ECLI:NL:RBDHA:2023:12372, Rechtbank Den Haag, 07-06-2023, C/09/622661 / HA ZA 21-1121
Rechtbank Den Haag — Uitspraak 
Datum: 2023-06-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Civiel recht; Verbintenissenrecht

Samenvatting: Aannemingsovereenkomst. Weigering oplevering. Verzuim zonder ingebrekestelling. Gebreken of opleverpunten?

RECHTBANK Den Haag
    
    
      Civiel recht 
    
    
    
      Zaaknummer: C/09/622661 / HA ZA 21-1121
    
    
    
      
        Vonnis van 7 juni 2023 (bij vervroeging)
      
    
    
    
      in de zaak van
    
    
  
  
    
      1 [eiser 1] , 
    
      2. [eiser 2], beiden te [plaats] ,
      eisers in conventie, gedaagden in reconventie, 
      hierna samen te noemen: eisers,
      advocaat: mr. J.H. Burger te Amsterdam,
    
    
    
      tegen
    
    
    
      
        
          [gedaagde]
        , handelend onder de naam [Handelsnaam gedaagde] ,
      te [plaats] ,
      gedaagde in conventie, eiser in reconventie,
      hierna te noemen: [gedaagde],
      advocaat: mr. C. Teiwes te Den Haag.
    
    
    
  
  
    
      1De procedure
    
    
      1.1.
      Het procesdossier bestaat uit:
      - de dagvaarding van 13 december 2021 met producties 1-31,
      - de conclusie van antwoord met een eis in reconventie van 2 februari 2022 met productie 1,
      - de conclusie van antwoord in reconventie van 13 april 2022 met producties 32 en 33,
      - het tussenvonnis van 20 juli 2022 waarbij een mondelinge behandeling is bevolen,
      - de brief van eisers ontvangen op 16 november 2022 met productie 34,
      - de brief van eisers ontvangen op 15 januari 2023 met productie 35,
      - de brief van eisers ontvangen op 20 maart 2023 met productie 36,
      - de akte uitlaten van eisers van 10 mei 2023,
      - de akte uitlaten van [gedaagde] van 10 mei 2023.
      
    
    
      1.2.
      De mondelinge behandeling heeft plaatsgevonden op 6 april 2023. Partijen zijn verschenen, bijgestaan door hun advocaten. De griffier heeft aantekeningen gemaakt van wat er is besproken.
      
    
    
      1.3.
      Ten slotte is de datum bepaald waarop dit vonnis wordt gewezen.
      
      
        
          2.	De feiten
          
        
      
      
    
    
      2.1.
      
        [gedaagde] heeft eisers bij brief van 6 maart 2020 een eerste offerte gedaan voor renovatiewerkzaamheden aan hun woning, voor een aanneemsom van in totaal € 434.510 exclusief btw. De offerte bestaat uit een lijst van 80 gespecificeerde werkzaamheden en een blad met nadere voorwaarden. Op het blad met nadere voorwaarden staat onder meer:
      
      
        
          Schedule:
        
        
          To plan together. During intake we can give you an indication when we are able to start. However we can’t guarantee this. We receive orders every day causing changes in the schedule.
        
      
      
      
        
          Payment:
        
        
          Plan together.
        
      
      
      
        
          (…)
        
      
      
      
        
          Contract variations (additional and less work):
        
        
          All additional work will be agreed upon in writing stating financial consequences and activities before work will start. Contractor may only claim payment for additional work if the client is pointed in writing on the financial consequences. For additional work a hourly rate will be charged of € 35,- (excl. 21% Tax).
        
        
          - Addition work may be charged upon completion thereof and must be payed by client within fourteen days after receiving the invoice.
        
        
          - Any lesser work will be deducted from the agreed contract price.
        
        
          - Client has the right to offset the less work at the next payment(s) after less work has been agreed upon by both parties.
        
        
          - Exclusive parking costs. These costs will be calculated by week. 
        
      
      
      
        Bij deze offerte zaten ook algemene voorwaarden, waarvan artikel 3.4 luidt:
      
      
      
        
          De opgegeven termijn van oplevering is indicatief bedoeld. [gedaagde] zal zich volledig inzetten om de afgesproken datum te halen. Mocht er sprake zijn van meerwerk, dan kan dit invloed hebben op de opleverdatum.
        
      
      
    
    
      2.2.
      Bij brief van 21 april 2020 heeft [gedaagde] eisers een (voor de tweede keer) aangepaste offerte gestuurd voor de eerste fase van de werkzaamheden. Deze aangepaste offerte bestond alleen uit een aangepaste lijst van 57 uit te voeren werkzaamheden, tegen een aanneemsom van in totaal € 208.490 exclusief btw. Partijen zijn het erover eens dat zij op basis van deze aangepaste offerte met elkaar in zee zijn gegaan.
      
    
    
      2.3.
      Op 1 mei 2020 heeft [gedaagde] eisers een e-mail gestuurd, waarin onder meer het volgende staat:
      
      
        
          After my visit this week, I hereby send you:
        
        
          - A new planning. Points we have discussed are now in the planning;
        
        
          - An overview of more work, less work or service (free of charge). I couldn’t calculate prices because of the questions we have. Those can be discussed when we begin with the job.
        
      
      
      
        
          Picture(s) and specifications of the doors. I will send them later on.
        
      
      
      
        Bij de e-mail gaat een lijst waarop 5 posten aan meerwerk staan, nog zonder begrote kosten. Ook staat er één item aan minderwerk op: het aanleggen van vloerverwarming in de hobbykamer. Deze post is evenmin begroot, omdat er geen verwarming in de kamer was en [gedaagde] eisers met het oog op vocht adviseerde wel enige vorm van verwarming aan te leggen.
      
