als vanouds. Men leert Engels en Spaans,
maar aan het curriculum van de scholen is ook Chinees toegevoegd. Het is hard
werken geblazen om de nieuwe economieën het hoofd te bieden, maar dat
lukt, omdat de Nederlanders dat graag doen. Ouders voelen zich echt vrij om
te kiezen voor een combinatie van arbeid en zorg.Ik maak even een uitstapje naar het nu, want wij weten allemaal hoe het
op dit moment is. Momenteel is er voor nul- tot vierjarigen kinderopvang van
acht uur 's ochtends tot zes uur 's avonds. Zodra kinderen naar de basisschool
gaan, begint het spitsuur: brengen om half negen, weer halen om twaalf uur,
weer brengen om één uur, en weer halen om half vier. Heel veel
ouders moeten buitenschoolse opvang regelen. Dan zwijg ik nog maar over het
fenomeen dat wij allemaal wel kennen, namelijk het voetballen, de balletles
en alles wat daarbij hoort, en over al die schooldagen die uitvallen door
adv of cursussen. Dat moet in 2015 echt helemaal anders zijn. Ik hoop dat
wij dan al jaren een heldere afspraak hebben met alle scholen op grond waarvan
ouders en leerlingen die dat willen, faciliteiten hebben van half acht 's
morgens tot half zeven 's avonds. Over de precieze tijden is een uitgebreide
discussie gevoerd binnen onze fractie. Wat in Engeland en Frankrijk en enkele
andere Europese landen om ons heen al lang traditie is, gebeurt dan ook eindelijk
in Nederland.Nog belangrijker is het, dat de leraar gewoon weer les geeft. Hij is geen
maatschappelijk werker of psycholoog, geen surrogaatvader of -moeder, die
het uurtje dat hij over heeft kan besteden aan opwekken tot zelfstudie. Neen,
in 2015 is onderwijs onderwijs, en de leraar geeft les. Het prachtige geschiedenisinstituut
van Jan Marijnissen, waar de heer Verhagen zich vandaag bij heeft aangesloten,
hebben wij dan ook al jaren, hoop ik.Nederlanders hebben in 2015 ook het vertrouwen van de overheid gekregen.
Burgers, buurten en lokale besturen hebben meer ruimte dankzij een nieuwe
toets voor het rijksbeleid. Deze bestaat eigenlijk maar uit één
dwingende vraag: is geen beleid niet beter dan wel beleid? Dat ruimt namelijk
ontzettend goed op. Het aantal beleidsambtenaren is in dat fictieve jaartal
tot de helft gedaald, wat mij betreft niet alleen bij de rijksoverheid, maar
ook bij de gemeentelijke en provinciale overheden. Minder beleid, betere uitvoering.
De belasting kan naar beneden, de administratieve lasten zijn tot eenderde
gedaald. ICT wordt daar allang op een breed front voor ingezet. Product- en
bedrijfsschappen zijn weg. Er is één gemeentelijk loket voor
vergunningen. Volgens mij is er één gemeente in Nederland die
dat inmiddels geregeld heeft, namelijk de gemeente Moerdijk, al doe ik daar
vast weer heel veel andere gemeenten onrecht mee. Er zit daar overigens geen
VVD-wethouder in het college. Dat zeg ik ook maar meteen. Het is, geloof ik,
wel een VVD-burgemeester, maar de wethouders die aan de knoppen zitten, hebben
dat geregeld. Ondernemen is dus weer leuk geworden. In de Nederlandse staat zijn de burgers de baas. De staat is terug in
zijn hok. Hij heeft zijn maatschappelijke tentakels ingetrokken en is weer
magistratelijk geworden – dat is, geloof ik, de enige term die ik daarvoor
kan vinden – en daarmee ook aanspreekbaar. Je kunt een politieagent,
een rechter, een officier van justitie en elke andere overheidsfunctionaris
gewoon op zijn of haar verantwoordelijkheid aanspreken. Je kunt, zoals het
ooit was en ik geloof dat dit een van de goede dingen was die wij in de afgelopen
jaren hebben gehoord, leunen tegen deze mensen. Dat is volgens mij voor een
maatschappij verschrikkelijk belangrijk. Ver achter de horizon ligt dan het
gevoel dat ons allemaal, in ieder geval ons van de VVD-fractie, bekroop vorige
week in en na de discussie over de Schiedamse parkmoordzaak, die vreselijke
kwestie.Onze kinderen van nu blikken in 2015 met optimisme naar de toekomst. Er
is werk. Nederlandse jongeren van Marokkaanse of Turkse komaf zijn immuun
voor de lokroep van de imam die de weg is kwijtgeraakt en niemand is nog bang
om vanwege zijn naam geweigerd te worden voor een stage, een baan of voor
de toegang tot de discotheek. Jongens en meisjes van alle gezindten, van alle
kleuren, genieten in een vrije samenleving. Dat zijn – en ik geef toe
dat het een tamelijk persoonlijk verhaal is – wat flarden van mijn beeld
van 2015. Meer dan flarden zijn het niet, maar zij tonen een nieuw Nederland
en een energiek Nederland. Een land, ook die term viel vanochtend al, om trots
op te zijn.Dit beeld van 2015 is geen luchtkasteel. Wij willen daar als VVD-fractie
stap voor stap op af. Alleen moeten er dan wel een aantal dingen gebeuren.
Dat doet dit kabinet. De maatregelen die dit kabinet neemt, daar wil ik heel
helder over zijn...De voorzitter:Voordat u van het beeld overgaat naar de maatregelen, krijgt u een interruptie.De heer Van Aartsen (VVD):Ik wil één zin nog afmaken.De voorzitter:Gaat uw gang.De heer Van Aartsen (VVD):Dat vind ik namelijk een belangrijke zin. De maatregelen die dit kabinet
voorstelt voor dit jaar, dát perspectief steunen wij dus.De heer Van As (LPF):Voorzitter. Ik werd even stil toen de heer Van Aartsen met zijn verhaal
begon. Toen dacht ik: zou hij ook naar de Efteling zijn geweest? Maar goed,
dat laat ik even in het midden. In ieder geval komt zijn verhaal op mij behoorlijk
fortuynistisch over. Wellicht heeft hij enige bekering ondergaan. Alleen schuift
hij het door naar 2015. Ik hoop dat hij dan nog in het land is, want dan kunnen
wij hem daar ook op afrekenen. Ik neem immers aan dat wij hem daarop kunnen
afrekenen, als de VVD deel zal blijven nemen in de regeringscoalitie.De heer Van Aartsen (VVD):Het antwoord daarop is natuurlijk ja.De heer Van As (LPF):Dan hebt u nog een lange weg te gaan.De voorzitter:U krijgt uw antwoord, mijnheer Van As.De heer Van Aartsen (VVD):Voorzitter. Ik had dit type reactie eerlijk gezegd min of
meer verwacht. Toch is het volgens mij echt belangrijk, vinden wij als fractie,
om aan te geven wat voor beeld wij nou eigenlijk hebben van Nederland, wat
voor perspectief wij hebben. Ik zou – maar dat staat de voorzitter mij
natuurlijk niet toe– daar nog wel een kwartier langer over kunnen praten.De voorzitter:U hebt nog een kwartier.De heer Van Aartsen (VVD):Ja, maar ik heb nog een paar andere dingen! Ik wil het ook nog even over
het nu hebben. Ik ben heel persoonlijk begonnen. Wij vragen ons steeds af
waarom uitgerekend wij dit allemaal doen, wetend wat de kritiek is. Die horen
wij dag aan dag. Mijn ervaring is dat wij dat alleen kunnen uitleggen. Dan
moet je de mensen zeggen in welk perspectief het past en waar wij naartoe
willen. Dat heb ik hier neer willen leggen. Daartussen zit heel veel. U wilt
nu een discussie over een intern partijpolitieke kwestie van de VVD.De heer Van As (LPF):Voorzitter. Ik ben heel serieus. Ik stel het zeer op prijs dat u uw visie
presenteert. Ik meen het. Ik steek niet de draak met u, mocht u dat denken.De heer Dittrich (D66):Ik vond het perspectief van de heer Van Aartsen zeer wenkend. Er moeten
natuurlijk wel daden worden gesteld, willen wij het mooie toekomstbeeld van
2015 verwezenlijkt zien. Ongetwijfeld gaat de heer Van Aartsen het daar nog
over hebben. Een ding wil ik vast opmerken. In dat New York van 2015 moet
het verkeer kunnen doorstromen en moet de trein kunnen rijden. De mobiliteit
moet goed zijn. Nu heeft de commissie-Nouwen waarin de ANWB, werkgeversorganisaties
en noem maar op zaten, met het oog daarop een voorstel gedaan. De VVD-fractie
heeft dat tot mijn stomme verbazing gezegd niet te willen, ondanks de aanneming
van de motie-Hofstra door de Kamer. Waarom zorgt de heer Van Aartsen er niet
voor dat hij zijn prachtige toekomstbeeld dichterbij brengt door bijvoorbeeld
de kilometerheffing te introduceren?De heer Van Aartsen (VVD):Daar heb ik het later nog over. Ik wil eerst nog wat over het nu zeggen.De voorzitter:Ik stel voor dat de heer Dittrich daarop wacht. Dan kan hij daar uiteraard
op reageren, als hij dat wenst.De heer Dittrich (D66):Ik wacht het in spanning af.De heer Marijnissen (SP):Voorzitter. Ik ben aangenaam verrast en vind het moedig van de heer Van
Aartsen om zo een schets te geven van het jaar 2015. Pikant was wel dat hij
even zei dat het een zeer persoonlijke benadering was. Je zou je haast afvragen
hoe zijn fractie erover denkt. Ik had hem hier in ieder geval nog wel een
kwartier over willen horen spreken. Maar goed, dat even terzijde. Ik merk
dat je gesteund wordt, Van Aartsen! Geweldig.De heer Van Aartsen (VVD):Ja, veel dank voor je vraag!De heer Marijnissen (SP):Ja, ik heb het ze tenminste gevraagd. Het is mij niet ontgaan dat de heer
Van Aartsen de toekomst van Nederland in de Verenigde Staten plaatst, want
hij had het over New York, niet waar? Nu heb ik één prangende
vraag. Over tien jaar zit er een kabinet-Van Aartsen. Heeft dat ook 15%
vertrouwen van de bevolking?De heer Van Aartsen (VVD):Mijnheer Marijnissen, ik ken u als een eerlijk en fair debater. Dat bent
u ook; dat weet ik. Dit vind ik alleen niet echt een aardige opmerking. Dat
mag, want dat hoort bij de politiek, maar mijn verhaal is zo opgebouwd dat
ik uiteenzet hoe wij de toekomst zien. U zit in de oppositie en bekritiseert
dat. Dat is uw vak en dat verstaat u op een geweldige manier. Wij weten hoe
impopulair dit kabinet is. Wij weten ook dat wij er niet komen door het beter
uit te leggen of door de spindoctoren van alle mensen die hier zitten, hun
gang te laten gaan. Zo werkt het niet. De vraag is wat voor een type samenleving
wij willen. Ik ben ervan overtuigd dat u en ik daarover geheel van mening
verschillen. Ik denk dat de VVD-fractie zeer sterk denkt aan groei, presteren
en ruim baan voor ondernemers. De VVD is wat dat betreft een echte ondernemerspartij.
Dan heb ik het over zowel de kleine – die kent u ook – als de
grote ondernemers. Die laatsten moeten wij in mijn ogen niet het land uitjagen
met een verhoging van de vennootschapsbelasting, zoals in uw plannen stond.
Daarover verschillen wij van mening, maar misschien is het resultaat dat u
en ik wensen wel gelijk. Ik weet het niet.De heer Marijnissen (SP):Ja, u weet het niet. Daarom moet u ook de demagogische dingen achterwege
laten.De heer Van Aartsen (VVD):Ik heb er in ieder geval dat mooie geschiedenisverhaal van u bij betrokken.De heer Marijnissen (SP):Ik ken u ook als een eerlijk debater. Daarom moet u die demagogische dingen
even achterwege laten. Laten wij to the point komen. Ik bedoelde natuurlijk
iets met mijn vraag, namelijk dat ik het heel erg slecht vind als een regering
gedurende vele jaren slechts kan bogen op zo weinig vertrouwen onder haar
burgers. Nu ben ik heel oprecht, maar ook to the point. U kunt daar wel aan
voorbijgaan en zeggen dat het geen kwestie van uitleggen is, maar eigenlijk
zegt u dat het wel zo is. U zegt: de mensen begrijpen niet dat wij visionair
bezig zijn. Ik wil absoluut niet flauw doen, maar ik wil wel één
voorbeeld geven: het referendum over de Europese grondwet. De overgrote meerderheid
van deze Kamer en vak-K vond dat het volk die grondwet maar moest slikken,
maar gelukkig had bij het referendum het volk het voor het zeggen. Moet ik
nu uit uw woorden afleiden dat u eigenlijk spijt hebt van het referendum?
Ik dacht dat dit niet zo was. De correctie van de bevolking op het beleid
inzake die grondwet geeft aan dat wij een essentieel probleem hebben als een
kabinet gedurende een aantal jaren niet boven de 20% komt, daar gaat
het mij om.De heer Van Aartsen (VVD):Ik heb net als mijn fractie geen seconde spijt van het referendum. Wij
hebben het mogelijk gemaakt, het zou niet doorgegaan zijn als de VVD-fractie
er geen voorstander van was geweest. Wij hebben ook in ons Liberaal Manifest
uitgesproken dat wij vóór het instrument van referenda zijn.
Maar in het Nederlandse staatsrecht duurt een kabinetsperiode nu eenmaal vier
jaar, dus een kabinet moet naar ons oordeel ook vier jaar de tijd krijgen
om beleid te vormen, uiteen te zetten en door te voeren, tenzij
een van de fracties die het kabinet steunen, het niet meer ziet zitten. Na
vier jaar volgt de afrekening, dus als er geen wonderlijke dingen gebeuren,
is die afrekening in mei 2007.De heer Marijnissen (SP):Ik zal nog wel in ander verband terugkomen op het voorstel dat ik deze
week gedaan heb, maar het gaat mij om iets anders. Je moet het als kabinet
niet willen dat slechts 15% van de mensen achter je staat. Dat is wat
het referendum over de Europese grondwet geleerd heeft, je moet de mensen
wezenlijke, grote structuurveranderingen niet door de strot duwen. Vroeg of
laat krijg je het op je brood bij de verkiezingen, maar dat is nog het minst
erge. Het ergste is dat de bevolking het op haar brood krijgt, zij komt in
een land te wonen waar zij niet wil wonen, een land zonder solidariteit, een
land waar de publieke voorzieningen worden uitgehold. U kunt nu wel uw schouders
ophalen, mijnheer Brinkhorst, maar zo zien de mensen het. U doet niets aan
armoede.De voorzitter:U bent nu even met de heer Van Aartsen in discussie, u moet niet op elke
willekeurige beweging van elke minister letten, want dan kunnen wij wel aan
de gang blijven ...De heer Marijnissen (SP):Ik geloof ook dat ik wel zo ongeveer gezegd heb wat ik wilde zeggen, voorzitter.
Tot de heer Van Aartsen zeg ik dus: u moet het als coalitiefractie niet willen,
een kabinet te steunen dat zo langdurig al zo weinig vertrouwen geniet. U
vervreemdt de bevolking van haar bestuur, van haar regering.De heer Van Aartsen (VVD):Er zijn in 2003 verkiezingen geweest, waarvan de uitslag heeft geleid
tot het beeld dat wij nu voor ons zien. De christen-democraten hebben gedurende
enige maanden pogingen gedaan om een ander kabinet te vormen dat op een meerderheid
in deze Kamer zou kunnen rusten. Dat is niet gelukt. Er zijn een paar mensen
in deze zaal die precies weten waarom het niet is gelukt.De heer Marijnissen (SP):Vertel maar ...De heer Van Aartsen (VVD):Ik wil mijn analyse wel geven: de PvdA – ik zie de heer Bos achter
u al wat zenuwachtig heen en weer schuiven – durfde uiteindelijk de
verantwoordelijkheid niet aan. Toen moest er een ander kabinet komen dat zou
rusten op een meerderheid in deze Kamer, dat is nu eenmaal onze constitutionele
orde.De heer Marijnissen (SP):Dus dit is uw reactie op mijn betoog? U zegt dus eigenlijk dat het beter
voor het land zou zijn geweest om een kabinet zonder de VVD te vormen, omdat
er dan meer vertrouwen zou zijn geweest. Maar u moest wel, want de PvdA wilde
niet, en nu zitten wij met een kabinet waarin de bevolking geen vertrouwen
heeft. Het is helder, laat het hier maar bij ...De heer Van Aartsen (VVD):Wonderlijk hoor, de heer Marijnissen maakt zich er heel makkelijk vanaf.
Laat ik voor mijn eigen partij spreken. Wij zijn onder leiding van onze lijsttrekker
Gerrit Zalm ongelooflijk helder geweest over wat wij in de periode 2003-2007
willen bereiken. Dat voeren wij dus nu inderdaad uit.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik vond het hartveroverend. De heer Van Aartsen dacht even dat wij cynisch
waren, verre van! Het kan zijn dat hij daarvan een beetje schrikt, maar het
perspectief dat hij schetst, zal niet in álle opzichten maar in een
groot aantal opzichten overeenkomen met wat wij ook willen. Ja, absoluut!De heer Van Aartsen (VVD):Duitsland is hier zou je haast zeggen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik vond de afronding van het betoog van de heer Van Aartsen eigenlijk
net zo mooi als het begin. Hij zei namelijk dat hij steunt verleent aan alle
maatregelen van het kabinet die dat perspectief dichterbij brengen. Dan geldt
volgens mij ook het omgekeerde, namelijk dat alle maatregelen die dat perspectief
in de weg staan, niet op zijn steun kunnen rekenen.De heer Van Aartsen (VVD):Ik ben niet zo'n negativist, ik bekijk het heel anders.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Het is logica.De heer Van Aartsen (VVD):Die discussie ken ik ook wel. Hier zijn wij, naar ik hoop, politiek bezig.
In de fractie van de VVD in de Tweede Kamer moeten wij dagelijks afwegen of
wij het idee hebben dat het kabinet het perspectief waarin wij geloven, dichterbij
brengt ja of nee. Er zijn dingen waarvan ik zal zeggen dat er wel een schepje
bovenop mag.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik wil het niet hebben over uw beoordeling van alle kabinetsmaatregelen,
mijnheer Van Aartsen, ik wil het hebben over de uitwerking van uw eigen perspectief.
Immers, the proof of the pudding is in the eating. U spreekt over kinderopvang,
over uitbreiding van tussen- en naschoolse opvang. U heeft het over veel meer
werkgelegenheid voor jonge allochtonen en over duurzame energie. Allemaal
zaken waaraan dit kabinet verder niet zoveel doet.Laat ik één voorbeeld nemen. Ik ben echt benieuwd naar uw
reactie daarop. U zegt dat u in 2015 een rondje Randstad wilt, een metro in
de Randstad. Ik vind het een fantastisch idee, ik had het zelf kunnen verzinnen.De heer Van Aartsen (VVD):Het is een heel oud idee!Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dat is het ook, maar toch is het heel goed dat de VVD daarin gaat geloven.
Hoe verklaart u dan dat dit kabinet zegt dat tot 2020 er 20 mld. naar asfalt
gaat en helemaal niets naar het openbaar vervoer. Het kabinet staat uw rondje
Randstad in de weg.De heer Van Aartsen (VVD):De ellende is dat dit soort dingen later in mijn betoog aan de orde komen.
Wij vinden dus dat dit kabinet nu een aanvang moet maken met twee dingen en
ik kom daarop later nog terug. Het moet gaan investeren in wegen. Dat vinden
wij nodig. Maar er moet ook vooral tussen de vier grote steden een werkelijk
alternatief zijn. Daarvoor zijn schitterende fondsen. Als daarin
meer middelen vloeien, zouden die gebruikt kunnen worden om een begin te maken
met een metroverbinding tussen de vier grote steden. Dat staat ook in het
Liberaal Manifest. Dat willen wij graag omdat daarmee een werkelijk alternatief
aangeboden wordt. Naast de auto die men ook kan gebruiken, is er dan zoals
in Parijs, Londen, enzovoorts een metro. Wij kennen allemaal die voorbeelden.
Mijn collega Hofstra is vooral zeer geverseerd in Shanghai. Daar heb je zelfs
een zweefmetro. Welnu, dan is dat gewoon geregeld. Wij vermoeden dat er de
komende jaren meer middelen naar het FES vloeien. Daarmee kunnen wij daar
iets doen. Het is dus én én. U wilt alleen maar de fiets en
de trein, maar ik kan u nu al verzekeren dat de auto blijft!Mevrouw Halsema (GroenLinks):Daar ben ik mij ten volle van bewust, en dat is ook prima: er moet vooral
een alternatief komen. Ik wil hier helemaal niet verhinderen dat u een revolutie
ontketent. Maar dan ga ik er wel vanuit dat u inderdaad investeert in het
openbaar vervoer, wat overigens wel geld kost, en wij houden van controleerbare
overheidsfinanciën. Verder ga ik ervan uit dat u komt met maatregelen
voor de kinderopvang, arbeidsparticipatie van vrouwen en tussen- en naschoolse
opvang, want anders blijft uw algemene perspectief een beetje hangen, zonder
dat dat consequenties heeft. Volgens mij bent u daarvoor een veel te praktisch
politicus.De heer Van Aartsen (VVD):Ik wil iets zeggen over kinderopvang. The proof of the pudding is inderdaad
in the eating!De heer Nawijn (Groep Nawijn):Voorzitter. Ik neem het betoog van de heer Van Aartsen zeer serieus. Ik
denk dat minstens driekwart van de bevolking, en misschien wel de hele Nederlandse
bevolking, achter het land dat hij in 2015 schetst zou staan. Maar hoelang
zit uw partij al in de regering? Acht jaar Paars, nu weer drie jaar, en dat
perspectief wenkt pas in 2015. Het was zo mooi geweest als dat nu was gerealiseerd,
en niet pas in 2015. Hoe wilt u de kiezer overtuigen van deze omwenteling
bij de VVD?De heer Van Aartsen (VVD):Ik heb het nu eens namens mijn fractie vrij helder neergezet. Dan stel
ik me kwetsbaar op en dan krijg ik kritiek, ik weet precies hoe dat gaat.
Maar wij vonden het nodig om dat nu eens te doen. Wij hebben op onderdelen
van het kabinetsbeleid kritiek, maar stap voor stap probeert dit kabinet toe
te werken naar het bereiken van dat perspectief, en de Nederlandse samenleving
te motiveren. Wat ik nu heb gezegd wijkt, hoewel wat uitgewerkter, niet veel
af van dat wat mijn partij tijdens het congres in Groningen heeft gezegd.
Wij zijn bezig met de toekomst, en niet met acht jaar Paars. Dat begrijp ik
wel, u heeft zich sindsdien afgescheiden, maar ons interesseert het waar de
Nederlandse samenleving in 2015 staat.De heer Nawijn (Groep Nawijn):Daarin vinden wij elkaar. Er is een taak voor u weggelegd om het Nederlandse
volk dat vertrouwen te geven.De heer Van Aartsen (VVD):Waarom sta ik hier anders?Nu een antwoord op de vraag van mevrouw Halsema. Een "haakje"
in het kabinetsbeleid voor 2006 is dat men extra middelen voor kinderopvang
ter beschikking stelt, namelijk 200 mln., waarvan 130 mln. wordt gebruikt
voor de staffel, en 70 mln. voor diverse opvangvormen. Dat is dus goed, het
is een opstap naar waar wij willen komen. Maar de VVD zou verder willen gaan
om dit doel te bereiken. Nogmaals, het jaartal is niet exact aan te wijzen,
het gaat om het volgend decennium, maar het mag ook 2011 zijn. We moeten op
dit moment verder gaan om uiteindelijk dat doel te bereiken. Wij willen daarom
dat ouders in staat worden gesteld, per 1 januari 2007 scholen te verplichten
hetzij naschoolse opvang te bieden voor hun kinderen, hetzij de faciliteiten
te bieden waarbinnen mogelijke andere partijen dat doen. Dat kan namelijk
in de buurt van de school. Dan denken wij, maar ook dat is voor discussie
vatbaar, in de periode van half acht 's ochtends tot half zeven 's avonds.
Ik had het daar al over. Het is heel simpel: geen gesjouw met kinderen meer.
Ik ben reuze benieuwd naar de reactie van de minister-president morgen tijdens
het vervolg van dit debat. Dit is een van de onderwerpen – wij maken
een aanvang met de 70 mln. – waarover het kabinet naar onze mening ook
voor de komende periode, de komende rijksbegroting, echt zou moeten nadenken.
Voor een deel is het ook een kwestie van een wijziging van de Wet op het primair
onderwijs. Ik meen dat dat artikel 45 betreft, maar ik heb dat niet goed in
mijn hoofd zitten.Mevrouw Halsema (GroenLinks):U blijft mij verbazen. Het is een goed voorstel, maar het kan niet budgettair
neutraal. Dat kost geld en volgens mij heeft u net ook al geld uitgegeven
aan het openbaar vervoer. Hoeveel stelt u hiervoor beschikbaar en waar gaat
dat uit betaald worden?De heer Van Aartsen (VVD):Dit is typisch Haags: hoe zit het met de dekking? De heer Rouvoet vroeg
ook al waar de motie is. Dat hadden wij ook kunnen doen: dit jaar de motie-Van
Aartsen en volgend jaar de motie-Dittrich. Dat hebben wij echter niet gedaan.
Ik schets nu dat perspectief en geef aan wat wij willen. Wij willen een eind
aan dat gedoe waar ouders en partners met kinderen mee worstelen. Ik vraag
het kabinet daarom om eerst eens te regelen dat dat per 1 januari 2007
kan. De eerste opdracht die het kabinet dan volgens mij heeft – zij
hebben die 70 mln. als schitterende aanbetaling daarvoor – is het wijzigen
van de Wet op het primair onderwijs. Daar zal, wil je dit mogelijk maken,
absoluut iets in veranderd moeten worden. De minister van OCW kijkt mij al
heel kritisch aan. Ik neem aan dat zij weet waarop ik doel. Dit is echter
meer iets voor morgen, want de minister van OCW kan dit ook allemaal bedenken.
Ik heb de tekst bij mij.De heer Van As (LPF):Als de heer Van Aartsen en mevrouw Halsema het zo met elkaar eens zijn,
word ik een beetje wantrouwend. Eerst zei de heer Van Aartsen "laat de
onderwijzer, onderwijzen", maar nu is hij met een soort zorgbemiddeling
bezig. Staat dat niet een beetje haaks op elkaar?De heer Van Aartsen (VVD):Als u even zou praten met al die gezinnen die in de Vinexwijken wonen,
weet u precies waar het over gaat. Het gaat om de problemen en de zorgen die
zij hebben. Zij hebben namelijk meestal een auto, een huis, een hypotheek.
Er is wat kinderopvang en gelukkig wordt die in het komend jaar sterk verbeterd, maar er moet structureel een verandering in worden gebracht.
Wij moeten, zoals in andere landen in Europa het geval is, opvang van kinderen
op scholen regelen. Dat is in Frankrijk, België en Engeland al normaal.
Dat is ons verzoek aan het kabinet. Mevrouw Halsema steunt dat.De heer Van As (LPF):Daar ben ik het mee eens, maar het kan niet zo zijn dat je wilt dat de
onderwijzer zich bezig houdt met onderwijs en met de opvang.De heer Van Aartsen (VVD):Maakt u zich geen zorgen, dat is absoluut geen taak van de onderwijzer.