      
    
    
      2.4.
      Op 7 juli 2020 heeft [gedaagde] de eerste termijn (10%) van de aanneemsom gefactureerd; op 13 juli 2020 is zij begonnen met de werkzaamheden.
      
    
    
      2.5.
      Op 11 december 2020 hebben partijen met elkaar gesproken. Bij e-mail van 8 januari 2021 hebben eisers [gedaagde] een verslag van dit gesprek gestuurd.
      
    
    
      2.6.
      Op 15 december 2020 heeft [gedaagde] eisers een bijgewerkt overzicht van meer- en minderwerk toegezonden, voor een totaalbedrag van € 59.413 exclusief btw. Dit overzicht hebben eisers geaccordeerd.
      
    
    
      2.7.
      Op 5 januari 2021 heeft [gedaagde] een factuur gestuurd voor de laatste termijn (10%) van de reguliere aanneemsom voor de eerste fase van de werkzaamheden.
      
    
    
      2.8.
      Bij e-mail van 10 januari 2021 hebben eisers [gedaagde] het volgende bericht:
      
      
        
          we have some questions before our meeting of Friday, you can call us if we need to discuss these points:
        
      
      
      
        
          - Regarding electricity, it seems that none of the new electricity light points in the ceilings and walls have a in-wall connection-box (see attached picture of what I mean by connection box), is it normal?
        
        
          - regarding electricity, it also seems that there is no ground earth on these electricity points, is it normal?
        
        
          - Regarding the last 10% payment, for which your colleague [Naam 1] sent us the invoice last week, as well as the payment of the more/less work: we will pay it at the delivery of the house. We think it corresponds to a bit less of 30% of what we should owe you, as indicated in your general conditions (30% after completion/delivery, paragraph 4.1).
        
      
      
      
        
          See you on Friday.
        
      
      
    
    
      2.9.
      Bij e-mail van 11 januari 2021 heeft [gedaagde] daarop geantwoord:
      
      
        
          Thank you for your message.
        
      
      
      
        
          1. We don’t see any picture. Could you sent it again please?
        
        
          2. It’s normal to have no ground earth electricity for lamps.
        
        
          3. The 30% in our general terms is only needed when there is no agreement on the terms to pay during the project. For jobs the size of Westkapel we make agreements in the quotation for the terms. In this case 10% every time. So maybe you can pay the last invoice and when we “deliver” the house and you’re satisfied you can pay the more/less quotation?
        
      
      
      
        
          See you on Friday! 
        
      
      
      
        Die avond hebben eisers per e-mail op punt 3 geantwoord:
      
      
      
        
          3. OK with this, we thus understand that the payment of the last 10% does not mean that we accept the house as being delivered. We however cannot find the information regarding the change of terms of payment in any of the documents you sent us.
        
      
      
      
        De volgende ochtend heeft [gedaagde] per e-mail op punt 3 geantwoord:
      
      
      
        
          3. Okay, thank you. For sure it doesn’t mean you accepted the house as being delivered [knipoog emoji].
      
      
    
    
      2.10.
      Op 23 januari 2021 zijn eisers in de woning getrokken.
      
    
    
      2.11.
      Op 10 februari 2023 heeft [gedaagde] eisers de volgende e-mail gestuurd, met als onderwerp “Plan delivering house”:
      
      
        
          Hereby some information about the last work activities.
        
        
          
            [Naam 2] is your contact person on the floor. We are going to do the work activities per room. So one by one until you are satisfied [knipoog emoji].
      
      
    
    
      2.12.
      Op 15 februari 2021 hebben eisers [gedaagde] het volgende gemaild:
      
      
        
          as you know, the plumber was here last Thursday for the kitchen sink.
        
        
          What he placed reduces the bubbling noise a lot. There is still however bubbling noise left, when using the sink or the dishwasher.
        
        
          There is also small water leakage around the pipe he placed.
        
      
      
      
        
          Cou you please update the plumber with this info?
        
      
      
    
    
      2.13.
      Op 19 februari 2021 zijn partijen ’s ochtends samen door de woning gelopen. Direct daarna heeft [gedaagde] eisers daarover het volgende gemaild:
      
      
        
          As discusses, we have finished the work today.
        
      
      
      
        
          You have delivered every room with [Naam 2] and it is nog the intention that after the delivery all notes or comments arise that something is wrong or not yet right. Otherwise we are never finished this way.
        
      
      
      
        
          It is an old house and nothing is straight, so we cannot make all the plasterwork 100% straight /level. That is impossible.
        
        
          My men checked everything and it cost me around € 20.000,- to make al the changes.
        
        
          We couldn’t get it better at a given moment.
        
      
      
      
        
          As mentioned earlier, the delivery of stuccowork with a construction lamp or flashlight, isn’t in the way we do that in the Netherlands.
        
        
          If we would do that, no wall will be tight of flat, never.
        
      
      
      
        
          We have done everything we can to make it as good as possible.
        
      
      
      
        Aan het eind van die middag hebben eisers daarop geantwoord:
      
      
      
        
          Indeed, we need to stop at one point so that we can all move on.
        
        
          Your team left earlier this afternoon and we made a round with them to check their work.
        
      
      
      
        
          There are however two points not related to carpentry/painting for which we still need you:
        
        
          1. We just made a check on the internet sockets and unfortunately two of them are not working: one in the studyroom (wall facing the street) and the other one in the hobby room (wall shared with the garage). Can the electrician pass to fix this?
        
        
          2. Do you have any news from the plumber regarding the bubbling noise in our kitchen? He was mentioning a full check to assess the situation.
        
      
      
      
        
          We need to meet all together for the final bill and for going through the more/less quotation.
        
        
          During this meeting we will discuss the points that you mentioned in your email here below, as well as other defects we previously mentioned.
        
        
          In particular, your team should have told you today about the additional problem we noticed about the slope in the new fake-ceiling of the entrance/corridor.
        