Dat is het nu bij de tussenschoolse opvang ook niet. Dat is geen taak voor
onderwijzers, maar vaak voor ouders, vrijwilligers en wat mij betreft ook
voor mensen die recht hebben op een bijstandsuitkering en die in ruil daarvoor
de plicht hebben om iets voor de samenleving te doen. Dat is dus niet een
zaak van het onderwijzend personeel.De heer Rouvoet (ChristenUnie):De benadering van de heer Van Aartsen spreekt mij aan: grote lijnen en
ons niet laten afleiden door details, zoals de vraag waar de dekking vandaan
komt. Ik wil hem aanmoedigen op dat spoor verder te gaan. Mag ik aannemen
dat hij naar alle voorstellen die vandaag zullen worden gedaan en die dat
prachtige perspectief dichterbij kunnen brengen, zal kijken en niet met de
Haagse vraag zal komen "waar komt de dekking vandaan"? Wij gaan
steunen wat wij goed vinden voor het land. Kunnen wij die afspraak maken?De heer Van Aartsen (VVD):Ik heb de inhoud van de tegenbegroting van de heer Rouvoet begrepen, al
weet ik nog niet precies welke naam die draagt.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Die staat voorop. De titel is: "Groeien in vertrouwen". Gelet
op de inleiding van de heer Van Aartsen, moet die titel hem aanspreken.De heer Van Aartsen (VVD):Ik kom op een punt dat zowel mevrouw Halsema als de heer Rouvoet waarschijnlijk
zal aanspreken, namelijk de toekomst. Wij willen niet in de val trappen dat
wij alles bedisselen. Dat is een liberaal geluid. Als wij te veel plannen,
zal de samenleving verzuren. Wij willen mensen vertrouwen geven en hun initiatieven
ondersteunen.De heer Rouvoet (ChristenUnie):De heer Van Aartsen kwam juist lekker los van zijn geschreven tekst en
heeft toen goede opmerkingen gemaakt. Ik verzoek hem dan ook om op die wijze
door te gaan. Er zijn en worden vandaag voorstellen gedaan die het perspectief
van de heer Van Aartsen dichterbij brengen. Kunnen wij de afspraak maken dat
hij die voorstellen zal steunen, los van de vraag over de dekking?De heer Van Aartsen (VVD):Laten wij daarover een afspraak maken. Het is de heer Rouvoet bekend dat
er zich wat problemen voordoen met een aantal bijzondere scholen. Ik meen
dat het artikel 45 betreft. De heer Rouvoet kan ons ook helpen om ons perspectief
dichterbij te brengen. Als wij die afspraak kunnen maken, schieten wij behoorlijk
op.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Het lijkt mij goed om daarover gezamenlijk te spreken. Ik zal dan het
punt inbrengen van de lastenverlichting voor bedrijven, waardoor het ook beter
mogelijk wordt om de jeugdwerkloosheid aan te pakken.De heer Van Aartsen (VVD):Wij gaan als liberalen inderdaad uit van de ondernemerszin en de eigen
verantwoordelijkheid van de burger. Wel staat voor ons vast dat de Staat er
absoluut moet zijn voor die mensen die hun eigen inkomen niet kunnen verdienen
en die hun eigen wereld niet kunnen opknappen. De Staat is er in onze visie
vooral voor recht, veiligheid, wegen en onderwijs. Die zaken moeten goed geregeld
zijn. Wij geloven in de kracht van het individu en daarom hebben wij ook vertrouwen
in de kracht van de samenleving als geheel. De politiek moet ruimte scheppen
voor die vrijheid en dat begint in elke straat, in elke flat, in elke buurt,
in ieder dorp en in iedere stad.Op het terrein van de veiligheid in de buurt kan er wel wat meer gebeuren.De heer Marijnissen (SP):Ik vermoed dat de heer Van Aartsen met verbijstering kennis heeft genomen
van de situatie met betrekking tot het OM. Hij zegt dat recht en rechtshandhaving
kerntaken van liberalen zijn. Dat geldt ook voor ons, dus wij hebben een gezamenlijk
punt. Vandaag heb ik gelezen dat er bij de rechterlijke macht gigantische
achterstanden zijn. Wat is de verantwoordelijkheid van de heer Van Aartsen
op dat punt?De heer Van Aartsen (VVD):Vorige week hebben wij een lastig debat gevoerd over die afschuwelijke
Schiedamse parkmoord. Wij moesten wat die zaak betreft allemaal een moeilijke
afweging maken. Allemaal hebben wij geconstateerd dat er bij de rechterlijke
macht en vooral bij het OM enorme problemen zijn. Wij kunnen onze minister
van Justitie aanspreken op zaken die binnen het OM gebeuren. Over het functioneren
van het OM en de rechterlijke macht maakt iedereen zich zorgen. De heer Marijnissen
heeft vorige week overigens evenmin geconstateerd dat deze kwestie tot allerlei
onverhoedse maatregelen zou moeten leiden. Wel zijn er tijdens dat debat moties
ingediend. Wij hebben vertrouwen in hetgeen de minister van Justitie op dit
punt vorige week heeft toegezegd. Er zijn duidelijke afspraken gemaakt in
het debat met de minister van Justitie. Wij zullen de minister van Justitie
daar uiteraard zeer aan houden. Wij hebben een heel lang traject te gaan om
zowel de rechterlijke macht als het Openbaar Ministerie weer de rol te laten
spelen zoals die instituties hadden, met alle nieuwe elementen die daarbij
ook om de hoek komen kijken. Wij willen natuurlijk niet terug naar de jaren
vijftig, zonder enige technologie. Wel willen wij weer terug naar een magistratelijke
houding, opdat de Nederlandse samenleving tegen deze functionarissen kan leunen.De heer Marijnissen (SP):Voorzitter. Ik wil hier geen Haags spelletje van maken. Daar is het onderwerp
veel te serieus voor. Ik neem echter aan dat de heer Van Aartsen niet gisteravond
toen hij zijn toespraak schreef, bedacht dat hij erin zou schrijven dat liberalen
de Staat met name nodig hebben voor het recht en de rechtshandhaving. Dat
vinden liberalen volgens mij al zolang zij bestaan. Dat is de kleine staat
die de VVD nastreeft. Alles goed en wel, dan moet ik toch Paars naar voren
brengen en dan moet ik ook de afgelopen drie jaar naar voren
brengen. De heer Van Aartsen draagt voor de status-quo zowel bij het OM als
bij de gerechtelijke macht mede politieke verantwoordelijkheid.De heer Van Aartsen (VVD):Dat mag u zeker doen. U stelt dat terecht aan de orde, maar ik geloof
dat mijn fractie in de afgelopen twee jaar in de debatten met dit kabinet
heel duidelijk heeft gemaakt welke richting zij op wil. Wij hebben, met u
en met de PvdA-fractie, vorige week heel moeilijke afwegingen gemaakt die
zijn uitgevallen zoals zij uitvielen. De heer Wolfsen zei vorige week in dit
verband: fair is fair. Ik doel op het instellen van een commissie om een aantal
gevallen nader te onderzoeken, zoals de heer Weekers bij de minister heeft
neergelegd. Dat voert de minister van Justitie uit. Wat dat betreft hebben
wij, zo geldt dat nu eenmaal in onze constitutionele orde, vertrouwen in deze
minister van Justitie.De heer Marijnissen (SP):Ik wil het debat van vorige week niet overdoen. Daar ging het mij niet
om. Het ging mij om de politieke verantwoordelijkheid die de VVD mede draagt,
omdat deze partij heeft deelgenomen zowel aan de paarse kabinetten als aan
de kabinetten Balkenende de afgelopen drie jaar, voor de toestand die wij
nu aantreffen bij het OM: Ik heb het er nu niet over dat wij verschillend
dachten over minister Donner. Ik vroeg u of u vindt dat er in de paarse periode
en in deze periode te weinig oog is geweest voor deze kant van de publieke
sector.De heer Van Aartsen (VVD):Ik wil daar nog wel eens op ingaan, maar dat zou nu te lang duren. Het
gaat mij erom of wij al dan niet vertrouwen hebben in de aanpak van dit kabinet
en meer in het bijzonder in de minister van Justitie op dit terrein. Die vraag
beantwoorden wij positief, maar wij zijn en blijven – dat hebben wij
vorige week ook duidelijk gemaakt – heel kritisch op dit punt. Het gaat
daarbij om essentiële staatsinstellingen.Mijnheer de voorzitter. Dan ben ik aanbeland bij de kwestie van de veiligheid.
In eerste instantie gaat het bij veiligheid om een normale omgang met elkaar.
Daar schort heel veel aan. Het gaat echter ook om de problematiek van de kleine
en grote ergernissen in wijk en buurt: herrie van de buren, glas en vuil op
de stoep, illegale prostitutie in woningen, rondhangende en dreigende jongeren,
drankmisbruik, drugdealers die woonwijken onveilig maken door de aanloop van
allerlei ongure types, heroïneverslaafden en psychisch gestoorden die
voor ernstige overlast kunnen zorgen. Deze overlast duurt soms heel lang en
kan – ik heb daar zelf de voorbeelden van – mensenlevens ernstig
ontwrichten. De tragiek is natuurlijk dat dit vooral de zwakkere wijken en
de bewoners daarvan betreft. Daarvoor zijn, naast alles wat het kabinet al
heeft gedaan, creatieve oplossingen. De liberale burgemeesters van Leeuwarden
en van Rotterdam laten zien hoe het kan. Je moet alles uit de kast halen.
Je moet er als een pitbull bovenop zitten. Je moet niet rusten vooraleer de
problemen zijn opgelost. De burgemeester van Groningen, de heer Wallage, een
van de voorgangers van de heer Bos in deze Kamer, heeft de Leeuwarder aanpak
tot onze vreugde enthousiast omarmd. Het zijn natuurlijk lokale problemen,
die vooral lokaal moeten worden aangepakt. De lokale bestuurders lopen echter
op tegen beperkingen van landelijke wet- en regelgeving. Ik vraag de ministers
van VWS en Justitie om dit type knelpunten in kaart te brengen en te komen
tot een nationaal gecoördineerde, praktische overlastaanpak, liefst zonder
nieuwe wetgeving. Wij moeten deze ellende, waar burgers dag in dag uit mee
te maken hebben, met die actieve burgemeesters daadwerkelijk uit de weg ruimen.Het is belangrijk dat de overheid aanspreekbaar is. De wijkagent, die
wij nog steeds hebben, is de eerste. De wijkagent moet ook blijven. Wat ons
betreft moet het ook heel wat gemakkelijker worden om aangifte te doen. Als
je fiets voor de deur wordt gestolen, als je laptop in de trein verdwijnt
of als je op straat een opdonder hebt gehad, dan moet je meteen gehoor krijgen
bij de politiepost waar je uiteindelijk naar toe gaat. Ik vraag de minister
van Binnenlandse Zaken om met de korpsbeheerders en de spoorwegpolitie om
de tafel te gaan zitten. Ik ben zelf een treinenfan. Treinen zijn wat dat
betreft ook een groot probleem. De aangifteproblemen moeten werkelijk verbeteren.
Een ander thema is preventief fouilleren. In Rotterdam werkt het. Op een uitgaansavond
worden er tientallen messen onderschept. Het was een initiatief van de burgemeester
van Rotterdam, misschien wel met hulp van collega Eerdmans, die toen in Rotterdam
een belangrijke job had. In Groningen is het voorstel weggestemd door de linkse
partijen in de gemeenteraad.De stad moet schoon, groen en veilig worden, zodat iedereen zich erin
kan bewegen. Daarvoor zijn mensen nodig. Sinds jaar en dag doen enkele gemeenten
in dit land, bijvoorbeeld Helmond en Groningen, goede ervaringen op met het
aan het werk zetten van bijstandsgerechtigden, overigens ook tot hun eigen
vreugde. Geen recht op een uitkering zonder een plicht tot werken. De staatssecretaris
van Sociale Zaken werkt verder aan de uitbouw van de Wet werk en bijstand
om mensen die met grote moeite aan de slag komen een kans te geven op de arbeidsmarkt.
Ik complimenteer het kabinet daarmee. De FNV staat erachter en volgens mij
ook een groot deel van de PvdA, zo niet de gehele PvdA. Alleen GroenLinks
is ertegen, zo heb ik geconstateerd uit het stemgedrag in de gemeente Groningen.
Het ligt bij de gemeenten en ik roep alle wethouders in dit land op om daarmee
aan de slag te gaan. Werk eerst, Work First, het motiveert jongeren geweldig.
Kunnen wij de energie die dan loskomt niet beter benutten? Veel van deze mensen
doen heel eentonig werk, bijvoorbeeld kerstpakketten inpakken en kleerhangers
in elkaar zetten. Staatssecretaris Rutte die eerder verantwoordelijk was voor
die post, weet waar ik het over heb. Kunnen wij die energie niet beter vrijmaken
voor werk in de buurt en op de scholen? Ik geef dit idee maar mee aan het
kabinet.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik heb nog een vraag over Work First aan de heer Van Aartsen. Dit betekent
overigens een forse uitbreiding van de publieke sector, en ik ben blij dat
hij wel degelijk het belang hiervan kan inzien. Die projecten houden in dat
mensen de eerste drie tot zes maanden werken op uitkeringsniveau, en dat ze
daarna een inkomen krijgen in de vorm van het wettelijk minimumloon. Dat hoort
bij Work First. Dat is kostbaar, maar wel uitermate effectief, want heel veel
mensen worden dan uit een uitkering gehouden. Stelt de heer Van Aartsen nu
aan het kabinet voor om dat landelijk in te voeren? Dat betekent dat wij de
gesubsidieerde arbeid weer terug hebben.De heer Van Aartsen (VVD):Het thema is in feite: als je recht hebt op een uitkering – in dit
geval bijstand – is er ook de plicht om iets voor de samenleving te
doen. Dat is het hele verhaal. Dat lukt in een aantal gemeenten in Nederland
vrij goed. Mijn vraag is nu of wij dit zouden kunnen uitbreiden tot meer gemeenten.
Het kabinet kan daar uiteraard een belangrijke rol in spelen. Ik heb begrepen
dat in Groningen het idee was om Work First uit te breiden met de leeftijdscategorie
van 23 tot 30 jaar, maar dat de GroenLinks-fractie in de Groningse raad daartegen
was.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik hoor mevrouw Van Gent nu "stom" zeggen. Zoiets komt wel eens
voor; je hebt niet iedereen onder controle, althans wij niet. In andere partijen
is het misschien anders. U zegt dat mensen iets terug mogen doen voor de uitkering
die ze krijgen. Kenmerk van Work First is dat mensen een serieus arbeidsperspectief
voor het wettelijk minimumloon wordt geboden. In beginsel staat daar wel zes
maanden werken met een uitkering tegenover, maar het perspectief van werken
voor het minimumloon is onontbeerlijk. De kracht van het voorstel is volledig
weg als het alleen maar werken voor een uitkering zou zijn. Dat begrijpt u
toch ook? Mijn vraag is daarom: bent u bereid om ook die tweede stap te zetten,
of wilt u gewoon dat mensen op uitkeringsniveau gaan werken?De heer Van Aartsen (VVD):Zoals ik al zei, willen wij graag dat mensen die recht hebben op een uitkering,
ook de plicht hebben om iets voor de samenleving te doen. Wij zijn daar heel
helder in. U bent het daar niet mee eens, maar wij vinden dat nodig. Het effect
van dit soort maatregelen is dat mensen uiteindelijk weer een normale baan
vinden. De ervaring bij al deze experimenten heeft dat geleerd.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Het zijn mensen die hetzelfde werk blijven doen, collectief gefinancierd.
Daarvoor krijgen ze eerst betaald op het uitkeringsniveau, daarna krijgen
ze het wettelijk minimumloon. In feite zegt u dat de zweep erover moet en
dat moet worden gewerkt voor een uitkering, en zegt u niet dat het uiteindelijk
wel degelijk moet gaan om werken voor het minimumloon. Die tweede stap zet
u niet en daarmee heeft uw opvatting eigenlijk geen kracht meer.De heer Van Aartsen (VVD):Dat ben ik niet met u eens. Heel velen – dat blijkt – vinden
daarna gewoon een reguliere baan.Ik kom tot het thema regels. Het vertrouwen in mensen lijkt wel eens wat
zoek als je kijkt naar de hoeveelheid regels in dit land. De heer Verhagen
heeft daar vanmorgen ook over gesproken. Je moet haast voor elk tuinhek een
vergunning vragen. Het kabinet heeft beloofd om de administratieve lasten
voor ondernemers met een kwart te reduceren. Dat levert het bedrijfsleven
een bedrag van 4 mld op. Naar ons oordeel gaat het echter niet hard genoeg,
en kan er méér. Dat geldt trouwens niet alleen in het bedrijfsleven.
Denk maar aan de overlegcultuur op scholen en in ziekenhuizen. Veel arbeids-
en levensvreugde lekt daarmee weg. Wég van die vergadertafels en graag
voor de klas en aan het bed.Vanmorgen is het bekende voorbeeld van de zonwering al langsgekomen, ook
voor de heer Van As een aangelegen onderwerp. Ik zal nog één
ander voorbeeld van regelgeving noemen. Een klein restaurant in Den Haag krijgt
op zaterdagavond om half tien controle van de Voedsel- en Warenautoriteit.
De ondernemer zegt tegen de controleur dat hij het druk heeft; het restaurant
zit helemaal vol en hij moet zelf meewerken, omdat anders mensen in het restaurant
geen eten krijgen. De controleur zegt: het spijt mij wel, maar daar kan ik
absoluut geen rekening mee houden. Hij eist dat de ondernemer meteen aantoont
dat de gordijnen in zijn leuke restaurant brandwerend zijn. Na ongeveer een
half uurtje zoeken in de administratie – men weet hoe dat gaat –
heeft hij de stukken gevonden en geeft hij de gevraagde informatie. Zo'n restauranthouder
vraagt zich terecht af waarom dat niet op maandagochtend kon. Dit is maar één
voorbeeld, maar ook hiervan kan ik een middagvullend programma maken. Veel
ondernemers geven de voorkeur aan verlaging van de regeldruk en de administratieve
lasten boven lastenverlichting. Daar denken wij net iets anders over dan die
ondernemers, maar goed. Het kabinet moet op dit punt doorpakken. Er ligt nu
een rapport van de commissie-Kraaijeveld met krachtige aanbevelingen. Ons
advies aan het kabinet is om die aanbevelingen gewoon uit te voeren. Tussen
nu en 1 juli 2006 kan de helft van de 891 vergunningen er gewoon uit!
Ik moet helaas constateren dat het kabinet er een hele projectorganisatie
op zet, een ministeriële stuurgroep met de minister-president als voorzitter.
Er zit ook een staatssecretaris in en er zijn tien ministeries bij betrokken.
Zij hebben anderhalf jaar de tijd om conclusies te trekken. Ik zou zeggen:
doe het nu gewoon, want het is een teken van vertrouwen in ondernemende mensen.De heer Verhagen (CDA):Uw pleidooi is mij uit het hart gegrepen. Minister Zalm, verantwoordelijk
voor verlaging van de administratieve lastendruk, was heel blij met uw opmerkingen
over die stuurgroep. Is het niet gewoon tijd dat wij dit oppakken? Moet het
kabinet er niet voor zorgen dat elk departement zijn bijdrage levert aan het
door u geschetste perspectief?De heer Van Aartsen (VVD):Het interesseert mij absoluut niet hoe het gebeurt, als het maar gebeurt.
Wij praten en wij praten maar. Het kabinet is van goede wil, maar het moet
nu echt eens gaan gebeuren. Wij moeten het niet laten weglopen in een ministeriële
stuurgroep, tien ministeries enzovoort. Ik weet precies wat er dan gaat gebeuren.
In de stukken staat namelijk dat het project uiterlijk 2006 wordt afgerond,
maar dat verlenging mogelijk is als blijkt dat dat voor de afronding en bepaalde
acties nodig is.Naast de kwestie van de vergunningen is er nog het probleem van de leges.
Voor veel ondernemers zijn leges een boete op investeringen. Daar willen wij
ook vanaf. Wij moeten investeren juist aanmoedigen. Ik wil het kabinet vragen
om op 1 juli 2006 – dat spoort mooi met die andere job –
aan te geven hoe de leges voor de vergunningen die overblijven na het "Kraaijeveld-snoeien"
in een periode van maximaal drie jaar kunnen worden afgeschaft.De heer Van As (LPF):De opmerkingen van de heer Van Aartsen zijn mij uit het hart gegrepen
en ik heb begrepen dat hiervoor ook veel draagvlak is bij het CDA. Als wij
willen komen tot een ja-mits in plaats van een nee-tenzij, zouden wij een
motie met die strekking kunnen indienen.De heer Van Aartsen (VVD):Dat lijkt mij een heel goed idee, maar ik wil wel het antwoord van de
minister-president even afwachten.Voorzitter. Ik zou nog de volgende drie suggesties aan het kabinet willen
meegeven. Als de reactie van het kabinet ons niet bevalt, zal ik er in mijn
tweede termijn op terugkomen. Een nieuwe regel erbij, een oude regel afschaffen.
Europa bijvoorbeeld: nieuwe Kaderrichtlijn water, dan kan de Nitraatrichtlijn
weg. Je zou trouwens nog iets anders kunnen zeggen. Waarom hebben wij die
ongelooflijk ingewikkelde regelgeving voor de aanbesteding? Als je nagaat
wat die betekent voor ondernemers en gemeenten. Dit is een drama.Het tweede beginsel voor mijn fractie is: één controle is
goed, met twee gaat het meestal mis. Ook daar kan ik een middagvullend programma
over houden. Het gaat mis als je én-én doet. Als je zegt je
moet een riem én bretels dragen, daar zakt je broek vanaf.Het derde beginsel is: is geen beleid niet beter dan wel beleid.Ik heb het over regels en gedoe in de Nederlandse samenleving, over ergernissen
en zo. Autobezitters ergeren zich groen en geel aan de jaarlijkse periodieke
keuring van hun auto, beter bekend als de apk. Al na drie jaar moeten wij
een auto laten keuren, die is dan overigens meestal nog zo goed als nieuw.
Dit moet ieder jaar opnieuw. Als wij dit vergelijken met de situatie in de
landen om ons heen, is een auto van tien jaar oud in Nederland acht keer gekeurd,
in Duitsland viereneenhalve keer en in Denemarken vier keer. Laten wij dan
hier – en misschien ook wel op andere fronten – voor het Deense
model kiezen. Wij stellen daarom voor om de eerste keuring na vier jaar te
laten plaatsvinden en de herhalingen iedere twee jaar.De heer Marijnissen (SP):Het is algemeen bekend dat de kwaliteit van het wagenpark in Nederland
door de apk is toegenomen. Daarmee is ook de verkeersveiligheid toegenomen.
Ik vind het eerlijk gezegd een beetje gemakkelijk zoals de heer Van Aartsen
hier nu mee omgaat. Hij zal dit bij zijn verhaal moeten betrekken. Hij moet
eerst onderzoek doen. Ik zie die motie al voor me: de VVD is voor een apk
na vier jaar. Ik wil daar graag mee instemmen, maar ik wil ook weten wat de
consequenties zijn. Als dit het meest pregnante voorbeeld is dat hij kan geven
van die regelgeving, vind ik dat hij zich hier gemakkelijk vanaf maakt. Ik
wil de andere kant van het verhaal over de regelgeving naar voren brengen.De heer Van Aartsen (VVD):Ik heb het kabinet een aantal concrete voorstellen voorgelegd en drie
beginselen opgesomd op het gebied van regelgeving. Ik heb de Europese regelgeving
hierbij betrokken. Ik ga ervan uit dat ik hier morgen een helder antwoord
op krijg. Als ik naar het autodossier kijk, valt mij dit op. Heus, die auto's
in Denemarken zijn echt niet minder veilig dan de auto's die in Nederland
rond rijden. Waarom zouden wij het anders doen dan andere landen in Europa?
Dat is toch raar? Hier kunnen wij iets aan Europa hebben. Overigens zijn wij
niet van plan om hierover een motie in te dienen, maar dit is wel een van
die dingen waar de mensen mee zitten.De heer Marijnissen (SP):De heer Van Aartsen kan ook zeggen: laten wij de apk afschaffen. Gelukkig
doet hij dat niet, omdat hij ook wel begrijpt dat die keuring ook een aspect
van verkeersveiligheid in zich draagt. Misschien is het wagenpark in Denemarken
wel minder, ik weet dat niet. Met andere woorden: voordat hij dit soort dingen
zegt, zou hij zich eerst moeten oriënteren.De heer Van Aartsen (VVD):Ik ken de situatie in Denemarken redelijk en het is niet waar dat daar
allemaal onveilige auto's rondrijden.De heer Marijnissen (SP):Als dit zo is, heeft de heer Van Aartsen een goed argument, maar dan is
het ook een ronde redenering.De heer Van Aartsen (VVD):Mevrouw Halsema heeft de vraag geopperd hoe je kunt investeren in zowel
het openbaar vervoer als de aanleg van wegen in ons land. Als de energieprijzen
daadwerkelijk verder stijgen, willen wij in het voorjaar van 2006 bezien of
dat extra geld oplevert voor het FES. Indien dat zo is, moet het kabinet voor
prinsjesdag 2006 besluiten om dat geld te besteden aan wegenaanleg. Verder
moet dat geld dan ook worden besteed aan de uitbreiding van RandstadRail.
In de optiek van mijn fractie zijn dit typisch zaken die onder de verantwoordelijkheid
van het Rijk vallen.Ik hoop dat wij morgen een vruchtbaar debat met de minister-president
hebben over de vraag of Nederland in wezen niet te klein is voor tolheffing
en rekeningrijden. Tegen de minister van Verkeer en Waterstaat zeg ik: regel
het zo dat de infrastructuur in 2015 deugt. Met het kabinet ben ik van mening
dat wij nu niet moeten besluiten tot rekeningrijden. De commissie-Nouwen schrijft
in zijn rapport dat rekeningrijden te duur is. Het zou toch zeker te gek voor
woorden zijn om automobilisten op te zadelen met een extra motorrijtuigenbelasting
om het rekeningrijden in te kunnen voeren?De heer Dittrich (D66):Wat u nu zegt, stelt mij zeer teleur. In de commissie-Nouwen waren alle
belangengroepen vertegenwoordigd en zij pleiten gezamenlijk voor het invoeren
van de kilometerheffing. Voor de commissie is rekeningrijden natuurlijk geen
doel op zich, maar een middel om al die automobilisten die dagelijks in de
file staan, te helpen en de luchtkwaliteit te verbeteren. Het valt mij heel
erg van u tegen dat u nu op de rem gaat staan en niet bereid bent om al die
mensen te helpen. Waarom voeren wij niet zo snel mogelijk het voorstel van
de commissie-Nouwen uit om een kilometerheffing in te voeren rond de grote
steden?De heer Van Aartsen (VVD):Mijn fractie was heel gelukkig met de reactie van het kabinet op het rapport
van de commissie-Nouwen. De commissie heeft namelijk een voorstel gedaan voor
een ingewikkeld systeem dat pas na 2013 kan worden ingevoerd. De vice-premier
en het kabinet spraken dan ook terecht over science fiction en fata morgana's.
Bovendien kost het ook nog eens handen vol geld.Wij spreken in Nederland al twintig jaar over rekeningrijden en ik denk
dat wij nu eindelijk maar eens moeten accepteren dat auto's er zijn en er
altijd zullen blijven, omdat ze nu eenmaal nodig zijn. Gezinnen in de Vinexwijken
kunnen niet zonder de auto, zeker niet als een van beide partners in A werkt
en de andere in B. Deze mensen hebben gewoon een auto nodig! Die auto is er
en blijft er. In antwoord op een vraag van mevrouw Halsema heb ik al gezegd dat ik van
het kabinet verwacht dat het meer investeert in openbaar vervoer. Mijn fractie
is een groot voorstander van echt goed openbaar vervoer in de Randstad. Dat
zijn wij overigens al veel langer, zie het Liberaal Manifest en alles wat
ik hier eerder over heb gezegd. Het zal nog jaren duren voordat het openbaar
vervoer in de Randstad op orde is, maar dan kunnen mensen eindelijk echt kiezen.
Tegen het kabinet zeg ik: ga toch die strijd met de auto niet aan. Accepteer
dat de auto een gegeven is!De heer Dittrich (D66):Wij pleiten al jaren voor beter openbaar vervoer en het is goed om te
horen dat u dat nu ook doet. Laten wij er inderdaad voor zorgen dat de extra
FES-middelen worden gebruikt voor verbetering van het openbaar vervoer. Daarmee
zouden wij mensen echt helpen! Maar ik wil nu terug naar de auto en de automobilist.
U zegt dat u met allerlei ondernemers spreekt. Welnu, ik spreek hen ook, en
wat zeggen zij tegen mij? Zij zeggen: wij willen door kunnen rijden en wij
willen de kilometerheffing. Waarom gaat u daaraan voorbij? Als er één
manier is om op een relatief korte termijn doorstroming te krijgen in het
wegvervoer zonder allerlei wegen aan te leggen, is het de kilometerheffing.
Allerlei belangengroepen in de commissie-Nouwen zijn het daarmee eens. Waarom
geeft de VVD-fractie niet thuis?De heer Van Aartsen (VVD):Het simpele antwoord op die vraag is: wij geloven er niet in.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Pardon! U moet een volledig antwoord geven aan de automobilisten. Ik geloof
dat u steeds over onze hoofden heen de automobilist toespreekt, want u zegt:
de auto is er en de auto blijft er. Maar daar hoort bij: de file is er en
de file blijft er. U weet ook dat de kilometerheffing leidt tot 60%
minder files. Om die reden heeft uw fractiegenoot de heer Hofstra samen met
de PvdA-fractie een motie ingediend met als dictum: verzoekt de regering,
nog in deze kabinetsperiode een daadwerkelijke start te maken met beprijzen.
Heeft de heer Hofstra het niet begrepen?De heer Van Aartsen (VVD):U hebt te maken met de stellingname die ik nu namens mijn fractie verwoord.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Arme mijnheer Hofstra! Hij wordt overruled.De heer Van Aartsen (VVD):Dit is wel heel Haags, hoor.Mevrouw Halsema (GroenLinks):U zegt dat elke keer als u geen antwoord weet.De heer Van Aartsen (VVD):Ja, maar het is wel waar, dat is het leuke ervan!De voorzitter:Niet door elkaar spreken, dat is zeker niet Haags.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Het begint mij een beetje te storen dat u keer op keer een wat populistisch
verwijt maakt als u geen antwoord weet op een vraag. Het is namelijk een uitermate
redelijke vraag. De VVD-fractie pleegt woordbreuk. Zij heeft een motie ingediend,
die ook in stemming is gebracht, waarin uitermate duidelijk staat dat er nog
deze kabinetsperiode moet worden overgegaan tot beprijzen. Daar zijn heel
goede redenen voor: de luchtkwaliteit wordt stukken beter en er komen minder
files. Daar helpt u ondernemers mee. U pleegt woordbreuk tegenover de ondernemers,
de automobilisten en de Kamer, maar het enige dat u kunt zeggen is: dat is
Haags. Dat is niet sterk.De heer Van Aartsen (VVD):Dit kabinet investeert het komende jaar terecht ongelooflijk veel in de
verbetering van de luchtkwaliteit. Dit staat los van het vraagstuk van het
rekeningrijden. In de motie wordt gevraagd om het werk te gaan doen dat de
commissie-Nouwen heeft gedaan. Wij hebben het rapport gelezen en er met de
commissie-Nouwen over gesproken. Onder meer op basis van de aannames van het
rapport hebben wij de conclusie getrokken dat rekeningrijden geen goede oplossing
is voor het probleem waarmee wij nu te maken hebben. Dus zeggen wij: accepteer
het feit dat wij in Nederland nu eenmaal de auto hebben en dat die auto zal
blijven. In de komende jaren moet worden gezorgd voor de aanleg van meer wegen.
De minister van Verkeer en Waterstaat zou daarvoor wat ons betreft in de loop
van 2006 extra middelen kunnen vragen. Dan zouden sneller de zes knelpunten
kunnen worden opgelost, die overigens niet in het rapport-Nouwen worden genoemd.
Ik verzoek het kabinet, dit eens te bezien en het jaartal 2011 naar voren
te trekken. Aan de minister van Verkeer en Waterstaat vraag ik: maak nu ook
eens duidelijk wat wij op het gebied van het openbaar vervoer in dit land
werkelijk kunnen doen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik kan u wel antwoorden wat er op het terrein van het openbaar vervoer
moet worden gedaan, namelijk investeren. Dat bijt echter met het eenzijdig
investeren in wegen, want het geld moet ergens vandaan komen.Ik heb nog één vraag. Bij stijgende energieprijzen wilt
u dat het geld dat vrijkomt in het FES aan wegen wordt besteed. Begrijp ik
goed dat hierover een conflict bestaat in de coalitie? De CDA-fractie wil
namelijk compenseren, maar dat voorstel steunt u dus niet?De heer Van Aartsen (VVD):U begint nu over een heel ander thema. Ik wil daar ook wel op ingaan,
maar het is een heel ander onderwerp.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Over de kilometerheffing kwamen wij er niet uit, omdat u blijft zeggen:
wij blijven de komende jaren stil staan. Ik gaf het even op.De voorzitter:Die vraag over een ander onderwerp sta ik op dit moment niet toe, omdat
ik denk dat de heer Verhagen en de heer Rouvoet nog wel over het vorige onderwerp
iets willen vragen en dat lijkt mij logischer in het debat.De heer Verhagen (CDA):Het kabinet heeft in lijn met Nouwen geconstateerd dat er eerst gezocht
moet worden naar goedkopere en efficiëntere vormen van beprijzen, voordat
je überhaupt kunt overgaan tot beprijzen. Dat zei Nouwen ook. Er moet
eerst een snellere, goedkopere manier van registratie komen. De commissie-Nouwen
schetste echter ook een toekomstperspectief. U bent de algemene beschouwingen
vandaag begonnen met uw toekomstperspectief. Daar wil ik dan
toch even naar kijken. Het toekomstperspectief is dat mensen niet meer gaan
betalen voor het bezit van hun auto zoals zij nu doen, maar dat zij gaan betalen
voor het gebruik. Beprijzen van gebruik in plaats van beprijzen van bezit.
Dat was het aardige van Nouwen en dat was volgens mij ook het aardige van
het beleid van het kabinet, of de visie van het kabinet. Als je dus de auto
laat staan, ben je niet handenvol geld kwijt aan wegenbelasting en bpm. Hoe
vindt u het toekomstperspectief: afschaffen wegenbelasting, afschaffen bpm,
bezit van de auto goedkoper en gebruik belasten?De heer Van Aartsen (VVD):Nou ja, ik constateer dat het kabinet een ander besluit heeft genomen.
Het kabinet heeft een besluit genomen over de zogeheten eerste fase van Nouwen.
Dat ging over een aantal knelpunten die er zijn. Daar hebben wij een wat andere
gedachte over en wij zeggen: laat het kabinet, indien er mogelijkheden zijn,
investeren in wegen. Daar gaat de overheid ook over. Doe dat, regel dat. De
tweede fase van Nouwen, de beroemde fase van het rekeningrijden, daarover
heb ik u gezegd dat wij daar niet zo in geloven.De heer Verhagen (CDA):U wijst dus het toekomstperspectief af dat mensen niet meer voor het bezit,
maar voor het gebruik van een auto moeten betalen?De heer Van Aartsen (VVD):Wij voelen niets voor de kilometerheffing.De heer Verhagen (CDA):Iemand die meer vervuilt, iemand die meer gebruik maakt van de wegen,
hoeft in uw optiek niet meer te betalen? Terwijl mensen wel meer moeten betalen
voor hun auto, ook al staat deze stil?De heer Van Aartsen (VVD):Nou, de meeste mensen gebruiken hun auto vrij intensief.De heer Verhagen (CDA):Sommige mensen gaan er wel bewust mee om.De heer Van Aartsen (VVD):Wij vonden het heel verstandig dat het kabinet over die beroemde tweede
fase heeft gezegd: nu even niet.De heer Verhagen (CDA):Sluit u hem uit voor de toekomst?De heer Van Aartsen (VVD):Ja, eigenlijk wel. Dat heb ik al eerder gedaan, in mijn antwoord aan mevrouw
Halsema.De heer Verhagen (CDA):Goed. Wij niet, dus dan verschillen wij inderdaad op dat punt van mening.De heer Van Aartsen (VVD):Wij verschillen waarschijnlijk niet van mening op het punt... Nee, dat
mag niet, want de heer Rouvoet is er.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Voorzitter. Ik wil het niet hebben over de weinig benijdenswaardige positie
van de heer Hofstra, maar over de geloofwaardigheid van de VVD-fractie. Het
is immers nogal een dossier, met nogal een geschiedenis. Halverwege de jaren
negentig begon mijn partijgenoot Dick Stellingwerf over een kilometerheffing.
De VVD-fractie wilde er niet aan. Na veel duwen en trekken is zij meegegaan.
Afgelopen begrotingsjaar komt er een motie – mevrouw Halsema wees er
al op – waarin het kabinet werd gevraagd om er nog in deze regeringsperiode
een begin mee te maken. Nota bene is toen door de minister gezegd: wacht u
nu eventjes op het rapport-Nouwen. Nee, zei de heer Hofstra, want wij willen
per se dat het gebeurt. En nu komt u ons zeggen: wij hebben er nog eens over
nagedacht, een fractievergadering gehad, en nu moeten jullie het doen met
de boodschap die ik u kom brengen. Ik wil van u weten wat dit te betekenen
heeft voor de geloofwaardigheid van de VVD-fractie in dit soort grote vraagstukken.
Het is niet niets wat u afschiet.De heer Van Aartsen (VVD):Nee, dat weet ik. Ik ben daar ook heel open over. De heer Rouvoet gebruikt
hele grote woorden, maar ik hoop dat hij ook onze afwegingen wil respecteren.
Ik constateer dat wij daar niet alleen in zijn. Van een aantal aspecten van
de commissie-Nouwen heeft een aantal mensen gezegd: dat kan ook wel anders.
Denk u maar aan de hele eerste fase, die door het kabinet gans anders wordt
ingevuld dan wat de commissie-Nouwen op dat punt heeft beschreven. Wij hebben
daar inderdaad nog eens over nagedacht. Wij hebben het rapport gelezen, er
met de commissie over gesproken, er gesprekken met anderen over gevoerd. Daarbij
zijn wij – dat mag toch? – tot deze afweging gekomen. U mag doen
wat u wilt, maar ik geef u dit antwoord. Ik geef in alle openheid de discussie
weer die bij ons heeft plaatsgevonden.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Voorzitter. De heer Van Aartsen zei dat ik grote woorden gebruik. Het
grootste woord dat ik gebruikt heb, is geloofwaardigheid en daar gaat de heer
Van Aartsen zelf over. Dat geef ik hem. Hij vraagt ons, de VVD-fractie te
respecteren in haar afwegingen. Maar ik wil ook wel graag weten of wij er
in dit soort vraagstukken nog op aan kunnen dat VVD-woordvoerders de VVD-lijn
vertolken. Als iemand namens de fractie van de VVD op een gegeven moment over
een vraagstuk met een lange voorgeschiedenis een motie indient en daarin het
kabinet aanspoort om – tegen de wil van de zittende minister –
iets te doen, mogen wij er dan nog van uitgaan dat dit de VVD-lijn is? Dan
moeten de fractievoorzitters natuurlijk niet een halfjaar later zeggen dat
zij nog eens hebben nagedacht en hebben besloten om het toch maar niet te
doen. U maakt daarmee de positie van de Kamer en de wetgever in haar geheel
niet sterk. Dat zijn grote woorden, maar u bent degene die op dit moment de
stekker eruit trekt. De heer Dittrich gebruikt het woord blokkeren. U bent
degene die blokkeert.De heer Van Aartsen (VVD):Het spijt mij wel, mijnheer Rouvoet, maar ik vind dat u heel grote woorden
gebruikt. In wezen hebben wij vorig jaar aan het kabinet gevraagd om met ideeën
te komen. Daarop heeft het kabinet de commissie-Nouwen ingesteld. Wij hebben
kennis genomen van het advies van die commissie. Dat kwam vlak voor de zomer,
als ik mij niet vergis. Het kabinet heeft erover beraadslaagd en heeft zich
een mening gevormd die op een aantal fronten sterk afwijkt van die van de
commissie-Nouwen, net als de onze. Het is natuurlijk niet voor niets dat het
kabinet afwijkt van de zogeheten tweede fase van de commissie-Nouwen. Bij nader inzien bedachten ook wij dat dit niet de goede oplossing voor
de toekomst van het land was.Ik heb al gezegd dat de overheid in dit land te zorgen heeft voor recht
en voor veiligheid, maar ook voor een goede infrastructuur. In dat opzicht
verschillen wij van de landen om ons heen. De vervuiling en auto's kunnen
op allerlei manieren worden aangepakt. Dat doet het kabinet dit jaar bijvoorbeeld
via de roetfilters. De minister van Economische Zaken heeft veel middelen
ter beschikking gesteld voor de verbetering van de luchtkwaliteit. Wij maken
deze afweging en verzoeken het kabinet vriendelijk doch dringend om te investeren
in het openbaar vervoer.De heer Rouvoet (ChristenUnie):De heer Van Aartsen zou mij een plezier doen als hij zei dat de overheid
en de politiek niet alleen voor recht en wegen moesten zorgen, maar ook voor
betrouwbaarheid.De heer Van der Vlies (SGP):Voorzitter. Eerlijk gezegd, is er bij de SGP-fractie ook wel wat verbazing
over de ommezwaai van de VVD-fractie, maar goed, dat is een afweging geweest
en die heeft de heer Van Aartsen zojuist verantwoord. Toch wil ik het hebben
over zijn visie hierop. De naoorlogse periode in ogenschouw nemend, evenals
de ontwikkelingen van zowel de infrastructuur als de mobiliteit, constateer
je dat het als het ware communicerende vaten zijn: meer asfalt is meer mobiliteit
en meer wegen betekent meer auto's en meer kilometers. Nu is uw boodschap
aan het kabinet dat er metroverbindingen in de vier grote steden moeten komen
en dat er meer wegen moeten worden aangelegd. Dat signaal geeft u. Hoe gaat
het dan met de mobiliteit? Is dit niet een herhaling van zetten?De heer Van Aartsen (VVD):Wij draaien in Nederland eindeloos om de hete brij heen. Laten wij nu
gewoon accepteren dat die mobiliteit blijft.Mevrouw Halsema (GroenLinks):En stilstaat!De heer Van der Vlies (SGP):Ik wil niemand de auto afpakken, maar wel een selectiever gebruik bevorderen.
Als ik een auto heb en gebruik om stil te staan of langzaam te rijden, schieten
wij er ook niet echt iets mee op, toch?De heer Van Aartsen (VVD):Vandaar dat het terecht is dat dit kabinet al die knelpunten in de Nederlandse
infrastructuur aan het wegnemen is. De minister van Verkeer en Waterstaat
is daar met veel enthousiasme mee aan de slag gegaan. Wij vinden dat er meer
in moet worden geïnvesteerd. Er moet ook worden geïnvesteerd in
de beroemde zes knelpunten die volgens het rapport van de commissie-Nouwen
pas vanaf 2011 aan de orde komen. Dan is de vraag of wij eventueel iets als
een heffing gaan invoeren, dus gewoon tol gaan heffen, want zo heet dat. Daar
neemt het kabinet geen besluit over. Ons hele verhaal is dat het kabinet de
extra middelen die eventueel in de loop van volgend jaar – dit jaar
is dit niet gebeurd – binnen het Fonds Economische Structuurversterking
ter beschikking komen, aan de weginfrastructuur in dit land moet besteden.
Dat is een keuze. Daar kunt u het niet mee eens zijn, maar wij hebben die
gemaakt.De heer Bos (PvdA):De flip-flop van de heer Van Aartsen is indrukwekkend, maar vooral ook
verbijsterend, niet in de laatste plaats omdat hij terecht zegt dat ons er
allemaal iets aan gelegen zou moeten zijn om mobiliteit in stand te houden
in dit land. Volgens mij betekent mobiliteit vooral dat auto's kunnen bewegen
en dat je ervoor zorgt dat ze kunnen blijven bewegen. Dit is de tweede keer
in vier jaar dat de VVD-fractie de grootste remmende kracht blijkt te zijn
bij het bevorderen van de mobiliteit: een aantal jaren geleden stemde zij
tegen de verkeersplannen van – toen nog – minister Netelenbos,
waardoor er een enorme vertraging ontstond, nu wijst zij de kilometerheffing
af terwijl die eindelijk een keer breed gedragen wordt. Maar mijn verbijstering
geldt ook voor nog iets anders, want eigenlijk kiest de VVD-fractie vandaag
voor iets wat voor alle belastingbetalers in dit land gewoon duurder uitpakt.
Als wij kiezen voor een kilometerheffing, kiezen wij voor een systeem waarmee
het autogebruik gematigd wordt, waardoor er minder extra infrastructuur nodig
zal zijn, wat ons minder zal kosten. Maar de heer Van Aartsen zegt nu tegen
de belastingbetaler: je blijft gewoon motorrijtuigenbelasting, bpm en accijnzen
betalen, ongeacht hoeveel je rijdt, en daar bovenop ga je ook nog belasting
betalen voor alle extra infrastructuur die wij gaan aanleggen. Tel uit je
winst!De heer Van Aartsen (VVD):Ik hoop dat u de mooie staatjes in het rapport van de commissie-Nouwen
hebt gezien. Daaruit blijkt dat de techniek voor de kilometerheffing nog verre
van rond is. Terecht heeft de minister van Financiën hiervoor de term "science
fiction" gebruikt. Bovendien kost het 3 à 4 mld. om het systeem
in te voeren. Ik heb het in uw tegenbegroting, uw Beterbegroting niet gezien,
maar daar moet u dan ook geld voor zien te vinden. Dat vertelt u er niet bij.De heer Bos (PvdA):Ik zou willen dat u net zo visionair, net zo weinig bezorgd was over de
kosten en over de organisatorische problemen bij de kilometerheffing en de
filebestrijding als bij het prachtige idee van scholen die van half acht tot
half zeven open moeten blijven.De heer Van Aartsen (VVD):Volgens mij was dit geen vraag, dus ik rond mijn betoog af.De VVD-fractie is blij dat minister Zalm heeft besloten, de accijns van
autobrandstof dit jaar niet te indexeren, maar dit is naar ons oordeel niet
genoeg. Wij stellen voor, de belastingvrije kilometervergoeding te verhogen
van 18 naar 19 cent. Deze vergoeding voor de variabele kosten is in 2004 vastgesteld
en niet meer verhoogd, terwijl daar nu alle reden voor is. Wij willen hierbij
een signaal geven door een verhoging van 5,5% voor te stellen. Een
cent per kilometer betekent voor iemand met een auto die 1:15 rijdt, 15 cent
per liter. Deze verhoging is trouwens niet alleen van belang voor de automobilist –
dat is nu eenmaal de systematiek van de kilometervergoeding – maar voor
iedereen die dagelijks naar zijn of haar werk gaat, want deze systematiek
wordt ook gehanteerd voor woon-werkverkeer, reizen per openbaar vervoer en
gebruik van de fiets. Wij vinden bovendien dat de indexatie van de brandstofaccijns
voor onbepaalde tijd achterwege zou moeten blijven, niet alleen voor 2006.
Mocht het kabinet overwegen om deze indexering toch weer uit de kast te halen,
dan dient dit hand in hand te gaan met een verhoging van de belastingvrije
vergoeding. Graag een reactie hierop.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Na uw hele betoog over automobiliteit en de manier om die goedkoper te
maken, moest ik even denken aan een van de prachtige volzinnen die u in het
begin van uw betoog gebruikte om een perspectief te schetsen, namelijk dat
ook de VVD wil dat in 2015 alle kinderen fluitend buiten kunnen spelen. Wij
kunnen het er toch allemaal over eens zijn dat de automobiliteit een van de
grootste bedreigingen voor de veiligheid van kinderen is? Daar doet u dan
toch niets aan?De heer Van Aartsen (VVD):Dat is echt onzin, kijk maar naar wat daar in gemeenten, in buurten en
wijken aan gedaan wordt met drempels et cetera. Dit heeft er helemaal niets
mee te maken. Ik begrijp de demagogie wel die erachter zit, maar het slaat
echt helemaal nergens op.Ten slotte nog een paar opmerkingen over Europa. Op 1 juni jongstleden
ging het bij het referendum om de vraag of Nederland het Verdrag van Rome
zou moeten ondertekenen. De Nederlandse samenleving heeft daarop een heel
duidelijk antwoord gegeven: nee, liever niet. Dat is heldere taal geweest.
Wij zien daarom heel weinig in een brede maatschappelijke discussie over Europa.
Die brede maatschappelijke discussie hebben wij immers net gehad. Op 1 juni
stond er bovendien iets op het spel. Dat hebben de kiezers ongelooflijk goed
begrepen. Nu staat er helemaal niets op het spel. Dus waar moet dit toe leiden?
Niemand zit te wachten op nieuwe folders, nieuw chatsessies of een podcast
van de heer Bos over Europa. Het is namelijk duidelijk wat de mensen willen:
een Europa waarop zij greep kunnen hebben! Een vormeloze brede maatschappelijke
discussie zal verzanden in weer een uitlegoperatie. Als het bovendien een
project is van Kamer én kabinet, zal daarover constitutioneel ook nog
wel iets op te merken zijn. Bij de BMD over kernenergie en biotechnologie
ontstond een beetje het idee dat het Haagse establishment de mensen ging uitleggen
hoe het zat. De mensen in het land verdienen beter. De uitslag van het referendum
was helder en die moeten wij serieus nemen, niet via een mistige discussie
maar via meer greep op Brussel door regering en parlement. Wij moeten hier
gewoon ons werk doen.Tijdens het debat op 2 juni heeft mijn fractie de regering verzocht
om een advies te vragen aan de Raad van State over de inwerking van onze constitutionele
orde op de Europese Unie en omgekeerd. Is dat advies al ontvangen? Wij hebben
gevraagd om dat zo spoedig mogelijk aan onze Kamer te doen toekomen. Indien
dat advies er al is, wanneer kan de Kamer dat dan tegemoet zien?De heer Wilders (Groep Wilders):Nog belangrijker dan vergezichten over 2015, zijn dingen die wij vandaag
de dag met elkaar kunnen doen. De heer Van Aartsen sprak terecht over de burger
die meer greep wil hebben op Europa. Eerder in zijn termijn sprak hij over
de wenselijkheid van referenda. Ik heb fantastisch nieuws voor hem. Ik zal
in mijn termijn een initiatiefwetsvoorstel indienen om te komen tot een raadplegend
referendum over de wenselijkheid van een Turkse toetreding. Zoals u weet,
gaat dat proces 3 oktober toch beginnen. Voegt de heer Van Aartsen nu
de daad bij het woord en steunt hij dat wetsvoorstel zodat de burger greep
krijgt op Europa en op de uitbreiding?De heer Van Aartsen (VVD):Vindt u het heel erg als ik zou zeggen dat ik eerst uw betoog wil horen?
Ik vind het namelijk belangrijk om daarnaar te luisteren. Ik ben zeer zeker
bereid om morgen daarop uitvoerig in te gaan.De heer Wilders (Groep Wilders):Dank u zeer.De heer Rouvoet (ChristenUnie):De heer Van Aartsen heeft natuurlijk een punt als hij erop wijst dat de
VVD-fractie indertijd tegen de motie heeft gestemd die over de brede maatschappelijke
discussie ging. Ik geef hem dat na. Het is in de parlementaire geschiedenis
echter wel vaker voorgekomen dat met name de VVD bijvoorbeeld tegen een parlementaire
enquêtecommissie was en dan na aanvaarding van de motie en instelling
van zo'n commissie royaal meedeed. Zo hoort dat in een democratie. Nu krijg
ik persberichten onder ogen waarin staat dat de heer Van Aartsen zegt dat
de VVD niet mee gaat doen aan zo'n brede maatschappelijke discussie. Dat zou
ik heel slecht vinden. Ik zou de heer Van Aartsen daarover willen horen. Een
van de argumenten die de woordvoerder van de VVD, de heer Van Baalen, op 2 juni
noemde, was dat het niet zo moet zijn dat over de toekomst van Europa en over
een nieuwe versie van die grondwet in een nieuwe conventie of in Brussel wordt
besloten. Wij krijgen nu signalen, zowel uit Europa als van de kant van het
kabinet, dat wij misschien toch op een of andere manier die grondwet weer
voorgelegd krijgen. Moeten wij dat niet juist voorkomen door de bevolking
hier wel bij te betrekken?De heer Van Aartsen (VVD):De heer Rouvoet heeft een terecht punt. Het is inderdaad moeilijk, ook
wij hebben het daarmee niet eenvoudig gehad. Ik ook niet omdat een meerderheid
van de Kamer die motie heeft gesteund. Wij zijn ervan overtuigd dat het gewoon
niet goed is om nu een brede maatschappelijke discussie te beginnen. Bovendien
is het voor ons echt niet duidelijk hoe het er allemaal gaat uitzien. Ik weet
dat mevrouw Hamer daarover interessante ideeën heeft, want ik ben uiteraard
aanwezig geweest bij het gesprek dat wij onder leiding van onze voorzitter
hebben gehad. Het signaal van de Nederlandse samenleving, die op 1 juni
heeft aangegeven het nieuwe verdrag niet te willen, was zo helder, met zo'n
hoge opkomst en zo'n duidelijke uitslag, dat wij dat absoluut serieus moeten
nemen. Dus beginnen wij niet aan een discussie over een nieuw verdrag. In
de memorie van toelichting bij de begroting van Buitenlandse Zaken staan een
aantal passages die ik niet geheel kan doorgronden, waarbij ik mij aansluit
bij een artikel in één van de ochtendbladen vandaag. Wij voelen
er niets voor, gelet op de uitspraak van de Nederlandse kiezer. Wij zijn ervan
overtuigd dat wij geen brede discussie moeten entameren, want dat werkt zo
niet. De Nederlandse samenleving wil dat Europa werkt. Laten wij dat toch
gewoon serieus nemen!De heer Rouvoet (ChristenUnie):Ik begrijp uw redenering. Wij steken ook onze nek uit, wij waren tegen
die grondwet, evenals de Nederlandse bevolking. Als wij dit niet doen, loopt
u dan niet het risico dat wij straks linksom of rechtsom de oude grondwet,
hier en daar wat aangepast, krijgen voorgelegd? Geeft u het signaal
aan het kabinet af om dat niet te doen?De heer Van Aartsen (VVD):Dat signaal hebben wij al aangegeven: wij willen dat niet. Begin dan ook
niet zo'n heel ingewikkelde discussie, waarvan niet geheel duidelijk is wat
er op het spel staat. Dit is een zaak van ons, van deze Kamer en het kabinet!
Dat is nu precies de achtergrond van het verzoek aan het kabinet om een advies
te vragen aan de Raad van State over de verhoudingen tussen de constitutionele
orde EU en de Nederlandse Grondwet. Wij denken namelijk dat Brussel in Den
Haag begint. Wij als Tweede Kamer kunnen veel meer doen door gewoon op te
letten dat er in Brussel geen richtlijnen en wetgeving tot stand komen die
wij niet willen. Dat is óns werk! Wij vermoeien een samenleving met
iets waar wij over moeten gaan. Terecht hebben wij aan de Nederlandse samenleving
gevraagd of zij dat verdrag wil. Wij nemen de mening van de Nederlandse samenleving
volstrekt serieus: zij wil dit niet.De heer Bos (PvdA):Het is wat vervelend en droog dat ik dit moet doen, maar ik wil een feitelijke
opmerking maken over iets wat u zei. U sprak net over de interessante ideeën
van mevrouw Hamer. Het gaat hier om de interessante ideeën van een werkgroep
van het Presidium, waarin ook de VVD is vertegenwoordigd door middel van –
het spijt mij dat ik het weer moet zeggen – de heer Hofstra.De heer Van Aartsen (VVD):Dit is iets van onze eigen huishouding, maar als wij het besluit nemen
om niet mee te doen aan deze discussie – daar zijn wij dichtbij –
zal de heer Hofstra zich uiteraard uit die werkgroep terugtrekken. Dat vinden
wij netjes.De Nederlandse sporters moeten op de Olympische Spelen in 2008 in Beijing
kunnen excelleren. Het zou goed zijn als wij dan ook zouden kunnen investeren
in extra trainingsfaciliteiten voor die Nederlandse Olympische ploeg. Zou
het kabinet daarvoor extra middelen ter beschikking kunnen stellen?Excelleren kan dit land ook in cultuur. Voor datzelfde Beijing 2008 ontwerpt
de Nederlandse architect Rem Koolhaas de nieuwe televisietoren. Als succesvol
cultureel ondernemer heeft hij ons daarvoor overigens niet nodig, dat doet
hij allemaal zelf. Maar oude cultuur moet soms wel worden gesteund. Zou het
kabinet kunnen overwegen, het project Hermitage aan de Amstel, waarmee kunst
uit de Hermitage uit Sint Petersburg toegankelijk wordt in de Amstelhof, met
een aantal andere partners te ondersteunen?Ik ben begonnen met New York en ik merk nu dat ik eindig bij Sint Petersburg.
Dat zijn twee wereldsteden uit de zeventiende eeuw, allebei gebouwd door Nederlandse
kolonisten, Nederlandse timmerlieden, Nederlandse ondernemingskracht en Nederlandse
ondernemingszin. Die energie en die ondernemingszin en die open blik op de
wereld, zijn en blijven voor ons een model.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Voorzitter. Ik wil, enigszins ongebruikelijk, allereerst de heer Van Aartsen
complimenteren met zijn bijdrage. Hij begon in New York en eindigde in Sint
Peterburg. Ik heb twee uur naar hem geluisterd en ik vind het knap dat hij
Nederland heeft weten over te slaan. Het is een afleidingsmanoeuvre waar het
CDA nog veel van zou kunnen leren. Hij is erin geslaagd bij de begrotingsbehandeling
niet de rijksbegroting te beoordelen, de inkomensverhouding, het economisch
herstel enzovoort. Het is niet aan de orde geweest.Nu begin ik aan mijn eigen termijn. Land van duizend meningen, land van
nuchterheid, land wars van betutteling, land vol van verdraagzaamheid. Het
land dat zorgt voor iedereen. Kent u het nog? Dit liedje ging over Nederland
en was niet ironisch bedoeld. Het liedje heet "15 miljoen mensen".
Die moeten niet een keurslijf in, die laat je in hun waarde. Dat liedje was
ooit ongekend populair. Het stond voor velen symbool voor een identiteit waarop
wij ontspannen trots waren. Alleen een handjevol conservatieven, dat nu de
zaal verlaten heeft, vond het wat frivool en weinig law and order. Nog geen
decennium later hebben zij hun zin gekregen, want dit Nederland raakten wij
kwijt. Het lied klinkt voor mij inmiddels als een wonder van vrijzinnigheid.
Nuchterheid, verdraagzaamheid, ze zijn vaak ver te zoeken. Er wordt betutteld
en de keurslijven liggen klaar. Voor wie wordt er nog goed gezorgd? Wie laten
wij in hun waarde?GroenLinks heeft met heel veel Nederlanders pijn van de verslechtering
in Nederland. Premier Balkenende, u wilt het vandaag niet over de cijfertjes
hebben, maar over onze nationale trots. Eerlijk gezegd, begrijp ik dat best,
gezien de beroerde cijfers. Als ik u was, zou ik dit schoolrapportje ook diep
onder mijn bed verstoppen. Maar helpen doet het u niet, want met onze nationale
trots gaat het even slecht. Wat heeft u het land gegeven om trots op te zijn?
U wilde weder opbouwen na Paars, maar na drie jaar gaat het slechter. U wilde
mensen laten meedoen, meer werk bieden, minder regels, maar u zorgde voor
uitsluiting, werkloosheid, slechte nieuwe regels en onbegrijpelijke bureaucratie.
Ik zal een voorbeeld noemen. Wij worden een zorgtoeslag rijker, waarvan alleen
de uitvoering al 60 mln. kost en 450 nieuwe ambtenaren. Het is de tunnelvisie
van uw hervormingsagenda, waaraan elke elan ontbreekt. Het kabinet oogt rafelig
en uitgeblust. Kijkt u nu eens. Minister Donner, minister zonder vertrouwen.
Staatssecretaris Van Geel, staatssecretaris zonder macht. Minister Pechtold,
minister zonder agenda. Minister De Geus, minister zonder ambitie, uitgeregeerd.