        
          In order to be complete for this meeting, we asked a controller to come check the house (“Bouwtechnische keuring na verbouwing”). This visit will take place in the first week of March.
        
        
          Would it be then possible to have our meeting around the 8th of March?
        
      
      
      
        
          [gedaagde] antwoordde per ommegaande – kort gezegd – dat de loodgieter de dinsdag erop kon langskomen, dat eventueel restgeluid in de keuken kon worden opgelost door een gat naar het dak te maken, dat [gedaagde] nog iets aan het valse plafond wilde doen, en dat 8 maart perfect uitkwam voor de bespreking.
      
      
    
    
      2.14.
      Op 24 februari 2021 hebben eisers [gedaagde] ’s ochtends weer een e-mail gestuurd, waarin zij om een bijgewerkte lijst van meer- en minderwerk vroegen. Ook noemden zij een aantal nieuwe punten die hen waren opgevallen, waaronder de afwerking van de kozijnen en de trap, en het niet aflopen van de drempel van de voordeur. De afspraak met de loodgieter zeiden zij af: “we won’t go further because we currently experience serious troubles with the main sewage and we have to take care of it first.”
      
    
    
      2.15.
      Bij e-mail van 25 februari 2021 heeft [gedaagde] aan eisers de afspraak voor 2 maart 2021 bevestigd om de laatste punten na te lopen, en de afspraak voor 8 maart 2021 om de lijst van meer- en minderwerk en de financiële afrekening te bespreken.
      
    
    
      2.16.
      Op 25 februari 2021 heeft De Verbouwregisseur de werkzaamheden in opdracht van eisers gekeurd. 
      
    
    
      2.17.
      Bij e-mail van 2 maart heeft [gedaagde] eisers een bijgewerkt overzicht van meer- en minderwerk toegezonden, voor een totaalbedrag van € 60.608 exclusief btw.
      
    
    
      2.18.
      Bij e-mail van 8 maart 2021 hebben eisers [gedaagde] het rapport van De Verbouwregisseur toegestuurd. Verder stond in de e-mail onder meer een reactie op het meer-/minderwerk en klachten over de centraaldozen, de bekabeling, de tegels in de toiletten, de drempels, het pleisterwerk, de deur en het raam naar het terras, en de isolatie van de hobbykamer en de valse plafonds.
      
    
    
      2.19.
      Bij e-mail van 16 maart 2021 hebben eisers [gedaagde] uitgenodigd aanwezig te zijn bij een keuring van het stucwerk door Technisch Bureau Afbouw (TBA).
      
    
    
      2.20.
      Op 18 maart 2021 heeft [gedaagde] eisers een e-mail gestuurd met een bijgewerkt overzicht van meer- en minderwerk. Eisers hebben bij e-mail van 20 maart 2021 op dit bijgewerkte overzicht gereageerd.
      
    
    
      2.21.
      Op 30 maart 2021 heeft TBA in opdracht van eisers het stucwerk geïnspecteerd.
      
    
    
      2.22.
      Op 13 april 2021 heeft [de B.V.] in opdracht van eisers de elektra in de woning gekeurd.
      
    
    
      2.23.
      Bij brief van 28 mei 2021 heeft de advocaat van eisers [gedaagde] in gebreke gesteld en aansprakelijk gesteld. Bij de brief zaten de rapporten van TBA en van [de B.V.], en een bijgewerkt overzicht van de gebreken die eisers hadden geconstateerd.
      
    
    
      2.24.
      In zijn e-mail van 18 juni 2021 heeft de advocaat van [gedaagde] de advocaat van eisers naar aanleiding van een telefoongesprek onder meer het volgende geschreven:
      
      
        
          De verhouding tussen partijen is verstoord. Cliënt heeft het idee dat uw cliënten wensen c.q. verwachtingen hebben die niet, althans niet door cliënt, kunnen worden gerealiseerd. Cliënt streeft daarom naar een financiële afwikkeling van deze kwestie.
        
      
      
      
        Later die dag heeft [gedaagde] eisers per e-mail een factuur van € 45.477,68 gestuurd voor het meer- en minderwerk, met het overzicht van meer- en minderwerk van 18 maart 2021.
      
      
    
    
      2.25.
      Partijen hebben gecorrespondeerd over minnelijke regelingen. In zijn e-mail van 8 juli 2021 heeft de advocaat van [gedaagde] onder meer het volgende aan de advocaat van eisers geschreven:
      
      
        
          Zoals eerder aangegeven wenst cliënt tot een financiële afwikkeling te komen.
        
      
      
    
    
      2.26.
      Bij e-mail van 1 februari 2022 heeft [gedaagde] eisers gesommeerd om de factuur van 18 juni 2021 binnen 16 dagen te betalen, onder aanzegging van incassokosten als zij dit niet zouden doen.
      
    
  
  
    
      3Het geschil
    
    
      3.1.
      Eisers vorderen – samengevat en voor zover mogelijk – dat de rechtbank voor recht verklaard dat [gedaagde] is tekortgeschoten in zijn verplichtingen onder de op 21 april 2020 gesloten aanneemovereenkomst, en dat de rechtbank die overeenkomst geheel of gedeeltelijk ontbindt. Eisers vorderen een schadevergoeding van € 123.320,38 verminderd met een bedrag aan meerwerk van € 34.980,93; of een ander in goede justitie te bepalen bedrag. Zij vragen dit alles uitvoerbaar bij voorraad te verklaren, wat betekent dat de vordering ook kan worden geïnd als er hoger beroep tegen het vonnis wordt ingesteld, met veroordeling van [gedaagde] in de kosten van deze procedure.
      
    
    
      3.2.
      
        [gedaagde] voert verweer. [gedaagde] concludeert tot niet-ontvankelijkheid van eisers, dan wel tot afwijzing van hun vorderingen, met uitvoerbaar bij voorraad te verklaren veroordeling van eisers in de kosten van de procedure in conventie en in reconventie. 
      
      
        
          [gedaagde] heeft ook een tegenvordering ingesteld (reconventie); hij vordert betaling van de factuur voor meerwerk van 18 juni 2022, vermeerderd met rente en kosten.
      
      
    
    
      3.3.
      Eisers voeren verweer tegen de tegenvordering van [gedaagde] . Zij concluderen tot niet-ontvankelijkheid van [gedaagde] , dan wel tot afwijzing van zijn vorderingen, met uitvoerbaar bij voorraad te verklaren veroordeling van [gedaagde] in de kosten van de reconventie.
      
    
    
      3.4.
      Op de stellingen van partijen wordt hierna, voor zover nodig, nader ingegaan.
      
    
  
  
    
      4De beoordeling
    
    
      4.1.
      In deze zaak is de hoofdvraag of [gedaagde] de werkzaamheden aan de woning van eisers heeft uitgevoerd zoals zij hadden afgesproken, en wat [gedaagde] eisers daarvoor in rekening mocht brengen. 
      
    
    
      4.2.
      Partijen zijn het op onderdelen niet eens over wat zij precies hebben afgesproken. Op die onderdelen zal de rechtbank de aannemingsovereenkomst en latere afspraken tussen partijen eerst moeten uitleggen om te kunnen beoordelen of [gedaagde] de afspraken is nagekomen. Volgens vaste jurisprudentie moet de rechtbank daarbij letten op de betekenis die partijen in de gegeven omstandigheden redelijkerwijs aan elkaars gedragingen mochten toekennen, en op wat zij in het licht van alle omstandigheden van het geval redelijkerwijs van elkaar mochten verwachten.  
      
      
        
          Oplevering geweigerd
        
      
      
    
    
      4.3.
      Voor de vraag welke regels de rechtbank moet toepassen bij de beoordeling of [gedaagde] aansprakelijk is voor de gestelde gebreken, is het belangrijk te weten of [gedaagde] de werkzaamheden al had opgeleverd en of eisers die oplevering hebben geaccepteerd.
      
    
    
      4.4.
      
        [gedaagde] stelt de werkzaamheden op 19 februari 2021 te hebben opgeleverd, na met eisers door de woning te zijn gelopen. Eisers stellen dat niet is opgeleverd, of in elk geval dat zij de oplevering hebben geweigerd.
      
    
    
      4.5.
      
        Uit de e-mailwisseling in de weken vóór 19 februari 2021 blijkt wel dat [gedaagde] van mening was dat zij met de laatste afrondende werkzaamheden bezig was, maar er is niet in terug te vinden dat [gedaagde] eisers had gemeld dat zij vond dat de werkzaamheden af waren en dat de gezamenlijke rondgang op 19 februari 2021 bedoeld was als opleveringsmoment.
        Bovendien blijkt uit de correspondentie dat eisers in de weken voor de rondgang over verschillende punten hadden geklaagd. Uit de e-mail die [gedaagde] hen op 19 februari 2021 vlak na de gezamenlijke opname heeft gestuurd, blijkt dat eisers ook tijdens de opname hadden geklaagd over de werkzaamheden. In hun antwoord op die e-mail van diezelfde dag uitten eisers weer klachten en kondigden zij aan een bouwtechnische keuring te zullen laten uitvoeren. In hun e-mail van 24 februari 2021 kwamen daar nog eens acht klachten bij, en bij e-mail van 8 maart 2021 stuurden eisers [gedaagde] een lijst met klachten en het rapport van De Verbouwregisseur waarin ook een aantal punten stond. Daarmee is voldoende duidelijk dat eisers een eventuele oplevering niet hebben geaccepteerd. 
      
      
    
    
      4.6.
      Eisers hebben de oplevering dus geweigerd. De vraag die de rechtbank vervolgens moet beantwoorden, is of zij de oplevering terecht hebben geweigerd. Een opdrachtgever mag het werk namelijk niet weigeren als er slechts sprake is van kleine, te verwaarlozen gebreken – ook niet als er veel van zulke geringe gebreken zijn.
      
      
        
          Gebreken?
        
      
      
      
        
          Enkele onvolkomenheden erkend
        
      
      
    
    
      4.7.
      
        [gedaagde] heeft van een aantal werkzaamheden beaamd dat deze nog niet af zijn, ofwel omdat ze nog niet gedaan zijn omdat haar de toegang tot het werk is ontzegd, danwel omdat ze niet helemaal goed zijn gedaan. [gedaagde] is echter van mening dat dit eenvoudig te verhelpen opleverpunten zijn en geen gebreken op grond waarvan eisers de oplevering hadden mogen weigeren. Het gaan om:
      
      
        
          Een ontbrekende bout in de lichtkoepel,
        
        
          De kozijnen moeten nog worden afgekit,
        
        
          Het luik voor de watermeter is niet geïsoleerd,
        
        
          Afvoeren moeten nog worden gebeugeld.
        
      
    
    
      4.8.
      De door [gedaagde] erkende punten zijn inderdaad onvolkomenheden op grond waarvan oplevering niet mag worden geweigerd. Het zijn echter niet de enige onvolkomenheden waarover eisers bij [gedaagde] hebben geklaagd.
      
      
        
          Schilder- en stucwerk
        
      
      
    
    
      4.9.
      
        Een aantal klachten van eisers ziet op de kwaliteit van het schilder- en stucwerk; daaronder is ook begrepen de afwerking van de kozijnen, de plafonds en de vloeren. 
        Een belangrijke voorvraag bij deze klachten is wat partijen daarover precies hadden afgesproken. Het viel de rechtbank op dat De Verbouwregisseur opmerkt dat het werk aan de muren en plafonds er best goed uitziet, maar een aantal details minder netjes is uitgevoerd, terwijl TBA op die punten juist een groot aantal tekortkomingen signaleert. Eisers vertelden ter zitting dat er met [gedaagde] geen bijzondere afspraken over de kwaliteit van het stucwerk zijn gemaakt; zij vertrouwen erop dat TBA bij haar beoordeling de juiste maatstaf heeft aangelegd.
      