Staatssecretaris Van der Laan, onder curatele en pootje gelicht door haar
eigen partij. Daar kunt u toch niet trots op zijn?En dan u zelf. U spreekt graag van normen en waarden, maar u heeft zich
vooral ontpopt als een waardenfluisteraar. Soms spits ik mijn oor en dan vang
ik iets op over duurzame, sociale en tolerante waarden, maar in de praktijk
schreeuwen de daden iets geheel anders. Wiens premier bent u? U bent naar
mijn idee niet de premier uit het lied over die 15 miljoen Nederlanders, laat
staan die van de huidige 16 miljoen Nederlandse burgers. Bent u dan de premier
van uw eigen achterban, of van een deel daarvan? Bent u trots op een land
dat zich terugtrekt achter de dijken, waar cijfers belangrijker zijn dan mensen,
waar burgerlijke normen en waarden voor iedereen gelden, waar law and order
heersen en waar de wegen goed zijn geasfalteerd? Ik ben trots op een ander
Nederland. Ik doel dan op een land met een open blik naar de wereld, waar
gelukkige mensen wonen, met goede sociale voorzieningen en met een
gezond milieu. Ik ben gelukkig met een land waar mensen trots zijn op hun
onderlinge verschillen. Mijn trots wordt niet belichaamd door de vlag, het
volkslied of door laffe blokjes kaas. Dat is de culturele armoede van de oranje
klomp of van de roeptoeter op het hoofd. Nederland is meer, namelijk het land
van Annie M.G. Schmidt, Martinus Nijhof, de Zuiderzeeballade, rap, Frans Bruggen,
Karel Appel en 't Barre Land.In de politiek telt het beleid. De vraag is of het beleid de bevolking
het goede leven geeft. Daarnaast is de vraag van belang wat de politici onder
het goede leven verstaan. Welke cultuur verdedigen zij? Waarop zijn zij trots?
Waarop is de premier eigenlijk trots? Ik was altijd trots op dit land vanwege
de wijde horizon: de internationale oriëntatie. Wij hebben ons vaak opengesteld
voor andere culturen en voor vluchtelingen. Nu wordt het internationalisme
verdrongen door pro-functionalisme. Ons buitenlands beleid wordt in Amerika
gemaakt: wij volgen klakkeloos in Afghanistan, in Irak, in Iran en in het
Midden-Oosten. De wereldwijde spanningen lopen op. Er is geen sprake van willekeur.
Het Midden-Oosten is het knooppunt van een internationaal conflict. Het is
niet denkbaar dat daar een oplossing zal worden gevonden voordat Israël
een einde maakt aan zijn bezetting. Israël zal de Palestijnse politiek
een kans moeten geven, zonder Israëlische inmenging. Sharons dreiging
met de verkiezingsboycot van Hamas is onaanvaardbaar. Oud-premier Van Agt
heeft een schreeuw om recht voor de Palestijnen laten horen. Hij was vorige
week een inspirerende gast tijdens ons festival met de titel: "De Linkse
Lente". Ik kan hem overigens ook bij de fractie van het CDA van harte
als gast aanbevelen. Misschien kunnen die fractieleden dan ook bewijzen dat
zij niet, zoals de heer Van Agt zegt, als fossielen zijn opgesloten in het
gesteente van hun vooroordelen. Van Agt vraagt de politiek om jonge Palestijnen één
reden te geven om te leven. Dat betekent dat wij politieke druk op Israël
moeten uitoefenen. Wanneer schorten wij de handelsverdragen met dat land op
vanwege de schending van de mensenrechten? Ik vraag de premier opnieuw om
zich daarvoor in Europa hard in te zetten. Een wijde horizon houdt ook armoedebestrijding
in om conflicten te voorkomen. Dat armoede in deze rijke wereld voorkomt,
is beschamend. Bijna elke seconde sterft er iemand als gevolg van die armoede.
Hoe kan het dat wij daarover zo gelaten zijn? Waarschijnlijk zal de reactie
zijn dat Nederland zijn plicht doet. Naar mijn idee is het echter niet meer
dan dat. Waarom zouden wij niet eens onbeschaamd het beste jongetje van de
klas kunnen zijn? Tijdens de VN-top heeft de premier opgemerkt dat wij de
politieke wil moeten hebben om onschuldige kinderen te redden. Wij dienen
de aids te bestrijden. Dat ben ik met de premier eens, maar ik vraag mij af
wat hij zelf op dat terrein gaat doen. Onmiskenbaar is er vooruitgang geboekt,
bijvoorbeeld in Azië en in Latijns Amerika. Dat geeft hoop en inspiratie.
Hetzelfde geldt voor de Live 8-concerten. Zelfs de G8 was daarvoor gevoelig.
De volgende ochtend werden 280 miljoen Afrikanen voor het eerst in hun leven
wakker zonder dat zij geld aan het rijke westen verschuldigd waren. Het kan
dus wel. Helaas was de VN-top van vorige week geen top om trots op te zijn.
Wij kunnen niet wachten tot de internationale organen beter gaan werken. Wij
moeten coalities sluiten met koplopers en bondgenoten. Ik vraag de regering
om Chirac te steunen als hij via een vliegbelasting de armoede wil verminderen.
Follow Tony: schaf de exportsubsidies af en hervorm de landbouwsubsidies.
Sloop meteen de tariefmuren en verhoog de Nederlandse hulp.Ik heb een concreet voorstel dat aansluit bij Sjakie en de Chocoladefabriek.
Ik ben ervan overtuigd dat de premier die film al gezien heeft. Het tv-programma
Keuringsdienst van Waarde toonde onlangs nog aan dat bijna alle chocola door
kinderslaven wordt gemaakt. Het gaat om zo'n vierhonderdtachtigduizend kinderen.
De producerende landen krijgen te weinig voor de chocola die wij hier consumeren.
Ik stel voor om drie dingen te doen. In de eerste plaats moet een importverbod
worden ingevoerd voor chocola die met slavenarbeid is gemaakt. In de tweede
plaats moet het verplichte percentage cacao in chocola verhoogd worden. Daar
hebben de producenten baat bij. In de derde plaats moeten wij vervolgens heel
veel chocola eten. Want, lief kabinet, dat geeft troost als alles tegenzit."Ach Europa", zei Enzensberger jaren geleden. Toch kunnen wij
niet zonder voor onze internationale ambities. Wij wilden Europa verbeteren
met de grondwet, maar de kiezer was niet overtuigd. Sindsdien ligt het stil
en is het stil. Wat nu, premier? Stilte is het slechtst denkbare antwoord
op de nee-stem van de kiezer. Men stemde geen "nee" om alles te
laten zoals het is. Het was, laten wij wel wezen, vooral een linkse tegenstem.
Het was geen "nee" tegen democratische vernieuwing, tegen de aanpak
van grensoverschrijdende problemen of tegen de solidariteit met de armere
lidstaten. Het was wel een "nee" tegen Europese liberaliseringsdwang
en tegen het dogma van de marktwerking die ook onze volkshuisvesting tiranniseert.
Als wij het aan Kroes overlaten, wordt Europa geen superstaat, maar een supermarkt.De regering geeft nu dezelfde draai aan de tegenstem, want zij wil vooral
de Bolkesteinrichtlijn doorzetten. Dat zal het nee-kamp toch niet zo bedoeld
hebben, lijkt mij. Wij kunnen de tegenstem recht doen door te democratiseren
en grensoverschrijdende problemen aan te pakken. Nederland moet zich daarvoor
inzetten. Ik ben benieuwd naar de visie van het kabinet hierop.De premier wil over nationale trots spreken. Graag! Hij kan echter niet
trots zijn op het mondiale broeikasprobleem. Internationale ellende ontstaat
niet alleen door handelsbarrières, armoede of foute regimes. De klimaatverandering
maakt steeds meer slachtoffers, vooral in arme landen. Ook in het rijke Westen
zijn de eerste slachtoffers armen. Dat toonde de ramp in New Orleans aan.
Uiteindelijk bedreigt de klimaatverandering iedereen in zijn bestaan. Wij
zagen deze zomer het brandende Zuid-Europa en het overstroomde Midden-Europa. "Utrecht
aan zee" klinkt misschien aantrekkelijk voor degenen die in Utrecht wonen,
maar niet voor de inwoners van Zuid-Holland.Ik ben trots op Nederland als het internationaal vooroploopt, niet in
het veroorzaken van de klimaatverandering, maar in het oplossen van deze problematiek.
Ik ben trots als wij nationaal het goede voorbeeld geven en groen leiderschap
tonen. Twee weken geleden hadden wij een teleurstellend debat over duurzaamheid.
Volgens de premier doet Nederland al genoeg en de rest zou bij prinsjesdag
bekend gemaakt worden. Dat was nieuws dat ik wel eens had willen laten lekken.
Wat is de stand van zaken? Borssele blijft open, de kilometerheffing is van
de baan – of het CDA moet alsnog bereid zijn om met de PvdA en GroenLinks
de motie-Hofstra opnieuw in te dienen; ik sluit dat overigens niet uit –
23 mld. naar nieuw asfalt en geen cent naar het OV. De premier
maakt het land niet klaar voor de toekomst, zoals hij beweert. Mensen hebben
recht op gezonde lucht. Zij moeten zorgeloos kunnen wonen, zonder voortdurend
vieze lucht in te ademen. Mensen moeten ongestoord kunnen wandelen, fietsen
en skaten en niet overal stuiten op auto's en bebouwing. Kinderen moeten buiten
kunnen spelen. Wie is er trots op een land van wegen, bedrijventerreinen en
parkeerplaatsen? Dat is niet het uitzicht dat schilders, schrijvers en mensen
inspireert en rust geeft. De premier kan niet trots zijn op de aanblik van
Nederland. Hij kan niet trots zijn op de lucht die hij inademt.In onze tegenbegroting laten wij zien dat het anders kan. GroenLinks investeert
75 mln. voor de ecologische hoofdstructuur en 75 mln. voor groen in en om
de stad. Wij willen veel meer geld voor het openbaar vervoer en veel minder
voor wegen. Dat is de consequentie, zo zeg ik tegen de heer Van Aartsen. Wij
hebben dit jaar een Groene toegift gemaakt, een plan voor betere lucht. De
uitkomsten zullen de premier verheugen. De Europese normen voor luchtkwaliteit
komen bij ons in zicht. Alle knelpunten voor stikstofdioxide verdwijnen. Wij
verminderen het aantal knelpunten voor stikstof met tientallen procenten.
Met lokaal maatwerk en internationale afspraken pakt die score nog veel gunstiger
uit. Als Nederland meer doet, kunnen wij ook meer van de omringende landen
vragen. Nederland hoeft dan ook niet op slot voor de woningbouw. Die kans
kunnen wij niet laten liggen. Ik verwacht een reactie van het kabinet op onze
plannen.Onze nationale trots gaat misschien wel in essentie over omgangsvormen,
over tolerantie jegens anderen, over ons respect voor de individuele waardigheid
van mensen. Dan kun je toch niet trots zijn op het toegenomen groepsdenken?
Verschillen in religie, cultuur en seksuele geaardheid worden opgeblazen.
Verschillen in sociaal-economische positie, keuze- en kansenvrijheid worden
genegeerd.Recent toonde GroenLinks aan dat werkgevers Marokkaanse stagiaires in
de bouw discrimineren. Elco Brinkman reageerde beschamend. Hij zei: Marokkanen
willen gewoon niet in de bouw werken. Dat is "blaming the victim".
Het ligt aan jezelf als je wordt gediscrimineerd. Discriminatie bestaat niet,
volgens minister Verdonk. Dat is het goedpraten van uitsluiting en vernedering.Wat wij nodig hebben, is wederkerigheid en gelijkwaardigheid. Of zoals
de socioloog Walzer zegt: "aardappel & vlees multiculturalisme".
De kracht van de ene groep, van het ene individu, dwingt op vreedzame wijze
het respect af van de andere groep, het andere individu. Dat vraagt om een
versterking van de civiele samenleving. Daar leren mensen om te gaan met verschillende
vormen van sociaal conflict. Achterstanden en stigma's sluiten mensen van
de samenleving uit. Als dat hele groepen treft, staan of vallen zij samen.
Dan kunnen juist de meest kansrijke groepsleden het hardste vallen en radicaliseren.Jessica Stern, een internationaal gerespecteerd terrorisme-expert, laat
overtuigend zien dat vernedering en uitsluiting een voedingsbodem zijn voor
radicalisme en geweld. Daar helpen geen nieuwe terreurwetten tegen, juist
niet. Wij offeren onze persoonlijke vrijheid op, terwijl het gevaar van stigmatisering
groeit. Daar worden wij niet veiliger van. Het verbetert de samenwerking met
de lokale autoriteiten ook niet. De kennis van mensen die dagelijks werken
met jongeren in de marge wordt er ook niet door versterkt.Om stigmatisering en radicalisering tegen te gaan, moeten wij eerlijke
kansen geven. Wij moeten allochtonen maximaal ondersteunen in het leren van
de taal, het vinden van werk en het vreedzaam beslechten van conflicten. Daarvoor
hebben wij een actieve overheid nodig, geen minister die blind is voor discriminatie.
Dit vraagt om geld, docenten en voldoende plekken voor het leren van onze
taal en niet om een ideologisch prestigegevecht rond de inburgeringswet.De wet lijkt er eindelijk te komen, maar er is nog grote onzekerheid en
er is veel te weinig geld. Mensen die het niet kunnen missen, moeten straks
duizenden euro's betalen. Er zijn nog grotere wachtlijsten. Waar is, zeggen
wij nu terugkijkend, de exercitie van de commissie-Blok dan goed voor geweest?
Waar blijft ook de verontwaardiging van de coalitiefracties over het volledig
uitblijven van ambitie om integratie te versnellen? Ik wil daadkracht en ik
wil een harde toezegging van de premier. Ik zou willen zien dat dit kabinet
nu die 300 mln. voor oudkomers beschikbaar stelt. In onze tegenbegroting is
dat bedrag gedekt.Voorzitter. Wij hebben het over trots. Sinds 2002 neemt de maatschappelijke
ongelijkheid weer toe, aldus het Sociaal en Cultureel Planbureau in de Sociale
Staat van Nederland. Het SCP noemt 2002 een keerpunt in de ontwikkeling van
de leefsituatie van huishoudens. Laat dat nu toevallig samenvallen met het
aantreden van dit kabinet. Dat lijkt mij nu niet iets om trots op te zijn!
Steeds meer mensen hebben moeite om rond te komen. De werkloosheid groeit,
het aantal miljonairs stijgt, net als het aantal kinderen dat in armoede opgroeit.
Het kabinet probeert van deze begroting een goednieuwsshow te maken. Her en
der worden cadeautjes uitgedeeld, maar zijn de snoepjes nu werkelijk zo zoet?
Bovendien, ik heb als kind geleerd dat ik geen snoepjes van vreemde mannen
mag aannemen, en zeker niet als je de bijbedoelingen van die mannen niet kent!
Mannen die tekenen voor de grootste denivelleringsoperatie sinds decennia!
Het geld gaat vooral naar bovenmodale kostwinners, rijke ouderen en hogere
inkomens. De klappen van de structurele hervormingen vallen ergens anders.
Tweemaal modaal van € 2000, alleenstaanden met het minimumloon,
krijgen niets, niks, nada, mijnheer Verhagen. Het kabinet begiet een tuin
in de regen, maar vergeet de planten die binnen droogstaan water te geven.
Waarom doet het dat? Eerlijk gezegd, zou een buitenlandse waarnemer wel eens
kunnen denken dat het bewust stimuleert dat de hogere inkomens kinderen krijgen
en de lagere inkomens daarvan afzien, of dat de gezinnen waar de vrouw thuisblijft
kinderen krijgen en de gezinnen waar de vrouw werkt niet! Het kabinet brengt
bloemen aan de voordeur maar neemt de tv mee via de achterdeur.2006 wordt voor veel mensen een heel slecht jaar. GroenLinks vreest voor
de lagere inkomens, de chronisch zieken, de gehandicapten en het is jammer
dat het CDA dat niet doet. Het nieuwe zorgstelsel zorgt voor een ravage in
de inkomens en in de uitvoering. Burgers worden geconfronteerd met onbegrijpelijke
bureaucratie. 4 miljoen mensen snappen de folders niet! Garandeert u, premier,
dat het aantal onverzekerden in 2006 niet toeneemt. Ik zou van u wel een cijfer
willen horen. Wat is voor u een grens? Uw hervormingsbeleid heeft geleid tot een tunnelvisie waarbij u blind
bent voor de feiten en voor uw eigen fouten. Tal van doelen zijn niet gehaald,
het beleid zorgde voor verslechtering. Het aantal werkende vrouwen, allochtonen,
jongeren, laagopgeleiden is gedaald! Bijvoorbeeld de arbeidsparticipatie van
ouderen is gestegen maar dat doet hij al sinds 1994. Daar hebt u dus helemaal
niet aan te pas hoeven komen! Doelstellingen die wel zijn behaald, daar is
het kabinet met andere woorden helemaal niet voor nodig geweest. Het economisch
herstel, aldus het CPB in de Macro-economische Verkenningen, is niet aan het
kabinetsbeleid te danken. Successen zijn er vooral ondanks het kabinet, falen
is er vooral dankzij het kabinet. Premier, daar kunt u toch niet trots op
zijn?Onze tegenbegroting klopt het kabinet op alle punten: 50.000 nieuwe banen,
een hogere en duurzame economische groei, gemiddeld gaan burgers er bij ons
4% in koopkracht op vooruit en de lagere inkomens meer! Bovendien,
minister Zalm, is ons financieringstekort lager dan het uwe! Wij bieden vooral
nieuw perspectief voor groepen die nu langs de kant staan: jongeren en allochtonen
geven wij toekomst. Wij maken laaggeschoolde arbeid goedkoper en trekken 1,4
mld. extra uit voor onderwijs, 1,7 mld. extra voor zorg. Wij helpen vrouwen
aan het werk met betere kinderopvang en een verplichte werkgeversbijdrage.
Ik ben overigens benieuwd naar de reactie van het kabinet hierop. Minister
De Geus heeft werknemers al opgeroepen om te gaan staken om bij werkgevers
betere kinderopvang af te dwingen. Dat vind ik niet sterk; je kunt die ook
gewoon verplichtstellen, dat lijkt mij veel beter en helderder.De heer Verhagen (CDA):Ziet u überhaupt een rol hierin voor de vakbeweging en voor het sociaal
overleg?Mevrouw Halsema (GroenLinks):Vanzelfsprekend, maar het is misschien niet opgevallen dat de vakbeweging...De heer Verhagen (CDA):U hoeft geen lang antwoord te geven, u mag het gewoon in één
woord doen. Ik weet dan voldoende voor mijn vervolgvraag. U ziet daar dus
een rol voor. Ik ben zo blij dat u helder geantwoord heeft!Mevrouw Halsema (GroenLinks):Meneer Verhagen, is dat ook de reden waarom u zelf zulke lange betogen
houdt als antwoord op anderen, omdat u geen ja of nee kunt zeggen?De heer Verhagen (CDA):Mijn vervolgvraag: in het overleg over arbeidsvoorwaarden kan toch gewoon
worden gevraagd om een werkgeversbijdrage aan kinderopvang?Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ja, en dat is dan ook de manier waarop het nu geregeld zou moeten worden,
maar je ziet dat de verplichte werkgeversbijdrage sinds de nieuwe Wet kinderopvang
achteruitholt. Daar gaat het dus heel slecht mee. Om die reden is ook de vakbeweging
groot voorstander van een verplichte werkgeversbijdrage.De heer Verhagen (CDA):Ja, dat is immers makkelijk voor de vakbeweging, dan hoeft zij die vraag
niet te stellen!Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik heb al horen zeggen dat ook de werkgevers er zo langzamerhand voorstander
van zijn.De heer Verhagen (CDA):Als de vakbeweging vindt dat werkgevers zelf een bijdrage moeten leveren –
wat ik ook vind – dan moet zij dat aan de werkgevers vragen, niet aan
Den Haag. Ook dát is verantwoordelijkheid: bij een eigen verantwoordelijkheid
voor onderhandelingen over collectieve arbeidsvoorwaarden hoort dat je de
werkgevers daarop aanspreekt. De vakbeweging vindt het blijkbaar niet belangrijk
om de werkgevers hierop aan te spreken. Nou, dan moet ze niet naar ons kijken,
maar naar zichzelf.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik denk dat u hierover maar in debat moet gaan met Agnes Jongerius, die
neemt namelijk een andere positie in dan ik. Maar hier ligt inderdaad een
groot verschil van mening tussen GroenLinks en het CDA. U repareert alleen
de inkomens van gezinnen waarin alleen de man werkt, eenkostwinnergezinnen,
en niet van gezinnen waarin zowel man als vrouw werken. Daarmee hecht u overduidelijk
veel minder waarde dan wij aan de arbeidsparticipatie van vrouwen. In de arbeidsparticipatie
van vrouwen ligt een grote emancipatieopdracht voor de Nederlandse overheid.
Om die te bevorderen, is het onvermijdelijk om de kinderopvang beter te regelen.De heer Verhagen (CDA):Ik weet niet waar u bent geweest, maar als iemand een pleidooi heeft gehouden
voor kinderopvang en de verantwoordelijkheid daarvoor van de werkgevers, dan
was ik dat wel. Als een vakbeweging in de onderhandelingen niet de werkgevers
aanspreekt, bijvoorbeeld om meer loonruimte of iets anders te kunnen eisen,
dan moet zij niet naar ons kijken, maar naar zichzelf. Zij heeft de mogelijkheid
om werkgevers aan te spreken. Dat moet ze dan ook doen. Het is een kwestie
van vertrouwen. U vertrouwt de vakbeweging kennelijk niet en ook de werkgevers
niet. Ik heb dat vertrouwen wel, maar zij moeten hun verantwoordelijkheid
wel zelf invullen. Als dat uw nieuwe lente is ... Op mijn eerste vraag antwoordde u zonet bevestigend: wilt u een rol voor
de vakbeweging bij het arbeidsvoorwaardenoverleg of wilt u alles vanuit Den
Haag regelen?Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik ben heel blij dat u de sociale partners inmiddels weer belangrijk vindt;
de afgelopen jaren was dat immers wel anders, toen werden ze door Den Haag
permanent gepasseerd. Ik vind het heel goed dat u hen hierin weer een plaats
toedicht. Voor mij zijn ze van groot belang, ik geef ze een grote zelfstandige
positie in de onderhandelingen, maar tegelijk wil ik op basis van de ervaringen
van de afgelopen tijd dat de werkgeversbijdrage wettelijk wordt geregeld.
Sinds de invoering van de nieuwe wet zie je de werkgeversbijdrage immers dalen
van 60% naar 30%. Dat is heel slecht. U dient daarvoor ook verantwoordelijkheid
te nemen.De heer Verhagen (CDA):Dat komt misschien doordat de overheid compenseerde voor de lagere inkomens
als de vakbeweging haar verantwoordelijkheid niet nam en de werkgevers niet
aansprak. Wij nemen die verantwoordelijkheid nu, ik heb het kabinet daarin
gesteund.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik vind het heel goed hoor dat werkgevers werknemers erop aan moeten spreken,
maar ik stel vast dat ook dan een groot aantal werkgevers zich daarvan distantieert.
Op een gegeven moment moeten prioriteiten worden gesteld en het is heel jammer
dat het CDA dat niet doet. De verslechterde toegang tot de kinderopvang leidt
ertoe dat meer vrouwen huiswaarts keren. Ik dacht dat het CDA het gezin definieerde
als een modern gezin, maar schijnbaar is de partij terug bij af en wordt het
gezin gezien vanuit de rol van de man als kostwinner.De voorzitter:U bent aan uw afronding toe?Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik doe mijn best.De voorzitter:De rolverdeling is als volgt: als ik het denk, dan gebeurt het ook.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik heb nog een paar minuten nodig.De voorzitter:U krijgt twee minuten. U profiteert van de heer Van Aartsen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):U bedoelt waarschijnlijk de heer Verhagen.De voorzitter:Nee, de heer Van Aartsen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):U bedoelt de heer Van Aartsen, die hier twee uur heeft gestaan? Ik dank
u.Ik verzoek het kabinet om een toezegging op het punt van de verplichte
werkgeversbijdrage want anders dien ik een initiatiefwetsvoorstel in.GroenLinks zorgt voor een nieuw perspectief en eerlijkere inkomensverdeling.
Mijn fractie nivelleert en kiest voor een sociaal zorgstelsel. De premie bedraagt € 400
in plaats van € 1100. Dat is belangrijker voor de inkomensverhoudingen
dan de gestegen olieprijs. Ik zou het betreuren als de olieprijs de cliffhanger
wordt van dit debat. Dat punt is maar een klein onderdeel van de volledig
uit het lood geslagen inkomensverhoudingen. Er voltrekt zich een revolutionaire
denivellering. Deze moet als eerste bestreden worden, ook in het debat over
de koopkracht dit najaar. Is de premier het met mij eens dat extra compensatie
voor chronisch zieken en gehandicapten zwaarder weegt dan een kleinere energiecompensatie
voor iedereen? De GroenLinks-fractie houdt in de tegenbegroting rekening met
de hogere energierekening door een algemeen en goed koopkrachtbeleid te voeren.
De ecotaks en de benzineprijs worden niet verlaagd. Dat zou slecht zijn voor
het milieu en de normale marktwerking verstoren. GroenLinks verlaagt echter
ook niet de btw op treinkaartjes als de treinen weer eens duurder worden.Het verschil tussen de GroenLinks-fractie en het kabinet is groot. Voor
mijn fractie bestaat er geen verschil tussen trots en cijfers. Mijn fractie
presenteert cijfers waar je trots op kunt zijn. De paar correcties die het
kabinet aanbrengt, wegen daar niet tegenop. Het overheidsbeleid is structureel
verkeerd en ondermijnt de toekomst. Dat is ook de kritiek van Bert de Vries.
Hij kreeg pek en veren van zijn eigen partij over zich gestort. De premier
zegt dat wij over 30 jaar wel zullen zien wie gelijk heeft gekregen. Dat is
gemakzuchtig en onzinnig. Ik gun Bert de Vries een lang leven, maar dit kabinet
niet. Wij hebben goede ervaringen met afgezwaaide CDA-leiders, maar de premier
ontloopt zijn huidige verantwoordelijkheid. Wie heeft over 30 jaar de prijs
betaald van de fouten van deze regering? De alternatieven die Bert de Vries
aanreikt of de alternatieven van de oppositie bewijzen zich als zij worden
uitgevoerd. Ik realiseer mij dat dit alleen kan met een andere regering die
een einde maakt aan deze rechtse winter. Het land is gebrand op een linkse
lente.De heer Dittrich (D66):Voorzitter. Net als veel andere landen in West-Europa heeft Nederland
moeilijke jaren achter de rug, in economisch maar ook in sociaal opzicht.
Onze maatschappelijke verhoudingen zijn door zaken als individualisering,
migratie en vergrijzing grondig veranderd. Het gevolg was een versplintering
in onze samenleving. Ook de economie begon de afgelopen jaren te haperen.
Veel van wat wij produceerden, kan tegenwoordig elders in de wereld, bijvoorbeeld
in China, goedkoper worden gemaakt. Nederland is te duur en te ouderwets geworden,
met als gevolg een lage economische groei. De politiek, de overheid en de
collectieve voorzieningen zijn niet zodanig georganiseerd dat zij voldoen
aan de verwachtingen van geëmancipeerde, zelfstandige, goed geïnformeerde
en mondige mensen. Het gevolg is een algemeen gebrek aan vertrouwen.Deze ontwikkelingen zijn niet nieuw. Als mensen wel de kosten van het
levensonderhoud maar niet hun inkomen zien stijgen, dan groeit de ontevredenheid.
Als zij zien dat de stem die zij uitbrengen geen echte zeggenschap oplevert
en de belasting die zij betalen niet wordt omgezet in een soepel werkende
overheid en goede, betaalbare voorzieningen, dan valt het draagvlak onder
politieke beslissingen weg. Er ontstaat onvrede over vandaag en onzekerheid
over morgen. De economie hapert, de samenleving hapert, de overheid hapert.
Mensen voelen het in hun portemonnee en merken het in hun dagelijkse leven.
Er is grote behoefte aan houvast, aan nieuw vertrouwen en aan
nieuwe solidariteit. Nederland zit in een overgangsfase.Voor herstel van het vertrouwen en het aanbrengen van nieuw evenwicht
in de samenleving is het nodig dat wij een aantal onvermijdelijke ontwikkelingen
niet langer als een bedreiging zien maar als een kans benutten. Wij moeten
niet alleen het oude beschermen maar ook proberen om Nederland zo in te richten
dat wij gebruik kunnen maken van de kansen die de toekomst biedt. De globalisering
vereist dat wij onze economie vernieuwen. Veel mensen zien in globalisering, "Europa"
of migratie een bedreiging. Als wij ons instinctief verstoppen in de hoop
daarmee de wereld buiten te houden, dan bewijzen wij daarmee onszelf en toekomstige
generaties geen dienst. In plaats daarvan moeten wij het zelfvertrouwen tonen
om onszelf gereed te maken voor de toekomst. Wij moeten een nieuw evenwicht
in de samenleving scheppen en een vernieuwde, veerkrachtige economie creëren.
Een economie die ook in de toekomst zorgt voor werk en goede en toegankelijke
publieke voorzieningen.Voor D66 is het duidelijk wat er moet gebeuren. Er is verandering nodig
om te komen tot nieuw vertrouwen en nieuwe solidariteit. Nederland moet als
het ware boven zichzelf uitstijgen. Wij moeten weer een samenleving worden
van initiatiefrijke, ondernemende en optimistische wereldburgers. Wij moeten
de individualisering als gegeven accepteren en uitgaan van de kracht van mensen.
Wij moeten ondubbelzinnig kiezen voor duurzaamheid en een schone, kennisintensieve
economie. Wij moeten vastbesloten de strijd aangaan met vervuiling en verspilling.