      
    
    
      4.10.
      Uit haar rapport blijkt dat TBA het stucwerk heeft beoordeeld op basis van oppervlaktegroep 1, dat is volgens haar rapport ‘stukadoorswerk met een glad oppervlak waaraan hoge visuele en functionele eisen worden gesteld en dat naderhand kan worden afgezien van voorzien van een mat afwerksysteem’. 
      
    
    
      4.11.
      In de offerte staat over de stucwerkzaamheden en het schilderwerk:
      
      
        
          
          
          
          
            
              
                
              
              
                
                  Plastering activities
                
              
              
                
              
            
            
              
                54
              
              
                All walls:
                - Glue;
                - Take care of cracks;
                - Plastering.
              
              
                € 12.300,00
              
            
            
              
                55
              
              
                All ceilings:
                - Glue;
                - Take care of cracks;
                - Plastering.
              
              
                € 5.350,00
              
            
            
              
                
              
              
                
                  Painting activities
                
              
              
                
              
            
            
              
                56
              
              
                Painting of all the walls and the ceilings in the whole house:
                - Sand;
                - Silicone;
                - Paint TWICE;
                - In the sanitary rooms we use special paint.
                Color is white.
              
              
                € 9.500,00
              
            
            
              
                57
              
              
                Painting or woodwork (floorboards, new door frames and door+cabinet fuse box, fire door garage):
                - Sand;
                - Ground ones;
                - Fillers;
                - Silicone;
                - Paint TWICE.
                Color is Rall 9010 mat.
              
              
                € 6.300,00
              
            
            
              
                58
              
              
                Excluding outside painting activities.
              
              
                
              
            
          
        
      
      
    
    
      4.12.
      Uit de tekst van de offerte blijken geen bijzondere afspraken over de kwaliteit van het schilder- en stucwerk; eisers hebben ter zitting ook bevestigd dat daarover geen specifieke afspraken zijn gemaakt. Tegen die achtergrond mogen aan het schilder- en stucwerk normale eisen van deugdelijkheid worden gesteld. TBA heeft in haar onderzoek echter “hoge visuele en functionele eisen” aan het werk gesteld; dat dit bovengemiddeld hoge eisen zijn, blijkt mede uit het feit dat de ook door eisers ingehuurde De Verbouwregisseur het werk er grotendeels best goed vond uitzien.
      
    
    
      4.13.
      Dat neemt niet weg dat een deel van de kritiek die De Verbouwregisseur en TBA op de werkzaamheden noteren, ook tegen de lagere lat van wat TBA als ‘oppervlaktegroep 2’ aanduidt, overeind blijven. Voor zover De Verbouwregisseur en TBA in hun rapporten dergelijke gebreken hebben geconstateerd, hebben eisers daarom voldoende onderbouwd gesteld dat sprake is van gebreken in de schilder- en stucwerkzaamheden. 
      
    
    
      4.14.
      
        Nu [gedaagde] primair de gestelde gebreken maar subsidiair ook de daarvoor begrote herstelwerkzaamheden gemotiveerd betwist, zal de rechtbank (zoals tijdens de zitting al is besproken) een deskundige benoemen om zich hierover een oordeel te kunnen vormen. 
        De rechtbank zal verderop in dit vonnis uitleggen welke vervolgstappen hiervoor nodig zijn. 
      
      
      
        
          Elektra
        
      
      
    
    
      4.15.
      Eisers stellen dat de door [gedaagde] aangelegde elektra op de door [de B.V.] genoemde punten gebrekkig is, namelijk:
      
      
        
          De verdeler is niet IP20;
        
        
          Diverse kabels en buisleidingen zijn niet op juiste wijze ingevoerd;
        
        
          Kookgroep 7/8 is niet voorzien van een overbruggingsknop;
        
        
          De gebruiksaanwijzing voor de aardlekschakelaars ontbreekt;
        
        
          Er zit dubbele bedrading op een kleminrichting die daarvoor niet geschikt is;
        
        
          Van de 3 fasen in de verdeler zitten er 2 los in;
        
        
          Zichtbare vereffening op water- gas- en cv-leidingen ontbreekt;
        
        
          Bij verschillende lichtpunten ontbreekt de beschermingsleiding;
        
        
          Centraal aardpunt ontbreekt;
        
        
          In ruimten met bad/douche ontbreken de aanvullende beschermende vereffeningsleidingen.
        
      
      
    
    
      4.16.
      
        [gedaagde] betwist dat sprake is van gebreken. Kort gezegd stelt zij gemotiveerd dat [de B.V.] verkeerde maatstaven aanlegt, dat de elektra juist en als overeengekomen zijn geïnstalleerd, en dat en waarom de onderdelen van de installatie geen gevaar opleveren.
      
    
    
      4.17.
      De rechtbank is van oordeel dat eisers ten aanzien van de gebreken die [de B.V.] in haar rapport noemt, voldoende onderbouwd hebben gesteld dat sprake is van gebreken. [gedaagde] heeft de argumenten van [de B.V.] echter voldoende gemotiveerd weersproken. Zoals ter zitting besproken, zal de rechtbank ook voor de elektra een deskundige benoemen om zich een oordeel te kunnen vormen over de vraag of er gebreken zitten in dit deel van de werkzaamheden, en zo ja: hoeveel het zal kosten om die te herstellen.
      
      
        
          Overige klachten
        
      
      
    
    
      4.18.
      Eisers stellen ook dat sprake is van een aantal gebreken die niet genoemd zijn in de rapporten van TBA, [de B.V.] en De Verbouwregisseur:
      
      
        
          Het gedeeltelijk ontbreken van isolatiemateriaal in de plafonds;
        
        
          Diverse materialen hebben niet de overeengekomen kleur;
        
        
          Diverse afvoeren zijn niet juist geïnstalleerd;
        
        
          Onderdelen van de wc’s en de badkamer zijn onjuist geïnstalleerd;
        
        
          De vloeren, muren en plafonds zijn niet waterpas;
        
        
          De CV heeft gebreken.
        
      
      
      
        Het verweer van [gedaagde] wordt hierna per onderwerp weergegeven.
      
      
    
    
      4.19.
      Ad a. Isolatie plafonds
      
      
        
          [gedaagde] erkent dat het plafond van de slaapkamer op straatniveau en de woonkamer niet zijn geïsoleerd, maar ontkent dat ook elders isolatie ontbreekt.
      
      
      
        Ten aanzien van de twee genoemde plafonds staat tussen partijen dus vast dat de overeengekomen isolatie ontbreekt. Uit de dagvaarding en Annex D van productie 19 daarbij volgt echter niet dat de isolatie ook elders in de woning ontbreekt. 
      
      
      
        De rechtbank zal de deskundige vragen te controleren of de overige plafonds wel zijn geïsoleerd.
      
      
    
    
      4.20.
      Ad b. Diverse materialen hebben niet de overeengekomen kleur
      
      
        
          [gedaagde] wijst erop dat de enige discussie over kleur tussen partijen over de drempels gaat. Zij stelt dat de drempels van natuursteen zijn, wat een natuurlijk materiaal is waarbij altijd een kleurafwijking kan optreden. [gedaagde] betwist daarom dat zij een andere kleur heeft geleverd dan was overeengekomen.
      
      
      
        Op de foto’s in Annex H van productie 19 bij dagvaarding ziet de rechtbank zeven foto’s van grijze stenen drempels. De drempels zijn allemaal grijs, maar niet dezelfde kleur grijs. De rechtbank maakt uit de Annex op dat de klacht van eisers inderdaad alleen de drempels betreft.
      
      
      
        Op de door [gedaagde] opgestelde en op 2 maart 2021 aan eisers toegezonden lijst met meer- en minderwerk staat bij punt 43: 
      
      
      
        
          
          
          
          
            
              
                43
              
              
                Placing hardstone thresholds:
                - From the hobbyroom to the garage;
                - From the corridor to outside garden level and to the left also a threshold against the glass and with a joint in the same color of the threshold.
                Color light grey. Belgian hardstone.
              
              
                € 720,00
              
            
          
        
      
      
      
        Hieruit blijkt dat partijen zijn overeengekomen dat drempels van lichtgrijze natuursteen geïnstalleerd moesten worden. Bij natuurproducten als hout en steen kan de kleur inderdaad variëren; de drempels in de hobbykamer, de badkamer en de toiletten zijn echter geen lichtgrijs te noemen.
      
      
      
        Overigens kwalificeert dit punt niet als gebrek op grond waarvan de oplevering mag worden geweigerd, maar als een opleverpunt. Het kleurverschil is ook niet zodanig dat eisers in redelijkheid volledige vervanging mogen verlangen, maar wel zodanig dat de rechtbank de helft van deze meerwerkpost zal afwijzen.
      
      
    
    
      4.21.
      Ad c: Diverse afvoeren zijn niet juist geïnstalleerd
      
      
        Op de foto’s in Annex J van productie 19 bij dagvaarding ziet de rechtbank de afvoer van de WC-afvoer; de PVC-pijp is beschadigd en de (lange) afvoer rust op twee stukken PVC. Op de foto’s zijn ook de afvoer voor de wasmachine en de keuken te zien, waarin hoogteverschillen zijn te zien.
      
      
      
        De WC-afvoer ziet er wankel uit; op grond van de foto’s kan de rechtbank niet beoordelen of de andere twee afvoeren juist zijn aangelegd. [gedaagde] heeft niet betwist dat eisers flinke problemen met de afvoeren hebben gehad. De rechtbank zal de te benoemen deskundige daarom vragen de afvoeren te beoordelen, en – als er gebreken in zitten – om in te schatten hoeveel het zal kosten om die te herstellen.
      
      
    
    
      4.22.
      Ad d: Onderdelen van de wc’s en de badkamer zijn onjuist geïnstalleerd
      
      
        Eisers hebben met de foto’s bij 10.1 (bewegende toiletpot) en 10.3 (lekkende valdouchekop) van Annex I van productie 19 bij dagvaarding voldoende onderbouwd dat deze onderdelen niet goed zijn geïnstalleerd. Deze punten moeten worden verholpen, maar het zijn geen gebreken op grond waarvan de oplevering mocht worden geweigerd.
      
      
      
        Ten aanzien van de handdouchehouder is dit niet uit de foto’s af te leiden; eisers hebben ook onvoldoende gereageerd op het verweer van [gedaagde] dat de foto’s de indruk geven dat eisers zelf aan de houder hebben gesleuteld. De rechtbank gaat daarom aan de klachten over de houder voorbij. 
      
      
    
    
      4.23.
      Ad e: De vloeren, muren en plafonds zijn niet waterpas
      
      
        Eisers hebben in Annex B bij productie 19 bij dagvaarding foto’s overgelegd van vloeren, muren en plafonds die niet waterpas zouden zijn aangelegd. Op sommige foto’s is de gestelde afwijking niet waarneembaar, terwijl op andere foto’s slechts een geringe afwijking te zien is.
      
      
      
        Eisers hebben ten aanzien van de meeste gestelde gebreken niet uitgelegd hoe zij daarvan schade of hinder ondervinden. Zij hebben ook niet gereageerd op het verweer van [gedaagde] dat men bij de renovatie van een oude woning niet mag verwachten dat vloeren/muren/plafonds absoluut waterpas worden opgeleverd, omdat de woning zelf niet volledig waterpas (meer) is en het absoluut waterpas afwerken van bepaalde plafonds zelfs rare uitkomsten zou opleveren.
        Dit is anders voor de muur rond het raam in de hobbykamer, ten aanzien waarvan eisers hebben gesteld dat deze zodanig bolt dat zij hun kast niet konden installeren. Ten aanzien van het PVC op de trap bij de hobbykamer hebben zij gesteld dat een plank niet goed is verlijmd en een andere plank luchtbellen maakt. Deze klachten zal de rechtbank ook aan de te benoemen deskundige voorleggen.
      
      
      
        Aan de overige klachten over het niet waterpas zijn van de vloeren, muren en plafonds die niet ook in het rapport van De Verbouwregisseur en/of TBA zijn genoemd, gaat de rechtbank voorbij. Gelet op het weerwoord van [gedaagde] zijn deze klachten onvoldoende onderbouwd.
      
      
    
    
      4.24.
      Ad f: De CV heeft gebreken
      
      
        Eisers hebben meerdere facturen voor werkzaamheden aan de CV-installatie overgelegd, waaruit voldoende blijkt dat zij daarmee problemen hebben gehad. De vraag is of die problemen het gevolg waren van fouten van [gedaagde] . 
      
      
      
        De klachten zijn twee jaar na ingebruikname van de installatie ontstaan en uit de overgelegde stukken blijkt niet dat de klachten zeker en uitsluitend aan [gedaagde] zijn te wijten. Het meest concreet is productie 32 bij dagvaarding, een rapport van Feenstra waarin de monteur bij de opmerkingen heeft genoteerd dat de bypass stromingsrichting verkeerd zat en dat dit er volgens hem de oorzaak van kon zijn dat de pomp in zo’n korte tijd al was stukgegaan.
      
      
      
        Eisers hebben [gedaagde] niet in de gelegenheid gesteld om de CV-installatie te maken of te bekijken voordat deze werd gerepareerd. De rechtbank kan zich wel voorstellen dat eisers zo snel mogelijk van de problemen af wilden en dat zij de installatie daarom door Feenstra hebben laten maken. Maar door deze gang van zaken kan [gedaagde] zich niet concreet meer tegen deze klachten verweren. 
      
      
      
        Om deze redenen gaat de rechtbank voorbij aan de klachten over de CV-installatie.
      
      
      
        
          Meerwerk 
        
      
      
    
    
      4.25.
      De omvang van het overeengekomen meer- en minderwerk is relevant voor zowel de vordering van eisers, als voor de tegenvordering van [gedaagde] .
      
    
    
      4.26.
      Uit de stukken en het gesprek ter zitting blijkt dat partijen het over een bedrag van € 34.980,93 aan meerwerk eens zijn dat dit nog betaald moet worden. Het geschil tussen partijen ziet op de resterende € 10.496,75 en op de vraag wanneer het meerwerk moest worden betaald.
      
    
    
      4.27.
      Voor wat betreft het moment van betaling geldt dat partijen in de e-mailwisseling van 11 januari 2021 zijn overeengekomen dat het meer- en minderwerk zou worden betaald na oplevering. 
      
    
    
      4.28.
      Verder volgt uit de stukken dat eisers niet zozeer betwisten dat het meerwerk is overeengekomen en uitgevoerd; zij betwisten dat het meerwerk als genoemd in productie 20 bij dagvaarding juist is uitgevoerd en begroot. 
      
    
    
      4.29.
      De rechtbank zal de deskundige vragen te beoordelen of de € 10.496,75 aan meerwerk waarover partijen van mening verschillen juist is uitgevoerd.
      
      
        
          Geen ingebrekestelling nodig; verzuim
        
      
      
    
    
      4.30.
      Normaal gesproken is het alleen mogelijk om een overeenkomst te ontbinden en schadevergoeding te vorderen als de wederpartij schriftelijk in gebreke is gesteld en nog een kans heeft gekregen om alsnog (goed) te doen wat was afgesproken. Dat is anders als partijen een fatale termijn zijn overeengekomen, als het nakomen van de afspraken blijvend onmogelijk is, of als de schuldenaar te kennen heeft gegeven dat hij niet meer zal nakomen.
      
    
    
      4.31.
      In de overeenkomst staat dat [gedaagde] na de intake een indicatie voor een opleverdatum zal geven, maar dat zij deze niet garandeert. Dit komt overeen met artikel 3.4 van de toepasselijke algemene voorwaarden, op grond waarvan door [gedaagde] genoemde data slechts een indicatie zijn voor de oplevertermijn. Uit het dossier blijkt niet dat partijen daarna alsnog een fatale opleverdatum zijn overeengekomen. 
      
    
    
      4.32.
      Uit het dossier blijkt ook niet dat de afgesproken werkzaamheden niet meer zouden kunnen worden uitgevoerd, en evenmin dat eventuele gebreken niet meer te herstellen zijn.
      
    
    
      4.33.
      Na de berichten van [gedaagde] van 18 juni en 8 juli 2021 hebben eisers echter wel mogen begrijpen dat [gedaagde] een financiële afwikkeling wenste en dat [gedaagde] de werkzaamheden dus niet meer zou afmaken. Daarmee is het verzuim voor wat betreft de toen aan [gedaagde] gecommuniceerde restpunten en gebreken op 8 juli 2021 ingetreden – voor zover daarvan sprake is.
      
      
        
          Volledige of gedeeltelijke ontbinding overeenkomst; schadevergoeding
        
      
      
    
    
      4.34.
      Eisers vorderen ook een volledige of gedeeltelijke ontbinding van de aanneemovereenkomst en schadevergoeding. Beide zijn pas aan de orde als sprake is van gebreken. De rechtbank zal deze onderdelen van de vordering dus pas kunnen beoordelen als na het deskundigenbericht blijkt dat inderdaad sprake is van gebreken.
      
      
        
          Deskundige: gang van zaken
        
      
      
    
    
      4.35.
      De rechtbank zal een deskundige benoemen om te beoordelen:
      
        
          de in de rapporten van De Verbouwregisseur, TBA en [de B.V.] genoemde gebreken,
        
        
          de kwaliteit van de afvoeren genoemd in Annex J van productie 19 bij dagvaarding.
        
      
      
    
    
      4.36.
      Partijen zijn het erover eens dat als deskundige kan worden benoemd de heer S.C.M. Segeren (deskundigenregistratienummer: [nummer]).
      
      
        
          Bevestiging en benoeming
        
      
      
    
    
      4.37.
      De rechtbank zal contact opnemen met de door partijen gekozen deskundige om te bevestigen dat hij beschikbaar is en dat hij zich in staat acht alle vragen van de rechtbank te beantwoorden, en om een begroting te vragen van de kosten.
      
    
    
      4.38.
      Mocht de deskundige niet beschikbaar zijn of zich op enig terrein niet voldoende deskundig achten, dan zal de rechtbank (op dat terrein) een andere deskundige benoemen en (ook) die om een begroting vragen.
      
    
    
      4.39.
      Wanneer de begroting van de deskundige(n) is ontvangen, zal de rechtbank deze per griffiebericht aan partijen voorleggen.
      
      
        
          Voorschot
        
      
      
    
    
      4.40.
      De stelplicht en bewijslast voor de gebreken rusten op eisers; volgens de hoofdregel moeten zij daarom het voorschot voor het deskundigenbericht volledig betalen. 
      
      
        Omdat op onderdelen duidelijk is dat minstgenomen sprake is van opleverpunten, zal de rechtbank bepalen dat eisers 80% van het voorschot moeten betalen en [gedaagde] 20%.
      
      
      
        Wie de kosten van de deskundige uiteindelijk echt moet dragen, hangt af van de bevindingen van de deskundige. Die beslissing volgt dus later.
      
      
      
        
          Vragen
        
      
      
    
    
      4.41.
      Partijen hebben zich bij akte al uitgelaten over de vragen die zij aan de deskundige zouden willen stellen. Een aantal vragen behoeft aanpassing omdat over de punten waarop zij zien in dit tussenvonnis al (deel)beslissingen zijn genomen. 
      
    
    
      4.42.
      De rechtbank zal de deskundige daarom de volgende vragen voorleggen.
      
      
        De rechtbank vraagt de deskundige de volgende aspecten van het werk te beoordelen:
      
      
        
          de punten die De Verbouwregisseur in haar rapport als tekortkomingen constateert (zie productie 13 bij dagvaarding);
        
        
          de punten die TBA in haar rapport als onvolkomenheden constateert (zie productie 17 bij dagvaarding), rekening houdend met de kanttekeningen over de beoordelingsstandaard gemaakt in rechtsoverwegingen 4.12 en 4.13 van dit vonnis;
        
        
          de punten die volgens het rapport van [de B.V.] niet voldoen (zie productie 18 bij dagvaarding);
        
        
          de isolatie van de plafonds (zie rechtsoverweging 4.19 van dit vonnis);
        
        
          de constructie van de afvoeren bedoeld in rechtsoverweging 4.21 van dit vonnis;
        
        
          de muur rond het raam in de hobbykamer en het PVC bij de trap bedoeld in rechtsoverweging 4.23 van dit vonnis;
        
        
          de € 10.496,75 van het meerwerk waarover partijen van mening verschillen (zie productie 20 bij dagvaarding).
        
      
      
      
        De rechtbank vraagt u over deze punten de volgende vragen te beantwoorden:
      
      
        
          Is het op dit punt overeengekomen werk volgens u juist uitgevoerd? Kunt u toelichten waarom wel/niet?
        
        
          Als sprake is van een gebrek, kunt u toelichten hoe dit kan worden hersteld en wat dit inclusief btw zou kosten?
        
      
      
      
        
          Informatie aan deskundige
        
      
      
    
    
      4.43.
      Zoals gebruikelijk moeten eisers de deskundige een afschrift geven van de processtukken met bijlagen, zodat de deskundige kennis kan nemen van de standpunten die partijen en hun partijdeskundigen hebben ingenomen. Partijen krijgen de gelegenheid om op het conceptrapport van de deskundige te reageren. De rechtbank zal de deskundige een afschrift van dit vonnis sturen.
      
    
    
      4.44.
      Partijen zijn verplicht om nadere inlichtingen en gegevens aan de deskundige te verstrekken als de deskundige daarom vraagt. Eisers moeten de deskundige toegang verschaffen tot voor het onderzoek noodzakelijke plaatsen, en beide partijen moeten de deskundige ook voor het overige de gelegenheid geven om het onderzoek te verrichten. Wanneer partijen niet aan deze verplichting voldoen, zal de rechtbank daaraan de conclusie verbinden die zij passend acht.
      
    
  
  
    
      5De beslissing
    
    
      De rechtbank
    
    
    
      5.1.
      vraagt de griffier de in rechtsoverwegingen 4.37-4.39 bedoelde navraag te doen bij de deskundige(n);
      
    
    
      5.2.
      verwijst de zaak naar de rol van 12 juli 2023 voor tussenvonnis benoeming deskundige;
      
    
    
      5.3.
      houdt iedere verdere beslissing aan.
      
      
        Dit vonnis is gewezen door C.J-A. Seinen en in het openbaar uitgesproken op 7 juni 2023.
      
    
  
  
     Partijen hebben veel per e-mail gecommuniceerd; in dit overzicht staan de omstandigheden en berichten die de rechtbank voor dit tussenvonnis het relevantst vindt.
  
  
     Hof ’s-Hertogenbosch 7 juli 2020, ECLI:NL:GHSHE:2020:205, r.o. 3.23.