De sociaal-economische verhoudingen moeten worden hervormd en op moderne,
individuele leest worden geschoeid. Wij willen de overheid en de publieke
dienstverlening zo organiseren dat zij voldoen aan de veranderende wensen
en behoeften van de mensen.Om Nederland klaar te maken voor die toekomst heeft D66 zijn verantwoordelijkheid
genomen. Wij zijn zelfbewust in dit kabinet gestapt. Waarom? Omdat anders
hoognodige hervormingen van bijvoorbeeld de sociale zekerheid zouden uitblijven.
Omdat wij de gezondheidszorg en andere collectieve voorzieningen bij de tijd
wilden brengen. Omdat wij de overheid en het politieke bestel wilden moderniseren.
Omdat wij een kans zagen om te investeren in onderwijs, kennis, innovatie
en duurzame ontwikkeling. Wij hebben die verantwoordelijkheid genomen, ondanks
dat wij niet zo groot zijn, ondanks de miljarden aan bezuinigingen die nodig
waren. Wij kozen er niet voor om slapende rijk te worden in de oppositie terwijl
anderen de kastanjes uit het vuur zouden halen.Het kabinet is nu halverwege. De afgelopen twee jaar is veel tot stand
gebracht. Er zijn veel, soms pijnlijke, maatregelen genomen. Sommige van de
maatregelen die in de eerste twee jaar zijn genomen, beginnen nu al hun positieve
effect te sorteren. Ik denk bijvoorbeeld aan de Wet werk en bijstand. Andere
maatregelen moeten hun beslag nog krijgen.Het kabinet heeft er de afgelopen jaren met succes voor gezorgd dat Nederland
in economisch opzicht weer naar de toekomst kan kijken. De overheidsfinanciën
zijn onder controle en er zijn tal van noodzakelijke maatregelen genomen in
de sociale zekerheid, de zorg en het vroegpensioen. Het komt er nu op aan
dat wij de sprong voorwaarts maken. De arbeidsmarkt moet echt flexibeler worden
gemaakt. De tijd dat een werknemer veertig jaar voor dezelfde baas werkte,
is voorbij. Er moeten veel minder regels komen in de verstikkende bureaucratie
waar ondernemende mensen in Nederland last van hebben.Een ander voorbeeld van een manier om de arbeidsmarkt open te breken en
te dynamiseren, is de motie die mevrouw Lambrechts in april 2004 in de Kamer
heeft gepresenteerd over de voorschoolse, tussenschoolse en naschoolse opvang
in het kader van de brede school. Die motie is aanvaard. De opdracht aan het
kabinet was om het voorstel te stroomlijnen en om met goede plannen te komen.
Tot mijn teleurstelling is deze door de Kamer aanvaarde motie van de fractie
van D66 nog niet uitgevoerd. Wanneer krijgt de Kamer een mooi plan over voorschoolse,
tussenschoolse en naschoolse opvang zodat werkende ouders hun kinderen naar
school kunnen brengen? Dat is met name voor vrouwen belangrijk.Wij moeten ons land omhoogstuwen, zowel als handelsnatie als op het gebied
van de kenniseconomie. Nederland heeft hier een grote traditie in en die moeten
wij voortzetten. Investeringen in onderzoek, innovatie en ICT zijn nodig om
de concurrentiepositie van Nederland op de langere termijn te versterken.
Het goede nieuws dat blijkt uit de begrotingsstukken is dat voor het eerst
in decennia scholen, studenten en onderzoekers geen bezuinigingspost meer
zijn en dat er daadwerkelijk in hen wordt geïnvesteerd, ook op de langere
termijn. Er wordt zelfs veel in geïnvesteerd. Ondanks de noodzaak tot
bezuinigen waar dit kabinet mee te maken kreeg, investeert het meer in onderwijs
en kennis dan de drie grootste partijen PvdA, CDA en VVD in hun verkiezingsprogramma's
durfden te beloven in 2003. Dat is bij elkaar opgeteld, wel te verstaan. Dit
kabinet doet echt een heel grote stap voorwaarts op het gebied van kennis
en onderwijs.D66 streeft naar een samenleving waarin mensen de ruimte hebben om het
beste uit zichzelf te halen, naar een samenleving van zelfstandige, mondige
en verantwoordelijke burgers. Daarom wil D66 ook een onderwijspartij zijn.
Op school worden immers de kennis en vaardigheden bijgebracht die mensen in
staat stellen om zo goed mogelijk mee te doen in de samenleving. De initiatieven
van de fractie van D66 hebben ertoe geleid dat dit kabinet fors investeert
in de kwaliteit van het onderwijs. Er komen honderden miljoenen bij en dat
is mooi, maar wij zien nog te weinig resultaten waar het gaat om bijvoorbeeld
het terugdringen van de schooluitval en het voorkomen van het dreigende lerarentekort.Wij willen de positie van de leraar versterken door zijn vakkennis weer
centraal te stellen in de opleiding en door de leraar meer te betalen. Nu
kan een leraar eigenlijk alleen carrière maken als hij doorstudeert
om manager te worden, dus door roosters te maken en de organiseren in plaats
van voor de klas te staan. Wij willen dat goed lesgeven carrièreperspectieven
biedt. Coördinerende taken en management zijn belangrijk, maar zij zouden
ondersteunend moeten zijn aan het voor de klas staan.Een kenniseconomie en een kennissamenleving beginnen natuurlijk met goed
en degelijk onderwijs. Goed onderwijs valt of staat met goede, professionele
mensen voor de klas. Als wij nu, anno 2005, niets doen, dan loopt de situatie
vanaf 2007 gigantisch uit de hand. Er is dan op bijna elke Nederlandse school
elke dag wel een klas zonder leraar. Dat zal ongetwijfeld opgevangen worden
door grotere klassen te maken of extra vrije dagen te geven.
Het zal dan wel weer een verlaging van de kwaliteit betekenen voor mensen
om voor de klas te staan.Wat D66 betreft, is dat een nachtmerriescenario. Immers, elk kind in Nederland
heeft recht op goed onderwijs. Daarom wil ik aan u, mijnheer de voorzitter,
een onderwijsplan overhandigen, dat D66 geschreven heeft. Het heeft als titel:
lerarentekort, zonder goede leraar geen goed onderwijs. Ik vraag u om dit
plan aan de Handelingen toe te voegen. Als dat niet mogelijk is, kan het misschien
rondgedeeld worden, zodat alle leden kunnen zien wat ons onderwijsplan behelst.De voorzitter:Ik zal het plan graag laten ronddelen aan alle leden, zoals ook met de
overige, qua vorm vergelijkbare documenten is gebeurd, die door collega's
van u vandaag zijn aangeboden.De heer Dittrich (D66):Voorzitter. Ik hoop dat de minister-president morgen uitgebreid bij het
volgende verzoek van mij wil stilstaan. Waar blijft het nationale aanvalsplan
om de schooluitval daadwerkelijk effectief tegen te gaan? Wij zijn namelijk
geschrokken van de cijfers die hierover in de rijksbegroting staan. Welke
maatregelen gaat het kabinet in dit opzicht nemen? Willen wij de Lissabondoelstellingen
halen, dan zal minister Van der Hoeven er echt een flinke schep bovenop moeten
doen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Het onderwijsplan van D66 was al uitgelekt en stond in de kranten. Ik
vraag mij overigens af wie dat gedaan heeft. Ik weet er dan ook al wat van.
Het lijkt mij een uitstekend plan. De vraag is evenwel of u dat hier als initiatiefnota
wilt verdedigen. Zo ja, dan zal het kabinet bij uitvoering daarvan met geld
over de brug moeten komen. Het is namelijk een kostbaar plan. U zult dat plan
tegenover het kabinet moeten gaan verdedigen. Daartoe bent u bereid? U hebt
ook in een dekking voorzien?De heer Dittrich (D66):Natuurlijk, want ik sta hier niet zo maar en voor niets te praten. Om
u te helpen, kondig ik nu al aan dat ik overweeg om in tweede termijn hierover
een motie in te dienen, waarin een dekking is aangegeven. De bedoeling is
met name om het probleem van het dreigende lerarentekort aan te pakken. Dat
kost veel geld. Wij als D66 vinden dat echt belangrijk. Ik hoop ook op uw
steun, want goed onderwijs is eigenlijk de bakermat van de Nederlandse samenleving.
De kinderen in Nederland hebben namelijk recht op een goede leraar voor de
klas.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dat ben ik met u eens. Daarom is het ook belangrijk dat er veel meer aan
gedaan wordt dan dit kabinet nu doet. Ik ben blij dat u dit ook vindt. Toch
wil ik wel weten hoe u dat wilt betalen.De heer Dittrich (D66):Wij hebben daar een aantal dekkingen voor op het oog. Zoals gezegd, zal
ik hierover zo nodig in tweede termijn moties indienen. Een deel van de dekking
halen wij uit de uitgavenreserve.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dat is de 200 mln. reserve, waarop minister Hoogervorst al een aanspraak
heeft gedaan voor de zorgcompensatie, evenals anderen? U zegt hiermee eigenlijk
dat u, ondanks dat de premies in de zorgsector gaan stijgen, het lerarentekort
belangrijker vindt. U vindt dus niet dat stijgende premies gecompenseerd moeten
worden?De heer Dittrich (D66):Ik stel voor dat u in tweede termijn mijn motie met de dekkingen afwacht.
Dan kunnen wij hierop ingaan. Ik heb goede hoop dat ik een meerderheid in
de Kamer voor dit D66-voorstel krijg. De regering heeft die motie, als die
is aangenomen, gewoon uit te voeren.Mijnheer de voorzitter. Ik kom te spreken over natuur en milieu. Het kabinet
investeert flink in duurzame energie en in luchtkwaliteit. Daar hebben wij
de afgelopen jaren ook steeds voor gepleit. Het is dus goed dat wij onze zin
krijgen. Wij hopen echter wel dat het kabinet bij toekomstige milieu-investeringen
het niet opnieuw zo hoog laat oplopen en pas zo laat de portemonnee trekt.
Immers, de strijd tegen vervuiling en verspilling moet veel krachtiger gevoerd
worden dan het kabinet nu doet.Ik moet eerlijk zijn: wat dat betreft, stelt het kabinet de fractie van
D66 teleur. Dat geldt voor de opstelling over de kilometerheffing. Terwijl
steeds meer mensen in de file staan en hun tijd verliezen – tijd, mijnheer
Van Aartsen, kost geld – en de lucht smeriger en smeriger wordt, vergaderen
minister Peijs, de VVD, het CDA en de LPF over de vraag hoe de noodzakelijke
maatregelen zo lang mogelijk kunnen worden uitgesteld. Wij vinden dat dit
niet past bij een kabinet dat zich laat voorstaan op draagkracht. Ik heb mij
onder andere laten inspireren door wat de mensen in Londen hebben gedaan.
Zij hebben bij zoveel problemen in het autoverkeer beprijzing in het verkeer
mogelijk gemaakt. En het werkt ook! Er was moed nodig om dat te doen en het
blijkt te werken. Ik roep het kabinet toch nog op om de kilometerheffing rond
de grote steden zo snel mogelijk in te voeren.De heer Verhagen (CDA):Waar betaalt de heer Dittrich dat van? Het mooie van het kabinetsbesluit
is dat het op basis van het rapport van de commissie-Nouwen vaststelt dat
de kilometerheffing een langetermijnperspectief is, maar nu te duur om in
te voeren. Daarom wordt de tweede fase nu niet ingevoerd. In het kader van
het Mobiliteitsplan wordt geld uitgetrokken voor het oplossen van knelpunten,
maar de kilometerheffing wordt pas ingevoerd als dat efficiënt, maar
ook betaalbaar is. De bedoeling is dat de kilometerheffing in de plaats komt
van de wegenbelasting en de bpm.Waar wil de heer Dittrich de kilometerheffing van betalen? Als hij die
nu wil invoeren, moet hij ofwel de automobilist € 152 vragen of
hij moet er zo'n 10 mld. voor uittrekken. Dat bedrag is er niet, zelfs niet
in de uitgavenreserve.De heer Dittrich (D66):De heer Verhagen vraagt wie gaat betalen. Ik constateer dat nu de ondernemende
mensen van Nederland het in de file staan betalen. Dat doen mensen die op
tijd op hun werk willen zijn en hun tijd verdoen in de file. Bij hen is de
rekening neergelegd. Die mensen, plus al hun organisaties in de commissie-Nouwen,
hebben gevraagd ermee te beginnen. In 2012 moet de kilometerheffing zijn ingevoerd.
Zij hebben gevraagd om dat te vervroegen. Wij willen dat graag doen. Indien
bedrijven de opdracht krijgen om door kennisinnovatie een slim
systeem te bedenken, kan de invoering worden vervroegd en kan de mensen een
perspectief worden geboden. Er zijn voorbeelden in andere landen. Er zijn
zelfs ondernemers in Nederland mee bezig, zoals Roel Pieper. In Duitsland
zijn er allerlei ervaringen mee opgedaan. D66 wil het naar voren halen en
beginnen bij de knelpunten in de Randstad.De heer Verhagen (CDA):Als het goedkoper kan, zijn wij best bereid om erover te praten. Maar
zelfs de commissie-Nouwen en alle organisaties die het advies steunen zeggen
dat het op dit moment nog te duur is. Zij pleiten voor een alternatief. Zij
zeggen dat het systeem nu niet moet worden ingevoerd, gelet op de kosten.
Als de heer Dittrich het alternatief niet heeft en toch tot invoering in de
huidige kabinetsperiode wil komen, moet hij boter bij de vis doen. Wij kunnen
wel een mooi inverdieneffectje berekenen, maar zo kan de invoering niet gefinancierd
worden.De heer Dittrich (D66):Ik heb gezegd dat het kabinet een daadkrachtig kabinet is, maar niet op
dit punt, dat essentieel is voor de Nederlandse economie en overigens ook
voor het milieu. Alle vieze auto's in de file tasten de kwaliteit van de lucht
aan. Dat is een enorme tegenslag. Het kabinet had daarom met voorstellen moeten
komen. Het stelt mij teleur dat het dat niet heeft gedaan. De heer Verhagen
zegt dat de commissie-Nouwen uitstel prima vindt, maar de ondernemers die
ik spreek vragen om er alsjeblieft iets aan te doen. Zij wijzen ook allemaal
op wat in Londen is gebeurd. Dat is een inspirerend voorbeeld. Waarom durft
het kabinet dat niet aan? Ik hoor graag morgen een uitgebreid antwoord daarop.De heer Verhagen (CDA):Ik pleit niet voor uitstel, maar ik zeg dat de tweede fase pas kan worden
ingevoerd op het moment dat het goedkoper kan. Anders moet er voor 2012 niet
aan worden begonnen. Dat is ook gezegd in de commissie-Nouwen. Wij kunnen
niet over ons graf heen regeren. De heer Marijnissen wil nu al verkiezingen
houden, maar wij willen de volgende verkiezingen afwachten alvorens besluiten
te nemen voor 2012.De heer Dittrich (D66):Ik hoop maar niet dat het op de rem trappen bij de fracties van VVD en
CDA te maken heeft met verkiezingen die eraan komen. Wat Nederlanders nodig
hebben, is dat wij ook op dit dossier durven door te pakken en laten zien
dat wij de moed hebben om soms dingen te doen die misschien in het begin impopulair
zijn, maar die voor de structuur en de economie van Nederland van essentieel
belang zijn. Ook dat moeten wij durven te aanvaarden, net zoals de mensen
in Londen.De heer Verhagen (CDA):Ik trap niet op de rem; ik houd het perspectief van die tweede fase. Ik
wil naar een systeem toe waarin het gebruik belast wordt en niet het bezit.
Dat moet echter wel op een efficiënte en fatsoenlijke manier kunnen worden
ingevoerd; op dit moment is het nog te duur.De heer Dittrich (D66):Uw boodschap is dat het op dit moment te duur is en dat u daarom iedereen
in de file laat staan. Dat is doodzonde!Mevrouw Halsema (GroenLinks):U noemt vol enthousiasme het voorbeeld van Londen en de maatregelen die
daar getroffen zijn. U weet wellicht dat mijn collega Duyvendak een initiatiefwetsvoorstel
heeft ingediend dat inmiddels gereed is voor behandeling en waarin precies
dit Londense model voor de Nederlandse grote steden wordt gelanceerd. Steunt
u dat?De heer Dittrich (D66):Ik ken ook de voorstellen van mijn collega Boris van der Ham, die eveneens
geïnspireerd is door Londen. Hij is in Londen geweest en heeft daar met
allerlei mensen gesproken. Hij is er zeer enthousiast over en de D66-fractie
dus ook. Wij moeten over de grenzen heen kijken en leren van wat er in andere
steden gebeurt. De precieze details van het plan ken ik niet, maar de grote
lijn steunen wij zeker en Boris van der Ham heeft daar ook voorstellen over
gedaan.Mijnheer de voorzitter. Milieu en natuur zijn geen abstracties maar raken
direct de leefkwaliteit van mensen. Natuur wordt steeds minder goed bereikbaar
voor mensen en de Randstad versteent, letterlijk. Het Natuur- en Milieuplanbureau
heeft ongeveer twee weken geleden gesteld dat de nationale landschappen die
het kabinet heeft aangewezen, meer steun behoeven, juist daar waar mensen
wonen. Daarom wil de fractie van D66 meer groen en meer natuur voor de mensen
in de Randstad. Ik vraag het kabinet om op dit voorstel te reageren, namelijk
dat het Groene Hart, het nationale landschap dat het meest onder druk staat,
versterkt moet worden. Ik vraag het kabinet daar morgen op te reageren. Zou
het antwoord niet zodanig zijn dat wij daarmee uit de voeten kunnen, dan zullen
wij met een motie op dit punt komen. Wij vinden het heel belangrijk dat al
die mensen in de Randstad daadwerkelijk van de natuur kunnen genieten.Over Europa nu een kort woord. De les die de fractie van D66 heeft getrokken
uit het referendum ...Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik constateer dat u overstapt naar een geheel ander onderwerp en dat u
het onderwerp natuur en milieu heeft afgesloten. Ik heb u echter helemaal
niet gehoord over Borssele en dat vind ik een beetje gek, want daarin heeft
de fractie van D66 toch een grote draai gemaakt. Sterker, de fractie van D66
heeft voordat de onderhandelingen afgerond waren die staatssecretaris Van
Geel voerde, al gezegd dat zij ermee instemde de kerncentrale tot 2033 open
te houden. Hoe legt u dat uit?De heer Dittrich (D66):Wij hebben daar in de partij over gesproken en wij zien, als het gaat
om Borssele, dat het veel belangrijker is om te investeren in duurzame energie.
Wij hebben ons laten inspireren, alweer, door over de grenzen te kijken. Wij
hebben gekeken naar de Groenen en de SPD in Duitsland. De mensen daar in de
regering hebben gezegd: wij sluiten de kerncentrales wat later en wij gaan
investeren in duurzame energie. Dat is de lijn die wij hier in het Kamerdebat
hebben ingezet. Wij zien nu dat het kabinet 250 mln. daarvoor heeft uitgetrokken
en in onderhandeling is met de eigenaren van de kerncentrale Borssele. Wij
hebben goede hoop dat het bedrag dat gestoken zal worden in duurzame energie,
tot 0,5 mld. zal oplopen.Mijnheer de voorzitter. De les die de fractie van D66 getrokken heeft
uit het referendum over de Europese grondwet, is dat elke stap die wordt gezet
op weg naar verdere Europese samenwerking helder en eerlijk moet
worden gedeeld met de bevolking. Maar ik zeg er uitdrukkelijk bij dat D66
voluit vóór verdergaande Europese samenwerking is.Ik wil vervolgens spreken over het onderwerp integratie. Bij het Nederland
dat wij willen vormgeven, past een nuchtere kijk op integratie. Solidariteit
is niet het in hokjes stoppen van mensen. De nieuwe solidariteit die D66 voorstaat,
betekent: iedereen in Nederland met respect en ook als individu benaderen.
Daar past niet een gemakzuchtig groepsdenken bij.In het Nederland van 2005 is het woord allochtoon eigenlijk een verkeerd
begrip. Het woord allochtoon sluit mensen buiten en het doet ook geen appèl
op mensen om mee te doen. Sommigen vragen zich misschien af: wat maakt een
woord nu uit? Amos Oz, de Israëlische schrijver, heeft afgelopen zaterdag
tijdens een bespreking van zijn boek "Een verhaal van liefde en duisternis"
gezegd: elk woord heeft zijn betekenis, elk woord roept een reactie op, elk
woord creëert zijn eigen geschiedenis. Een sociaal-liberale partij als
D66 wil mensen aanspreken op hun persoonlijke mogelijkheden en verantwoordelijkheden
en ze niet als allochtoon in een uitzonderingspositie plaatsen. Ter illustratie:
40% van de studenten aan de Erasmus Universiteit Rotterdam bestaat
uit tweede of derde generatie Nederlanders. Zij zijn de artsen, de advocaten
en de wetenschappers van morgen. Het is hoog tijd dat wij het over meer hebben
dan alleen integratieproblemen. Laten wij, zonder te ontkennen dat er problemen
zijn, iedere Nederlander op zichzelf bezien en serieus nemen. Wij willen dus
een aanpak die mensen erbij betrekt en insluit in plaats van uitsluit. Wat
dat betreft heeft de fractie van D66 kritiek op de manier waarop minister
Verdonk de integratie aanpakt. Wij vinden dat het kabinet niet meer gebruik
moet maken van oude, gevestigde structuren met de overbekende minderhedenorganisaties.
Vaak zijn zij geen vertegenwoordiging meer van de tweede en derde generatie
Nederlanders. Wij vinden het heel erg gek dat wij proberen om jonge Marokkaanse
Nederlanders via de imam te bereiken. Als wij Nederlandse probleemjongeren
willen bereiken, gaan wij toch ook niet naar de bisschop van Haarlem of van
Utrecht. Wij zijn voor een aanpak die zich richt op het individu. Wij zien
dat in de samenleving nieuwe netwerken zijn ontstaan en dat er nieuwe sleutelfiguren
zijn. Wij vragen het kabinet om die veel meer te betrekken bij de beleidsvorming
en de beleidsvoorbereiding. Laten wij ons echter realiseren dat integratie
wel kan worden gestimuleerd, maar nooit kan worden afgedwongen.Dan kom ik toe aan mijn opmerkingen over veiligheid. Er is een trendbreuk
bereikt, maar wij zijn er nog lang niet. Er moet extra aandacht komen voor
preventie en voor nazorg, want repressie alleen helpt de samenleving niet
vooruit. D66 vindt dat de huidige departementale organisatie voor veiligheid
haar langste tijd heeft gehad. Wij zijn voor het creëren van twee ministeries:
een ministerie van openbaar bestuur en rechtsstaat en een ministerie van veiligheid.
De aanslagen in Londen in juli hebben ons geleerd dat veel onnodig leed kan
worden voorkomen wanneer alle bij de veiligheid betrokken diensten goed op
elkaar zijn ingespeeld en goed met elkaar samenwerken. D66 vindt dat wat dat
betreft in Nederland nog veel te leren valt. Wij menen dat met een nieuwe
opzet beter kan worden geopereerd. Echter, welke structuur je ook kiest, de
professionals in Nederland zullen hun werk goed en gewetensvol moeten doen,
anders verspilt de rechtsstaat zijn geloofwaardigheid. Dat heeft de Schiedamse
parkmoord geleerd.De heer Bos (PvdA):U pleit voor een herschikking zodat twee nieuwe ministeries ontstaan.
Onder welk ministerie zou het OM moeten vallen? Ik stel deze vraag mede naar
aanleiding van de Schiedamse parkmoord.De heer Dittrich (D66):Wij vinden dat het Openbaar Ministerie thuishoort bij de diensten die
de veiligheid verzorgen. Wij weten dat het Openbaar Ministerie op afstand
van het departement staat. Het zal ook op afstand van het nieuwe departement
staan. Het Openbaar Ministerie heeft ook zijn eigen regels en er zijn aparte
wetten voor aangenomen. Als je het Openbaar Ministerie niet onderbrengt in
een ministerie van veiligheid, dan krijg je allerlei coördinatieproblemen
die wij juist willen oplossen.De heer Bos (PvdA):Hebben wij uit de debatten van de afgelopen weken juist niet moeten leren
dat het niet in alle opzichten goed gaat met het hanteren van checks and balances
in de wereld van vervolging, onderzoek en opsporing? Was dat niet een van
de lessen die wij hebben geprobeerd te leren?De heer Dittrich (D66):Absoluut!De heer Bos (PvdA):Als je het Openbaar Ministerie in dezelfde organisatie onderbrengt waarbinnen
ook de opsporing en het politieonderzoek plaatsvinden, bemoeilijkt dat dan
niet de checks and balances? Dringt dat dan het Openbaar Ministerie niet in
de rol van crimefighter? Wij hebben vorige week gezegd dat het van belang
is dat waarheidsvinding het belangrijkste doel blijft van het Openbaar Ministerie
en dat men niet te snel en te veel tegen de veiligheidsdiensten, politie en
andere diensten aanschurkt.De heer Dittrich (D66):Het woord "crimefighters" levert een heleboel onduidelijkheid
op. D66 vindt dat het Openbaar Ministerie goed moet opsporen en boeven achter
de tralies moet krijgen. Maar een goede crimefighter moet wel zijn zaken op
een evenwichtige, magistratelijke manier aan de rechter presenteren. Wij zeggen
natuurlijk niet dat een crimefighter blind moet zijn voor waarheidsvinding.
Wij hebben een eigen verantwoordelijkheid voor de wetgeving op basis waarvan
het Openbaar Ministerie zijn werk doet. Professionals in Nederland moeten
hun werk goed en gewetensvol doen. Het Openbaar Ministerie staat op afstand
van het ministerie en zal dat in de toekomst moeten blijven. De checks and
balances kunnen heel goed vanuit dat andere ministerie richting het ministerie
van veiligheid plaatsvinden. Ik stel voor dat wij verder hierover spreken,
als er concrete voorstellen van het kabinet komen. Wat D66 betreft, verdient
de veiligheid in Nederland beter. Dan heb ik het echt niet alleen over terrorisme,
maar ook over "gewone" misdrijven.De heer Marijnissen (SP):Mag ik de heer Dittrich dezelfde vraag stellen die ik de heer Van Aartsen
heb gesteld? U draagt met uw partij toch al een poosje medeverantwoordelijkheid.
Bent u zich niet rot geschrokken van Posthumus en alles wat naar aanleiding
van de vreselijke moord op Nienke is losgekomen aan inzichten
hoe er bij het OM wordt gewerkt? In de aanbevelingen staat dat men professioneler
moet omgaan met het beheer van de dossiers. Als mensen die in het strafproces
worden gehoord eerder op een andere manier bij de opsporing betrokken zijn
geweest, dan moet dat nadrukkelijk worden gezegd. Bent u als oud-rechter niet
vreselijk geschrokken van datgene wat de rechterlijke macht nu zegt: wij stapelen
achterstand op achterstand en daardoor komt de kwaliteit onder druk? Ik verwijs
naar de NRC van afgelopen zaterdag.De heer Dittrich (D66):Het is een heel lange vraag ...De heer Marijnissen (SP):Dit is de inleiding; de vraag komt nu pas. Hoe hebt u het zo ver laten
komen?De heer Dittrich (D66):Het is een heel lange vraag met een toetje aan het eind. Ja, ik ben mij
inderdaad rot geschrokken. Ik zit vanaf 1994, overigens gelijktijdig met u,
in de Kamer. Niet één zaak heeft mij zo beroerd als de Schiedamse
parkmoord. Het is vreselijk wat daar is gebeurd en ook vreselijk om te zien
hoe iedereen – al die professionals, van de kinderpsycholoog, de technische
recherche en het Openbaar Ministerie tot de rechters – op zijn terrein
dingen heeft laten liggen en sterker nog, grote fouten heeft gemaakt. Ik ben
daar erg van geschrokken. Ik kan mij de discussies herinneren die wij hier
in 1994, 1995 en 1996 hebben gevoerd. Wij zagen toen dat het Openbaar Ministerie
niet goed werkte en er moesten allerlei veranderingen komen. De parlementaire
enquête-Van Traa is geweest. Wij hebben hier toen wetgeving gemaakt
om dat te verbeteren. Ik zie ook dat er verbeteringen hebben plaatsgevonden.
Maar gelet op de wijze waarop individuele ambtenaren hun werk doen –
ik verwijs naar het rapport van Posthumus – is er vooral op het gebied
van de cultuur nog ontzettend veel te veranderen. Daarom heeft mijn collega
Lousewies van der Laan vorige week in het debat gepleit voor de commissie
die ook andere zaken gaat beoordelen. Wij hebben de maatregelen gesteund die
minister Donner heeft voorgesteld om te proberen er echt iets aan te veranderen,
want dat willen mensen in Nederland gewoon weten. Wij staan daarachter.De heer Marijnissen (SP):Ik vind uw antwoord prima, maar ook te gemakkelijk. Ik stel namelijk de
vraag hoe het zover heeft kunnen komen. U bent met uw partij tien jaar lang
medeverantwoordelijk voor het ontstaan van deze situatie. Gaat u nu niet zeggen
dat datgene wat rond het OM aan het licht is gekomen, enkele professionals
betreft. Iedereen die er nadrukkelijk naar gekeken heeft, ziet dat er een
cultuuromslag moet komen. Waarheidsvinding staat als een vanzelfsprekendheid
op nummer één. In een van de aanbevelingen staat dat de officier
zich ervan bewust moet zijn dat rechter en verdediging mede afhankelijk zijn
van wat hij inbrengt. Dat is natuurlijk een open deur. Over de rechtelijke
macht heb ik hier heel vaak gezegd dat die enorme opstapeling en die lange
wachttijden afbreuk doen aan onze rechtsstaat. Heeft dit niet te maken met
de stiefmoederlijke behandeling die de hele publieke sector de afgelopen tien
jaar heeft gekregen?De heer Dittrich (D66):Ik kan daarop antwoorden dat D66 voor een sterke overheid is. Ik heb al
aangegeven hoe wij denken over zo'n ministerie van veiligheid. Wij willen
de mensen in Nederland laten zien dat wij die veiligheid verbeteren. Als wij
terugkijken, dan zien wij dat er in de afgelopen jaren heel veel incidenten
zijn geweest. In het debat hebben wij gezegd dat wij helaas vermoeden dat
het een structureel iets is. Dat moet verbeterd worden. Er zijn allerlei voorstellen
voor gedaan die wij steunen.De heer Marijnissen (SP):Ik stel vast dat de heer Dittrich zijn verantwoordelijkheid ontloopt.
Ik heb het nu drie keer gevraagd en eigenlijk vind ik het van de gekke. Wij
hebben een schandelijke situatie bij het OM moeten vaststellen. Wij stellen
grote problemen vast bij de gerechtelijke diensten, bij de rechtbanken, enzovoort.
Ik vraag drie keer of er ook nog sprake is van een politieke verantwoordelijkheid
en drie keer gaat hij er niet op in. Dan zal ik zelf maar een conclusie trekken:
het is mede dankzij uw politiek, mijnheer Dittrich, dat de problemen zo groot
hebben kunnen worden.Voorzitter: HamerDe heer Dittrich (D66):Natuurlijk is er een politieke verantwoordelijkheid en die neem ik ook.
Daarom doen wij hier in de Kamer ook allerlei voorstellen om de situatie te
verbeteren in plaats van te zeggen dat wij overal tegen zijn.Het kabinet is voorstander van één nationale politieorganisatie.
De fractie van D66 ziet daar veel bezwaren tegen. Wij vinden dat het lokale
gezag van burgemeesters over de politie niet zonder zeggenschap over het beheer
kan. Het beheer moet efficiënter en centraler op allerlei onderwerpen,
bijvoorbeeld ICT, geregeld worden, maar de politie moet dichtbij de mensen
blijven staan, middenin de buurt. De preventieve taken van de politie mogen
niet ondergesneeuwd raken in repressieve opdrachten vanuit Den Haag, van bovenaf.Op 1 januari 2006 zal de nieuwe Zorgverzekeringswet worden ingevoerd.
Het is een megaoperatie, nadat er tientallen jaren over is gesproken in de
Kamer, maar ook daarbuiten. Eindelijk komt dat nieuwe stelsel er. Ik constateer
dat er een grote groep van studenten zonder aanvullende beurs is, die er door
het nieuwe systeem ongeveer € 200 per jaar op achteruit zal gaan.
Wij vinden dat onredelijk en willen deze groep van studenten compensatie bieden
door de basisbeurs te verhogen met € 150 voor alle studenten. Daarmee
krijgen zij compensatie voor de nieuwe Zorgverzekeringswet.Mijn laatste thema is dat van het leiderschap. Het kabinet is niet populair.
Een kabinet hoeft ook niet populair te zijn, want juist politici die tegen
de stroom in zwemmen, oogsten eerst vooral hoon, maar uiteindelijk waardering
als blijkt dat de genomen maatregelen Nederland daadwerkelijk verder hebben
geholpen. Leiderschap is niet het vermijden van scherpe keuzes om een gunstige
situatie in de opiniepeilingen te bereiken, leiderschap is het nemen van maatregelen
waarvan je ook echt de innerlijke overtuiging hebt dat ze nodig zijn voor
de toekomst van Nederland. Leiderschap is het tonen van visie, het maken van
keuzes en daarvoor staan.Toch zou het juist ook het kabinet moeten opvallen dat de onvrede over
het beleid soms wel een heel bijzonder scherp karakter heeft. Ik geloof niet
dat dit simpelweg verklaard kan worden door te verwijzen naar de pijnlijke maatregelen of de lastige bezuinigingen. Die onvrede manifesteert
zich al veel langer, ook onder het tweede paarse kabinet toen het juist heel
goed leek te gaan met de economie. Er moet een dieperliggende oorzaak zijn.
Mensen hebben zich de afgelopen decennia steeds meer verantwoordelijkheden
en een grote mate van zelfstandigheid verworven op vrijwel alle terreinen
van het leven. Ook het kabinet draagt daar door zijn keuzes aan bij. Er is
echter één bolwerk van conservatisme dat buiten de veranderingen
wordt gehouden en dat is het politieke bestel zelf. Dat bolwerk weet mensen
effectief buitenspel te zetten. Mensen kunnen één keer per vier
jaar hun stem uitbrengen. Met die ene stem bepalen zij alleen de samenstelling
van de Tweede Kamer. Kiezers hebben geen invloed op de vorming van een kabinet.De minister-president heeft gisteren rechtstreeks met de kiezers gechat.
Dat is natuurlijk prachtig. Zo'n veertig jaar geleden hadden wij dergelijke
communicatiemogelijkheden niet. Het is echter treurig dat dezelfde kiezers
met wie de minister-president aan het chatten was, nog steeds niet kunnen
beslissen wie premier van Nederland wordt. Dat soort keuzes blijft voorbehouden
aan de politieke kaste, aan de mensen binnen het systeem. Ook keuze van de
burgemeester vertrouwt de politiek nog steeds niet toe aan de inwoners van
een stad of van een dorp. Ik kan heel goed begrijpen dat veel mensen zich
buitenspel gezet voelen. Ik kan mij voorstellen dat zij denken dat de politiek
alleen maar over hen beslist, maar niet naar hen luistert.Het is dan ook verklaarbaar dat mensen niet langer bereid zijn om politici
die verantwoordelijkheid dragen het voordeel van de twijfel te gunnen, ook
niet wanneer er moeilijke keuzes moeten worden gemaakt gericht op de lange
termijn. De politiek is immers niet meer van hen, maar een op zichzelf staand
systeem dat is losgezongen van de samenleving. Wij moeten dat gevoel bij de
kiezers zeer serieus nemen, want anders wordt Nederland steeds lastiger te
regeren.Gelet op deze analyse, maak ik mij zorgen over de opmerkingen van premier
Balkenende in Elsevier van vorige week. Hij zei met zoveel woorden dat wat
het democratische systeem betreft, alles maar bij het oude moet blijven. Ik
denk dat dit echt niet meer kan. Daarom hoor ik graag van de minister-president
wat zijn analyse is van de huidige onvrede in de samenleving en welke relatie
die in zijn optiek heeft met het democratisch systeem. Ik kan mij slecht voorstellen
dat de leider van een hervormingskabinet zich op dit punt zo conservatief
opstelt als hij de afgelopen week in de media leek te doen. Minister-president
Balkenende, welke erfenis op het punt van het vernieuwen van de democratie
wilt u nalaten?De heer Marijnissen (SP):Hoe staat het trouwens met de bestuurlijke vernieuwing door dit kabinet?
De gekozen burgemeester gaat even niet door.De heer Dittrich (D66):Dat kwam onder andere door de Eerste-Kamerfractie van de SP.De heer Marijnissen (SP):Dat ging over de rechtstreeks gekozen burgermeester. Wij zijn sterk voor
een door de raad gekozen burgemeester. Het volk kiest de raad en wat ons betreft,
is het volk aan de macht.Hoe zit met het minister Pechtold? Wat heeft hij nog te doen? U zegt zelf
dat hij al min of meer is afgeschreven door de minister-president. Wat blijft
er nog over voor die minister?De heer Dittrich (D66):De heer Marijnissen was bij de troonrede aanwezig. Voordat de koningin
haar moeder in herinnering riep, las zij voor dat het kabinet allerlei voorstellen
over bestuurlijke vernieuwing naar de Kamer zal sturen. Over die voorstellen
zijn afspraken gemaakt. Wij wachten die voorstellen met spanning af.De heer Marijnissen (SP):Dit kabinet zit er al twee jaar. Moeten wij zo lang wachten op een voorproefje
van wat het kabinet gaat brengen?De heer Dittrich (D66):Het was de SP-fractie, samen met de fracties van GroenLinks en PvdA, die
in de Eerste Kamer de rechtstreeks door de burger gekozen burgemeester naar
de prullenbak heeft verwezen. De argumentatie van de heer Marijnissen was
dat hij zo lang in de gemeenteraad van Oss had gezeten dat hij beter dan de
bevolking van Oss wist wie de burgemeester zou moeten kiezen. Ik vond dat
een heel autoritaire houding. Nadat het voorstel was weggestemd, zijn de coalitiefracties
bij elkaar gaan zitten en hebben het Paasakkoord gesloten. De voorstellen
van dat akkoord komen naar de Kamer.De heer Marijnissen (SP):In twee jaar tijd is dus niets anders gedaan dan de rechtstreeks gekozen
burgemeester voor elkaar krijgen, die vervolgens in het politieke spel is
kwijtgeraakt.De heer Dittrich (D66):Dat is geen juiste conclusie.De heer Marijnissen (SP):De heer Dittrich dacht gisteren nog dat de SP tegen referenda was. Ik
heb hem gisteren moeten bijpraten op dat punt. Hij blijkt slecht geïnformeerd.
De SP is voor referenda, voor correctieve referenda en voor referenda afgedwongen
door de bevolking. Er is een nieuwe loot aan de stam. Wij willen dat de bevolking
via referenda kan beslissen om een verkiezing uit te schrijven. De macht ligt
dan niet bij D66, die overigens het kabinet kan opblazen zodat wij ook verkiezingen
krijgen. Wij moeten het besluit tot vervroegde verkiezingen democratiseren.
Wij zijn beiden voor een referendumwet. Met die wet moet het mogelijk worden
dat, indien aan bepaalde voorwaarden is voldaan zoals een miljoen handtekeningen,
er een referendum komt met de vraag of er vervroegde verkiezingen moeten komen.
Wat vindt de heer Dittrich van dit plan?De heer Dittrich (D66):D66 is voor referenda. Wij zijn ook voor bestuurlijke vernieuwing. Ik
ben blij dat de SP meedenkt over hoe het democratische systeem in Nederland
te verbeteren is. Het voorstel van de heer Marijnissen is echter erg oppervlakkig
en is bovendien geen verbetering van de democratie. Als in deze zaal een besluit
wordt genomen met de regering waarvan de bevolking zegt het er niet mee eens
te zijn, kan de bevolking aan de noodrem trekken door handtekeningen te verzamelen
voor een correctief wetgevingsreferendum. Daar zijn wij een groot voorstander
van. De heer Marijnissen stelt een soort zapcultuur voor. Als uit opiniepeilingen
blijkt dat er weinig vertrouwen is in een kabinet, dat overigens maatregelen
voor een lange termijn neemt, moeten volgens de heer Marijnissen meteen via
een referendum verkiezingen worden gehouden. Dan ligt het land
weer plat en zijn wij maanden bezig met campagne voeren. De heer Marijnissen
is daar erg goed in. Ik snap dan ook waarom hij het idee aantrekkelijk vindt.
Hij helpt het systeem echter om zeep. Ik ben voor een concreet referendum,
een referendum op een bepaald onderwerp.De heer Marijnissen (SP):Een Afrikaans spreekwoord luidt: Geef een hond een slechte naam en maak
hem af. De heer Dittrich verkracht mijn voorstel en zegt vervolgens het niks
te vinden. Zoals hij het voorstel neerzet, vind ik het ook niks. Het is een
aaneenrijging van platitudes.Ik wil simpel aangeven wat hier aan de orde is. Na twee jaar met dit kabinet
zegt de overgrote meerderheid van het Nederlandse volk dat de lijn van het
kabinet niet de lijn is waar twee jaar geleden voor is gestemd. Mensen kunnen
in een referendum aangeven of zij vervroegde verkiezingen willen of niet.
Heeft de heer Dittrich zo weinig vertrouwen in de Nederlandse burger dat hij
denkt dat die bij elke scheet die dwars zit om een referendum vraagt? Denkt
hij dat de Nederlandse burgers zo dom zijn? Mensen zijn verstandig. Mensen
zullen alleen naar dit wapen grijpen als er ernstige zaken aan de orde zijn.
Mensen zijn niet tegen forse ingrepen als die nodig zijn en als die tot iets
leiden. De heer Dittrich onderschat de burger heel erg. Dat verbaast mij omdat
D66 altijd de burger op de troon wil zien.De heer Dittrich (D66):Ik onderschat de Nederlandse burger helemaal niet, maar als er beslissingen
worden genomen voor de lange termijn, dan zullen daar ongetwijfeld ook beslissingen
bij zijn die in het begin verkeerd vallen en die zich moeten zetten. Als men
steeds opnieuw met handtekeningen gaat proberen om zo'n kabinet naar huis
te sturen, dan ontneem je de betekenis aan de verkiezingen die in beginsel
eens in de vier jaar plaatsvinden en maak je het besturen van een land als
Nederland in feite onmogelijk. Kijkt u eens naar de economie. Het is heel
belangrijk dat er fundamentele hervormingen plaatsvinden, maar dat zou nooit
mogelijk zijn met een voorstel als het uwe. Nogmaals, ik onderschat de burgers
helemaal niet, maar meer uw intellectuele capaciteit met dit voorstel!De heer Van der Vlies (SGP):Voorzitter. De heer Dittrich zei zojuist dat D66 voor referenda is. Ik
vroeg mij toen even af of dit zo langzamerhand geen achterhaald standpunt
is. Immers, de heer Staal, de heer Dittrich zeker niet onbekend, commissaris
der Koningin in een van onze schone provincies, heeft afgelopen zaterdag in
NRC Handelsblad een heel ander geluid laten horen en een heel ander voorstel
gedaan. Hoe kijkt de heer Dittrich daar tegen aan?De heer Dittrich (D66):Ik vind het prima dat er in mijn partij flink over wordt gediscussieerd,
maar ik vermeld hier de lijn van D66. Dat de heer Staal daar anders over denkt,
is prima, hij komt ook met kracht van argumenten. Zoals u weet, is D66 een
opendebatpartij, iedereen kan zijn mening geven. Er zijn misschien wel meer
mensen dan de heer Staal die tegen bepaalde vormen van referenda zijn!De heer Van der Vlies (SGP):U hebt hiermee nog geen reactie gegeven op zijn argumenten en die houden
volgens mij toch op zijn minst steek!De heer Dittrich (D66):Ik heb zijn artikel hier niet ter sprake gebracht. U kent onze verkiezingsprogramma's,
u weet dat het een- en andermaal op onze congressen is bevestigd, overigens
altijd in aanwezigheid van de heer Staal die weliswaar de discussie opzocht,
maar door de meerderheid werd overruled die onze argumentatie belangrijker
vindt. Wij vinden het belangrijk dat mensen in Nederland aan de noodrem kunnen
trekken als ze het niet eens zijn met een beslissing die hier wordt genomen.
Zij kunnen veel handtekeningen verzamelen en de politiek duidelijk maken wat
er anders of opnieuw moet. Een correctief wetgevingsreferendum, prima. Bij
de Europese grondwet hebben wij samen met enkele andere partijen het initiatief
voor een referendum genomen dat geen correctief referendum was, maar een raad
vroeg aan de Nederlandse bevolking. U ziet wij dat onderwerp daarvoor belangrijk
genoeg vonden. Wij hebben op dit punt een heel gedachtegoed dat ik hier naar
voren zal blijven brengen en heel belangrijk is, ook voor het gevoel van mensen
dat hun stem er ook toe doet. Als je kijkt naar het systeem dat ik zojuist
beschreef, dan hebben veel mensen toch dat gevoel dat hun stem er niet toe
doet. Eens in de vier jaar mogen zij naar de stemlokaal en that's it! Wij
willen dat al veertig jaar lang doorbreken. Alstublieft, mijnheer Van der
Vlies, steun ons daarbij. Hoe meer partijen hoe beter. Dan kunnen wij eindelijk
ook eens die hobbel van die tweederde meerderheid in de Eerste Kamer nemen!De heer Van der Vlies (SGP):U zult toch niet verwachten dat ik u blij ga maken? De argumentatie van
de heer Staal is toch dat het contraproductief is, dat het de vaart van het
besluitvormingsproces stolt! Dat lijkt mij nogal wat!De heer Dittrich (D66):Ik ben het daar helemaal niet mee eens. Als Nederlanders de mogelijkheid
van een correctief referendum hebben, dan denk ik zelfs dat politici hun werk
beter gaan doen. Zij zullen zich altijd afvragen of zij de burgers wel goed
kunnen uitleggen waarom bepaalde beslissingen zijn genomen en dan zullen zij
in de campagne rond dat referendum ook echt met de billen bloot moeten. Zij
zullen dan ook moeten zeggen waarom zij die beslissing hebben genomen. Ik
zie het dus als een versterking, een verrijking van de Nederlandse democratie.Mevrouw Halsema (GroenLinks):U verwees even naar het denkproces. U zei dat u heel diep had nagedacht
over de vraag waar nu die onvrede bij burgers vandaan kwam. Dat moest diep
liggen, u had er heel diep over nagedacht en u concludeert dan eigenlijk dat
er maar een reden voor kan zijn, namelijk dat geen van de D66-wensen door
het kabinet is uitgevoerd.De heer Dittrich (D66):Dat heb ik niet gezegd, u verdraait mijn woorden.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Volgens mij is dit een logische conclusie uit wat u zei. Maar ik heb een
andere vraag voor u. Ik sluit helemaal niet uit dat er veel onvrede is over
de politieke kaste, waarvan u overigens net als ik deel uitmaakt. Vanzelfsprekend
is er onvrede over de wijze waarop de politiek functioneert;
dat zal ik niet ontkennen. Het lijkt me echter nogal smal om alle onvrede
daarop toe te spitsen. Ik heb u helemaal niet gehoord over de inkomensverhoudingen,
de denivellering. Ooit kon D66 worden aangesproken op solidaire inkomensverhoudingen.
Ik heb u niet gehoord over de snel stijgende jeugdwerkloosheid, de gebrekkige
arbeidsparticipatie van vrouwen, de grote problemen in de kinderopvang. Ik
zou een meer diepgaande, wat intellectuelere analyse van u verwachten van
de oorzaak van het weinige vertrouwen van mensen in dit kabinet dat u steunt.De heer Dittrich (D66):Ik zie een zure regenbui in deze linkse lentegeluiden voorbijtrekken.
U verdraait echt mijn woorden en zo ken ik u niet. U zegt dat ik alles gooi
op het gebrek aan democratische vernieuwingen in de politiek tot nu toe. Dat
is helemaal niet waar. Ik heb een analyse gegeven en een van de oorzaken is
inderdaad dat mensen geen invloed kunnen uitoefenen op de politiek, behalve één
keer in de vier jaar. U somt een heleboel zaken op waarover u mij niet hebt
gehoord. Ik ben er ontzettend blij om dat dit kabinet als eerste over kinderopvang
is begonnen. U kunt zich vast wel herinneren dat iedereen een halfjaar geleden
over mijn collega Bert Bakker heen viel toen hij zei dat er meer geld naar
kinderopvang moest om vrouwen meer aan het arbeidsproces te kunnen laten deelnemen.
Net haalde ik nog de motie-Lambrechts van anderhalf jaar geleden naar voren,
die vroeg om uitgebreide voor-, tussen- en naschoolse opvang. Die motie heeft
u volgens mij ook nog gesteund. Ik heb allerlei onderwerpen dus wel degelijk
besproken. U komt op het eind aanzetten met de opmerking dat u mij daarover
niet hebt gehoord. Dit kabinet doet een aantal voorstellen, bijvoorbeeld over
jeugdwerkloosheid. Natuurlijk vinden wij jeugdwerkloosheid vervelend. Daarom
doen wij voorstellen om de arbeidsmarkt vlot te trekken, om alles soepeler
te maken. Dat helpt jongeren in Nederland om aan de slag te komen. En daarbij
gaat het dan om echte banen in de markt, niet bij de overheid; wij vinden
dat er al voldoende ambtenaren zijn.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dank u voor dit betoog, daar had ik inderdaad even behoefte aan. Ik weet
niet of u het bewust doet, maar u mist wel een deel: de solidaire inkomensverhoudingen.
Ik kan me niet anders voorstellen dan dat het een sociaal-liberale partij
als D66 moet steken dat mensen op het minimum er niets bij krijgen en dat
kostwinnersgezinnen die € 60.000 of meer verdienen, er € 2000
bij krijgen. Die onrechtvaardigheid in de inkomensverhoudingen moet u toch
steken? Verder spreken het CDA en het kabinet expliciet een voorkeur uit voor
gezinnen waarin maar een van de partners werkt.De voorzitter:Meneer Dittrich, ik verzoek u omwille van de tijd kort te antwoorden.De heer Dittrich (D66):Zo'n uitgebreide vraag verdient toch een uitgebreid antwoord? Daar heeft
mevrouw Halsema recht op.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik zou het inderdaad wel willen horen.De heer Dittrich (D66):Laten we teruggaan naar de Zorgverzekeringswet: waarom vonden wij die
noodzakelijk? Omdat in het oude systeem met de Ziekenfondswet en de particuliere
verzekeraars ontzettend veel groepen veel te veel betaalden. Dat wordt nu
allemaal afgeschaft, alles wordt opnieuw geformuleerd. Daarom ook ziet u in
de plaatjes sommige groepen erop vooruitgaan met 5,4%. U vindt het
een schande dat zij er zoveel op vooruitgaan, maar vergeet te vermelden dat
zij in het verleden altijd zoveel hebben betaald. Het wordt dus als het ware
rechtgetrokken. De koopkrachtplaatjes waarover u het steeds hebt, bestaan
uit zoveel andere elementen dan alleen de Zorgverzekeringswet. Graag wil ik
hierover in tweede termijn verder praten.De voorzitter:Dat lijkt mij een goed voorstel.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.De heer Van As (LPF):Voorzitter. Werken aan vertrouwen in een veilige toekomst. Wij debatteren
vandaag met het kabinet dat volgens bureau Intomart een gevaar vormt voor
onze samenleving. Een meerderheid van de bevolking, 52%, beschouwt
het kabinet als een bedreiging voor de gewone mens. Wij spreken nu niet over
terroristen, criminelen of het Chinese gevaar maar over onze eigen overheid.
Die overheid moet de belangen van de burger beschermen en voor hen opkomen.
Waarom is iedereen zo bang voor het kabinet? Heeft het kabinet-Balkenende
last van een gigantisch imagoprobleem? Naar mijn mening speelt dat zeker een
rol. Recentelijk heeft de premier de media een en ander verweten. Het is in
elk geval een kwalijke zaak omdat een kabinet en een premier gezag, ontzag
en respect dienen uit te stralen.De LPF-fractie heeft bij de algemene beschouwingen van 2003 al gewaarschuwd
voor een afnemend draagvlak onder de bevolking. Het woord "vertrouwen"
kwam toen nog niet voor in het woordenboek van het kabinet. Mijn fractie vindt
dat er eenvoudigweg een grens is aan wat de burger aan opeengestapelde maatregelen
kan verwerken. Wij mogen niet vergeten wat vooraf ging aan de huidige ingrepen:
de invoering van een dure euro, de beperking van de hypotheekrenteaftrek,
de afschaffing van de aftrekbaarheid van het consumptief krediet en het niet
teruggeven van het kwartje van Kok. Aan de hand van een soort op hol geslagen
pluk-ze-wetgeving zijn de burgers, vooral de middengroepen, door het kabinet
financieel tot op het bot uitgekleed. In de Miljoenennota wordt erkend dat
de koopkracht van met name de middeninkomens met kinderen in de afgelopen
jaren sterk is verslechterd. Lonen zijn bevroren en lokale en andere lasten
zijn de pan uit gerezen. Ook de energieprijs heeft een recordhoogte bereikt.
De overheid incasseerde gretig de accijnzen en de aardgasbaten. Dat geld komt
naar de mening van mijn fractie de burger toe.Vertrouwen in de toekomst is hard nodig om de ontspoorde economie weer
op de rails te krijgen. Het kabinet rekent erop dat de burgers in 2006 meer
uitgeven, maar waarop is dat vertrouwen gebaseerd? Het moet haast wel gebaseerd
zijn op dagdromen. Volgens onderzoeksbureau Motivaction meent 63% van
de Nederlanders dat zij er in het afgelopen jaar financieel op achteruit zijn
gegaan, 35% verwacht geen veranderingen op dat punt en 43% rekent
op een verdere verslechtering. Eenderde van onze bevolking heeft naast de
hypotheek lasten een schuld van niet minder dan € 30.000.
Maar liefst 84% van de bevolking zegt enigszins of heel terughoudend
te zijn met het doen van grote aankopen. Als klap op de vuurpijl lezen wij
in de laatste kabinetsplannen dat elke burger in 2006 niet € 180
aan de Europese Unie moet bijdragen maar € 250 of zelfs € 300.
Er is geen enkele zekerheid dat het in 2006 beter wordt. Gelooft de premier
na het horen van deze cijfers nog steeds dat de burgers weer meer gaan uitgeven?De middeninkomens en de jonge gezinnen hebben de hardste klappen gehad.
De maatregelen van het kabinet verdampen door de torenhoog gestegen energiekosten,
de peperdure brandstofprijzen en hoge gemeentelijke lasten. Het kabinet wil
2,5 mld. besteden aan koopkrachtverbetering. Volgens mijn fractie is dat niet
genoeg. De Lijst Pim Fortuyn heeft een tegenbegroting opgesteld om aan te
tonen dat het beter kan. Deze is doorberekend door het CPB. De voorstellen
daarin leiden tot een verbetering van de koopkracht met 1% en tot een
afname van de inflatie. De gezinnen krijgen er 2,15 mld. extra bij en bedrijven
0,15 mld. In onze plannen gaat niemand erop achteruit, terwijl het begrotingstekort
even groot is als in de Miljoenennota. Nog belangrijker is misschien dat in
onze begroting werken lonender wordt gemaakt. Alle werkenden krijgen er bijna € 300
bij door een verhoging van de arbeidskorting. Hoe kijkt het kabinet tegen
deze voorstellen aan? Wij verbeteren niet alleen de inkomens maar doen ook
iets aan de prijzen. Het wordt hoog tijd dat het kwartje van Kok wordt teruggegeven.
Nederland heeft de duurste benzine van heel Europa. Van iedere liter gaat € 1
naar de schatkist. Dat kwartje is allang niet meer nodig om die te spekken.
Het past een betrouwbare overheid om het dan terug te geven aan de burger;
het was immers een tijdelijke maatregel. De onbelaste kilometervergoeding
zou moeten worden verhoogd van 18 naar 22 eurocent. Met de hoge brandstofprijzen
is de huidige vergoeding allang niet meer dekkend voor de werkelijke kosten.Wij zien niets in de plannen van het kabinet om 1 mld. in windmolens te
steken. Studies wijzen uit dat windenergie niet rendabel is, en daardoor juist
slechts is voor het milieu. Bovendien belemmeren de uitgaven aan windenergie
de mogelijkheden voor onderzoek naar echt duurzame alternatieven. De aandacht
kan beter worden gericht op de productie van kernenergie, zodat wij die niet
meer hoeven te importeren. Waarom zou Nederland geen nieuwe kerncentrale bouwen?
Laten wij die discussie met elkaar aangaan. Daarmee wordt geïnvesteerd
in de werkgelegenheid en de kenniseconomie. Verder draagt het bij aan het
halen van de CO2-doelstellingen uit het Kyotoverdrag.In plaats van te zorgen voor vertrouwen bij de consument wakkert het kabinet
juist angstgevoelen aan en zorgt het voor onrust door de burgers op te zadelen
met de onzekerheden van een nieuw ziektekostenstelsel. Het toont zich bovendien
ongevoelig voor de financiële pijn van de gestegen energieprijzen. Zonder
een herstel van vertrouwen houdt de burger de hand op de knip. Het kabinet
moet de mensen in het land meer zekerheden bieden, waarvan ik enkele voorbeelden
zal geven. Geef de extra overheidsinkomsten door de gestegen aardgasprijzen
terug aan de burgers en het bedrijfsleven. Is het kabinet bereid een plafond
aan te geven, bijvoorbeeld een olieprijs van $50 per vat, waarboven de meeropbrengsten
worden teruggegeven aan de burger? De heer Verhagen heeft dit punt vanochtend
ook al naar voren gebracht. Hopelijk kunnen de fracties in deze Kamer tot
zaken komen. Geef de mensen die geen recht hebben op een zorgtoeslag de garantie
dat hun ziektekostenpremies in het nieuwe stelsel niet boven € 1200
per jaar uitkomen. Kan het kabinet garanderen dat chronisch zieken zich aanvullend
kunnen verzekeren? Verder mag het bedrijfsleven niet opdraaien voor de kostenstijgingen
door het nieuwe zorgstelsel. De stijging van de lokale lasten moet aan banden
worden gelegd. Dat kan bijvoorbeeld door sancties te nemen tegen gemeenten
met een lastenstijging van meer dan 1 procentpunt boven de gemiddelde inflatie.
Is de premier bereid tot deze handreikingen aan de bezorgde burger?Het kabinet legt veel nadruk op normen en waarden. Wat zijn die vrome
woorden waard wanneer gevangenen het doorgaans beter hebben dan mensen in
een verpleeghuis? In verpleeghuizen hebben onze ouderen pyjamadagen en doorligplekken
en krijgen zij onvoldoende aandacht. Recent viel te lezen dat in de gevangenis
Esserheem in Veenhuizen moordenaars en andere zware criminelen feestvierden
in hun zelf gemaakte "grand café" Club 91, waar zij na een
lekker partijtje tennis buiten op kosten van de belastingbetaler bier drinken
en sushi eten. Zijn dit de normen en waarden waar minister-president Balkenende
en minister Donner voor staan? Wij vinden het ronduit beschamend. Een land
waarin gevangenen beter af zijn dan mensen in verpleeghuizen, is eigenlijk
een onbeschaafd land, een land zonder normen en waarden.Ik kom bij de bestuurlijke vernieuwing, of eigenlijk het totale gebrek
daaraan. Het kabinet wil niet verder met het referendum, een gemiste kans
om burger en politiek dichter bij elkaar te brengen. Hoe diep de kloof tussen
dit kabinet in de burger inmiddels is geworden, blijkt wel uit de manier waarop
de regering is omgegaan met de uitslag van het referendum over de Europese
grondwet. Zo blijft een krachtig nee tegen het starten van onderhandelingen
met Turkije uit, ondanks dat dit land EU-lid Cyprus niet erkent. Erger nog,
het kabinet lijkt van plan om de brede maatschappelijk discussie over Europa
te gaan misbruiken om de Nederlanders de Europese grondwet alsnog door de
strot te duwen; alsof er geen referendum heeft plaatsgevonden. De minister-president
moet beloven dat Nederland het Europese grondwettelijke verdrag niet zal ratificeren,
zelfs niet als alle andere lidstaten van de EU dat wel doen. Minister-president,
laat u wat betreft de bestuurlijke vernieuwing leiden door de bredere visie
op de toekomst van onze staat en maatschappij, net als Pim Fortuyn. Toon eens
moed door in eigen overheidsvlees te snijden. Geef de gemeenten terug aan
de burger, schrap de provincies als bestuurslaag en verminder eindelijk eens
het aantal departementen. Waarom moet er nog twee jaar worden gewacht met
het zo gewenste ministerie van veiligheid waarvoor de LPF al meer dan drie
jaar pleit?In de Miljoenennota staat dat een krimpende overheid een groeiimpuls geeft
aan de economie. Er wordt daarbij verwezen naar de succesvolle Scandinavische
landen waar de overheden de afgelopen tien jaar zijn gekrompen met niet minder
dan 13 tot 20%. Kan het kabinet aangeven met welk percentage de Nederlandse
overheid in dezelfde periode is gekrompen of juist gegroeid? Wat is de prognose
voor 2006? De Raad van Economisch Adviseurs van de Tweede Kamer heeft voorgerekend
dat de overheid met tientallen procenten zou kunnen krimpen. Tussen de 30.000
en 90.000 ambtenaren zouden kunnen verdwijnen bij Rijk, provincies
en gemeenten. Wil het kabinet deze handschoen nu echt eens oppakken en er
werk van maken?Wij moeten gaan snijden in eigen vlees. Wij hebben nota bene in november
2002 een motie ingediend om alle overheidstaken te gaan herijken. Ik heb toen
van minister Zalm begrepen dat hij de zaak zou oppakken, maar die is weer
ondergebracht in ibo's. Daar komt volgens ons te weinig uit. Het gaat niet
snel genoeg. Ik denk dat in deze tijd ook met het oog op de aflossing van
de staatsschuld, waar wij nog maar weinig over horen, het snijden in eigen
vlees gewoon onontkoombaar is. Dat verdient een structurele aanpak van het
kabinet. Kijk eens over de horizon van vier jaar heen en durf eens maatregelen
te nemen. Laat de rijkstaken opnieuw herijken. Zet de taken tegen het licht
en kijk waar werkelijk op kan worden bezuinigd, ook die gelddoorpompmachines.Dat geldt ook voor mobiliteit. De fractie van de LPF is tegen de kilometerheffing.
Wij willen ook dat de bpm wordt afgebouwd. Het is belachelijk om een systeem
in het leven te roepen waarin 3 mld. moet worden geïnvesteerd en waarvan
de exploitatie en het beheer jaarlijks 800.000 mln. tot 1 mld. gaan kosten.
Dat kan gewoon worden ingekapseld in de benzineprijzen. Dan kan de motorrijtuigenbelasting
ook worden afgeschaft. Het is veel logischer om nu eens praktisch te werk
te gaan.Ik heb van de heren Verhagen en Van Aartsen het voorstel gehoord om ervoor
te zorgen dat het aantal regels wordt verminderd. Er moet daadwerkelijk iets
gebeuren. Er moet worden gewerkt aan het vereenvoudigen en waar nodig afschaffen
van regels. Ik verwacht dat het kabinet met maatregelen komt, dat het de zaak
tegen het licht houdt en dat het de handschoen eens durft op te pakken. Het
moet ook voor het bedrijfsleven in Nederland een keer beter worden gemaakt.
Er moet voor worden gezorgd dat ondernemen wordt beloond en dat het niet leidt
tot enorme frustraties over vergunningen en toezicht. Dat zijn zaken die dingen
behoorlijk remmen als een ondernemer bijvoorbeeld wil uitbreiden.Het ontslagrecht moet meer worden geflexibiliseerd zodat het voor ondernemers
mogelijk wordt om snel mensen aan te trekken als hun bedrijf goed loopt en
de winsten toenemen en dat zij niet allemaal kunstgrepen hoeven te verzinnen
of mensen hoeven af te houden. Wij vinden dat daar een visie aan ten grondslag
moet worden gelegd. Het kabinet moet met maatregelen komen op dit terrein.
Wij erg benieuwd naar zijn visie hierop.Wij delen met de fractie van D66 de zorg over het tekort aan leraren in
het onderwijs. Wij zijn erg benieuwd op welke wijze het kabinet de dekking
denkt te gaan aanbrengen. Wij wachten het antwoord van de premier af. Kan
hij ook zeggen hoe het zit met onderwijskrachten die in de WAO verzeild zijn
geraakt? Is dat structureel of is daar iets aan te doen? Zijn die mensen nog
bruikbaar? Wat is de visie van het kabinet hierop?Wij hebben met onze tegenbegroting laten zien dat het beter kan en dat
het beter moet als Nederland er weer bovenop wil komen. De LPF is een constructieve
partij, maar ons geduld is, net als dat van de burger, grotendeels op. Wij
verlangen dat de regering zich niet langer tegenover, maar naast de burger
opstelt. Hierbij hoort ook dat beloften dienen te worden nagekomen, zoals
de teruggave van het kwartje van Kok. Neem nu eens bij alle maatregelen en
voorstellen de menselijke maat in acht. Het kabinet hoeft er niet op te rekenen
dat de fractie van de LPF maatregelen zal steunen die daarmee in strijd zijn.
Wij zullen het kabinet daar ook de komende periode op blijven beoordelen.Voorzitter: WeisglasDe heer Rouvoet (ChristenUnie):Voorzitter. Ik mag graag naar een voetbalwedstrijd kijken. Een spannend
moment vind ik altijd als de spelers na de rust weer het veld opkomen om aan
de tweede helft te beginnen, zeker als zij op verlies staan. Je vraagt je
dan af wat er in de kleedkamer is besproken. Heeft de coach de ploeg een duidelijke
en nieuwe opdracht meegegeven? Gáán ze er echt voor of vinden
ze het wel best en zijn ze al blij als ze de wedstrijd zonder verdere blessures
kunnen uitspelen?Dit kabinet is ook halverwege. We weten niet wat er "in de rust"
binnenskamers precies is besproken. We kennen wel de commentaren van de pers
en het publiek op de tribune. Dat voorrecht delen voetbal en politiek: iedereen
heeft er verstand van en weet precies wat eraan scheelt ... Die commentaren
zijn intussen niet mals: de tevredenheid over de prestaties in de eerste helft
en het vertrouwen dat het in de tweede helft beter wordt, zijn zorgwekkend
klein. En dat terwijl de problemen van onze samenleving zorgwekkend groot
zijn ...Wat is de missie van dit kabinet voor de tweede helft? Welke uitdagingen
ziet de ploeg voor zichzelf? Wat zíjn eigenlijk de problemen van nu
en sluit de agenda van het kabinet daar wel op aan? Is er wel een echte agenda
of is de strategie erop gericht om zonder verdere schade het eindsignaal in
2007 te halen?Laat ik eerst zeggen dat er in de eerste helft het nodige is gebeurd.
Geconfronteerd met wat Lans Bovenberg heeft genoemd de kater van het paarse
feestje, heeft het kabinet sterk ingezet op grootscheepse hervormingen. Hoewel
de ChristenUnie de noodzaak daarvan steeds heeft onderschreven, waren wij –
zacht gezegd – niet altijd blij met de uitwerking; zo hebben wij met
overtuiging tegen de Wet werk en bijstand en de nieuwe WAO gestemd en zijn
wij met de vormgeving van de Zorgverzekeringswet in meer dan één
opzicht nog steeds ongelukkig.Een ander prominent agendapunt uit de eerste helft was het veiligheidsbeleid.
Daarvoor geldt eigenlijk hetzelfde: een stevig pakket maatregelen was beslist
noodzakelijk. Bescherming van de burgers tegen terrorisme en criminaliteit
heeft ook voor de ChristenUnie hoge prioriteit en daarom hebben we het kabinet
in dit opzicht veelal gesteund, op een enkele overbodige maatregel, zoals
de uitgebreide identificatieplicht, na. Dat blijkt ook echt een buitenproportionele
maatregel te zijn, die ons land er niet veiliger op maakt, maar wel veel ergernis
oproept.Op andere terreinen is echt te weinig gebeurd. Ik denk aan een voor ons
belangrijk thema als de bescherming van het leven. Zeker, de beloofde evaluaties
zijn in gang gezet, maar laat ik het zo zeggen: als het tempo maatgevend is
voor de ambitie en de prioriteit, dan is het niet best. Of neem het milieubeleid;
het is typerend dat, toen onlangs van de zijde van de milieubeweging aan het
ministerie van VROM werd gevraagd wat de belangrijkste milieuprestaties van
de afgelopen twee jaar zijn geweest, daar geen antwoord op kon
worden gegeven. Het was nota bene de fractie van D66 die in het duurzaamheidsdebat
vaststelde dat dit land in milieuopzicht "kapot wordt gemaakt" door
de reservecoalitie van VVD, CDA en LPF! En is het niet het kabinet dat de
kilometerheffing op de lange baan schuift, dan zijn het wel de coalitiefracties
die tegen windmolens vechten ...Wordt de tweede helft beter? Het kabinet denkt van wel, in elk geval financieel-economisch;
2005 is nog een slecht jaar, maar vanaf 2006 komt er beweging in de economie.
Dit wordt geclaimd als vrucht van het herstelbeleid. Dit gebeurt ten onrechte,
aldus het Centraal Planbureau. Niet de hervormingen van het kabinet, maar,
zo staat er op pagina 82, distributie en transport als gevolg van de aantrekkende
wereldhandel zijn bepalend voor het herstel van de economie. Garanties zijn
er intussen niet; het is veelzeggend dat de troonrede niets zegt over koopkrachtverbetering.
Geen feestbegroting, zei minister Zalm. En inderdaad: dit is vooral een begroting
van goede bedoelingen en weinig zekerheid. Het Nibud zegt: eerst zien, dan
geloven. Dit zal voor de meeste mensen ook gelden.Begrijp mij niet verkeerd: er staan goede voorstellen in de "prinsjesdagstukken",
zoals herstel van de koppeling, lastenverlichting voor gezinnen, investeringen
in onderwijs, zorg, veiligheid en werkgelegenheid. Die zullen wij als ChristenUnie
zeker steunen. In onze tegenbegroting doen wij er, waar dat nodig is, de nodige
scheppen bovenop. Maar de grote vraag is of dit kabinet wel diep genoeg steekt
en een antwoord geeft op het fundamentele probleem van het brede onbehagen
in de samenleving en de vertrouwenskloof tussen de politiek en de gewonemensenwereld.
Het NOS-journaal van gisteravond vatte prinsjesdag 2005 kernachtig samen als "een
optimistische regering van een wantrouwende bevolking". Het wantrouwen
blijkt uit alle onderzoeken, uit de achterblijvende bestedingen en pijnlijk
uit het referendum over de Europese grondwet.Tot mijn verbijstering lees ik dan in de stukken van prinsjesdag dat er
niet een lagere afdracht, waarvoor wij ons sterk zouden maken, aan de Europese
Unie komt, maar dat er zelfs een gigantische naheffing komt uit Brussel? Hoe
zit dat met andere landen? Waarom de terugwerkende kracht tot 2001? Als wij
spreken over herstel van vertrouwen, heeft het kabinet hier wat uit te leggen.Herstel van vertrouwen is de grote opgave waar wij voor staan, het vertrouwen
van de burger in de politiek, het vertrouwen van de consument in de economie,
kortom het vertrouwen van gewone mensen dat het in het land weer beter kan
gaan. Let wel, dat is niet alleen een probleem van het kabinet, al zijn de
waarderingscijfers voor deze ploeg en zijn beleid onthutsend laag. Het is
ook het probleem van dé politiek, van ons, van kabinet en Kamer, van
coalitie en oppositie. Eén ding weet ik zeker. Als de politieke agenda
vooral bepaald wordt door de peilingen, de gemeenteraadsverkiezingen of de
behoefte om ook eens goed nieuws te brengen, wordt de kloof niet kleiner maar
groter. Wie denkt dat een burgerpanel of een serie referenda het antwoord
vormen, zal van een koude bestuurlijkevernieuwingskermis thuiskomen. Wie de
desastreuze vertrouwenscijfers laconiek afdoet met de constatering dat zijn
buurman hem gelukkig nog wel vertrouwt, mijnheer Verhagen, onderschat de ernst
van het probleem. Inmiddels is dat vertrouwen overigens nog maar bij een op
de vijf mensen aanwezig.In het licht van het herstel van vertrouwen schiet ook de Miljoenennota
hopeloos tekort. Alle uitleg over de noodzaak van economisch herstelbeleid
ten spijt pikken de mensen het niet dat de politiek vooral bezig lijkt te
zijn met allerlei stelsels en grote projecten, uitdagingen van de globalisering
en de economische toestand in 2040, maar dat wij hier in Den Haag geen idee
hebben hoe hun dagelijks leven er uitziet. Vorige week zei iemand letterlijk
tegen mij: als een politicus de Tweede Kamer binnenstapt, stapt hij de echte
werkelijkheid uit. Dat is het gevoelen van de mensen. Dat is de wortel van
veel scepsis, distantie en wantrouwen. "Ach, ze doen maar". Wat
moeten oma Jonker en bijstandsmoeder Goossen uit Netwerk van gisteravond met
een langetermijnherstelbeleid, als zij jaar na jaar erop achteruitgaan? Wat
moet een chronisch zieke van 70 jaar die de ene na de andere klap in de zorg
te verstouwen heeft gekregen en nu met angst en beven de maand januari en
de nieuwe zorgpremie tegemoet ziet met een verhaal over de Lissabonstrategie?
Vertrouwen win je niet door het ene jaar te dreigen met doemscenario's over
vergrijzing en werkloosheid en alle voorstellen van de oppositie voor een
eerlijke lastenverdeling als onverantwoord van tafel te vegen en één
jaar later opgewekt mede te delen dat het langetermijnbeleid zijn vruchten
heeft afgeworpen en dat er nu ruimte is voor koopkrachtverbetering. Dat is
fijn voor de mensen die wat extra's krijgen. Wij gunnen ze dat, maar het maakt
wel wantrouwig. Heeft het kabinet de zaken het vorig jaar niet veel te zwaar
aangezet? Of doet het nu te laconiek, met het oog op het komende verkiezingsjaar?
In beide gevallen wordt eerder het wantrouwen dan het vertrouwen gevoed.Vertrouwen win je ook niet door voortdurend verantwoordelijkheden over
de schutting te gooien, met een beroep op de eigen verantwoordelijkheid van
burgers. Echt vertrouwen win je met een aansprekend verhaal, een inspirerende
visie, met krachtig leiderschap en door vertrouwenwekkende maatregelen, waardoor
mensen worden gestimuleerd en toegerust voor het dragen van verantwoordelijkheden.
Dat vraagt om meer dan: na het zuur nu wat zoet, met een schuin oog naar twee
verkiezingen. Zeker, na alle ingrepen van de afgelopen jaren is het hoog tijd
voor gerichte lastenverlichting, voor de bedrijven, voor de middeninkomens,
maar eerst en vooral voor de lage inkomens, de gezinnen, de alleenstaanden
met kinderen, de chronisch zieken en gehandicapten en de ouderen, die de afgelopen
jaren heel wat te incasseren hebben gekregen. In onze tegenbegroting doen
wij daar aanvullende voorstellen voor.Belangrijker nog is dat achter alle maatregelen een verhaal zit, dat mensen
inspireert en meeneemt, zo nodig door moeilijke tijden heen. Daar zit bij
het kabinet het probleem. Er wordt wel voortdurend gesproken over integrale
visie en toekomstgericht beleid, maar het visioen ontbreekt. Heeft het kabinet
er nu zicht op wat de mensen in het land werkelijk bezighoudt?Het SCP-rapport "In het zicht van de toekomst", van vorig jaar,
toonde aan dat Nederlanders door de bank genomen tevreden zijn met hun eigen
leventje maar – dat was het verontrustende – tegelijkertijd zeer
bezorgd zijn over de samenleving en voor de toekomst hopen op meer solidariteit
en gemeenschapszin, veiligheid, herstel van normen en waarden
en behoud van de verzorgingsstaat. Die bevindingen, waar de koningin in de
troonrede naar verwees, hebben iets heel tegenstrijdigs en ik heb mij meer
dan eens afgevraagd of er niet een sterke samenhang is met de conclusies uit
dat andere SCP-rapport dat in dezelfde periode verscheen, over de voortgaande
secularisatie en ontkerkelijking. Velen verheugen zich erover dat religie
en geloof aan publieke betekenis hebben verloren, maar ik vraag mij af of
wij daarmee niet ook een onmisbare pijler voor een gezonde publieke moraal,
voor sociale samenhang en voor maatschappelijke deugden zijn kwijtgeraakt.Onlangs werd aan de achterban van het Christelijk-Sociaal Congres de vraag
voorgelegd wat de belangrijkste thema's van vandaag zijn ofwel – met
een verwijzing naar de beroemde rede van Abraham Kuyper bij het eerste Christelijk-Sociaal
Congres – wat "de sociale kwestie" van 2005 is. Daar kwam
de volgende top vijf uit naar voren: 1. afnemende gemeenschapszin
en toename van egoïsme;2. spanningen tussen wereldgodsdiensten;3. ongelijke verdeling van welvaart tussen Noord en Zuid;4. verlies van sociale verbanden;5. afbraak – de term is van
het Christelijk-Sociaal Congres – van sociale zekerheid en gezondheidszorg.Dat is nogal wat! Mijn concrete vraag aan de minister-president is of
zijn kabinet deze "sociale kwesties" boven aan de agenda zet voor
de tweede helft en ervoor gaat zorgen dat het beleid echt bijdraagt aan de
oplossing ervan. Welke concrete maatregelen kunnen wij daartoe verwachten?
Niet de mensen door een stapeling van bezuinigingen de mogelijkheden ontnemen
om verantwoordelijkheid te dragen, maar hen juist toerusten tot verantwoordelijkheid.
Niet mensen ontmoedigen om zich in te zetten als mantelzorger of als vrijwilliger
in een asielzoekerscentrum, maar hen helpen en faciliteren om maatschappelijk
nuttige en gewenste werkzaamheden op te pakken. Niet alleen mooie woorden
spreken over solidariteit, rentmeesterschap en internationale gerechtigheid,
maar ook de politieke moed hebben om daar de daden bij te voegen.Een geweldige uitdaging ligt er in de spanningen tussen godsdiensten en
bevolkingsgroepen, spanningen die zich ook in ons land nadrukkelijk manifesteren.
Hoe komen wij van polarisatie en vervreemding tot tolerantie en vreedzaam
samenleven? In de "Kroonbedebijeenkomst" van vorige week werd terecht
opgemerkt dat tolerantie vaak niet meer is dan een elegante manier van langs
elkaar heen leven. Hoe buigen wij dat om naar een echte samen-leving, waarin
wezenlijke verschillen in geloof en levensbeschouwing niet in de weg staan
aan werkelijke betrokkenheid op elkaar?Laten wij overigens niet de vergissing begaan om hier uitsluitend naar één
groep te kijken, bijvoorbeeld de nieuwe Nederlanders met een islamitische
achtergrond. Ook in verlichte humanistische kring ontbreekt het maar al te
vaak aan verdraagzaamheid en respect voor andermans overtuigingen, zo bleek
het afgelopen jaar uit de heftige debatten over godsdienstvrijheid, het verbod
op smalende godslastering, het scheppingsgeloof en de islam. Het waren vaak
uitgerekend ministers en Kamerleden die met hun uitspraken de zaken nodeloos
op scherp zetten en tegenstellingen aanwakkerden. De troonrede bevatte een
mooie passage over tolerantie en respect in een samenleving die zich kenmerkt
door verscheidenheid. Maar wat gaat het kabinet nu doen om daar handen en
voeten aan te geven? Graag verkrijg ik hierop een reactie van de minister-president.Dit raakt allemaal aan het cruciale proces van herstel van vertrouwen.
Nederland heeft niet alleen een groei van de economie nodig, minstens zo vitaal
is het dat wij groeien in vertrouwen. Dat is dan ook de titel waaronder de
fractie van de ChristenUnie vandaag haar christelijk-sociale alternatief voor
de kabinetsplannen presenteert. Vorig jaar hebben wij met ons inkomensplan
bewezen dat het mogelijk is om binnen dezelfde randvoorwaarden als de regering
hanteert, betere resultaten en rechtvaardiger inkomenseffecten te realiseren.
Dit jaar hebben wij onze inspanningen verbreed tot een heuse tegenbegroting,
waarin ook thema's als de kwaliteit van de samenleving, werkgelegenheid, het
milieubeleid en de ontwikkelingssamenwerking zijn meegenomen. Onze voorstellen
zijn gericht op het groeien van vertrouwen – vertrouwen in de samenleving,
in elkaar, in de economie en in de politiek. Daartoe hebben wij een zestal
beleidspakketten ontwikkeld met als kernpunten: - het stimuleren
tot het invullen van de eigen verantwoordelijkheden door het bevorderen van
het verrichten van gemeenschapstaken;- het tegengaan van de verschraling
van de publieke sector, onder meer door extra geld vrij te maken voor de verpleeghuizen,
maar ook door het scheppen van extra banen in de sectoren onderwijs, zorg
en veiligheid;- het verlichten van de lasten voor de lage en middeninkomens
via de zorgtoeslag, de halvering eigen bijdrage thuiszorg, de huurtoeslag,
de introductie van de aftrek onderhoud eigen woning en via een eerlijke lastenverdeling;- het bieden van meer steun dan het kabinet doet aan gezinnen, waaronder
alleenstaanden met kinderen, het verhogen van de kinderbijslag en het meer
rechtvaardig verdelen van de kinderopvanggelden via het kindgebonden budget;- het geven van gerichte werkgelegenheidsstimulansen voor ouderen
en jongeren, ook via lastenverlichting voor ondernemers;- het verduurzamen
van de economie en het vergroenen van het belastingstelsel en- het
opstellen van een pakket aan maatregelen voor het nemen van onze internationale
verantwoordelijkheden.Wat het laatste punt betreft: het kabinet is gelukkig teruggekomen op
zijn voornemen om ons aandeel in de schuldkwijtschelding na de G8-top van
30 mln. uit het ODA-budget te halen, maar gelet op de immense problematiek
willen wij "meer dan het gewone doen" en 100 mln. extra vrijmaken.Voorzitter. Op al deze terreinen kan beslist meer gebeuren. Het kabinet
wil dat ouderen langer doorwerken; prima, maar waarom komt er dan geen positieve
prikkel voor de werkgevers in de vorm van een specifieke ouderenkorting? Staatssecretaris
Wijn heeft mij vorig jaar beloofd daarop terug te komen bij de behandeling
van het Belastingplan, maar ik heb zijn opmerkingen daarover gemist. Waarom
is hiervoor geen voorstel gedaan?Het kabinet wil een evenwichtige lastenverdeling. Da's mooi, maar waarom
komt er geen correctie op de zorgmaatregelen van de afgelopen jaren? Het kabinet
wil iets doen aan vergroening van het beleid; dat werd tijd, maar
waarom worden huishoudens niet gestimuleerd om aan energiebesparing te doen?Ons pakket trekt de lijnen door. Dat leidt volgens het Centraal Planbureau
tot een beter koopkrachtbeeld over de hele linie en voegt iets toe aan de
koopkracht die het kabinet realiseert. Daarnaast wordt op deze manier met
name iets gedaan voor de lage en middeninkomens. De werkgelegenheidsgroei
doet zich dan specifiek voor bij moeilijke groepen: de jongeren en de oudere
werknemers. Verder schept ons voorstel structureel condities voor groei van
de economie en de werkgelegenheid. Bovendien legt het verantwoordelijkheden
echt waar ze horen, stelt het mensen in staat om te investeren in maatschappelijk
nuttige zaken en zorgt het ervoor dat de sterkste schouders ook echt de zwaarste
lasten dragen. Vanzelfsprekend hebben ook wij ervoor gezorgd dat het financieringstekort
net als in de kabinetsvoorstellen in 2006 de 1,8 – in CPB-termen: 1,7 –
niet overschrijdt.Voorzitter. Onze tegenbegroting is meer dan een aanvulling op de kabinetsplannen.
Door de onderliggende visie op overheid en samenleving betekent zij ook een
koerswijziging. Wij moeten van sanering in de platte betekenis van bezuinigen
naar sanering in de zin van gezondmaking van sociale verhoudingen. Wij moeten
van een ethiek van de individualiteit naar een ethiek van de gemeenschap.
Van "ik" naar "wij". Van een afgeplatte eigen verantwoordelijkheid
naar echte solidariteit. Van marktwerking en vraagsturing als maat naar wederzijdse
betrokkenheid en menselijkheid als maat. Kortom: van een overwegend neoliberale
politiek naar een overtuigend christelijk-sociale politiek. Onze voorstellen
zijn erop gericht om die omslag mogelijk te maken. Laat ik er maar meteen
bij zeggen dat de minister-president wat mij betreft mag shoppen in onze tegenbegroting.
Ik zou zeggen: pik de krenten er maar uit, er zitten er genoeg in!Voorzitter. Ik rond af. Mijn fractie is zich er terdege van bewust dat
dit kabinet geen gemakkelijke taak heeft. Wij onderschatten niet de omvang
en de complexiteit van de problemen waar de minister-president en zijn ploeg
zich mee geconfronteerd zien. Wij miskennen niet dat het op orde brengen van
het nationale huishoudboekje een grote verantwoordelijkheid is. Ik houd echter
staande dat de eerste opgave van een regering niet is de economie te stimuleren,
maar om recht en vrede te dienen. Niet de groei van de economie, maar de groei
van mensen dankzij de economie dient centraal te staan. Onmisbaar daarvoor
is herstel van vertrouwen van de samenleving in de politiek, zodat voorkomen
wordt dat de wereld van Den Haag en die van de rest van Nederland verder uit
elkaar groeien. Dat gaat niet vanzelf. Dat begint met een wenkend perspectief,
een inspirerend visioen, een relevante agenda en vertrouwenwekkende en rechtvaardige
maatregelen. Ik ben begonnen met de vraag wat de missie van het kabinet voor
de tweede helft is. Namens mijn fractie heb ik getracht aan de formulering
daarvan een bijdrage te leveren. Het is aan het kabinet om de uitdagingen
aan te gaan. Ik wens alle bewindslieden daarbij van harte Gods zegen toe.De heer Van der Vlies (SGP):Voorzitter. Quo vadis? Met deze indringende vraag begint Cicero zijn eerste
rede tegen Catilina. Quo vadis: waarheen gaat gij? Vertaald naar dit debat:
wat willen wij met dit land? Wij willen natuurlijk een vreedzame samenleving, waarin iedereen gerust
en veilig leeft. Wij willen een zorgzame samenleving, waarin ouderen, gehandicapten,
chronisch zieken, gezinnen met kinderen en jongeren de helpende hand wordt
gereikt. Wij willen een rechtvaardige samenleving, waarin goed en kwaad concreet
worden benoemd door heldere en gehandhaafde normen. Wij willen een sociale
samenleving, waarin de lusten en lasten van wonen, werken, leren en recreëren
eerlijk verdeeld zijn. Wij willen een eerbare samenleving, waarin hoogstaande
zedelijke waarden en normen de boventoon voeren. Wij willen een mooie en schone
samenleving, waarin natuur en milieu de aandacht krijgen die zij verdienen
vanuit een goed rentmeesterschap. En laten wij eerlijk zijn: wij willen ook
een welvarende samenleving, een land waarin door ijver, toewijding en vernuft
voldoende wordt verdiend om het geheel op een fatsoenlijke manier draaiende
te houden. Al deze dingen willen wij in ons land en liefst ook internationaal.Ik zag een krantenkop: "Premier: ik heb een droom". Wij dachten:
zou dat dezelfde zijn als die wij hebben? Die droom bleek echter te gaan over
de impasse bij de VN-top over de Veiligheidsraad. Onze droom, geen resultaat
van welke dommeligheid ook, maar uit onze overtuiging, is een samenleving
met de genoemde kenmerken, die dan wel glans moeten krijgen door een worteling
in de voluit bijbelse kaders van liefde en trouw, van offerbereidheid en dienstbetoon.
Als aan die voorwaarden is voldaan, zal er ongetwijfeld ook meer inzet zijn
voor zondagsrust, beschermwaardigheid van het leven, huwelijk en gezin en
dergelijke.De klemmende vraag is natuurlijk hoe wij dit ideaal kunnen bereiken. De
rijksbegroting voor volgend jaar zou ons een stap in de goede richting moeten
brengen. Niet alles kan tegelijk; dat beseft iedereen. Wij hebben jaren achter
de rug waarin het financieel-economisch goed tegen zat. Om allerlei voorzieningen
toekomstbestendig te doen zijn, moest drastisch worden ingegrepen. Dat was
het zuur. Er is nu weer ruimte voor het zoet! Dat is het rooskleurige beeld
dat de Miljoenennota schetst. Laten wij het hopen. Het is in elk geval te
begrijpen dat aan de vooravond van verkiezingen leuke dingen voor mensen moeten
komen, die wij de mensen na alle pijn in de knip van de achterliggende jaren
natuurlijk graag gunnen.De SGP-fractie ontkent niet dat hier en daar goede en urgente impulsen
worden voorgesteld: extra geld naar onderwijs, verpleeghuizen, jeugdhulp en
wat dies meer zij. Wel hebben wij onszelf de vraag gesteld of met het totale
gepresenteerde pakket van de regering nu maximaal wordt ingespeeld op de grootste
noden in onze samenleving. Wij menen daarbij kanttekeningen te kunnen plaatsen.
Ik geef een enkel voorbeeld. De politieke herkomst van de afschaffing van
het gebruikersdeel in de ozb is ons duidelijk, maar slaan de lastenverlichtende
effecten nu vooral neer waar de lastendruk het hoogst is? Voor de kinderopvang
wordt 200 mln. extra beschikbaar gesteld. Wie profiteren daar nu van: niet
de mensen die de zorg voor hun kinderen in eigen en informele sfeer weten
op te vangen, wel de mensen die doorgaans in een tweeverdienerssituatie zitten.
Onze lijn is altijd geweest dat ouders zelf behoren te zorgen voor de eventuele
combinatie van werk en zorgtaken. Als er dan een taak is voor de overheid
om de beschikbaarheid van ouders voor de arbeidsmarkt te bevorderen, kan dat veel beter en vooral eerlijker door een door ons al lang bepleit
kindgebonden budget.Ook het sportbeleid krijgt een extra impuls. Wij begrijpen dat nog wel
vanuit de invalshoek van de integratieproblematiek, maar het ontgaat ons volstrekt
waarom de topsport opnieuw een extra impuls moet krijgen. Wordt daarmee nu
werkelijk een urgente nood van de hele samenleving verholpen, nog los van
ons principiële bezwaar van de zondagsport? Dat is toch niet vol te houden.De grootste breed ervaren noden in onze samenleving liggen naar ons oordeel
op andere terreinen: jeugd en gezin, leven en gezondheid, veiligheid en duurzaamheid.
En ook in onze ogen is er alle reden om gerichte maatregelen te treffen in
het kader van het inkomensbeleid voor de lagere en middeninkomens. Deze constatering
vormde voor ons inspiratie om met alternatieve voorstellen op onderdelen te
komen, totaal belopend een bedrag van – schrik niet – een kleine
2,5 mld. Voorzitter. Bij deze gelegenheid bied ik u de opstelling van een
en ander aan. Ik reken op een inhoudelijke reactie.De voorzitter:Dank u.De heer Van der Vlies (SGP):Voorzitter. Ik maak een enkele opmerking over de keuzes die in het stuk
zichtbaar worden. Gelukkig gaat het met de meeste jongeren redelijk tot goed,
maar te veel jongeren hebben problemen. Zie de Sociale staat van Nederland
2005. Eén op de drie jongens en één op de tien meisjes
in de leeftijd van tien tot twintig jaar heeft een drankprobleem. Eén
op de drie vijftienjarigen is maandelijks dronken. Het zijn dolende jongeren
van helaas ook vaak dolende ouders. Daarom een beleidsaccent bij jeugd en
gezin. Het is vooral een kwestie van aandacht, opvoeding, mentaliteit, waarden
en normen, en niet allereerst van geld. Wij beseffen dat, maar wij moeten
er wel veel serieuzer mee omgaan.Wij denken ook aan de media, videoclips en dergelijke. In een recente
zaak van een groepsverkrachting wees een daarbij betrokken advocaat op de
samenhang van het delict met het beeld dat jongeren krijgen als zou het normaal
zijn als je je gang maar gaat op seksueel gebied. Wij kunnen die indringende
signalen toch niet langer blijven negeren? In enkele ons omringende landen
zijn er aanzetten tot beteugeling van de meest perverse uitingen in de media,
vooral gewelddadige internetporno. Wij roepen de regering opnieuw op tot daadkracht
op dit terrein. De morele verwarring waaraan onze samenleving lijdt –
minister Donner riep in dit verband op tot een inderdaad zeer urgente ethische
bezinning – moet overtuigend worden afgelegd. Ik stel een inhoudelijke
reactie op prijs.In ons voorstel wordt verder aandacht besteed aan digitale recherche,
verkeersveiligheid, opvang en reïntegratie van ex-prostituees en ex-gedetineerden,
investeringsaftrek voor concrete beveiliging in het mkb, mantelzorg, palliatieve
zorg, verslavingszorg, brandstofprijzen, enzovoort.De SGP-fractie had en heeft zorg over de koopkrachteffecten van de tot
nu toe getroffen maatregelen voor de lagere en middeninkomens. Dezer dagen
kregen wij een brief van de regering die de laatste stand van zaken over 2004
in kaart brengt in reactie op mijn motie van december 2003. De stukken overziende
is de hamvraag hoe onze systematiek van koopkrachtinterventie in de brede
zin van het woord zo is in te richten, dat degenen bereikt worden die het
echt nodig hebben. Het gaat om de trefzekerheid van onze corrigerende maatregelen:
bijzondere bijstand, buitengewonelastenaftrek, zorgtoeslag. Het is zaak om
deze problematiek verder en innovatief te doordenken. Wellicht moeten nieuwe
instrumenten worden ontwikkeld met als scharnierpunt de zorgtoeslag. Ik vraag
de regering om de toezegging dat wij hierover in het najaar vervolgstappen
kunnen zetten.Op het thema van de bestuurlijke vernieuwing gaat het om het herstel van
vertrouwen in de overheid. Naar onze overtuiging is dat herstel meer te bereiken
door gezag, daadkracht en onkreukbaarheid uit te stralen dan dat het een kwestie
zou zijn van organiseren en dergelijke. Het is meer een kwestie van mentaliteit
dan van organisatie.Quo vadis? Die vraag geldt ook Europa. De burger heeft een oorverdovend
nee doen horen. Wat is ons antwoord? Een brede maatschappelijke discussie,
maar het kan vanuit vak-K niet oorverdovend stil blijven. Dat is ook niet
zo, zie de besluitvorming over Turkije. Daar zit echter juist het punt. Wij
kunnen niet doen alsof er niets is gebeurd. Welke lessen en consequenties
worden getrokken? Niet meer bijles, maar een daadkrachtiger inzet voor een
afgeslankt Europa dat zijn grenzen kent, zowel inhoudelijk als geografisch.
Ik sluit mij aan bij de vraag van collega Rouvoet naar de reactie van de minister-president
op de berichten over de spectaculair hogere EU-afdrachten.Quo vadis? Die vraag is niet goed te beantwoorden als wij onvoldoende
zicht hebben op onze nationale identiteit. Wat is onze identiteit? Deze vraag
gaat weer meer leven. Dat biedt kansen. Op bladzijde 22 van de Miljoenennota
wordt uitbundig gerefereerd aan de Gouden Eeuw als een succesvolle periode
voor ons land. Daarin werd de basis gelegd voor de spreekwoordelijke combinatie
tussen de koopman en de dominee als de beide dragers van de Nederlandse staat
en cultuur; niet alleen de dominee, maar al helemaal niet alleen de koopman.
Mensen die er meer dan gemiddeld verstand van hebben, wijzen vervolgens op
trekken van onze historisch verankerde identiteit in de kenmerken: calvinistisch,
tolerant, bereid tot overleg, gastvrij, vrijheidlievend, ongedisciplineerd
en egoïstisch. Duidelijk is – en de geschiedenis bewijst dat –
dat deze "natuurlijke" eigenschappen binnen onze volksaard kunnen
leiden tot ontsporingen die fundamenteel misstaan. Zij moeten worden doortrokken
van en tegelijk worden gebreideld door een innerlijke overtuiging en beschaving.
Zij kunnen naar onze overtuiging alleen goede vruchten afwerpen als zij onder
de tucht van Gods Woord en Wet zijn geplaatst; als inspiratiebron en normatief
kader tegelijk.De prangende vraag is of de Nederlandse identiteit niet te zeer is veruitwendigd.
De vrijheid van meningsuiting wordt in de hedendaagse cultuur te gemakkelijk
opgevat als mocht niemand haar aan de geringste beperking binden. Wij denken
aan de commotie rondom een slapend wetsartikel over smalende godslastering.
En wat te denken van de opgewonden discussies naar aanleiding van het dilemma
scheppingsverhaal versus evolutietheorie? Wee degene die over het vermeende
kunstwerk voor Rotterdam, de sekskabouter, kritische vragen durft te stellen.
Waarom is dit kunst? Waarom moet de gemeenschap € 280.000, exclusief
sokkel, neertellen voor dit beeld? Al te snel schiet men in de
stress bij zo'n vraag, terwijl een echt debat op zijn plaats zou zijn. Zo
zijn meer voorbeelden te bedenken. De schrijver Geert Mak spreekt ergens over
een"leegte aan cultuur, traditie, innerlijke waarde en een volkomen gebrek
aan gepaste trots". Existentialistische vertwijfelingen en frustraties
zetten de toon. Zelfreflectie is dan gauw bedreigend en culturele diversiteit
wordt uit gemak ontkend. Het gevolg is dat de bronnen van godsdienstige opvattingen
en ideeën niet worden geaccepteerd in het cultureel-politieke debat;
een "antitraditionele houding", een gebrek aan erkentelijkheid jegens
het gemeenschappelijke, soms zelfs recente verleden.Ik vraag voor het vonnis in het proefproces tegen de SGP in dit debat
geen expliciete aandacht, maar het zou vreemd zijn als juist wij er totaal
over zwijgen. Dat hier een fundamentele kwestie aan de orde is, zal iedereen
duidelijk zijn. De vraag gaat over de consequenties van de botsing van grondrechten.
Als dit vonnis in hoger beroep overeind blijft, zijn verregaande gevolgen
te verwachten, niet alleen voor de SGP. Ik durf de stelling te verdedigen:
als de SGP valt, valt er meer.Geen misverstand: ons land staat of valt niet met het wel of niet voortbestaan
van de SGP. Ons land staat of valt met de erkenning van de zegenrijke waarden
en normen van de Bijbel. Dat is de kern van de boodschap die de SGP al meer
dan tachtig jaar in uw midden heeft. Daartoe roept de SGP-fractie dan ook
in grote bewogenheid op. Alleen door het gehoorzamen van Gods geboden valt
Zijn zegen voor tijd en eeuwigheid te verwachten. Dat is geen draai om iemands
oren, maar juist een opwekking en een vriendelijke uitnodiging. Hij heeft
recht op ons hoofd en hart.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik wilde mij terughoudend opstellen. De heer Van der Vlies agendeert het
onderwerp echter toch. Ik ben het met hem eens dat het een zeer fundamentele
kwestie is. Wij moeten zeer terughoudend zijn met het stellen van beperkingen
aan politieke partijen. De heer Van der Vlies kan echter het dilemma oplossen
door alsnog vrouwen tot de partij toe te laten.De heer Van der Vlies (SGP):Dat wordt moeilijker naarmate meer mensen zich buiten onze partij daarmee
bemoeien. Het zou immers angsthazerij zijn om bij het vooruitzicht van het
dichtdraaien van de geldkraan even de vlucht vooruit te nemen, met loslating
van het gedachtegoed. Dat zijn wij niet van plan. Er loopt overigens een discussie
in mijn partij. Eenieder die zich daarin verdiept weet dat. Die discussie
voeren wij op inhoudelijke gronden. Wij brengen die tot een conclusie op het
moment dat dit goed en door de partij gedragen kan. Wij kunnen ons niet onder
druk laten zetten. Dat wil mevrouw Halsema toch niet?Het kabinetsbeleid is over de hele kabinetsperiode wel gekenschetst als:
eerst het zuur, dan het zoet. De eerste jaren door de zure appel heen bijten,
dan kunnen wij ons in de tweede helft laven aan het zoet. Dit spreekwoord
heeft een herkomst. Wie denkt dan niet aan een couplet uit de 77ste psalm,
waarin na de verwoording van diepe beproevingen de jubel in dankbaarheid doorbreekt: "De
Allerhoogste maakt het goed, na het zure geeft Hij het zoet"? Deze troostrijke
gedachte komt in het negende couplet van ons aller volkslied het Wilhelmus
terug: "Nae 't suer sal ick ontfangen van God den Heer' oock 't soet".
Voorondersteld wordt een levende geloofsbetrekking op Jezus Christus, de Zaligmaker
Gods en der mensen. In Hem is rust. Wij wensen de regering en ieder zo Gods
zegen toe over het beleid en het nieuwe parlementaire jaar.De heer Nawijn (Groep Nawijn):Voorzitter. Verleden week stond ik bij een benzinepomp in Zoetermeer.
Een jonge vrouw, die ik nog kende, sprak mij aan. Deze bijstandsmoeder moest
de kinderen met de auto naar school brengen. Zij had nog slechts € 3
om twee liter benzine te kopen. Daarmee kon zij haar kinderen nog net naar
school brengen en weer naar huis rijden. Deze tragische situatie is exemplarisch
voor veel mensen in Nederland die slachtoffer zijn van verborgen armoede.
De heer Van As heeft een aantal cijfers genoemd uit de Netwerkenquête.
Het kabinet stelt dat de vermogenspositie van gezinnen is toegenomen. Ik vraag
mij dat af, omdat het gemiddelde Nederlandse gezin € 14.000 schuld
heeft. Ik vraag mij af hoe het kabinet tot deze uitspraak heeft kunnen komen.De heer Van As (LPF):Heeft de heer Nawijn die vrouw nog wat gegeven?De heer Nawijn (Groep Nawijn):€ 20.Waar maken de mensen zich op dit moment zorgen over? De hoge benzineprijzen
en de stijging van de ziektekosten. Het kabinet straalt optimisme uit, terwijl
de bevolking uiterst somber is. Het kabinet zegt dat morgen alles beter zal
worden. Dat doet mij denken aan de werkeloze die boven zijn bed een bordje
heeft hangen met: Morgen ga ik werken. Het kabinet baseert zich op cijfers
voor 2006. De bevolking is veel somberder dan het kabinet. Het valt het kabinet
te prijzen dat men optimistisch blijft. Doe er dan ook wat aan!De mensen in Nederland maken zich zorgen over de benzineprijzen. Dat is
terecht omdat het de hoogste benzineprijzen ter wereld zijn. Waarom kan in
Nederland niet wat in Frankrijk en België kan, namelijk een accijnsstilstand
of terugbetaling van de accijns aan de burger? Waarom neemt het kabinet niet
een dergelijke beslissing als dat in Frankrijk en België wel kan? Graag
een reactie van de minister-president.De mensen maken zich terecht zorgen om de hoge ziektekosten. Mensen met
alleen een AOW, die Nederland na de oorlog mede hebben opgebouwd, zijn niet
meer zeker van een verantwoorde medische behandeling. Ook de kleine ondernemer
ziet zijn ziektekostenpremie fors stijgen. Kan het kabinet aangeven hoeveel
dat die kleine ondernemer gaat schelen?De winstgevendheid van het bedrijfsleven is volgens het kabinet verbeterd,
maar hoe komt het daarbij? Praat eens met mkb'ers. Zij gaan gebukt onder slechte
economische omstandigheden en komen bij de overheid niet eens aan bod bij
aanbestedingen. Het is vandaag al eerder gezegd dat de Europese aanbestedingsprocedures
funest zijn voor het mkb en zullen leiden tot de ondergang van veel kleine
bedrijven. Wat wil het kabinet daaraan doen? Het zijn weliswaar Europese regels,
maar het lijkt mij toch goed als het kabinet zich inzet voor die mkb'ers.
Zeker een partij als de VVD die zegt altijd voor de ondernemers op te komen,
zou moeten opkomen voor mkb'ers en hen een kans moeten geven
bij het aanbestedingsbeleid van de overheid!Waar gaat wij nu heen met Europa? Wij geven nog steeds 3 mld. uit aan
de Europese Unie zonder dat wij daar iets voor terugkrijgen! Wat is de reactie
van de minister-president op het standpunt van de CDU/CSU van mevrouw Merkel
over wat Turkije in de Europese Unie moet? Mevrouw Merkel heeft daar wel een
heel speciale visie op. Waarom neemt het kabinet die niet over? Dat zou het
allemaal toch wat gemakkelijker maken en zal Turkije geen volwaardig lid worden
van de Europese Unie!Op dit moment staan er op grote schaal banen op de tocht. Bij Defensie
12.000 man, maar ook bij UWV. Wordt er op dit moment nog wel gewerkt bij UWV?
Ik heb pas enkele gesprekken met UWV gehad en kreeg daar te horen dat zij
de zaak niet meer aan kan omdat er bezuinigd moet worden en er 10.000 mensen
uit moeten. Door de strengere WAO zullen velen opnieuw werk moeten zoeken,
maar waar zijn de banen? Het kabinet komt in de Miljoenennota niet verder
dan te verwijzen naar de flexibele arbeidsmarkt, maar wat betekent het voor
de mensen in het land, mensen die 56 of 59 jaar zijn en na dertig jaar hun
baan moeten opgeven? Heeft het kabinet daar een antwoord op?Het kabinet verwijst naar de stijging van de export – dat is op
zichzelf natuurlijk een heel goede zaak – en de verhoogde vraag naar
uitzendkrachten, maar bedoelt het dan soms de Poolse arbeiders die Nederland
overspoelen en zo de Nederlandse bedrijven kapot maken? Wat te denken als
straks Roemenië en Bulgarije tot de Europese Unie toetreden?Het kabinet spreekt over lastenverlichting en verlaging van de vennootschapsbelasting.
Die lastenverlichting wil het realiseren door onder andere het gebruikersdeel
van de ozb af te schaffen. Wat vindt het van het standpunt van de VNG, vanmorgen
nog vertolkt door haar voorzitter de heer Deetman, een partijgenoot van de
minister-president, namelijk dat door deze maatregel de lokale democratie
in Nederland wordt vermoord? Als je de lokale overheden geen geld meer geeft
en geen mogelijkheden meer biedt om belastingen te heffen, dan gaat het natuurlijk
niet goed met die lokale overheden, maar nog steeds werkt de lokale democratie
in dit land nog steeds beter dan de Haagse democratie. Waarom gaat de rijksoverheid
niet eens snijden in de Haagse ambtenarij? Waarom geen voorstel om de Ambtenarenwet
nu eens af te schaffen? Het kabinet zegt steeds dat de arbeidsmarkt flexibel
moet zijn, maar waarom dan ook niet voor de ambtenaren? Maar dan zul je toch
eerst aan de Ambtenarenwet moeten tornen!Voorzitter. Ik zie het lampje branden, maar wat vindt het kabinet van
de opvatting van de NMa over de monopoliepositie van het ABP? Op de particuliere
markt kan er goed worden geconcurreerd met dat ABP. Zou de minister-president
eens kunnen zeggen of er inderdaad geen eind moet komen aan de monopoliepositie
van dat ABP?Dat de vennootschapsbelasting omlaag gaat, klinkt natuurlijk wel leuk,
maar ...De voorzitter:U zei dat u het lampje zag branden en dat betekent dan wel dat u moet
gaan afronden!De heer Nawijn (Groep Nawijn):Dat doe ik zo, maar dit hebt u overigens niet tegen de anderen gezegd!
Die zijn ook over hun tijd gegaan, maar ik rond af!Welke mkb'er maakt nu nog winst? Waarom is niet gedacht aan verlaging
van de loonbelasting? Daar hebben werkgever en werknemer beiden voordeel van
en zal tot koopkrachtverhoging leiden.Voorzitter. Ik zal de andere punten maar niet meer noemen, want u staat
mij dat niet meer toe.De voorzitter:De klok staat u dat niet meer toe!De heer Nawijn (Groep Nawijn):Neen, u niet!Kortom, de Nederlandse samenleving zal een nieuwe frisse start moeten
maken en daarvoor geeft deze Miljoenennota geen juiste aanzetten. Er moeten
rigoureuze maatregelen worden genomen. Daarom heeft het kabinet helaas weer
een kans gemist!De voorzitter:U heeft zes minuten gesproken.Het woord is aan de heer Wilders.De heer Wilders (Groep Wilders):Voorzitter. Er moet veel veranderen in Nederland. Ons land en de Nederlandse
burger verdienen veel beter dan dit kabinet te bieden heeft. Wij verdienen
niet de middelmatigheid waartoe wij nu veroordeeld lijken, niet het fatalistische "soms
zit het mee, soms zit het tegen" zoals letterlijk in de Miljoenennota
staat vermeld; niet de politiek van de lage verwachtingen.Deze Miljoenennota ademt de geest van de boekhouder en de technocraat.
Dat moet anders. Nederland moet weer excelleren, moet weer het beste jongetje
van de klas worden. Nederland verdient hoop en optimisme: een ambitieus economisch
programma dat solide groeicijfers laat zien en nieuwe kansen biedt voor een
Nederland dat hunkert naar vooruitgang.In de Miljoenennota licht het kabinet zijn keuzes en prioriteiten toe.
Maar zijn die echt een antwoord op de kwesties die momenteel in Nederland
leven? Wie zijn oor te luisteren legt bij de samenleving, merkt dat er een
fundamentele vertrouwensbreuk is tussen de bevolking en dit kabinet. Op tal
van punten verkeren Nederlanders in onzekerheid: mensen zijn onzeker over
hun baan, over hun pensioen, over hun veiligheid, over het oprukkende islamisme,
over de zorg voor hun ouders in verpleeghuizen, over te hoge belastingen en
premies die ze moeten betalen en ga zo maar door. Dit verdient een eerlijk
antwoord en daadkracht. Het verdient meer dan vergezichten naar hoe het er
over tien jaar in ons land uit zal moeten zien. Het vergt concrete verbeteringen,
nu in 2006 en de jaren meteen daarna.Het gaat immers niet goed met onze economie. De magere lastenverlichting
die het kabinet in petto heeft voor burgers en ondernemers belooft weinig
goeds. Nederland kent maar liefst een half miljoen werklozen en een jeugdwerkloosheid
van 14%. De banenmotor van Nederland, het midden- en kleinbedrijf,
vertoont al bijna drie jaar een omvangrijk banenverlies. Ook het consumentenvertrouwen
is ongekend laag. Dat moet allemaal veranderen. Daar zijn heldere en eerlijke
keuzes voor nodig, een duidelijke visie op hoe Nederland er weer bovenop moet
komen en een duidelijk beleid.Dat is niet het beleid van dit kabinet. Het beleid dat ik bedoel, een
agenda van hoop en optimisme, begint met een fors kleinere overheid
die zich concentreert op haar kerntaken. De Groep Wilders vindt dat de overheid
juist veel meer van haar eigen overtollige vet moet gaan snijden. Bespaar
tientallen miljarden euro's op onzinnige uitgaven, zoals onze financiële
bijdrage aan Europa: bijna 5 mld. per jaar, en dat wordt alleen nog maar meer
omdat onze bijdrage nota bene verder stijgt van € 180 tot misschien
wel€ 300 per inwoner. Dat is de wereld op zijn kop: tweederde van
de Nederlandse kiezers stemde eerder dit jaar tegen de Europese grondwet en
wij zouden meer dan tweederde per inwoner meer aan Europa gaan betalen! Een
grotere zotheid is nauwelijks denkbaar.We moeten ook veel minder betalen aan ontwikkelingssamenwerking. Schaf
handelsbarrières af in plaats van 4 mld. per jaar aan ontwikkelingshulp
te bieden. Stuur honderdduizenden overbodige bureaucraten naar huis. Maak
een einde aan veel onzinnige subsidies die het Rijk jaarlijks uitdeelt. Geef
al dat geld vervolgens terug aan de burgers en bedrijven door premies en belastingen
fors te verlagen. Minder geld voor de overheid, meer geld voor de bedrijven,
meer geld voor de burgers is wat dit land nodig heeft. Dat en niets anders
leidt tot economische groei, tot banen en tot consumentenvertrouwen. Dat economische
beleid staat de Groep Wilders voor, met een grote streep onder het woord "belastingverlaging".
Dat kan allemaal snel, als de politieke wil er maar is – maar die ontbreekt
bij het kabinet.Ik noem twee voorbeelden voor 2006; er zijn er natuurlijk veel meer, maar
ik heb niet al te veel spreektijd. Ten eerste de overschotten in de sociale
fondsen. Volgens het UWV zit daar 10 mld. in; geld betaald door werkgevers
en werknemers. Twaalf jaar geleden diende de heer Bolkestein een motie in
die zei dat die premies kostendekkend moesten worden vastgesteld. Waarom gebeurt
dat niet? Het volgende voorbeeld betreft het kwartje van Kok. Het is nu echt
tijd om dat terug te geven. De dekking voor beide voorstellen is te vinden
in het FES, in de reïntegratiegelden en in de gelden voor ontwikkelingssamenwerking.
Teruggave mag in elk geval niet ten koste gaan van het overheidstekort.Het afgelopen jaar was ook het jaar van het referendum over de Europese
grondwet. De Nederlandse bevolking liet weten niets te zien in die Europese
superstaat. Brussel werd te machtig en Europa werd te groot. Die grondwet
moet dus de prullenbak in. Wij hoeven daar niets meer van terug te zien van
dit kabinet. De Europese Unie staat op het punt om de onderhandelingen met
Turkije te beginnen, namelijk op 3 oktober. Misschien wil een meerderheid
van de Nederlandse bevolking dat helemaal niet. De beste manier om dat te
peilen is door het houden van een referendum. Laat de Nederlandse kiezer zeggen
of Turkije moet toetreden tot de Europese Unie of niet. Ik beloofde eerder
een initiatiefwetsvoorstel hierover in te dienen, de wet raadplegend referendum
toetreding Turkije. Het is mij een groot genoegen om dat wetsvoorstel nu in
te dienen.De voorzitter:Het zal ten behoeve van het debat zo snel mogelijk worden rondgedeeld.
Het is al gedrukt als Kamerstuk.De heer Wilders (Groep Wilders):Ik hoop op steun voor dit voorstel van alle fracties die steun gaven aan
het initiatiefwetsvoorstel tot het houden van een raadplegend referendum over
de Europese grondwet. Het gaat om daden, niet alleen om woorden. Er mogen
geen excuses worden verzonnen om de betrokkenheid van de burger, die door
de meeste fracties in dit huis gewenst wordt, af te wijzen. Stellingen dat
het niet gaat om een correctief referendum maar over een raadgevend referendum
of dat het gaat over Turkije, zijn niet steekhoudend. Met het initiatiefvoorstel
wordt de betrokkenheid van de Nederlandse burger bij het Europese dossier
vergroot en ik hoop daarom dat het referendum met steun van de Kamer snel
gehouden kan worden.Te veel ontwikkelingen in Nederland wijzen in de verkeerde richting. De
immigratie van niet-westerse allochtonen is nog steeds niet gestopt. Er is
sprake van een half miljoen werklozen en van onzekerheid. De dreiging van
het islamitisch extremisme groeit en het kabinet heeft daar geen antwoord
op. Deze problemen vergen een nieuwe aanpak. De keuze is aan ons. Kiezen wij
voor meer van hetzelfde en dus voor achteruitgang of kiezen wij voor het recht
in de ogen zien van de problemen en voor verandering? De problemen en de verwarring
in Nederland zijn niet te wijten aan anderen. De politiek is verantwoordelijk,
wij zijn verantwoordelijk. De Groep Wilders kiest in dezen voor een ander
beleid.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Ik heb mij lange tijd ingehouden, maar toch heb ik de behoefte om een
vraag te stellen. De heer Wilders verwijt het kabinet een boekhouders- en
technocratenmentaliteit; de Groep Wilders zou een agenda van hoop en optimisme
bieden. Vervolgens schrapt hij met een pennenstreek, als een boekhouder, 4
mld. ontwikkelingssamenwerking met de aanbeveling om dat geld in de Nederlandse
economie te stoppen. Vindt hij dat zelf ook niet een beetje schaamteloos?De heer Wilders (Groep Wilders):Nee, hoop en optimisme betekent dat wij gaan voor economische groei en
lagere belastingen. Het enige dat substantieel helpt om het consumentenvertrouwen
en de economische groei te waarborgen, is het beperken van de overheidsuitgaven.
De heer Rouvoet heeft een voorbeeld genoemd en ik heb nog veel andere genoemd.
Als in de komende jaren het vertrouwen in burgers en bedrijven niet groter
wordt en de overheid niet gigantisch afslankt, dan wordt Nederland er economisch
niet beter op. Ik heb meer vertrouwen in burgers en bedrijven en geef het
belastinggeld liever aan hen dan aan de grote, logge en bureaucratische overheid.De beraadslaging wordt geschorst.De voorzitter:Op zijn verzoek geef ik kort het woord aan de minister van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport.Minister Hoogervorst:Voorzitter. Vanochtend maakte ik tijdens de bijdrage van de heer Bos een
gebaar dat niet past bij mijn functie of dit debat. Ik maak daarvoor mijn
verontschuldigingen aan uw Kamer en in het bijzonder aan de heer Bos.Sluiting 19.18 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20052006-32-67.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl