Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het voortgezet onderwijs inzake vervanging van de basisvorming door een nieuwe regeling voor de onderbouw (regeling onderbouw VO) (30323)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-05 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2005-2006, pag. 3588-3621

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

20-03-2006

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2005-2006

nr. 55, pagina 3588-3621

08-03-2006

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 30323Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het voortgezet onderwijs inzake vervanging van de basisvorming door een nieuwe regeling voor de onderbouw (regeling onderbouw VO) (30323)Pagina 3588-3621
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 16 februari 2006 over discriminatie op de arbeidsmarktPagina 3581-3588
Regeling van werkzaamheden (woensdag 8 maart 2006)Pagina 3578-3581
Lijst van ingekomen stukken, met de door de Voorzitter terzake gedane voorstellen (woensdag 8 maart 2006)Pagina 3621-3625
Vragen van het lid Karimi aan de minister van Buitenlandse Zaken over de mensenrechtensituatie in Irak, naar aanleiding van een recent rapport van Amnesty International (mondelinge vragenuur)Pagina 3575-3578
Vragen van het lid Arib aan de minister van Buitenlandse Zaken over de hulp die de Nederlandse ambassade in Cambodja biedt aan Nederlandse toeristen die verdacht worden van het seksueel misbruiken van kinderen (mondelinge vragenuur)Pagina 3573-3575
Vragen van het lid De Wit aan de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over de inzet van het kabinet bij het komende voorjaarsoverleg, gelet op de ontwikkeling van de koopkracht als gevolg van de invoering van het nieuwe zorgstelsel (mondelinge vragenuur)Pagina 3569-3573
Presentie en opening (woensdag 8 maart 2006)Pagina 3569-3569

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 196 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het wetsvoorstel Wijziging
van de Wet op het voortgezet onderwijs inzake vervanging van de basisvorming
door een nieuwe regeling voor de onderbouw (regeling onderbouw VO) (30323).De algemene beraadslaging wordt geopend.De heer Balemans (VVD):Voorzitter. Vandaag is een bijzondere dag voor het onderwijs. Vandaag
wordt de definitieve stap gezet voor de afschaffing van de basisvorming. In
1993 werd die basisvorming op alle scholen in het voortgezet onderwijs ingevoerd.
De VVD-fractie was bij de behandeling niet gelukkig met dat wetsvoorstel;
zij heeft zich daar uiterst kritisch over uitgelaten en tegen het aannemen
ervan gestemd omdat het stond voor een te ver doorgevoerde vorm van gelijkheidsdenken.
Leerlingen werden met het wetsvoorstel grijze muizen die allemaal aten van
dezelfde eenheidsworst. De VVD-fractie is voorstander van gelijke kansen voor
leerlingen maar wil hen niet allemaal aanbieden. Wij hebben dat punt in algemene
overleggen met elkaar gewisseld. Ik ben dan ook blij om te constateren dat
het met de basisvorming, ondanks het ingezette traject met de taakgroep, de
facto einde oefening is. Het wetsvoorstel heet zo mooi "vervanging van
de basisvorming" maar ik constateer dat deze gewoon afgeschaft wordt.
Er komt wel iets voor in de plaats hetgeen een verbetering betekent: meer
vrijheid voor scholen, een nieuwe, beperkte, set kerndoelen, minder regels
en meer autonomie. Daarmee wordt de lijn van dit kabinet en van de VVD-fractie
gevolgd. Mijn fractie stemt daarom op hoofdlijnen in met het voorliggende
wetsvoorstel.Ik maak toch nog een aantal kleine opmerkingen. Ik houd het kort; u zult
begrijpen waarom. In het wetsvoorstel worden veel positieve zaken geregeld.
Er wordt goed aangesloten op de veranderingen in de tweede fase. Verder wordt
een grotere diversiteit tussen scholen bereikt en leerstof aangeboden in leergebieden,
waarbij de samenhang tussen de vakken duidelijker naar voren kom. Mijn fractie
is daar een groot voorstander van. De onderwijstijd bestaat in feite uit twee
onderdelen: de begeleide onderwijstijd voor leerlingen en de tijd die scholen
zelf kunnen besteden aan onderwijs en schoolontwikkeling. In het wetsvoorstel
is daar een bepaalde ratio voor gevonden. De VVD-fractie ondersteunt het advies
van de Onderwijsraad en heeft daarom het amendement van de heer De Vries op
dit punt meeondertekend. Dat wil niet zeggen dat de autonomie geheel moet
worden afgeschaft; wij kiezen echter voor de logica die de Onderwijsraad volgt.Een ander punt betreft de bevoegdheden in een bepaald leergebied die een
leraar krijgt. De minister zegt dat de leerstof van een leergebied gedoceerd
kan worden door een andere vakdocent, dat daarover overlegd moet worden en
dat de vakkennis binnen het team aanwezig moet zijn. Mijn fractie is daar
voorstander van. Er kan op die manier een situatie ontstaan waarbij een docent
geschiedenis binnen het leergebied een stukje aardrijkskundeles geeft. Daar
is niets mis mee. In een aantal gevallen kunnen echter vragen over de praktijk
worden gesteld. De minister regelt met het wetsvoorstel dat het bevoegd gezag
hierin een beslissing neemt, maar wij hebben in dit verband eerder gesproken
over een versterking van de positie van docenten in het geheel van het onderwijsprogramma.
Mijn vraag aan de minister is dan ook hoe zij een en ander wil vormgeven.
Zijn de docenten voldoende betrokken bij de discussie over het doceren van
een stuk van een ander leergebied? Waarom zou je die rol niet
moeten versterken? Ik hoor graag de reactie van de minister daarop, want dit
punt is bij ons nog een beetje blijven hangen.Gekoppeld aan dit onderwerp is de ontwikkeling die nu wordt ingezet met
de leergebieden. Wat betekent dit voor de onderwijsprogramma's op de lerarenopleidingen?
Ik neem aan dat daar ook een verbreding of een verdieping moet plaatsvinden.
Als je straks volgens de oude systematiek leraren in een vak opleidt, moet
je er wel voor zorgen dat zij dat leergebied kunnen bestrijken en als zij
de bekwaamheden nog niet hebben, er wel kennis aanwezig is. De minister zegt
het zelf: als je kennis hebt, moet je die wel blijven ontwikkelen. Dat is
ook echt de bedoeling, want dan blijf je niet stilstaan in je vak. Wat gebeurt
er echter als je die bekwaamheden niet hebt als je van de lerarenopleiding
komt? Bekwaamheden die je niet hebt, kun je ook moeilijk ontwikkelen. Het
wordt in ieder geval een lastiger inhaalslag. Voorziet de minister problemen
op dit vlak?Voorzitter. Hiermee ben ik aan het einde gekomen van mijn eerste termijn.
Wij ondersteunen dit wetsvoorstel met de kanttekening die ik heb gemaakt en
de amendementen die wij hebben ondersteund. Wij hopen dat de leerlingen die
de afgelopen jaren hebben moeten zuchten onder de basisvorming, daarvan nu
verlost zijn. In ieder geval zijn de komende generaties daarvan verlost.Mevrouw Vergeer (SP):De heer Balemans sprak over de relatie tussen de lerarenopleidingen en
het vakoverstijgend werken. In het wetsvoorstel lijkt het vakoverstijgend
werken uitsluitend door individuele scholen ontwikkeld te gaan worden. Zou
het niet goed zijn om een soort standaard te ontwikkelen door datgene wat
er op de scholen gebeurt, samen met de lerarenopleidingen te doen?De heer Balemans (VVD):Dat was ook een vraag die ik aan de minister wilde stellen. Wat betekent
het voor de lerarenopleiding als zodanig en voor het onderwijsprogramma aldaar?
Ik heb geen goed beeld van de lacunes per individuele lerarenopleiding of
per bestaand team en ik weet niet of dit daadwerkelijk tot problemen zal leiden.
Als ik met mensen uit het veld spreek, krijg ik de indruk dat men denkt dat
het wel zal meevallen. Hoe dan ook betekent het in mijn optiek dat je in de
onderwijsprogramma's een breder aanbod moet creëren. De Tweede Kamer
moet dan geen blauwdruk willen opleggen waarin staat hoe het moet worden gedaan.
Wij moeten ook naar de ervaringen uit het onderwijsveld kijken, ons afvragen
wat de docenten willen en wat zij in huis hebben, wat er moet worden ontwikkeld
en waar de lacunes zitten.Mevrouw Vergeer (SP):Als ik de heer Balemans goed begrijp, voelt hij er dus wel iets voor om
de lerarenopleidingen te laten meedenken met wat er op de scholen gebeurt
en zaken te laten ontwikkelen die kunnen worden omgezet in lessen en kunnen
behoren tot de criteria voor de bekwaamheidseisen.De heer Balemans (VVD):Het lijkt mij sowieso verstandig als lerarenopleidingen meedenken met
de situatie waarin de leraar straks terechtkomt. Het zou gek zijn als een
lerarenopleiding iets doceert waaraan men op de scholen vervolgens niets heeft.
Ik zou echter niet meteen de conclusie trekken om met allerlei blauwdrukken
en verplichtende formats te werken. Ik vind het logisch dat lerarenopleidingen
meedenken over de vraag hoe het straks vorm krijgt en wat dat voor de opleiding
betekent. Ongetwijfeld heeft dat een aantal gevolgen. Laten ze dat zelf maar
eens gaan ontdekken.Mevrouw Vergeer (SP):Het gaat mij ook absoluut niet om een blauwdruk vanuit de lerarenopleiding.
Het is juist andersom. De scholen die hieraan meedoen, zijn op verschillende
manieren bezig met vakoverstijging. Op een gegeven moment moet er een soort
van norm komen: is dit goed genoeg? Heeft dit niveau? Kunnen wij er zo mee
doorgaan? Het zou goed zijn als de scholen de lerarenopleidingen laten kijken
naar de afspraken die zij onder elkaar maken.De heer Balemans (VVD):Het is helemaal niet bezwaarlijk als zij met elkaar meekijken. Laten wij
echter niet vergeten dat wij kerndoelen hebben geformuleerd waarin is vastgelegd
wat je moet kennen en kunnen, maar waarbij niet specifiek omschreven is welke
weg leidt naar die kennis en kunde. De kerndoelen staan als een paal boven
water. Het is belangrijk dat het traject goed verloopt, maar dat kan dus heel
verschillend worden ingevuld. Laat ik het duidelijk zeggen: als ik met mijn
vrouw afspreek dat ik voor het avondeten ga zorgen, zal het mijn vrouw een
rotzorg zijn hoe ik door de supermarkt heen loop, als ik maar met de goede
boodschappen thuiskom zodat er een eetbare maaltijd op tafel staat. Dat geldt
ook hier: hoe je met de boodschappen thuiskomt, maakt niet uit, als je er
maar voor zorgt dat de kerndoelen worden gehaald.De voorzitter:Ik moet de heer Slob nog verontschuldigen wegens dringende bezigheden
elders. Nu geef ik het woord aan de heer De Vries van de CDA-fractie.De heer Jan de Vries (CDA):Voorzitter. Wij wensen de heer Balemans veel succes bij het boodschappen
doen en het bereiden van zijn maaltijd. Na de belangrijke verbetering in de
tweede fase van het voortgezet onderwijs zetten wij vandaag opnieuw een belangrijke
stap op weg naar meer beleidsvrijheid in het onderwijs. In de onderbouw van
het voortgezet onderwijs moeten naar het oordeel van de CDA-fractie scholen
recht kunnen doen aan verschillen tussen leerlingen. Het oorspronkelijke idee
van de basisvorming ging uit van het ideaalbeeld dat voor alle leerlingen
een gemeenschappelijk programma haalbaar zou zijn. Ten onrechte, want dat
gelijkheidsideaal deed geen recht aan de werkelijkheid. Het programma was
daardoor ook overladen, het had te weinig diepgang en bood te weinig ruimte
voor differentiatie. Het voorliggende wetsvoorstel geeft wel ruimte aan verschillende
vormen van onderwijs en voor niveauverschillen. Zo kunnen vakken worden geclusterd
en kan al vroeg met praktijkgerichte vakken worden begonnen. De CDA-fractie
heeft al vaak gesteld dat je sommige vmbo-leerlingen ook in de onderbouw niet
te lang moet vermoeien met theorie maar moet uitdagen met praktijkvakken.
Dat wordt nu mogelijk.De veranderingen komen ook ten goede aan de docenten en medewerkers in
het voortgezet onderwijs. Zij worden als team in de keuze van de inrichting
van het onderwijs meer en meer aangesproken op hun eigen professionaliteit.
Zij kunnen kiezen voor het onderwijskundige model dat past bij hun visie op
onderwijs en bij hun leerlingen. Dat is winst voor de medewerkers in het onderwijs
maar ook voor de leerlingen. Met tevredenheid constateren wij dat een kwart
van de scholen al ervaring opdoet met de beoogde nieuwe wettelijke mogelijkheden.
Dat is een extra reden om te bewerkstelligen dat het voorliggende wetsvoorstel
daadwerkelijk in werking treedt op 1 augustus aanstaande. Een jaar uitstel
voor zo'n breed gedragen voorstel zou een verkeerd politiek signaal zijn.
Het brede draagvlak is overigens vooral aan het werk van de Taakgroep Vernieuwing
Basisvorming te danken. Toch resteren er voor mijn fractie een aantal belangrijke
discussiepunten, die ik langs zal lopen.De term basisvorming wordt afgeschaft. De nieuwe regeling voor de onderbouw
schrijft geen bepaalde onderwijsvorm voor. Binnen de school kan zelfs worden
gekozen voor verschillende modellen of onderwijsvormen die aansluiten bij
de verschillende typen leerlingen. Traditionele vormen van leren zijn daarbij
ook mogelijk, al dan niet gecombineerd met nieuwe vormen van leren. Wij hechten
er wel aan dat de ontwikkeling van nieuwe vormen van leren door de inspectie
nauwgezet wordt gevolgd, want tijdens de verbouwing gaat de verkoop gewoon
door. Leerlingen mogen er niet de dupe van worden.De CDA-fractie onderschrijft het belang van het leren van meerdere vreemde
talen, ook in het vmbo. Dat de basisberoepsgerichte leerweg daarvan wordt
uitgesloten, begrijpen wij ook heel goed. De tweede vreemde taal mag geen
belemmering vormen voor de leerlingen die vooral behoefte hebben aan praktijkrijk
onderwijs en de bagage missen voor veel theorie. Voor de overige leerwegen
geldt een verplichte tweede moderne taal met een ontheffingsmogelijkheid.
Wel vraagt mijn fractie zich af of die ontheffingsmogelijkheid gewenst is
voor de theoretische en gemengde leerwegen. Benadeelt dit leerlingen niet
te veel in hun doorstroommogelijkheden?De beleidsvrijheid van scholen is natuurlijk niet onbegrensd: er zijn
en blijven minimumeisen waaraan alle scholen moeten voldoen. Die minimumeisen
zijn ook de basis voor het toetsingskader van de inspectie.Ik kom nu te spreken over twee belangrijke voorwaarden voor het waarborgen
van de onderwijskwaliteit, namelijk de kerndoelen en de minimale onderwijstijd.
Allereerst ga ik in op de kerndoelen. De overheid bepaalt de basis aan kennis
en vaardigheden. Daarvoor zijn de kerndoelen in onze ogen cruciaal. In het
verslag heeft de CDA-fractie gevraagd of dit uitgangspunt voldoende geborgd
is in de wet. De regering verwijst daarbij naar de begripsbepaling van kerndoelen
in artikel 1. Maar daarin worden kerndoelen bestempeld als "inhoudelijke
kaders" en dat is toch wat anders dan minimale eisen voor de noodzakelijke
basis aan kennis, inzichten en vaardigheden. De regering stelt dat het niet
gaat om de specificatie van uniforme leerresultaten. Dat klopt, want zo zijn
ook de conceptkerndoelen zelf niet geformuleerd. Wij constateren dat artikel
9 van de Wet op het primair onderwijs ook spreekt over "aan het einde
van het basisonderwijs te bereiken doelstellingen".Het gaat de CDA-fractie erom dat scholen zich niet kunnen onttrekken aan
wat de leerlingen moeten leren. De overheid bepaalt wat leerlingen moeten
leren en de scholen bepalen hoe zij dat doen. Dit is het supermarktmodel van
collega Balemans. Zo leveren de kerndoelen voor de scholen een inspanningsverplichting
op en geen resultaatverplichting. De preambule van de conceptkerndoelen stelt
dat ook expliciet: "Kerndoelen zijn streefdoelen. Zij geven aan wat iedere
school in elk geval nastreeft bij leerlingen." Dat uitgangspunt zien
wij niet terug in de begripsbepaling en daarom stellen wij in het amendement
op stuk nr. 10 voor om "inhoudelijke kaders" te vervangen door "te
bereiken inhoudelijke doelstellingen".In het verslag heeft de CDA-fractie benadrukt dat alle leerlingen elementaire
kennis moeten hebben van de kernleergebieden Nederlandse taal en wiskunde.
Kort geleden hebben wij debatten gevoerd in deze Kamer over de reken- en taalvaardigheden
van afgestudeerden havisten bij de doorstroming naar de pabo. Dat probleem
speelt echter breder. Daarom hebben wij gevraagd of de procesmatig geformuleerde
kerndoelen wel voldoende garanties bieden voor die elementaire kennis. De
kerndoelen basisonderwijs kennen voor taal en rekenen een meer gedetailleerde
omschrijving. Het is de vraag of dat ook niet voor de onderbouw in het voortgezet
onderwijs gewenst is. De regering stelt in de nota naar aanleiding van het
verslag dat de examens het juiste niveau garanderen, maar de vraag is of dat
voldoende is. In de afspraken met de HBO-raad heeft de minister het toch ook
nodig gevonden het onderwijsprogramma in het voortgezet onderwijs door te
lichten?In haar brief van 23 januari 2006 stelt de minister het volgende. "De
kern van het probleem moet nader worden geanalyseerd en uitgewerkt, waarbij
bezien zal moeten worden of en in welke mate het gaat om een onderhoudsprobleem
(kennis die is weggezakt) dan wel om een fundamenteel probleem (ontbrekende
kennis). Vervolgens wordt nagegaan wat daarvoor de passende maatregelen zijn."
De kern van het probleem kan dus ook de inrichting en inhoud van de onderbouw
raken. Namens de CDA-fractie heb ik steeds gesteld dat je mag veronderstellen
dat elementaire basisvaardigheden op het gebied van rekenen en taal worden
geleerd in de onderbouw. Daar is bijvoorbeeld ook geen eindexamenvak wiskunde
voor nodig. In onze ogen is daarom een spoedige analyse van de kern van het
probleem noodzakelijk. Op basis van die analyse kan nog tot een tijdige bijstelling
van de kerndoelen in de onderbouw worden besloten. Kan de minister dat ook
toezeggen?Met tevredenheid heeft de CDA-fractie geconstateerd dat naar aanleiding
van haar eerdere vragen de kerndoelen voor de onderbouw zijn uitgebreid op
het onderdeel Tweede Wereldoorlog en de holocaust. Ook de uitbreiding van
de kerndoelen op voorstel van het Nationaal Comité 4 en 5 mei
heeft onze instemming. Een analyse van de staatssecretaris van VWS die wij
vorige week ontvingen, toonde ook aan dat dit geen overbodige aanpassingen
zijn. Met de regering zijn wij van oordeel dat de nieuwe wettelijke bepalingen
over sociale integratie en actief burgerschap niet expliciet zijn vertaling
behoeven te krijgen in de kerndoelen. De wet gaat boven de kerndoelen en kerndoel
43 spreekt over het leren van respect voor elkaars opvattingen en leefwijzen,
in dit tijdsgewricht een belangrijke doelstelling. Docenten staan dan ook
voor een zware opdracht. De vraag is echter wel of deze docenten en hun scholen
bij de concretisering van de nieuwe kerndoelen voldoende ondersteund worden.
Er wordt welgeteld € 220.000 voor uitgetrokken. Wij willen dat niet
alleen de keuzeruimte gebruikt wordt, maar ook dat de nieuwe kerndoelen
behaald gaan worden. Dat mag, wat ons betreft, wat kosten. Wij zouden daarom
graag zien dat binnen de SLOA-middelen meer geld kan worden uitgetrokken voor
de concretisering van de kerndoelen en zeker van de nieuwe kerndoelen. Wij
overwegen eventueel een motie op dat punt in te dienen, mocht het antwoord
van de regering onverhoopt onvoldoende bevredigend zijn.Mevrouw Hamer (PvdA):Mij staat bij dat u al eens een motie daarover hebt ingediend.De heer Jan de Vries (CDA):Ja, dat klopt.Mevrouw Hamer (PvdA):Dan lijkt het me niet nodig om een tweede motie in te dienen. Dan moet
toch gewoon de eerste motie uitgevoerd worden?De heer Jan de Vries (CDA):Mevrouw Hamer stelt dat punt terecht aan de orde. Ik heb het verzuimd
dat in mijn eerste termijn mee te nemen. Ik heb bij de behandeling van het
wetsvoorstel-Hamer cum suis al een motie ingediend, die volgens mij ook door
alle fracties is ondersteund. Daarin zeggen wij: minister, kijk naar mogelijkheden
om bestaande goede initiatieven te verspreiden en te versterken, als zij een
bijdrage leveren aan het introduceren van deze nieuwe wettelijke vereisten.
Wat ik nu zie – dat blijkt ook uit een recent artikel dat ik heb gelezen
in een blad waarvan ik de naam even kwijt ben – is dat heel veel scholen
moeite hebben om deze nieuwe wettelijke verplichting op het gebied van sociale
integratie, burgerschapsvorming en actief burgerschap ook werkelijk inhoud
te geven. Ik vraag dus opnieuw aan de minister of zij bereid is, in haar eerste
termijn naast de vragen die ik zojuist heel specifiek gesteld heb over het
uitwerken van de kerndoelen, ook in te gaan op de uitvoering van de motie.
De motie was breder. Wat ik nu vraag, is om meer geld beschikbaar te stellen
voor het uitwerken van de nieuwe kerndoelen, bijvoorbeeld in methoden. En
daarbij gaat het niet alleen over burgerschap en integratie.Mevrouw Hamer (PvdA):Ik kan mij het antwoord van de minister nog goed herinneren op uw motie.
Volgens mij was de minister daar op zichzelf wel positief over. U kondigt
nu eigenlijk in uw eerste termijn alweer een motie aan voor in een mogelijke
tweede termijn. Volgens mij moeten vooral gaan letten op de uitvoering van
reeds ingediende moties, in plaats van nog een versmalde motie in te dienen.
U geeft hier immers ook alweer aan dat de vorige motie breder was dan de motie
die u nu overweegt. Misschien kunt u uw vraag wat aanscherpen, dan kunnen
wij er samen voor zorgen dat wij een goed antwoord krijgen.De heer Jan de Vries (CDA):U helpt mij wel bij het aanscherpen van mijn gedachten en vragen. Dank
u wel daarvoor. Het is zeker zo dat de eerste motie gewoon uitgevoerd moet
worden. Daarover krijgen wij geen positieve signalen, dus graag een reactie
van de regering op dat punt. Ten tweede zijn er meer kerndoelen die nu gewijzigd
worden. Ik heb al gesproken over de kerndoelen op het gebied van de Tweede
Wereldoorlog en de holocaust, maar ook over de overige kerndoelen die gewijzigd
worden. Het is een hele toer voor scholen en voor docenten om die kerndoelen
straks te vertalen in de onderwijspraktijk. Het zou helpen als SLOA-instellingen
een bijdrage konden leveren aan het ontwikkelen van methoden en dergelijke.
Daar wordt € 220.000 voor gereserveerd. Dat blijkt uit de nota naar
aanleiding van het verslag, want daar hebben wij duidelijk naar gevraagd.
Dat vinden wij een laag bedrag voor zo'n enorme wijziging. Daarom vragen wij
nu aan minister om binnen het totale SLOA-budget tot een herschikking van
middelen te komen en te kijken of het niet mogelijk is om meer geld voor het
implementeren van die gewijzigde kerndoelen vrij te maken. Het gaat mij dus
om twee dingen. De motie die wij eerder met elkaar hebben ingediend en die
hier breed is ondersteund gaat alleen over integratie en burgerschap. Wat
ik nu vraag, is gericht op de implementatie van de kerndoelen.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik begrijp het nog niet helemaal. Wij hebben heel concreet de Stichting
Leerplanontwikkeling. Waarom vraagt u niet gewoon aan de minister om de Stichting
Leerplanontwikkeling een opdracht te geven? Als zij daar extra geld voor heeft,
moet dat extra geld daarheen. Dan kan de minister haar toch gewoon de opdracht
geven om de scholen hierbij behulpzaam te zijn? Daar hebben wij die stichting
immers voor.De heer Jan de Vries (CDA):Dat is een goede suggestie. Ik vraag de minister alleen maar om dat met
de SLOA-middelen te doen. Aan wie uiteindelijk die opdracht wordt gegeven,
is niet aan ons. Daar weet de minister prima instellingen voor te benaderen,
bijvoorbeeld de Stichting Leerplanontwikkeling. Prima.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik blijf het een beetje vreemd vinden dat u zegt: bijvoorbeeld de Stichting
Leerplanontwikkeling. Er gaan handen vol geld naar die stichting. Het is toch
normaal dat wij voor zo'n specifieke vraag gebruikmaken van haar diensten?
Wij hebben in de discussie over wiskunde ook gezien dat wij van alles hebben,
maar dat wij aan het einde van de rit moeten constateren dat de instellingen
het veld niet bedienen als dat nodig is. Dit is een uitgelezen kans om aan
de Stichting Leerplanontwikkeling te vragen om op dit terrein de dienst te
leveren die wij van haar mogen verwachten.De heer Jan de Vries (CDA):Ik hoor graag een reactie van de minister op mijn suggestie. Misschien
zegt zij dat het mogelijk is binnen het bestaande budget.Het volgende punt is de minimale onderwijstijd. Ik begin met een citaat
uit NRC Handelsblad van 22 december 2005: "Ik denk dat ik maar wat
in de stad ga hangen." Nathalie Wouters (17) is al vrij, ook al is de
kerstvakantie officieel nog niet begonnen. "We moeten ons rapport ophalen
en verder is er een activiteitenweek. Echt serieus les wordt er niet meer
gegeven", aldus Nathalie, die dit jaar examen vwo doet op het Corderius
College in Amersfoort. "Vandaag heb ik nog twee lesuurtjes en morgen
ben ik de hele dag vrij omdat ze aan het vergaderen zijn."Dit beeld zal veel ouders van tieners bekend voorkomen. Op veel scholen
wordt de minimale onderwijstijd bij lange na niet gehaald. Dat komt door ziekteverzuim,
maar vooral ook door bewuste planning of roostering van bijvoorbeeld proefwerkweken
en rapportvergaderingen. Het is heel gebruikelijk geworden dat leerlingen één
of twee weken voor het begin van de zomervakantie al vrij zijn en in proefwerkweken
maar een paar uur per week op school hoeven te verschijnen. De inzetbaarheid
van leraren en het gemak van de roosteraar lijken te prevaleren boven het
recht op voldoende onderwijs van leerlingen. Dit alles is ons een doorn in
het oog. Met de Onderwijsraad zeggen wij dat "de inrichting van het onderwijs
moet zijn afgestemd op de benodigde onderwijstijd voor leerlingen en dat cao-bepalingen
over de inzet van leraren hieraan ondergeschikt zijn".Steeds meer leerlingen en ouders komen, terecht, tegen deze praktijken
in verzet. Leerlingen hebben recht op de minimale onderwijstijd. Naast de
kerndoelen, is de minimale onderwijstijd een belangrijke kwaliteitswaarborg.
Wanneer scholen onvoldoende onderwijstijd aanbieden, moeten wij en zij niet
gek opkijken als leerlingen makkelijk verzuimen. Veel leerlingen hebben juist
behoefte aan meer onderwijstijd. Het verminderen van onderwijsachterstanden,
het verbeteren van het rendement van onderwijs en het tegengaan van schoolverzuim
en voortijdige schooluitval verdragen zich niet met het fors verlagen van
de onderwijstijd. In tegendeel, het werkt contraproductief. Steeds meer leerlingen
zullen op straat gaan rondzwerven, met alle gevolgen van dien. Daarom zijn
wij blij met het voornemen van de minister om de wettelijke normen te gaan
handhaven. Nieuwe handhavingsinstrumenten kunnen haar daarbij helpen.Wij begrijpen echter niet dat de regering constateert dat de huidige norm
op veel scholen niet wordt gehaald en dat daarom de minimumnorm fors moet
worden verlaagd. De regering kiest voor een model waarin een school naast
de bestaande norm van 1067 uren ook kan kiezen voor een bandbreedte in de
onderbouw van minimaal 1000 uren en maximaal 1134 uren. Er is in de onderbouw
nu sprake van wettelijke norm van minimaal 1067 uren. Het is uiteraard goed
als scholen tijd besteden aan de verbetering van de kwaliteit van het onderwijs.
Dat kan en moet binnen de reguliere taakbelasting en mag en moet niet ten
koste gaan van het onderwijs aan kinderen. Het is een kwestie van organisatie
en planning.Met de Onderwijsraad denken wij dat veel scholen op de nieuwe minimale
norm van 1000 uren zullen gaan zitten. Dat wordt de nieuwe norm. Er is geen
bandbreedte, maar een nieuwe norm van 1000 uren en dat is ruim twee weken
onderwijstijd minder. Dat moeten wij in het belang van de kwaliteit van ons
onderwijs zien te voorkomen. Door de norm van 1067 uren te handhaven, erkent
de regering overigens wel dat het wel degelijk mogelijk is om dat aantal uren
in een jaar aan te bieden. Door de wijziging van de omschrijving van onderwijstijd
wordt dat alleen nog maar eenvoudiger. Straks worden onder onderwijstijd niet
alleen traditionele lessen verstaan, maar ook vormen van begeleid onderwijs.
De CDA-fractie steunt deze verruiming, want hij past in het streven naar meer
ruimte voor nieuwe onderwijsvormen. Er is echter geen enkele reden om dan
ook nog eens de minimale onderwijstijd fors te verlagen. Voor de CDA-fractie
zijn de uren geen doel op zichzelf, maar een basis voor kwaliteitsborging.
Het verminderen van het aantal uren zou alleen maar contraproductief werken.
Ook wij hebben geconstateerd dat de bestaande norm uitgaat van veertig onderwijsweken
terwijl in de praktijk 39 onderwijsweken reëel is. Wij sluiten daarmee
aan bij het voorstel van de Onderwijsraad. Dat is een uitvoerbaar voorstel.
Het kan ook onder de huidige cao-bepalingen worden uitgevoerd. Daarom hebben
wij het amendement op stuk nr. 11 ingediend, dat leidt tot het schrappen van
de bandbreedte van minimaal 1000 en maximaal 1134 uren. In de onderbouw heeft
iedere leerling recht op minimaal 1040 uur onderwijstijd. Dat is wel zo helder
voor leerlingen, leraren en ouders. Het spreekt vanzelf dat deze norm moet
worden nageleefd en gehandhaafd.Mevrouw Kraneveldt (LPF):Mijn vraag betreft het amendement op stuk nr. 11. Ik deel wat de heer
De Vries daarover heeft gezegd ten aanzien van het rondhangen door leerlingen
terwijl zij eigenlijk nog les zouden moeten hebben. Ik onderschrijf dat het
blijkbaar op papier allemaal wel klopt, maar dat men in de praktijk geen les
krijgt. Terecht maakt de heer De Vries zich daarover zorgen. Vervolgens dient
hij echter een amendement in waarin hij zegt uit te gaan van veertig weken,
maar dat scholen er maar 39 realiseren. Als hij het meent, bepleit ik dat
hij vasthoudt aan 1067 uur en niet teruggaat naar 1040. Ik doe een beroep
op hem om zich sterk te tonen en tegen de minister te zeggen echt aan 1067
uur te willen vasthouden. Helaas gaat hij toch weer een beetje water bij de
wijn doen. Laten wij het liever houden zoals het is! Dan kunnen wij in ieder
geval garanderen dat wij nog een aantal uur extra hebben.De heer Jan de Vries (CDA):Mevrouw Kraneveldt stelt een terechte vraag. In het verslag is vastgelegd
dat wij de minister eerst hebben gevraagd waarom zij niet vasthoudt aan het
aantal van 1067 uur. Zij heeft daarop uitgebreid geantwoord. Daarnaast hebben
wij kennis genomen van het advies van de Onderwijsraad en het concrete voorstel
daarbij. Deze week hebben wij vervolgens kennis genomen van een brief van
de gezamenlijke besturenorganisaties en de schoolmanagers VO, die ons nog
eens hebben uitgelegd hoe de uren tot stand zijn gekomen en waar mogelijk
problemen zouden ontstaan wanneer de Kamer bij het vaststellen van de norm,
vasthoudt aan veertig onderwijsweken. De indieners van het amendement stellen
voor een heldere norm te kiezen, die hoger ligt dan de minimale norm van de
regering en tegelijkertijd uitvoerbaar is. Wij hebben er immers niets aan
wanneer de Kamer een norm zou vaststellen, waarvan het onderwijsveld vervolgens
kan aantonen dat 39 onderwijsweken, en niet 40, reëel zijn. Om die reden
hebben de indieners van het amendement voor 1040 uur gekozen. Dat is een reële
norm, die veel hoger ligt dan de norm die de regering heeft gekozen. Hij is
dus in het belang van de leerlingen, maar wel uitvoerbaar en handhaafbaar.Mevrouw Kraneveldt (LPF):Ik constateer dat de heer De Vries principiële woorden spreekt over
een ongewenste ontwikkeling, maar dat hij vervolgens slechts een pragmatische
oplossing kiest en niet de principiële oplossing om de minimumuren te
laten zoals zij zijn en op die manier de negatieve ontwikkeling misschien
te kunnen keren, wanneer wij ook – zoals de minister terecht wil –
beter gaan handhaven.De heer Jan de Vries (CDA):Ik heb namens de CDA-fractie scherpe bewoordingen gebruikt met betrekking
tot scholen die zich niet aan de normen houden en die zelfs
nog niet aan het minimum van 1000 uur komen. Wij vinden het nodig dat de Kamer
een norm bepaalt, die vervolgens wordt uitgevoerd en gehandhaafd. Wij staan
hierin niet alleen. Door het volgen van het voorstel van de Onderwijsraad,
menen wij recht te doen aan de verschillende belangen: enerzijds voldoende
onderwijstijd en anderzijds een uitvoerbaar concept dat aansluit bij de mogelijkheden
van de scholen. Schoolleiders zullen zich niet meer kunnen verschuilen achter
een redenering die niet sluitend is of een berekening die niet klopt. Dit
is een sluitend systeem. Het is uitvoerbaar en handhaafbaar.De heer Van der Vlies (SGP):Ik word geïntrigeerd door de opmerking van collega De Vries dat het
in de praktijk van het schoolleven een kwestie van plannen en organiseren
is. Ik ben dat met hem eens. Ik ben het eveneens met hem eens dat de wettelijke
schooltijd ook reëel gemaakt moet worden.Ik heb wel even een vraag. De schoolbel gaat 's middags: einde lesrooster.
Het eerste uur dat daarop volgt, is dat van de school of van de docent?De heer Jan de Vries (CDA):Ik begrijp de portee van de vraag niet helemaal. Misschien kan de heer
Van der Vlies zijn vraag nog eens toelichten?De heer Van der Vlies (SGP):Als er bijvoorbeeld vergaderd moet worden over de prestatiebeelden van
de leerlingen, gebeurt dat dan onder schooltijd, na schooltijd of is er sprake
van een mengvorm? Daarom was mijn speelse vraag van wie eigenlijk het uur
is na afloop van de lesroosterschooltijd, van de school of van de docent.
De heer De Vries begrijpt wel waarover het gaat. Vroeger was het heel gewoon
dat 's avonds over de leerlingen vergaderd werd. Ik heb dat nog met veel plezier
meegemaakt. Op een gegeven moment moest het half onder en half buiten schooltijd
gebeuren.De heer Jan de Vries (CDA):De wet is helder. De wet spreekt over uren onderwijstijd voor de leerlingen.
Wat daarna gebeurt en door wie, is daarbij niet relevant. De Onderwijsraad
stelt dat cao-bepalingen over de inzet van leraren hieraan ondergeschikt zijn.
Ik meen dat er voldoende tijd is om te vergaderen, voor te bereiden et cetera,
maar dat dit ondergeschikt is aan de minimale onderwijstijd die wij wettelijk
met elkaar bepalen. Hoe een school dat om die onderwijstijd heen organiseert,
is aan de school in overleg met de leraren. Of leraren dat thuis doen, na
afloop van de schooldag of misschien wel op een afzonderlijke dag, maakt niet
uit zolang de onderwijstijd maar gerealiseerd wordt. Ik zie dat steeds meer
scholen overgaan naar een ritme van negen tot vijf, waarbinnen alles gebeurt.
Dat is prima, dat is een keuze. Wij leggen geen keuze op; het is aan de scholen
zelf om te kiezen voor het organisatiemodel dat bij hen past.Mevrouw Hamer (PvdA):Hoe beschouwt de heer De Vries het voorstel van de minister? Hij heeft
een amendement neergelegd met een alternatief voorstel. Ik begrijp uit de
toelichting die hij nu geeft, dat hij vindt dat de minister ons een redelijk
absurd voorstel heeft gedaan. Hij zegt dat 1067 uur nooit te halen is. Dan
heeft het weinig zin om met een bandbreedte te werken. Ik wil graag weten
hoe hij dat beoordeelt, temeer omdat ik juist heb begrepen dat de scholen
zelf het voorstel van een brandbreedte ondersteunen. Dan zouden die dus op
hetzelfde verkeerde been zitten als de minister.De heer Jan de Vries (CDA):Ik denk dat dit een aardige vraag is aan de minister. Ik heb haar die
vraag impliciet ook gesteld. Ik heb geconstateerd dat de minister blijkbaar
ervan uitgaat dat die 1067 uren wel te halen zijn, dit heeft vastgelegd in
de wet en tegelijkertijd voor een tweede optie heeft gekozen, namelijk de
bandbreedte. Ik denk dat de schoolmanagers en besturen hebben gedacht: daar
stemmen wij wel mee in, want die bandbreedtes geven voldoende mogelijkheden
om ons niets aan te trekken van die norm van 1067 uren en gewoon op 1000 uren
te gaan zitten, zoals ook de Onderwijsraad veronderstelt. Dat is een ongewenste
ontwikkeling. Ik vind dat het voor iedereen veel plezieriger zou zijn als
de wetgever een duidelijke, minimale norm stelde. Dan is die voor iedereen
helder.Mevrouw Hamer (PvdA):U zegt dat u de vraag die ik stelde aan de minister had willen stellen.
Het zou dan chiquer zijn geweest als u even gewacht had met het indienen van
het amendement en eerst het antwoord had afgewacht. Nu is eigenlijk uw stellingname
dat de minister ons met de bandbreedte een onzinnig voorstel doet. Daar ben
ik overigens nog niet van overtuigd. Echter, nu heeft de discussie met de
minister weinig zin. U hebt namelijk al de steun van de meerderheid van de
Kamer voor uw voorstel gekregen.De heer Jan de Vries (CDA):Het lijkt mij alleen maar plezierig dat onze inzet die ik anders alleen
maar in de eerste termijn zou hebben uitgesproken, met een amendement is verwoord.
Als ik dat niet had gedaan, had u mij misschien dat weer verweten. Laten wij
het debat over het amendement en over het voorstel van de regering voeren.
Dat lijkt mij geen enkel probleem.Mevrouw Vergeer (SP):Ik meen dat de minister met de bandbreedte de scholen ook in staat wil
stellen om nieuwe vormen van lesgeven in de onderbouw te ontwikkelen. Zij
moeten die uren verantwoorden. Wilt u die mogelijkheid de scholen ontnemen?
Daarop komt uw voorstel eigenlijk neer.De heer Jan de Vries (CDA):De scholen moeten doorgaan met het ontwikkelen van nieuwe lesvormen. Dat
doen zij ook. Het is goed dat zij daarvoor de tijd nemen, maar daarvoor wordt
met de huidige taakbelastingssystemaktiek alle ruimte geboden.Mevrouw Vergeer (SP):Dat is in tegenspraak met wat u aan het begin van uw betoog zei, namelijk
dat de scholen heel veel werk moeten steken in het combineren van de lesstof
en het geven van vakoverstijgende lessen. Zij moeten daarvoor teams vormen.
Nu zegt u: dat moeten zij doen in hun eigen tijd, de tijd die zij hebben voor
de oude manier van les geven. Zij krijgen van u dus geen extra tijd.De heer Jan de Vries (CDA):U geeft op een verkeerde manier weer wat ik heb gezegd. Ik heb gezegd
dat het goed is om bij de implementatie van de nieuwe kerndoelen meer geld
beschikbaar te stellen, zodat nieuwe methodes ontwikkeld kunnen worden. Er
is dus meer geld nodig. Tegelijk meen ik dat een vernieuwende onderwijsvorm
niet ten koste mag gaan van de minimale onderwijstijd voor leerlingen. Daarom
kiezen wij met dit amendement ervoor om die minimale onderwijstijd op 1040
uur vast te leggen.Mevrouw Vergeer (SP):Ik concludeer dat de fractie van het CDA, in tegenstelling tot wat de
minister voorstelt, van plan is om de leraren dit nieuwe werk in hun vrije
tijd te laten doen. De minister geeft ook een ondergrens aan, maar vindt het
goed als meer les wordt gegeven. Als minder uren les wordt gegeven, moeten
die uren op een andere manier kunnen worden verantwoord. Die dienen dan aan
de ontwikkeling van nieuwe lesmethodes te worden besteed. Daarmee wordt scholen
ruimte geboden, maar niet door u.De heer Jan de Vries (CDA):De scholen hebben ruimte, tijd en de middelen voor de ontwikkeling van
lesmethodes. Hun kernopdracht is tegelijkertijd om leerlingen de minimale
onderwijstijd te bieden. Het is dus niet of-of, maar en-en.Voorzitter. Ik rond mijn betoog af. Met het verslag heeft de CDA-fractie
gevraagd of het voor de doorstroming gewenst is dat het minimale aantal uren
in het laatste leerjaar van het vmbo wordt bepaald op 700. De regering wijst
met haar antwoord op de doorstroomprogramma's, de examens enzovoorts. Dat
is begrijpelijk. Toch meent de CDA-fractie dat het goed is om na te denken
over een andere inrichting van het laatste vmbo-jaar, om zo een vloeiende
overgang naar het mbo te bewerkstelligen. Nu zijn in, naar ik meen, begin
mei vmbo-leerlingen helemaal klaar. Zij verliezen op deze manier het schoolritme.
Zij komen op straat of vinden een baantje dat niet meer motiveert voor een
vervolgopleiding. Dat kan anders. Men zou kunnen proberen de grote, voortijdige
uitval bij de overgang van vmbo naar mbo te verminderen. Wij vragen daarom
de regering te onderzoeken of er mogelijkheden zijn om dit probleem op te
lossen.Voorzitter. Mijn laatste punt: evenals voor havo en het vwo vervalt voor
het vmbo de minimumurenverplichting voor het bewegingsonderwijs. Er ligt inmiddels
een nota van wijziging, waarvoor ik de regering dank. Evenals bij het wetsvoorstel
Tweede fase voortgezet onderwijs heeft de CDA-fractie met de PvdA-fractie
nu een vergelijkbaar evaluatieamendement op stuk nr. 9 ingediend. Dit alles
moet leiden tot borging van de kwaliteit en de kwantiteit van het bewegingsonderwijs.Mevrouw Vergeer (SP):Voorzitter. Ik heb de heer De Vries nog niets horen zeggen over vakbekwaamheid
van docenten. In deze Kamer hebben wij heel vaak gediscussieerd over de vraag
of het nog goed gesteld is met het kennisniveau van de leraren in het Nederlandse
onderwijs. Wij hebben een regeling in de Wet BIO, waarbij mensen die nog niet
een bepaalde vakkennis hebben, dat in twee jaar moeten inhalen en daarna een
bekwaamheidseis moeten afleggen bij een lerarenopleiding. In dit wetsvoorstel
wordt op dit gebied helemaal niets geregeld. Wat vindt de heer De Vries daarvan?De heer Jan de Vries (CDA):De Wet BIO is ook gewoon op de leraren in de onderbouw van het voortgezet
onderwijs van toepassing.Mevrouw Vergeer (SP):Ik heb het natuurlijk over het vakoverstijgend lesgeven. Dan moet men
er een ander vak bij gaan leren en daarover regelt deze wet niets.De heer Jan de Vries (CDA):Dat hebben wij net al besproken in een interruptiedebatje met de heer
Balemans. Het is wél in de wet geregeld. Als team heb je een totaal
aan bekwaamheden. Dat is van toepassing op het vakoverstijgend onderwijs.
Mocht het nodig zijn om daarnaast nog iemand van buiten het team aan te stellen,
dan is het de verantwoordelijkheid van het schoolbestuur om dan op dat moment
de bekwaamheid van de desbetreffende leraren te waarderen en te bewaken. Zo
is overigens ook de Wet BIO ingericht.Mevrouw Vergeer (SP):Wat u nu zegt, is eigenlijk van de gekke. De Wet BIO verlangt van iemand
die niet vakbekwaam is, dat hij die achterstand inhaalt. Dat moet binnen twee
jaar en het kan nog een keer met twee jaar verlengd worden. Er moet ook certificering
komen vanuit de lerarenopleiding dat hij de bekwaamheidseisen heeft gehaald.
Bij de vakoverstijging is dat allemaal weg, is dat niet geregeld. In feite
laat u het aan de school zelf over. Er kunnen allerlei omstandigheden zijn
waardoor docenten zich onvoldoende bijscholen. Er is niemand die dat controleert,
er is geen certificaat voor nodig.De heer Jan de Vries (CDA):Ik heb de amendementen van mevrouw Lambrechts en u op dit onderdeel gezien
en ik ben benieuwd naar de reactie van de minister daarop in het kader van
de verhouding van het voorliggende voorstel tot de mogelijkheid van de Wet
BIO om leraren met onvoldoende bevoegdheid voor twee jaar aan te stellen.
Ik denk dat het in relatie tot de Wet BIO goed geregeld is. Ik wacht de reactie
van de regering met belangstelling af.Mevrouw Vergeer (SP):Begrijp ik dat de heer De Vries voorstander is van het vastleggen van
een termijn van twee jaar en van de externe certificering?De heer Jan de Vries (CDA):Nee, ik ben benieuwd naar de verhouding van het voorstel van de regering
voor het vakoverstijgend onderwijs, dat ik op zichzelf uitvoerbaar vind, tot
de Wet BIO, met name de bepaling over de maximale periode van twee jaar.Mevrouw Vergeer (SP):Voorzitter. Dit wetsvoorstel is zeer ingrijpend. Het legt niets op, maar
het maakt wel heel veel mogelijk. De SP-fractie heeft er dan ook met gemengde
gevoelens kennis van genomen. Het wetsvoorstel geeft ruimte voor zeer gewenste,
maar ook voor zeer ongewenste bestuurlijke keuzen inzake de inrichting van
het onderwijs. Vanaf het begin van de oprichting van het vmbo heeft de SP-fractie
zich sterk gemaakt voor het doorbreken van het keurslijf van de basisvorming.
De minister heeft ons rapport "Het vmbo verdient beter" indertijd
nog in ontvangst genomen. Een van onze voorstellen was om in de basisberoepsgerichte
leerweg met kernteams te werken. Het gaat om het in elkaar schuiven van vakken,
om enkele vertrouwde gezichten voor de klas, om meer praktisch onderwijs.
Dit wetsvoorstel maakt dat mogelijk, waarvoor hulde aan de minister. De vmbo-scholen
die hiermee aan de gang zijn gegaan, melden dat ze beter uit de voeten kunnen
met de nieuwe regels, waarop ze op dit moment vooruitlopen.
Ze melden echter ook dat het heel veel tijd kost en heel veel ingrepen in
de leeromgeving om het allemaal voor elkaar te krijgen. Ik heb nog eens in
de monitor 2005 gekeken: ruimtelijke en financiële problemen worden door
scholen niet zelden ervaren als een belemmering voor de gewenste ontwikkeling.
Als docenten de onderwijsvernieuwing, die niet opgelegd wordt, in hun eigen
vrije tijd moeten gaan invoeren, dan zal dat ten koste van de kwaliteit gaan.
Wij vragen dan ook aan deze minister om bij voorjaarsnota extra middelen beschikbaar
te stellen voor scholen die met vakoverstijging en team teaching aan de gang
willen. Het is echt nodig want team teaching is vele malen moeilijker dan
solo teaching, zeker in een experimenteerstadium waarin de lesstof ontwikkeld
moet worden. Hoe bewaak je de keuze van de stof? Wat moet er in en wat moet
er niet in? Hoe bewaak je het niveau? Er komt bij dat de docenten vakbekwaam
moeten worden voor andere vakken dan waarvoor zij zijn opgeleid. Het kost
allemaal tijd. Naar mijn mening moet de minister dit faciliteren met meer
dan alleen maar standaardfaciliteiten. Docenten die dit vorm gaan geven, hebben
in hun jaartaak meer taakuren en minder lesuren nodig om de integratie van
de vakken en de samenwerking vorm te geven. Ik hoor hierop graag de reactie
van de minister.Maar er is meer. Deze wet moet ook een kader bieden dat het niveau van
de nieuwe mogelijkheden waarborgt. En dat doet deze wet niet. Er is al een
tijdje sprake van grote commotie in het onderwijsveld over het zogenaamde
nieuwe leren, in die zin dat de leerlingen wel heel veel kunnen maar te weinig
kennen. Dat heeft de minister ook erkend. De vakkennis is te veel naar de
achtergrond gedrongen en de Onderwijsraad heeft geconstateerd dat bij de lerarenopleiding
nog maar 40% van de tijd aan vakkennis wordt besteed en 60%
aan agogische vaardigheden. De Onderwijsraad constateerde dat er veel te veel
geëxperimenteerd wordt met onderwijsvormen die zich nog niet bewezen
hebben. En dan dient de minister, alsof er niets aan de hand is, een wetsvoorstel
in waarbij het bevoegd gezag leraren in de onderbouw elk vak mag laten geven,
of ze dat nu gestudeerd hebben of niet. De mate van de vakbekwaamheid, het
niveau, de hoeveelheid vakbekwaamheden, het wordt helemaal overgelaten aan
het bevoegd gezag. Deze autonomie van de schoolbesturen gaat voor de SP-fractie
veel te ver. Ik vind het al erg dat onbevoegden twee jaar voor de klas mogen
staan zonder getuigschrift en dat dit ook nog eens met twee jaar verlengd
kan worden. Dat mag al volgens de Wet BIO. Maar nu wil de minister ook nog
eens toestaan dat als een leraar Nederlands in teamverband wiskunde gaat geven,
er geen aanvullend getuigschrift behoeft te worden gehaald. Wat wordt er nu
feitelijk wel en niet geregeld? Zij schrijft: de Wet BIO maakt het mogelijk
op basis van het nieuwe vierde lid van artikel 33, dat de inzetbaarheid van
bevoegde leraren wordt vergroot, in die zin dat zij in beginsel maximaal twee
jaar kunnen worden belast met werk waarvoor zij nog niet bevoegd zijn. Zij
gaan dan een scholingsinspanning aan en als die inspanning leidt tot het voldoen
aan de bekwaamheidseisen kan betrokkene na die twee jaar blijvend met die
werkzaamheden worden belast. Hij is dan immers daartoe formeel bevoegd. Welnu,
dat is goed geregeld. Je kan je afvragen of die twee jaar plus jaar niet te
lang is, maar er is in ieder geval iets geregeld. Gaat dit artikel nu alleen
over docenten die niet vakoverstijgend een ander vak gaan geven? Zijn alleen
zij dan verplicht om binnen twee plus twee jaar zich in te spannen om alsnog
te voldoen aan de nieuwe bekwaamheidseisen? Die inspanning wordt dan getoetst
door een daartoe bevoegde hogeronderwijsinstelling. Maar geldt dat allemaal
niet wanneer het andere vak dat hij gaat geven vakoverstijgend wordt genoemd
en in teamverband wordt gegeven? Kan het bevoegd gezag helemaal onder dat
artikel 33, vierde lid, uit wanneer er sprake is van een team, ook al wordt
misschien niet vakoverstijgend lesgegeven of wanneer er sprake is van zeer
geringe vakoverstijging? Je geeft een heel vak geschiedenis en je geeft een
heel vak aardrijkskunde en een paar stukje overlappen elkaar, maar je hebt
alleen geschiedenis gestudeerd. Behoef je dan niet een extra certificaat vakbekwaamheid
geschiedenis of aardrijkskunde te halen? Het lijkt mij dat dit voor de wetgever
en degene die dat beoordelen 100% helder moet zijn, want anders zie
ik het toch helaas gebeuren dat arbeidsmarktoverwegingen docenten tot een
speelbal kunnen gaan maken van de schoolbesturen. Het is ook in het belang
van de docenten om er een verplichting op te leggen dat er bijgeschoold wordt.
Ik heb op dat punt een amendement op stuk nr. 14 ingediend, dat voortbouwt
op dat van mevrouw Lambrechts en mevrouw Hamer op stuk nr. 18, waarin word
geregeld hoe de deficiënties worden vastgesteld binnen de school en hoe
ze kunnen worden weggewerkt onder verantwoording van het bevoegd gezag. Mijn
fractie wil met dit amendement de betrokken docenten een positie geven die
bij hun onderwijskundige rol hoort. Bovendien moet er een tijdslimiet aan
worden verbonden en is er een externe toets nodig. Ik herinner in dit verband
aan de discussie die ik met de heer Balemans had over het meedenken van lerarenopleidingen
over het niveau en de stof van het vakoverstijgende programma. De nieuwe vakbekwaamheid
van de docent moet worden getoetst. Een termijn van twee jaar lijkt mij heel
goed om het stempel van de geaccrediteerde opleiding te krijgen. Er zullen
dus nieuwe standaarden en getuigschriften ontwikkeld moeten worden. Dit kan
niet aan de individuele schoolbesturen worden overgelaten.De regering erkent dat de leerkrachten de dragers van de onderwijskundige
vernieuwing zijn, maar zij zijn volgens haar niet alleen de initiators daarvan.
Dat vind ik jammer. Schoolbesturen hebben in veel gevallen geen verstand van
lesgeven, tenzij de leden ervan zelf uit het onderwijs komen, maar dat zijn
er steeds minder. Ook de directie is steeds vaker onbekend met het vak van
leraar. De docenten moeten volgens ons het eerste en ook het laatste woord
hebben over de onderwijsvernieuwing. De minister schrijft in de memorie van
toelichting dat de medezeggenschapsraad als geheel instemmingsrecht heeft
bij een voorstel tot aanpassing van het schoolplan in verband met de wijziging
van de onderwijskundige inrichting van de onderbouw. Dat staat mooi op papier.
In de praktijk hebben de medezeggenschapsraden echter een tamelijk zwakke
positie. Mijn fractie is van mening dat wijziging van de onderwijskundige
inrichting en de keuze van de leermiddelen niet kan zonder dat de gehele achterban
daarbij betrokken is. Alleen de medezeggenschapsraad is niet genoeg. De vaksecties
of de kernteams moeten hiervoor voorstellen doen en zij zullen dan ook instemmingsrecht
moeten hebben. Ik zal hiertoe voorstellen doen in het kader van de nieuwe
medezeggenschapswet. Ik hoop dat de minister nu alvast wil
ingaan op de vraag of de medezeggenschapsraad voldoende is toegerust om de
docenten bij het initiëren van vernieuwingen te betrekken.Een ander punt van zorg is het gebruik van de onderwijstijd. Het wordt
mogelijk om te kiezen voor modellen met minder contacturen met de vakdocent.
Het is van belang dat goed wordt onderzocht hoe de onderwijstijd qua didactiek
en kosten zo effectief mogelijk besteed kan worden. In antwoord op mijn vragen
schrijft de minister dat het maken van huiswerk onder de definitie van onderwijstijd
kan vallen, mits het onder begeleiding van een daartoe bevoegde docent in
de schooltijd en als onderdeel van het onderwijsprogramma geschiedt. Dat is
zeer ruim geformuleerd. Dit kan zelfs gelden voor een schriftelijke cursus
of een telewerkcursus. Daarmee begeven wij ons op een hellend vlak. Kan de
wijze waarop de lestijd wordt ingevuld deel uitmaken van de volgende monitor?Het is merkwaardig dat in het wetsvoorstel bij de kerndoelen geen onderscheid
wordt gemaakt tussen vmbo en havo/vwo en daardoor krijgen de vakken Frans
en Duits een vreemde positie. Ik heb een amendement ingediend waarin wordt
voorgesteld om dit recht te trekken.Ik heb ook een amendement ingediend over het derde leerjaar. In het wetsvoorstel
hangt dit er een beetje bij. Toen ik las dat er geen kerndoelen nodig zijn
voor dit jaar, vroeg ik mij af of dit jaar niet overbodig is. Ik begrijp heel
goed dat de minister maatwerk mogelijk wil maken. Een snelle leerling kan
wellicht aan al het profiel beginnen en langzame leerlingen hebben een andere
aanpak nodig, maar nu lijkt het erop dat het vereiste niveau van de kerndoelen
al aan het eind van de tweede klas gehaald wordt. Misschien begrijp ik het
verkeerd. Ik hoor graag een reactie van de minister. Ik heb een amendement
op dit punt ingediend. Er moeten ook voor het derde leerjaar kerndoelen worden
geformuleerd. Zoals de Onderwijsraad heeft geadviseerd, moet twee derde van
de onderwijstijd daaraan besteed worden.De nota van wijziging over lichamelijke oefening komt overeen met wat
voor de tweede fase is afgesproken. Ik ben daar blij mee. Ook nu is er echter
weer onduidelijkheid over de interpretatie. Ik ben nog steeds van mening dat
mijn amendement meer helderheid biedt dan het amendement dat uiteindelijk
is aangenomen. Ik zeg dat ook nu weer omdat ik de minister vraag hoe ik een
uitspraak uit Flits, nummer 12, moet interpreteren. De schoolleiders zeggen
daarin dat er een zekere ruimte is ten aanzien van het volume. Daar schrikken
sommige scholen van. Wat wordt daarmee bedoeld? Het huidige aantal uren duidt
op de situatie sinds 1 augustus 2005. Meer kan, maar minder mag niet.
Het zou ook nu niet mogen, gezien de toelichting op het amendement. Hoe kan
er dan geschreven worden dat voor de tweede fase is afgesproken dat er een
zekere ruimte is ten aanzien van het volume? Wat betekent dat voor deze nota
van wijziging?Een kwart van de scholen doet intussen ervaring op met de beoogde nieuwe
mogelijkheden. Ik vind de bevindingen in de monitor enigszins verontrustend.
Op grond daarvan wil ik de wet wat later in laten gaan. Dat betekent niet
dat scholen niet door kunnen of dat nieuwe scholen niet kunnen deelnemen.
Die mogelijkheden zijn er al. Er moet echter eerst meer ervaring worden opgedaan.
De gesignaleerde problemen zijn immers groot. De scholen moeten nog een jaartje
doorgaan alvorens het opnieuw te bekijken. Ik stel ook voor om een aantal
meetbare gegevens in de monitor op te nemen. Die ontbreken op dit moment.
Ik noem bijvoorbeeld het aantal contacturen per vakdocent en de invulling
daarvan. Ik doel bij het laatste op de fysieke aanwezigheid. Een ander concreet
meetpunt is een inventarisatie van welke lesonderdelen uit de oude methodes
bij vakoverstijging worden overgenomen in het gezamenlijke programma. Daar
zit een zekere ruimte in. Het is goed om de kwaliteit op dit vlak in de gaten
te houden. Daarnaast is het goed om te meten wat de geïnvesteerde tijd
is in het ontwikkelen en het zich eigen maken van de benodigde vakkennis.
Wat houdt feitelijk genoten bijscholing in? Van deze punten wil ik over een
jaar graag een beter beeld hebben. Daarvoor heb ik het amendement op stuk
nr. 15 ingediend.Bij de basisscholen bestaat zogenaamd peilingsonderzoek van het Cito.
Nu er zo veel ruimte wordt gegeven aan scholen lijkt het mij goed om dit onderzoek
ook bij het voortgezet onderwijs te doen. Er ontstaan zo veel verschillende
manieren van les geven dat ik de minister vraag om met de Onderwijsraad te
overleggen om te komen tot een methode om "evidence-basedonderwijs"
te ontwikkelen en te meten. Ik suggereer om het Cito ook in het voortgezet
onderwijs een longitudinaal onderzoek te laten houden.Het ultieme ijkpunt, het eindexamen, ligt te ver weg om in de onderbouw
al voldoende richtinggevend te zijn. Ik vind dat ouders er bij de vernieuwing
van de onderbouw op moeten kunnen vertrouwen dat er geen onverantwoorde onderwijsexperimenten
met hun kinderen plaatsvinden. Op die vraag in het verslag antwoordt de minister
laconiek met een verwijzing naar rapporten en proefwerkcijfers. Die zeggen
alleen iets over niveau en kwaliteit van het onderwijs als die het resultaat
zijn van proefwerken die gebaseerd zijn op standaarden. Dat is niet het geval,
aangezien elke school een eigen standaard gaat ontwikkelen. Ik vraag de minister
om hiervan werk te maken. Ik heb gelezen dat er een project is voor standaarden
elektronisch leerdossier. Ik begrijp echter dat daarbij niet, zoals het Cito
doet, vergelijkenderwijs gezien kan worden waar een leerling in het leerproces
zit. Dat zit naar mijn informatie niet in de standaarden elektronisch leerdossier.
Doel is echter naar mijn idee een leerlingvolgsysteem waarbij leerresultaten
van leerlingen vergeleken kunnen worden. Het is voor de Kamer belangrijk om
te weten hoe het ELD voor het voortgezet onderwijs werkt en waarvoor het gebruikt
gaat worden. Wij juichen het toe als het is om "evidence-basedonderwijs"
te bevorderen. Als het is bedoeld om de gegevens te publiceren en om scholen
erop af te rekenen, zoals dat in Elsevier en in Trouw gebeurt op grond van
de eindexamencijfers, heeft mijn fractie daar heel grote bezwaren tegen. Wij
moeten er wat van kunnen leren. Het gaat er niet om scholen erop af te rekenen.Mevrouw Lambrechts (D66):Voorzitter. Ik zat nog even te herkauwen op de toetsen in de onderbouw,
naast het examen voor vmbo, havo en vwo. Begrijp ik het goed dat mevrouw Vergeer,
nu we eindelijk af zijn van de toetsen voor de basisvorming waar iedereen
knettergek van werd, voorstelt om die weer in te voeren?Mevrouw Vergeer (SP):Nee, ik heb ook beseft dat we niet terug moeten naar het programma van
de eisen van toetsen. Dat was inderdaad knellend, daardoor
werden de lessen veel te veel afgestemd op wat er werd getoetst. Ik doel op
longitudinale toetsen, waar de kinderen anoniem aan meedoen. Het is ook niet
de bedoeling dat scholen op basis daarvan aan de schandpaal worden genageld.
Maar ze moeten het wel mogelijk maken om, over de scholen heen, te zien hoe
de stand van het onderwijs is aan het eind van het tweede leerjaar en aan
het eind van het derde leerjaar, zoals ook gebeurt door het Cito in het primaire
onderwijs.Mevrouw Lambrechts (D66):De toetsen in de basisvorming waren ook uniforme toetsen over de gehele
breedte. Het enige verschil dat ik bij u hoor, is dat u vindt dat het anoniem
moet gebeuren. Voor het overige zie ik geen verschil.Mevrouw Vergeer (SP):Ik heb zelf als docent ook gewerkt met dit soort toetsen over scholen
heen. Het is daarbij niet de bedoeling dat naar de toets wordt toegewerkt.
Dat is ook niet goed mogelijk, omdat je niet weet wat er zal worden getoetst.
Je weet alleen wat de kerndoelen zijn voor het eind van het jaar, je weet
op welke pagina's in de boeken je moet zitten om aan de vereisten te voldoen.
Er wordt bekeken of dit alles in de praktijk leidt tot de hoeveelheid kennis
die het onderwijs volgens ons dient te genereren. Maar het heeft geen zin
om ervoor te oefenen.Mevrouw Lambrechts (D66):Het is me nu duidelijk wat u wilt. Het spreekt me niet aan.Mevrouw Vergeer (SP):Het is dus geen keurslijf, je moet er juist niet voor oefenen. De ene
methode moet hetzelfde resultaat kunnen opleveren als de andere methode.Mevrouw Kraneveldt (LPF):U doelt meer op een assessment dan op een toets van individuele leerlingen?Mevrouw Vergeer (SP):Je toetst kennis en vaardigheden waarvan het onderwijsveld en deskundigen
vinden dat die aan het eind van de derde klas bekend behoren te zijn. Maar
de weg ernaartoe, die doet er niet toe, die kan voor alle scholen verschillend
zijn.De minister heeft in de nota naar aanleiding van het verslag geschreven
dat de kerndoelen boven de didactische aanpak gaan. Ik was blij dat het er
zo in stond; het biedt namelijk houvast voor het tijdpad van de doorgaande
leerlijn en voorkomt al te grote verschillen tussen de scholen. Ik heb er
al op gewezen dat verhuizen voor leerlingen zo wel heel moeilijk wordt; het
is al moeilijk en kan nog veel moeilijker worden als we niet enigszins de
doorgaande leerlijn kunnen vasthouden.Ik hoop op een positieve reactie van de minister op mijn voorstel voor
een longitudinaal onderzoek.Mevrouw Hamer (PvdA):Voorzitter. Dit is niet het eerste overleg over dit onderwerp, maar waarschijnlijk
wel het laatste omdat het nu in een wetsvoorstel vastligt. Dat maakt volgens
mij meteen dat de spanning een beetje van het debat af is. Mijn fractie heeft
dan ook niet de behoefte om een uitgebreide verhandeling te houden over hoe
we hier gekomen zijn en wat er allemaal goed en niet goed is gegaan in het
verleden; daarover hebben we al uitgebreid gesproken. Ik zal daarom alleen
ingaan op een aantal zaken die wij in dit wetsvoorstel nog van belang vinden.
Ik heb al eerder aangegeven dat wij ons op hoofdlijnen in dit wetsvoorstel
kunnen vinden.Voor ons is nog steeds belangrijk dat in de onderbouw van het voortgezet
onderwijs fuikwerking wordt voorkomen en dat leerlingen niet op een te jonge
leeftijd een keuze moeten maken die verregaande beperkingen oplegt aan hun
toekomstige mogelijkheden. Dat betekent met andere woorden dat leerlingen
die in eerste instantie in de onderbouw geschikt lijken te zijn voor het beroepsonderwijs,
voldoende mogelijkheden moeten houden om alsnog over te stappen naar het algemeen
voortgezet onderwijs, en vice versa. Als deze overstapmogelijkheden voldoende
gewaarborgd blijven, kunnen wij ons voorstellen dat in de onderbouw meer wordt
ingespeeld op de verschillende wijzen waarop leerlingen leren. Dat betekent
voor de onderbouw van het vmbo meer praktijkgericht leren. Dat is overigens
niet nieuw, dat gebeurt inmiddels al op veel scholen, maar verdient een verdere
ontwikkeling. Ik heb de minister al vaker aangespoord om goed te kijken naar
wat in de laatste jaren van het basisonderwijs gebeurt en daarvoor een goede
overdracht, juist naar de onderbouw van het vmbo, te creëren.De minister stelt in haar antwoord op onze vraag naar die overstapmogelijkheden
in de nota naar aanleiding van het verslag, dat het onderwijs zodanig moet
worden ingericht dat met behoud van de keuzevrijheid de doorstroming naar
verschillende bovenbouwprogramma's wordt bevorderd – ik begrijp daaruit
dat zij het met mij eens is – en dat nadrukkelijk wordt vastgelegd dat
de schoolloopbaan niet definitief wordt bepaald in de eerste twee leerjaren.
Het is natuurlijk wel belangrijk om bij het specialiseren van die onderbouw
te bepalen op welke wijze die overstapkeuzes mogelijk zijn. Ik hoor graag
van de minister hoe zij daar in de praktijk invulling aan geeft en hoe zij
op dat punt handhaaft en controleert, zodat wij straks niet toch te maken
krijgen met leerlingen die meer kunnen maar niet terecht komen op de plek
in het voortgezet onderwijs waar zij thuis horen.De veranderingen die wij vandaag behandelen, worden terecht niet als een
soort onderwijsvernieuwing van bovenaf opgelegd. De minister bevestigt dat
in de nota naar aanleiding van het verslag. De winst van de Taakgroep Vernieuwing
Basisvorming is vooral geweest dat de veranderingen door de werkvloer zijn
voorgesteld en nu wettelijk worden ingebed. Zo gaat het soms in de samenleving
en dat is maar goed ook. Het is echter wel de vraag hoe de minister gaat bevorderen
dat wat nu tot stand is gekomen, leidt tot andere vernieuwingen. Het veld
is niet statisch en ook de komende jaren zullen in het onderwijs vernieuwingen
nodig zijn. Hoe wordt daaraan vorm gegeven? Welke overwegingen liggen ten
grondslag aan het feit dat wel specifiek middelen zijn uitgetrokken voor de
onderbouw van havo en vwo en niet voor de onderbouw van vmbo.Een van de vernieuwingen in de onderbouw is dat scholen in de praktijk
zijn gaan werken met kernteams en clustering van vakken. Dat heeft voor veel
kinderen het probleem van de vijftien vakken – die nu worden teruggebracht
naar ongeveer twaalf vakken – met de daarbij behorende veelheid aan
docenten opgelost. Wij vinden het belangrijk dat daarvoor wettelijk
ruimte wordt gemaakt via de bevoegdheidsregeling van de docenten. Over deze
bevoegdheidsregeling voor docenten bij vakoverstijgende aanpak merkt de minister
op dat de regeling voor vakkencombinaties slechts van overgangsrechtelijke
aard is. Wij weten graag wat dat betekent voor de toekomst. Natuurlijk mag
de vakbekwaamheid van docenten niet te grabbel worden gegooid, maar als na
het overgangsrecht al te strikt wordt vastgehouden aan de vakgebonden bevoegdheidseisen,
dan wordt het werken in kernteams moeilijk. Het was juist de bedoeling om
die ontwikkeling te stimuleren.Van belang blijft ook wie mag bepalen of een docent vakbekwaam is. Volgens
de geest van de wet BIO dragen de docenten zelf een belangrijke verantwoordelijkheid
om zijn of haar vakbekwaamheid te onderhouden. Als het bevoegd gezag om opportunistische
redenen docenten al te gemakkelijk bekwaam kan verklaren, dan wordt daarmee
het idee van de eigen verantwoordelijkheid van de professional ondergraven.
Bestaan er in het wetsvoorstel voldoende waarborgen om dit te voorkomen? Scholen
moeten op het gebied van de professionalisering van het onderwijspersoneel
beleid ontwikkelen. De AOb heeft ons een brief geschreven waarin wordt geadviseerd
om daar de professional goed bij te betrekken. De bond doet het voorstel voor
een professioneel statuut; ik vraag mij af of dat niet tot nieuwe bureaucratie
leidt. Het achterliggende punt van het op een goede manier betrekken van de
professional vind ik echter belangrijk en ik hoor graag de visie van de minister
daarop.Mevrouw Kraneveldt (LPF):Ik stel u graag een vraag over de definitie van het begrip "team".
De wet laat het aan de school om team of teams binnen de school te formeren.
Vindt u dat het mogelijk moet zijn voor een school om, wellicht uit gemakzucht
of vanwege de wens om flexibel te blijven, het hele docentenkorps tot team
te bestempelen zodat docenten kriskras in elkaars vakken kunnen lesgeven?
Of vindt u dat het team gezien moet worden als een clustering van vakken die
bij elkaar horen, bijvoorbeeld alle talen of alle bèta-achtige vakken?
Vindt u dat iemand die Nederlands gestudeerd heeft les moet kunnen geven in
wiskunde? Dat ligt niet in de rede maar kan in noodgevallen voorkomen.Mevrouw Hamer (PvdA):Ik denk dat je goed moet kijken waarvoor het team bedoeld is. In de praktijk
zullen docenten soms waarschijnlijk deel uitmaken van verschillende teams.
Net had ik het over het kernteam. In veel scholen is de ontwikkeling te zien
dat een aantal docenten zich over een bepaalde klas leerlingen ontfermt, bijvoorbeeld
in het eerste leerjaar. Daardoor is de overgang wat beter van het basisonderwijs,
waar je maar met één juf of meester te maken hebt, naar het
eerste jaar van de onderbouw, met een beperkt aantal docenten dat het kernteam
vormt. Dat is een vorm van teamvorming die zeer nastrevenswaardig is. Als
de school het wil, kan dit heel veel voordelen hebben voor de kinderen. Je
zult ook teams moeten hebben die zich bezighouden met de ontwikkeling van
een vak. Dat gaat dan misschien meer over de leerjaren heen. Bij vakbekwaamheid
hebben wij het over een docent die ook een ander vak gaat geven. Dan heb ik
het meer over de kernteams.Mevrouw Kraneveldt (LPF):Is het voor mevrouw Hamer acceptabel dat binnen een kernteam dat een bepaalde
klas onder zijn hoede heeft, een leraar Nederlands ook wiskunde geeft als
dat zo uitkomt? Vindt zij dat wenselijk? Dat heeft niets te maken met vakinhoudelijke
samenhang, namelijk dat je een ander vak geeft dat echt met je eigen vak te
maken heeft.Mevrouw Hamer (PvdA):Het hangt ervan af hoe een school het organiseert. Ik ken een aantal scholen
dat het op die manier doet. Zoals mevrouw Kraneveldt het nu voorstelt, klinkt
het alsof de betrokken leraren tegen hun zin wiskunde zouden moeten geven.
Het voorbeeld is niet zo gelukkig gekozen. Vaak bestaat zo'n team uit een
aantal docenten, waarbij op onderbouwniveau de leraar wiskunde misschien ook
een ander bètavak geeft en de docent Nederlands ook Engels of een andere
taal. Dat kan ik me heel goed voorstellen. Er moeten dan afspraken worden
gemaakt over de bevoegdheden. Dat gebeurt dan ook in dit wetsvoorstel. Als
scholen het op die manier willen inrichten en daarmee tegemoetkomen aan het
grote bezwaar tegen de basisvorming dat de kinderen met zo veel verschillende
gezichten te maken krijgen, zou ik niet weten wat daarop tegen is. Het eerste
jaar kan het worden beperkt tot een aantal docenten. Dat kan in het tweede
jaar worden opgevoerd zodat er een geleidelijke gewenning ontstaat. Wij moeten
ons niet bemoeien met hoe de scholen het doen. De voorbeelden die ik noem,
heb ik in de praktijk gezien. Ik vind het belangrijk dat de wet ruimte geeft
om datgene te laten plaatsvinden wat in de praktijk goed werkt.Mevrouw Vergeer (SP):Mevrouw Hamer noemde net het voorbeeld van een talendocent die een andere
taal gaat geven. Ik geloof dat zij zelf ook met talen te maken heeft gehad
als docent, hoewel ik kan mij vergissen, maar ik in ieder geval wel. Ik weet
ook nog wel hoe hard ik moest studeren op bijvoorbeeld een accent om de taal
goed te kunnen spreken. In dit wetsvoorstel is niets geregeld, behalve dat
men vertrouwt op de goede wil van iedereen die aanwezig is, schoolleiding
en docenten, om als je Engels geeft ook het Frans goed uit te spreken en alles
te weten wat je nodig hebt om boven de stof te kunnen staan. Moet er niet
iets anders komen, bijvoorbeeld een certificering of een toets op de vakbekwaamheid
van de leraar die een ander vak gaat geven?Mevrouw Hamer (PvdA):Dan gaan wij iets optuigen wat niet de bedoeling is. Mevrouw Vergeer heeft
net zelf gerefereerd aan de amendementen die ik met mevrouw Lambrechts heb
ingediend om de docenten daarin een plek te geven. Dat vind ik wel belangrijk.
Ik vind het belangrijk dat docenten meedenken over wie er tot het team behoren
en wie er aan welke klas hun vak geeft. Er moet betrokkenheid zijn van de
docenten bij de teams. Daartoe hebben wij een aantal amendementen ingediend.
Maar ik zou eerlijk gezegd niet weten wat een externe toets voor meerwaarde
oplevert. Uiteindelijk stellen wij bepaalde eisen aan die bevoegdheden. Dit
geeft ruimte om daar voor de onderbouw op af te kunnen wijken. Die ruimte
wil ik bieden. Ik wil de professional daarbij wel centraal stellen. Dat hebben
wij ook bij de Wet BIO gezegd en vandaar de amendementen die ik met mevrouw
Lambrechts heb ingediend.Mevrouw Vergeer (SP):Ik probeer mij dat concreet voor te stellen. Stel: ik ben
docent Engels. Mij wordt gevraagd om ook Frans te geven. Dat kan heel aardig
zijn, want dan kun je misschien wat dingen in elkaar schuiven, bijvoorbeeld
cultuur en Europa. Ik ben echter docent Engels en moet mij dat Frans eigen
maken. Dan zal er in dat team toch ook een vorm van toetsing moeten zijn of
ik daar wel goed genoeg in ben?Mevrouw Hamer (PvdA):Dat is ook precies wat wij in het amendement voorstellen. De docenten
toetsen elkaar daarop.Mevrouw Vergeer (SP):Het is toch niet normaal dat een school of andere docenten toetsen of
iemand bekwaam is? Daar heb je toch getuigschriften en een externe instantie
als een lerarenopleiding voor?Mevrouw Hamer (PvdA):U draait het nu om. Het principe is natuurlijk dat iemand bevoegd is om
een bepaald vak te geven. Wij zeggen nu alleen dat wij het in de onderbouw
zo hebben geregeld dat er een veelheid aan vakken is. Ik heb u zelf net horen
zeggen dat u in uw eigen plan voor het vmbo gekomen bent met het voorstel
om tot kernteams en bundeling van vakken voor de onderbouw te komen. Dit speelt
vooral in het vmbo heel sterk. Wij vinden dat een goede ontwikkeling. Dan
is het toch ook logisch dat wij de scholen – met name de professionals –
de ruimte geven om dat op een goede wijze te organiseren? Als het Frans van
een docent Duits zo abominabel is dat het niet te volgen is, dan vertrouw
ik erop dat de docent zelf zal zeggen "laat mij hier even buiten"
en dat anders de collega's dat zullen doen. Voor dat laatste regelen wij iets
in het amendement.De voorzitter:Mevrouw Vergeer mag nog één keer kort reageren.Mevrouw Vergeer (SP):Ik denk dat wij onderscheid moeten maken tussen het lage niveau van de
basisberoeps en bijvoorbeeld de tweede klas van het gymnasium, waarvoor de
wet deze mogelijkheden ook schept. Daar is toch een ander vereiste voor nodig.
Als iemand een abominabele uitspraak Frans heeft, dan stel ik mij voor dat
de scholen hoe langer hoe meer gaan werken met ICT. In dat geval gebeurt er
precies wat wij niet willen, namelijk dat de docent geen vakdocent meer is,
maar een begeleider gaat worden van de leerlingen die hun eigen leeromgeving
aan het creëren zijn en zelf hun stof moeten verwerven. Het is goed om
met koptelefoons te werken, maar dat is alleen ondersteunend. De leraar hoeft
de vakkennis niet meer in huis te hebben. Dat is wat ik voorzie. Graag uw
mening daarover.Mevrouw Hamer (PvdA):Ik voorzie dat eerlijk gezegd helemaal niet. Ik ben op veel scholen geweest
die verschillende vormen hanteren om tot die kernteams te komen. Ik heb eerlijk
gezegd nog nooit gemerkt dat zij daar ICT bij inzetten. Ik hoor eerder het
tegendeel, namelijk dat zij te weinig middelen hebben om ICT op een volwaardige
en goede manier te gebruiken. Dat probleem lijkt zich dus al helemaal niet
voor te doen. Uit uw vraag blijkt bijna dat u niet vertrouwt op die professionals.
Op de vraag of het schoolbestuur of het bevoegd gezag het allemaal goed regelt,
vinden wij elkaar. Daarom heb ik ook dat amendement met mevrouw Lambrechts
ingediend om de professionals daar zelf een belangrijke rol in te geven. Ik
ga dus niet zo ver als u en zeg dus niet dat het extern getoetst moet worden.
Ik ga ook niet zo ver als u en zeg dus ook niet dat ik er wantrouwig tegenover
sta. Ik heb het idee dat die professionals daartoe goed in staat zijn, mits
zij daarvoor een positie krijgen – en die krijgen zij via ons amendement –
om dat op die school te kunnen regelen.Mevrouw Vergeer (SP):Wantrouwen is het niet...De voorzitter:U hebt het woord niet, maar mijnheer De Vries.De heer Jan de Vries (CDA):Komt mevrouw Hamer nog terug op de amendementen op stukken nrs. 17 en
18 of is dit haar toelichting?Mevrouw Hamer (PvdA):Ik heb mevrouw Vergeer uitgebreid geantwoord, dus ik heb er niet veel
meer aan toe te voegen.De heer Jan de Vries (CDA):Natuurlijk hebben leraren altijd een oordeel over de vaardigheden en bekwaamheden
van collega-leraren. Daarin zijn zij niet anders dan Kamerleden of dan wie
dan ook. De vraag is echter of je daar ook een formele verantwoordelijkheid
aan moet verbinden en dat je leraren ook een verantwoordelijkheid geeft bij
het beoordelen van bekwaamheden van collega's. Waarom hebt u er samen met
mevrouw Lambrechts voor gekozen om dat zelfs wettelijk te borgen?Mevrouw Hamer (PvdA):Het is interessant dat u dat vergelijkt met Kamerleden. Dat lijkt mij
toch een ietwat andere situatie. Wij zitten hier immers voor verschillende
partijen. Daar gaat uw vergelijking al mank. Hoewel het buitengewoon interessant
zou kunnen zijn om eens wat te zeggen over de vakbekwaamheid van de collega's
uit bijvoorbeeld de CDA-fractie. Maar laat ik mij niet laten verleiden.Wij hebben daarvoor gekozen omdat wij in de Wet BIO als uitgangspunt hebben
genomen dat de professional zelf een heel belangrijke verantwoordelijkheid
heeft in het waarborgen van de vakbekwaamheid. Ik denk dat een bevoegd gezag
toch te ver af kan staan van de dagelijkse praktijk. Ik heb de precieze tekst
van het amendement hier niet bij mij, maar wij hebben heel zorgvuldig geregeld
waar de bevoegdheden van de docenten precies liggen. Het is voor een groot
deel adviserend, maar ik vind dat advies wel belangrijk. Die docenten staan
dicht bij elkaar. Zij vormen dat team. Zij moeten tegen elkaar kunnen zeggen:
jij moet op dit of dat punt wat gaan bijspijkeren. Dat vind ik belangrijk.
Wij hebben het er in veel debatten en algemene overleggen over gehad dat de
professionals een grotere rol moeten krijgen. De Handelingen staan er vol
van. Door dit in de wet te verankeren, maken wij het mijns inziens makkelijker
voor de professionals om elkaar daarop aan te spreken. Zij weten dan immers
dat zij dat mogen.De heer Jan de Vries (CDA):Dat kan nog wel eens tot pijnlijke situaties leiden, waarbij teams een
oordeel hebben over bekwaamheden van collega's die misschien willen toetreden
tot dat team. Dat kan nog wel eens tot spanningen leiden. Waarom bemoeien
wij ons op deze manier met de vraag hoe scholen dat zelf organiseren?
Ik citeer uw woorden van zojuist.Mevrouw Hamer (PvdA):Ik leg niet vast hoe die teams tot stand moeten komen. Ik leg ook niets
vast over docenten die de vakbekwaamheid al hebben. U moet het niet groter
maken dan het is. Wij hebben het erover dat de collega's een adviserende rol
krijgen ten opzichte van leraren die een ander vak geven dan waar zij voor
bevoegd zijn. Laten wij eerlijk zijn. Als wij dat niet doen en het is toch
zoals u net in dat voorbeeld zei: wat gaat er dan gebeuren? Dan treedt je
toe tot een team terwijl de rest je niet ziet zitten. Dat is toch ook niet
wenselijk?De heer Jan de Vries (CDA):Precies daarom regelen wij hier niets wat ook in goed overleg binnen scholen
zelf tot stand kan komen. De vraag is of wij dat nu wettelijk moeten regelen.Mevrouw Hamer (PvdA):Wel als het onderwijsveld en met name de docenten zelf daarom vragen.
De AOb gaat nog vele malen verder en wil een statuut waarin dit soort zaken
wordt geregeld. Dat vind ik eerlijk gezegd weer net iets te ver gaan. Op dit
punt wil ik het team van professionals een adviserende rol geven. Dan geef
je ze ook positie en ik herhaal: als je het niet regelt, gebeurt het toch,
maar dan gaat het op een manier waarbij niet meer bespreekbaar is wat je alsnog
zou kunnen doen om wel tot dat team te behoren. Ik denk dat je hiermee een
stukje garantie geeft aan de professional. Ook u hebt uw mond vol over hoe
de professionals een betere plek moeten krijgen in dit hele bestel. Met dit
amendement krijgen zij die plek. Ik denk dat ik mijn verdere opmerkingen op
dit onderdeel kan laten.Een ander onderwerp dat bij dit wetsvoorstel naar voren komt, is de reductie
van het aantal kerndoelen. Wij vinden dat een goede zaak. Ik wil echter toch
aandacht vragen voor het vak geschiedenis. De heer De Vries noemde al de positie
van de holocaust. Met mijn collega Verbeet heb ik destijds vragen gesteld
om ervoor te zorgen dat dit goed in de kerndoelen terecht zou komen, wat volgens
mij uiteindelijk wel gebeurd is. Toch valt mij op dat de minister bij het
vak geschiedenis gedetailleerder is in de beschrijving van de kerndoelen dan
in de andere vakken. Ik zou graag van haar horen waarom zij dat doet. Dat
wil ik niet omdat ik het er per definitie mee oneens zou zijn. Het lijkt mij
goed om in de geschiedenis van dit wetsvoorstel vast te leggen waarom dat
voor dit vak zo is.De vraag is hoe de uitwerking van mijn initiatiefwetvoorstel over actief
burgerschap en sociale integratie goed kan worden vastgelegd. Ik ben er niet
helemaal van overtuigd dat wij dat, zoals de minister zegt, moeten laten afleiden
uit de kerndoelen. Ik meen dat zij bij de behandeling van het initiatiefwetsvoorstel
zei dat burgerschapsvorming haar uitwerking moet krijgen in de kerndoelen.
De vraag is of wij daaruit voortvloeiend de ontmoetingsfunctie niet wat beter
kunnen verankeren. Wij zullen nog apart spreken over de kerndoelen. Het is
moeilijk om dat nu al te doen omdat wij deze nog niet helemaal kennen. Wij
kunnen in dit debat wel bezien waar wij elkaar kunnen vinden. Dat scheelt
straks tijd.Ik had verwacht dat de discussie over onderwijstijd het belangrijkste
deel van dit debat zou vormen. Het voorstel om scholen de mogelijkheid te
bieden om met een bandbreedte te werken, vond ik interessant. Wij komen immers
allemaal in de praktijk tegen dat de norm van 1067 uren moeilijk handhaafbaar
is binnen de wijze waarop het onderwijs nu is georganiseerd. Wij willen echter
de norm niet ook niet naar beneden bijstellen. De wens is eerder om het aantal
onderwijsuren te verhogen dan om het te verlagen.Ik was wat verrast dat het voorstel van de coalitiepartijen niet eerst
hier is besproken, maar gelijk in een amendement is opgenomen. Ik heb het
gevoel dat ik en de minister voor een voldongen feit worden gesteld door de
coalitiefracties. Zeker nu het zo helder is toegelicht door de heer De Vries.
Ik weet niet zo goed waar de ruimte zit bij de Kamer. Ik had graag nog een
debat willen voeren over het voorstel van de minister, ook omdat het door
de scholen wordt ondersteund. Zij stellen daarbij overigens heel nadrukkelijk
dat zij het aantal onderwijsuren eigenlijk niet willen verlagen, maar dat
zij een praktisch voorstel willen maken. Ik denk overigens niet dat het voorstel
uit het wetsvoorstel ertoe zal leiden dat alle scholen op de ondergrens gaan
zitten.De heer Jan de Vries (CDA):Het mooie is dat amendementen onderdeel uitmaken van de beraadslaging.
Totdat erover is gestemd, is dat het geval.Mevrouw Hamer (PvdA):Dat klopt.De heer Jan de Vries (CDA):Als u met de indieners van het amendement wilt overleggen over een minimale
norm van 1067 uren en de bandbreedte wilt schrappen zodat er geen tweede norm
van 1000 uren ontstaat, zouden wij eruit kunnen komen.Mevrouw Hamer (PvdA):U begrijpt mij totaal verkeerd. Ik vind juist de combinatie van een norm
met een brandbreedte interessant. Het uitgangspunt is dan vastgelegd, maar
er wordt ruimte gegeven om de norm in de praktijk uitvoerbaar te maken. Dat
vond ik het interessante van het voorstel van de minister. U doet wat anders,
namelijk middelen. Ik kan ook optellen en aftrekken. U komt inderdaad op een
gemiddelde uit, maar daarmee haalt u het eigenlijke streven weg.De heer Jan de Vries (CDA):Nee.Mevrouw Hamer (PvdA):Dat is het gevolg van uw amendement. U gaat op een lager getal zitten.De heer Jan de Vries (CDA):Het amendement middelt niet. De formule is 39/40ste van 1067 omdat wij
ook erkennen dat er in de praktijk sprake is van 39 onderwijsweken.Mevrouw Hamer (PvdA):Maar 1040 ligt ook gewoon tussen 1000 en 1067.De heer Jan de Vries (CDA):Uw rekenvaardigheden zijn misschien nog niet helemaal op orde. Ik zal
daar verder geen oordeel over geven, want dat zou maar tot onderlinge spanningen
leiden.Mevrouw Hamer (PvdA):Ik ben een alfa, dat weet u. Toch ligt het er echt tussen, zo veel weet
ik er wel van.De heer Jan de Vries (CDA):Het ligt ertussen, maar het is zeker geen gemiddelde. U ontkent dat het
met het introduceren van een bandbreedte wel degelijk mogelijk
is dat veel scholen op de ondergrens ervan gaan zitten en daarmee per saldo
2,5 week minder onderwijs bieden dan zij nu wettelijk verplicht zijn.Mevrouw Hamer (PvdA):Ik deel uw wantrouwen jegens scholen en uw veronderstelling dat zij op
1000 uren gaan zitten niet. Ik kan voorspellen noch ontkennen wat in de praktijk
zal gebeuren wanneer de bandbreedte wordt ingevoerd. Ik kan niet iets ontkennen
dat nog in de toekomst moet plaatsvinden. Ik deel niet de uitgangspositie
van de heer De Vries, dat het dan wel zo zal gaan, mede omdat ik heb gemerkt
dat op scholen echt een discussie op gang is gekomen over het feit dat er
veel wordt geklaagd over de hoeveelheid dagen en weken die vrij worden gegeven.
Dat is maar goed ook. Ik zou wensen dat hiernaar kritischer wordt gekeken.
Soms hoor ik dat kinderen in de zomer meer dan tien weken geen school hebben.
Dat is absurd. Naar mijn mening is dat helemaal niet nodig. Zaken die moeten
worden georganiseerd om de school op gang te krijgen, zoals vergaderingen
over roosters en boeken, moeten in minder tijd kunnen worden georganiseerd.
Wij moeten oppassen dat wij ons toch weer niet met zaken gaan bemoeien, waarmee
wij ons niet wilden bemoeien. Ik zou een discussie over de bandbreedte interessant
hebben gevonden. Ik begrijp dat wij nu de ruimte hebben gekregen dat het amendement
van de coalitiepartijen weliswaar een meerderheid heeft, maar ook weer kan
worden ingetrokken. Dat maakt het antwoord van de minister iets relevanter
dan het aan het begin van dit debat leek.Een belangrijk punt in de onderbouw betreft de individuele begeleiding
van leerlingen en de groepsgrootte. Dit geldt in het bijzonder in het vmbo
en speelt vooral voor leerlingen op de beroepsgerichte leerweg. Wij vinden
in het wetsvoorstel niet veel terug over de individuele begeleiding en de
groepsgrootte. Ik geef toe dat het wetsvoorstel zich hiervoor misschien niet
in alle opzichten leent, maar ik acht het toch belangrijk om dit wetsvoorstel
niet te behandelen zonder ook hieraan aandacht te besteden. Wij kunnen nog
zoveel ruimte regelen ten aanzien van de manier waarop scholen met kernteams
en klassen kunnen opgaan, maar de kern van de problematiek op het vmbo is
vooral hoeveel begeleiding de kinderen krijgen. In het verleden heb ik enige
malen moties ingediend over leerlingenbegeleiding. Er is geld voor uitgetrokken.
Ik hoor vaak dat het geld niet terecht komt op de plek in de school waar dat
zou moeten. Ik wil graag van de minister vernemen hoe zij de komende tijd
met de problematiek van de groepsgrootte en leerlingbegeleiding zal omgaan.Bij de behandeling van de Wet BIO hebben wij aandacht gevraagd voor de
mogelijkheid om ervaren pabo-leerkrachten in te zetten in de onderbouw van
vooral het vmbo. In het bijzonder in de kernteams kunnen zij een heel belangrijke
rol vervullen, omdat zij vanuit hun basisschoolervaring gewend zijn om meerdere
vakken te geven. Bij de behandeling van de Wet BIO heeft de minister mij toegezegd
dat de praktijk van het aanvragen met de vele ontheffingen, zal worden vereenvoudigd.
Ik wil haar vragen of dat inmiddels is gebeurd en op welke andere wijze wordt
bevorderd dat meer docenten uit het basisonderwijs een plek kunnen vinden
op het vmbo. Wij weten immers dat op het vmbo het lerarentekort de komende
jaren een groot probleem zal worden.Het is heel belangrijk dat leerkrachten in de onderbouw veel contact hebben
met de ouders. Dat geldt in het bijzonder voor de coördinerend docent
van een bepaalde klas. Wij hebben al eens eerder gevraagd of het contact met
de ouders niet in de formatie moet worden meeberekend. Het lijkt nu een extra
taak te zijn die er bij komt. Zeker het eerste contact met de ouders en de
betrokkenheid van de ouders bij de kinderen worden steeds meer gewoon reguliere
onderdelen van het werk van de coördinerende klassedocent.In het wetsvoorstel staat evenmin iets over de relatie met het jeugdmaatschappelijk
werk. In de onderbouw is dit echter wel een belangrijk punt. De minister heeft
eerder gezegd voornemens te zijn om daarvoor het een en ander te regelen.
Wij hebben gisteravond op de televisie gezien dat de minister plannen daarvoor
heeft. Ik zou deze gelegenheid willen gebruiken om de minister te vragen wat
concreter te zijn over haar voornemens in dezen.De heer Van der Vlies (SGP):Mevrouw de voorzitter. Het voorliggende wetsvoorstel bewerktstelligt een
aanzienlijke flexibilisering van de regelgeving voor de onderbouw van het
voortgezet onderwijs. Scholen krijgen beduidend meer mogelijkheden om, uiteraard
binnen de wettelijke kaders, het onderwijs naar eigen inzicht te organiseren
en inhoud te geven. Daarmee past het onderhavige wetsvoorstel in een reeks
van maatregelen die beogen het zwaartepunt van de beleidskeuze te verleggen
van de overheid naar het schoolniveau. De SGP-fractie heeft die beleidslijn
steeds gesteund en is daarom ook blij met de hoofdlijn van het voorliggende
wetsvoorstel.Het onderwijsveld is er duidelijk aan toe om die grotere verantwoordelijkheid
te gaan dragen. Betrokkenen binnen en buiten de school hebben daarbij hun
eigen positie door middel van medezeggenschap en horizontale verantwoording,
een thema waarover wij binnenkort fundamenteel komen te spreken.Het is al gememoreerd, wij hebben enkele malen overleg gevoerd over de
voorgenomen wijzigingen in de regeling van de onderbouw van het voortgezet
onderwijs, onder andere naar aanleiding van evaluaties.Het lijkt mij niet erg zinvol om nog eens uitvoerig stil te gaan staan
bij de vraag of met dit wetsvoorstel de basisvorming wel of niet wordt afgeschaft
en als mislukt zou moeten worden gekwalificeerd. Ik herinner mij de behandeling
van het wetsvoorstel inzake de basisvorming nog als de dag van gisteren. Het
ging inderdaad om een betere borging van gelijke uitgangsposities voor leerlingen,
ongeacht hun kenmerken zover die sociologisch zouden zijn bepaald door bijvoorbeeld
hun thuismilieu; geen segmentering. Toen was de vraag al of het niet te veel
een eenheidsworst zou worden en of er geen ruimte moest zijn voor voldoende
differentiatie. Er is uitvoerig gesteld dat het meer ging om de attitude en
het proces dan om een programma of zoiets. De VVD-fractie heeft toen als enige
fractie in dit huis tegen gestemd. Ook de SGP-fractie was aanvankelijk best
kritisch, maar toen er gedurende de wetsbehandeling het een en ander werd
geregeld en veiliggesteld, heeft zij uiteindelijk wel vóór gestemd,
juist vanwege het proceskarakter. Zij zou haar aversie niet
overwonnen hebben als het zonder meer als een vaststaand programma was ingericht.De vraag of de basisvorming wel of niet wordt afgeschaft en dus als mislukt
terzijde wordt gelegd – de juichtoon van collega Balemans om zo te zeggen –
is niet eenvoudig met ja of nee te beantwoorden. Wat is intussen in die scholen
gebeurd? Om die vraag te beantwoorden, had ik de verwijzing naar de attitude
en het proceskarakter nodig. Daaraan is door de scholen wel gewerkt. Er zijn
scholen die daarmee een heel eind zijn gekomen en winst hebben geboekt voor
de leerlingen, voor het onderwijs en voor de ouders. Die winst hoeft niet
te worden opgegeven. Die gaat ook niet verloren. Immers, scholen kunnen de
lijn doortrekken, maar nieuw is wel dat zij kunnen kiezen. Er wordt ze geen
onderwijsmodel opgedrongen, maar er wordt ruimte gecreëerd om eigen afwegingen
te maken. Zo kunnen scholen voldoende en effectief inspelen op de kenmerken
van de leerlingen en op de omgeving van de school. Verder kunnen scholen ook
een profilering ten opzichte van elkaar nastreven. Dat is tegenwoordig niet
meer verboden. Er blijft wel een gemeenschappelijke basis voor alle leerlingen.
Dat was de grondgedachte van de basisvorming. Het gedachtegoed van de basisvorming
wordt dus niet geheel verlaten. Wel is het wat ons betreft terecht dat men
meer oog heeft voor het belang van de afzonderlijke leerling, dus ook voor
differentiatie op leerlingniveau en voor maatwerk.Voorzitter. Met de voorgenomen regeling wordt volstaan met globaal geformuleerde
kerndoelen. Dat is prima. Daarover ging de discussie in de jaren tachtig en
negentig, maar laten wij niet te precies zijn, want daarmee dwing je mensen
in een keurslijf. Laten wij er wel voor zorgen dat de kerndoelen inhoudelijk
zo zijn geformuleerd dat zij iets voorstellen. Tegelijk moeten zij zo globaal
zijn dat iedereen ermee uit de voeten kan zonder dat zich verlies aan kwaliteit
of wat dies meer zij voordoet. Ik vind het een goede ontwikkeling dat de kerndoelen
globaal geformuleerd worden. Over de kerndoelen sec komen wij nog te spreken,
maar over de substitutiebepaling wil ik nog een opmerking maken. Die vormde
indertijd bij de wetsbehandeling een van de bouwstenen voor het draagvlak
voor deze wet. Ik erken dat naarmate de kerndoelen globaler worden geformuleerd
minder gauw een beroep zal worden gedaan op de substitutiebepaling. Echter,
het zou voor mij wat snel gaan als die bepaling nu al uit de wet werd geschrapt.
Wie zegt mij dat wij niet ooit weer in de sfeer komen waarin strikte formulering
van kerndoelen of onderdelen van kerndoelen wordt gewenst? Dan zou je zo'n
instrument node kunnen missen. De minister erkent de betekenis van deze bepaling,
maar volgt de redenering die de substitutiebepaling overbodig maakt. Voor
die inschatting heb ik begrip. Echter, gaan wij daar wel over? Zijn het niet
eerder de scholen die hierover een oordeel moeten hebben? Het gaat hierbij
immers om de bescherming van de inrichtingsvrijheid. Daarvoor is die bepaling
er gekomen. Scholen kunnen ook het beste zelf beoordelen of zij spanning ervaren.
Is de minister dat met mij eens? Wij maken ook geen wetgeving voor situaties
waarin alles altijd goed gaat. De kwaliteit van de wet moet zich juist bewijzen
als zich problemen voordoen. Het is niet uitgesloten dat ooit kerndoelen weer
strikter worden geformuleerd, al zullen wij daar dan wel zelf bij zijn.De heer Jan de Vries (CDA):U zegt dat het ter beoordeling van de scholen zelf is of zij spanning
ervaren. Hebt u begrepen dat schoolbesturen of schoolorganisaties reeds spanning
ervaren op grond van de voor ons liggende conceptkerndoelen in relatie tot
het voorstel van de minister om de substitutiebepaling te schrappen?De heer Van der Vlies (SGP):Ik heb zojuist gezegd een beginnend begrip te hebben voor de inschatting
van de minister dat deze bepaling niet meer nodig is, lettend op de contouren
van de kerndoelen die nu in de bijlage bij de nota naar aanleiding van het
verslag zijn genoemd. Hierover komen wij nog nauwkeurig te spreken. Ik wijs
er evenwel op dat zich bij de discussie over de kerndoelen een pendelbeweging
voordeed. Nu kennen wij de situatie dat het in de beleving van de scholen
ooit weer nodig kan zijn om een voorbehoud te maken, om een eigen weg te gaan
met de toetsing van de inspectie. Het model hield namelijk toetsing door de
inspectie in. Het moet geen vluchtroute worden voor minder dan wat wij met
elkaar aan kwaliteit en inhoud willen. Het gaat om een substitutiemodel, maar
het moet wel een adequate substitutie zijn. Stel je voor dat je weer in zo'n
ontwikkeling terechtkomt. Je hebt het eerst weggedaan en vervolgens moet je
het maar weer in de wet ingeplugd zien te krijgen. Dat is vaak een heel karwei.
Ik vraag mij dus af waarom de substitutiebepaling nu al weggedaan wordt. Ik
heb een amendement hierover in concept klaar liggen.De mogelijkheid voor leraren om in de onderbouw te worden ingezet wordt
verbreed met de zogeheten kernteams. Voorwaarde is dat er voor elk van de
vakken een bevoegde docent bij betrokken is die voor dat vak ook een toezichthoudende
rol heeft. Op die manier wordt de kwaliteit van het onderwijs gewaarborgd.
De SGP-fractie kan zich op zichzelf in die praktische aanpak vinden, maar
het dient absoluut vast te staan dat er sprake is van voldoende kennis en
vaardigheden. De docenten dienen bekwaam te zijn; zij moeten als het ware
boven de stof staan. In de praktijk kunnen zich natuurlijk best situaties
voordoen die niet als optimaal te kwalificeren zijn. Allerlei mogelijke praktische
knelpunten zijn door collega's voor mij benoemd. Ik had er ook een paar genoteerd.
Ik vraag de minister om een reactie op de genoemde knelpunten. Het mag niet
zo zijn dat van lieverlee de uitzondering regel wordt en leerlingen dan les
krijgen van een docent die als onbevoegd te kwalificeren is. Dat zou een verkeerde
ontwikkeling zijn. Tegelijk vinden wij ook dat de scholen zich daarover een
eigen oordeel kunnen vormen en daarover ook verantwoording hebben af te leggen.Mevrouw Vergeer (SP):De heer Van der Vlies zei terecht dat de docenten boven de stof moeten
staan, maar wie gaat dat toetsen?De heer Van der Vlies (SGP):Ik heb het interruptiedebat tussen mevrouw Hamer en mevrouw Vergeer aangehoord
en daarbij gedacht: hebben wij nog wel enig vertrouwen in de schoolbesturen
en de schoolleidingen? Op voorhand heb ik dat vertrouwen wél, totdat
onverhoopt het tegendeel blijkt. Een schoolbestuur en een schoolleiding die
docenten willen inzetten op vakgebieden waarvoor zij geen bevoegdheid hebben,
betrachten wijsheid als zij daarover met een bepaald kernteam in gesprek
gaan. Ze moeten zich gelegen laten liggen aan het oordeel van dat team. Ik
zou bepaald niet de kant willen opgaan waarin dit bindend wordt. Dan timmer
je de ruimte die wij nu juist willen maken, weer dicht. Kan mevrouw Vergeer
het zich voorstellen dat voor een bepaald vak in een bepaalde groep iemand
wordt aangezocht die daar naar het gevoelen van de omgeving binnen die school
totaal niet voor geknipt is? Zo gaat dat toch niet?Mevrouw Vergeer (SP):Het amendement-Hamer/Lambrechts voorziet erin dat er per school op heel
verschillende manieren kan worden vastgesteld wat de deficiënties van
bepaalde docenten zijn. Dat hangt natuurlijk heel erg af van de manier waarop
het vakoverschrijdend lesgeven wordt ingericht. Vervolgens komt de vraag aan
de orde of er dan nog een objectieve toets mogelijk is. Of moeten wij dat
helemaal loslaten?De heer Van der Vlies (SGP):Maar er is altijd wel iemand die voor dat gebeuren verantwoordelijkheid
draagt en zich ook te verantwoorden heeft. Dus binnen het totale bouwwerk
van de schoolgemeenschap is er niemand vogelvrij. De school heeft zich te
verantwoorden voor het gevoerde beleid en de geleverde prestatie. Daar verandert
dus niets in.Mevrouw Vergeer (SP):Dan lijkt het mij dat wij de lerarenopleidingen wel kunnen afschaffen
in uw visie. Schoolbesturen maken het dan zelf wel uit.De heer Van der Vlies (SGP):Nee, ook mijn ideaal is bevoegde en vooral bekwame docenten. Dat het niet één
op één loopt, dat weten wij met elkaar. Je hebt onbevoegde maar
bekwame docenten en onbekwame maar wel bevoegde docenten. Het is wel zaak
ze zo dicht mogelijk bij elkaar te krijgen en te houden. Dit is daarop een
inbreuk. Dat erken ik. Het moet ook niet ongelimiteerd kunnen gebeuren. Het
moet gereglementeerd worden en daar zijn wij nu mee bezig. Die ruimte wil
ik graag in goed vertrouwen aan de scholen laten. Wee je gebeente als die
scholen niet presteren. Dan zullen ze daarop aangesproken worden. Maar dat
systeem geven wij toch niet uit handen?Mevrouw de voorzitter. Mijn laatste punt betreft de onderwijstijd. Het
thema onderwijstijd wil ik niet verder problematiseren. Een bepaalde bandbreedte
voor scholen is gezien hun relatief autonome positie, zeker acceptabel, maar
het ligt tegelijk voor de hand dat daarbij het huidige aantal klokuren, te
weten 1067, als uitgangspunt is genomen. Ook hierbij geldt dat scholen uiteraard
in verantwoordelijkheid, waarop ze aanspreekbaar zijn, en in samenspraak met
betrokkenen gebruik dienen te maken van hun mogelijkheden, onder en na schooltijd.
Daarover is er in de achterliggende decennia wel een ontwikkeling geweest
die, zo moet worden erkend, tot steeds meer druk leidde op het geven van les.
Maar goed, scholen en teams zijn verantwoordelijk. Er zal dus in de toekomst
veel beter gehandhaafd moeten worden. De actuele situatie op dit punt is,
dat scholen te vaak de wettelijke norm niet halen. Dat is ook voor mijn fractie
onacceptabel. Ik sluit mij dan ook aan bij de cri de coeur van collega Jan
de Vries toen hij een citaat aanhaalde van een meisje dat aan het freewheelen
was. En dat kom je best wel vaak tegen, zo niet bij je eigen kinderen maar
dan toch wel bij je kleinkinderen, zo zeg ik in mijn geval. Dat moet niet
kunnen. De scholen moeten daar dan ook stevig op worden aangesproken. Gelukkig
hebben de onderwijsorganisaties op dit punt hun verantwoordelijkheid al vorm
en inhoud gegeven. Het moet voor scholen volstrekt helder zijn wat onder onderwijstijd
wordt verstaan en dat de desbetreffende norm ook gehaald wordt. Er zijn dus
te veel signalen dat het daaraan helaas nog schort. De retorische vraag is
dan wat de minister daaraan wil gaan doen.De heer Jan de Vries (CDA):De heer Van der Vlies zegt dat het voor scholen volstrekt helder moet
zijn wat onder onderwijstijd en de daarbij horende norm moet worden verstaan.
Wat is in de ogen van de heer Van der Vlies de minimale norm in het voorstel
dat de regering doet? Is dat 1000 uur of 1067 uur?De heer Van der Vlies (SGP):Ik heb gezegd dat er terecht wordt uitgegaan van de norm van 1067 uur.
U peutert daar één schoolweek van af. Dat zou realistisch kunnen
zijn, maar het is eigenlijk een concessie.De heer Jan de Vries (CDA):Dat is een reactie op het amendement dat wij hebben ingediend. Ik heb
gevraagd wat in de visie van de heer Van der Vlies de minimumnorm is. Is dat
1000 uur of 1067 uur?De heer Van der Vlies (SGP):Er wordt een bandbreedte voorgesteld rondom die norm. Dat zal wat flexibiliteit
voor de schoolorganisatie met zich brengen en dat kan nuttig zijn. Ik erken
dat, als wordt uitgegaan van de ondergrens van 1000 uur, die eenvoudig als
standaard zal worden gehanteerd. Daarvan ben ik geen voorstander. Ik pleit
er dus voor om zo dicht mogelijk bij de norm van 1067 te blijven. Het amendement-De
Vries leidt tot de discussie of die veertigste schoolweek kan worden geschrapt
zonder dat iets wordt afgedaan aan de kwaliteitseis.Mevrouw Lambrechts (D66):Voorzitter. Wij hebben al discussies gevoerd over de zin van de basisvorming.
Ik zal die niet herhalen en de koe bij de hoorns vatten.Wij hebben een aantal bedenkingen bij dit wetsvoorstel. De reden daarvoor
is niet dat dit aan scholen meer keuzevrijheid geeft en evenmin dat dit meer
variatie biedt op het terrein van werkvormen, didactiek en niveau. De reden
is ook niet dat de ene school misschien een iets ander vakkenpakket aanbiedt
dan de andere. Die zaken juichen wij zelfs toe, mits doorstroom en overstap
naar het vervolgonderwijs niet worden tegengehouden. Wij zijn nooit grote
voorstanders geweest van eenheidsworst, maar wij geven wel de voorkeur aan
kwaliteit en waarborging daarvan. Niet goed aan dit wetsvoorstel is dat onder
het mom van een grotere vrijheid voor scholen ten aanzien van de inhoud van
het onderwijsprogramma en de werkwijze, waarschijnlijk meer vrijheid zal worden
gegeven om minder onderwijs aan te bieden. Dat onderwijs zal bovendien kwalitatief
minder zijn. Dat vinden wij problematisch. Ik waag een poging om dat risico
te verminderen en hoop dat de minister haar gedachten daarover zal laten gaan.Er wordt voorgesteld om een bandbreedte aan lesuren en begeleid onderwijs
in te voeren. Het minimum zal 1000 uur zijn en het maximum 1134 uur. Dat klinkt aardig, want het vermoeden bestaat dat er iets te kiezen valt. Dat
is echter de vraag. De bekostiging is en blijft immers gebaseerd op 1067 uur.
Wie meer uren geeft, is dus een dief van zijn eigen portemonnee. Daarbij komt
dat ik de indruk heb dat scholen al heel veel moeite moeten doen om het huidige
aantal verplichte uren, namelijk 1067, te bekostigen. Ik heb dus niet de hoop
en de verwachting dat scholen meer uren willen en kunnen draaien. Hoe moeten
zij dat in vredesnaam doen? Ik ben het met de heer Van der Vlies eens dat
het minimum waarschijnlijk het maximum zal worden. De stelling dat minder
onderwijs beter onderwijs zal opleveren, onderschrijven wij niet. Wij pleiten
er niet voor om meteen van de minimumnorm uit te gaan. De heer De Vries heeft
daarover mede namens ons een amendement ingediend.Kan de minister de rekensom voor die bekostiging nog eens maken? Als 1067
de norm is, moeten die uren redelijkerwijs kunnen worden bekostigd. Dan moet
worden uitgegaan van een situatie waarin onderwijs wordt gegeven door bekwame
en bevoegde leerkrachten en van een situatie waarin ruimte is voor scholing
en ontwikkeling van leerkrachten. Dat mag echter niet ten koste gaan van de
lestijd. In het onderwijsveld wordt eraan getwijfeld of het mogelijk is om
het wettelijk aantal uren te geven en tevens ruimte te creëren voor scholing
en ontwikkeling. Het is dan ook gerechtvaardigd dat ik de minister vraag om
die rekensom opnieuw te maken. Mocht daaruit blijken dat de huidige bekostiging
inderdaad ontoereikend is om dat aantal uren waar te maken en de leraren tijd
te gunnen voor scholing en ontwikkeling, dan opteer ik toch voor het geven
van meer ruimte aan leraren en het behoud van lestijd. Daartoe moet de bekostiging
in orde worden gemaakt. Maar eerst die rekensom, first things first.Ik kom nu op mijn belangrijkste punt, namelijk de positie van de leraar.
Goed onderwijs staat of valt met goede, bekwame en bevoegde leraren. Daaraan
mogen geen concessies gedaan worden. Ik kan mij niet aan de indruk onttrekken
dat er wel degelijk concessies worden gedaan aan de bevoegdheid en de bekwaamheid.
Stap voor stap wordt de ruimte om met minder vakbekwame leraren te werken
groter. Dat wil de fractie van D66 niet voor haar rekening nemen. Bovendien
moeten er niet alleen maar mooie woorden aan worden gewijd, maar moet daadwerkelijk
geregeld worden dat de bekwame en bevoegde docent iets te zeggen heeft over
de vakontwikkeling en over degene die het onderwijs namens hem of haar verzorgt.
Het is een gemiste kans als wij dat niet tegelijkertijd kunnen regelen. Samen
met mevrouw Hamer heb ik een aantal amendementen voorbereid. Daarmee beogen
wij enerzijds, de ruimte te beperken om steeds vaker onbevoegde en onbekwame
docenten voor de klas te zetten, dan wel docenten bevoegd te verklaren voor
vakken waarvoor zij geen bekwaamheden hebben. Anderzijds beogen wij met onze
amendementen om de zeggenschap van de leraar die wel aan de eisen van vakbekwaamheid
voldoet, een stem te geven in de beslissing over wie namens hem of haar het
onderwijs verzorgt en wat er door de betrokkene aan kennis moet worden bijgespijkerd.De heer Jan de Vries (CDA):Bent u met uw amendementen eigenlijk niet bezig om de medezeggenschapsrechten
op het gebied van de aanstelling van personeel uit te breiden?Mevrouw Lambrechts (D66):Dat denk ik niet. Ik heb het over een team dat al verantwoordelijkheid
heeft gekregen voor het onderwijs en voor de vakken die onder het team ressorteren.
De leraren uit dat team moeten daadwerkelijk iets te zeggen krijgen over leerkrachten
die het onderwijs geven en over de deficiënties die weggewerkt moeten
worden. Ik heb het natuurlijk over de vakoverstijgende clusters.De heer Jan de Vries (CDA):Er is geen principieel verschil tussen een team voor vakoverstijgende
clusters of een team dat verantwoordelijk is voor het onderwijs in een bepaald
jaar. Volgens mij wilt u medezeggenschapsrechten geven voor de aanstelling
van ieder personeelslid op een school. Dat kan nooit de bedoeling zijn.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik wil zeker niet ieder personeelslid dat met onderwijs te maken heeft
hierover laten meebeslissen. Het gaat mij om de teams die verantwoordelijk
zijn voor het onderwijs in het cluster. Het lijkt mij vanzelfsprekend om de
leden van die teams een zware stem te geven in de beslissingen over het onderwijs
in de klas. Het is een gemiste kans als wij niet in staat zijn om meerwaarde
te geven aan de kernteams.Ik ga nu in op mijn drie wijzigingsvoorstellen. In de eerste plaats wil
de fractie van D66 de ruimte om in een totaal ander vak les te geven dan waarvoor
men is opgeleid niet verder vergroten. Dit wetsvoorstel maakt het mogelijk
dat iedere leraar met een bevoegdheid voor slechts één vak vervolgens
ieder ander vak in de eerste twee leerjaren mag geven. Dit kon al in het eerste
leerjaar, maar dit wordt nu uitgebreid. Ik noem het voorbeeld van de leraar
Nederlands die ook de lessen wiskunde mag verzorgen. Iemand reikte mij het
huiveringwekkende voorbeeld aan van een afgestudeerde aan de pabo die zelf
op het havo slechts tot en met de derde klas Frans heeft gehad, maar nu Franse
les geeft in de onderbouw. Dat zijn rare toestanden. De ruimte om les te geven
in een ander vak dan waarvoor men is opgeleid, mag niet verder opgerekt worden.
Op dit punt hebben wij een amendement ingediend.Op de tweede plaats noem ik teamteaching, waarbij leraren als team verantwoordelijk
zijn voor het onderwijs dat zij verzorgen. Daarbij is het mogelijk dat het
onderwijs wordt uitbesteed aan een ander dan een van de bevoegde en bekwame
leerkrachten van het team. Het goede daarvan is dat leraren als team verantwoordelijkheid
krijgen te dragen voor het onderwijs dat zij geven. Het merkwaardige daarvan
is dat het team niets te zeggen lijkt te hebben over wie die ander is die
het onderwijs namens het team gaat verzorgen. Dat is niet goed. Dit is een
uitgelezen kans om de leraar meer in positie te brengen en meer zeggenschap
en verantwoordelijkheid te geven voor de inhoud en de uitvoering van het onderwijs
waarvoor het team verantwoordelijk is. Dat moet tot uitdrukking komen in de
wet door het team daarin een belangrijke stem te geven. Zij moeten hun mening
kenbaar kunnen maken. Zij moeten een voordracht kunnen doen. Ik kijk daarbij
overigens met één oog naar hoe dit in de gezondheidszorg is
geregeld bij teams van specialisten. Voorzover ik kan nagaan, is er altijd
sprake van dat die zelf een voordracht kunnen doen dan wel een zware stem
hebben in een benoemingscommissie.Op de derde plaats wil D66 in de wet regelen dat leraren die vakken of
onderdelen van vakken verzorgen waarvoor zij niet aan de bekwaamheidseisen
voldoen alsnog de verplichting en de ruimte krijgen om deze deficiënties
weg te werken. Dat is iets anders dan wat in de Wet BIO staat en wat de minister
ons antwoordt, namelijk dat zij hun vakbekwaamheid moeten onderhouden. Men
kan immers alleen onderhouden wat eerst verworven is. Ik wil het team een
stem geven in wat de deficiënties zijn en aan welk type bijscholing voldaan
moet worden. In het amendement is geregeld dat dit in het scholingsplan en
in het vakbekwaamheidsdossier wordt opgenomen.Onlangs sprak ik met de Stichting Lezen & Schrijven. Bijna 10%
van de leerlingen verlaat het onderwijs als functioneel analfabeet. Wetenschappelijk
onderbouwd is er echter reden om aan te nemen dat dit niet meer dan 1%
behoeft te zijn. Ik wil niet graag dat het onderwijs dit functioneel analfabetisme
accommodeert. De combinatie van een procesmatige beschrijving van de kerndoelen,
het nieuwe praktijkleren en de goedbedoelde en wellicht verkeerd uitpakkende
attitude om leerlingen in de praktijkgerichte leerwegen van het vmbo niet
met te veel theorie lastig te willen vallen, kan het effect hebben dat het
aantal functioneel analfabeten groeit. Overigens is op dit vlak ook handhaving
van de status quo niet te verdedigen.Hoe voorkomen scholen dat met alle goede bedoelingen van dien te snel
genoegen wordt genomen met een gebrekkige beheersing van de Nederlandse taal?
De leerling heeft daar later zelf uiteraard het meeste last van. Wat is hierop
de reactie van de minister? Ik vind dit een reëel gevaar. Ik heb het
idee dat de Stichting Lezen & Schrijven hier de vinger op de zere wonde
legt.Bij de lichamelijke opvoeding zal vanzelfsprekend eenzelfde soort oplossing
voor de onderbouw worden gekozen als voor de bovenbouw. Ik meende iets dergelijks
al te lezen in de nota van wijziging. Dat kan zeker op onze steun rekenen,
net zo goed als de evaluatie die is gevraagd in een amendement.Ik kom bij de positie van de medezeggenschapsraad. Ik begrijp van de minister
dat wijzigingen in de onderwijskundige inrichting, bijvoorbeeld het overstappen
op vakkencombinaties en teamteaching, ter instemming voorgelegd moeten worden
aan de medezeggenschapsraad. Voor D66 is dat een belangrijk gegeven. Ik wil
niet dat ouders, leerlingen en ook docenten plotsklaps geconfronteerd worden
met een totaal andere aanpak waarmee zij niets van doen hebben gehad. Ik heb
er behoefte aan om van de minister te vernemen of dit ook het geval is geweest
bij de 157 scholen die nu al op deze manier werken. Ik neem aan dat deze scholen
de eerste zijn die straks van de gewijzigde wetgeving gebruik zullen maken
om na de pilot hiertoe over te gaan in het reguliere traject. En, eerlijk
gezegd, zou ik wel willen dat hetgeen waarvan men het vanzelfsprekend vindt
dat het gebeurt, ook voor die groep gebeurt die het nu al doet. De wijziging
van het schoolplan heeft daar reeds plaatsgevonden. Ik vraag de minister,
waar dit nog niet is gebeurd, dit alsnog te bewerkstelligen.Slagen we er met dit wetsvoorstel in om van het voortgezet onderwijs in
zijn totaliteit een overtuigend, opbouwend en doorlopend onderwijsprogramma
te maken? Voor het vmbo blijft het breed. Gelukkig is er in de uitvoering
veel ruimte. Je kunt je dan wel afvragen wat de betekenis is van de vage kerndoelen
zoals ze in de wet staan. Voor havo en vwo ontstaat de rare situatie van eerst
twee jaar basisvorming – nu "onderbouw" geheten – dan
een jaar niets – een soort jaar met een niemandslandkarakter –
en dan de tweede fase in de bovenbouw. De kernvraag is of we in totaal wel
een goed doorlopend onderwijsprogramma in havo en vwo hebben gerealiseerd,
een betere afstemming tussen onderbouw en bovenbouw. Ik blijf met die vraag
zitten, ik vraag me af of er met zo'n stapeling wel iemand is geweest die
naar het totale programma heeft gekeken. In een ander debat hebben we het
gehad over de ambitie van de minister om de sectorwetten te harmoniseren in één
grote, brede onderwijswet. Waarom daar niet even mee gewacht en eerst het
voortgezet onderwijs zo geharmoniseerd dat er één naadloos opbouwend
programma komt voor vmbo, havo en vwo?Mevrouw Kraneveldt (LPF):Voorzitter. Nadat deze minister nog niet zo lang geleden de tweede fase
en het studiehuis aanpakte – een beleid waarin de LPF haar kritisch
volgde, maar op hoofdlijnen steunde – is vandaag de basisvorming aan
de beurt. Zelfs de naam "basisvorming" gaat verdwijnen en wordt
weer gewoon "onderbouw". Dat doet mij deugd, want meer nog dan "tweede
fase" en "studiehuis" belichaamde "basisvorming"
voor de LPF wat er mis is met het voortgezet onderwijs na de grote onderwijshervormingen
van de laatste dertig jaar.Het begrip "basisvorming" is voor ons veel te veel synoniem
geworden met het in dezelfde mal willen persen van leerlingen met breed uiteenlopende
talenten en vermogens, waardoor een groot deel zich te weinig en een ander
groot deel zich te veel uitgedaagd weet door het onderwijs. Mijn fractie steunt
de minister in haar voorgenomen beleid, maar wij hebben op onderdelen wel
kanttekeningen. De drie belangrijkste zijn teamteaching, de urentabellen en
de positie van Duits en Frans.Ik begin met teamteaching. Het wetsvoorstel biedt de mogelijkheid om leraren
flexibel in teams in te zetten. Het idee daarbij is dat alle leden van het
team gezamenlijk verantwoordelijk zijn voor de kwaliteit en uitvoering van
een vakoverstijgend programma en dus eigenlijk voor de toegevoegde waarde
van de school om leerlingen optimaal te vormen en vakken te leren. Op zich
klinkt dat teamteaching sympathiek; het bevordert samenhang tussen de vakken
en samenwerking tussen leraren, en het biedt perspectief op een rijkere loopbaan:
mensen kunnen hun grenzen verkennen bij een ander vak dat bijvoorbeeld past
of aansluit bij het vak waar ze al bekwaam in en bevoegd voor zijn. Het geeft
scholen ook de ruimte om tekorten op flexibele wijze op te vangen en een flexibel
personeelsbeleid te voeren.Dat zijn allemaal positieve aspecten van teamteaching. Ik veeg het dus
ook niet meteen van tafel, maar zie wel de nodige gevaren. De inspectie gaat
in het voorstel controleren op basis van een soort inventarisatie van aanwezige
bekwaamheden bij het team als geheel, niet bij de individuele leraren in dat
team. Ik ben ervan bewust dat ik de minister de afgelopen jaren als geen ander
heb opgeroepen om iets te doen aan het lerarentekort en daarvoor ook onorthodoxe
maatregelen te nemen. Ik denk niet dat teamteaching daarvoor het middel is.
Wij hebben regelmatig gesproken over de kwaliteit van het onderwijs en van
de leraren die voor de klas staan. De vakkennis van de leraar van een bepaald vak waren voor Pim Fortuyn en zijn voor de LPF de essentiële
kenmerken van een docent als leermeester, in plaats van een docent als procesbegeleider.
Die kenmerken vormen ook de essentie van goed onderwijs. De kwaliteit van
het onderwijs staat of valt met de kwaliteit van de leraar. Ik kan het niet
vaak genoeg zeggen: daar moeten we geen concessies doen. Alleen een leraar
die met passie en gedegen kennis zijn vak uitdraagt, bewerkstelligt dat dat
wonder gebeurt in de klas. In die uitdrukking had Pim Fortuyn zich zeker herkend.
Ik maak mij zorgen over de ruimte die dit wetsvoorstel biedt om onbevoegden,
onderbevoegden of wellicht zelfs onbekwame mensen voor de klas te zetten als
onderdeel van een team waarin die bekwaamheden door anderen worden ingebracht.
Om de heelmeesters nog maar een keer aan te halen: het wonder moet wel in
de klas geschieden. Ongeacht hoe de voorbereiding door het team geschiedt,
staat op een gegeven moment die ene man of vrouw in zijn of haar eentje voor
die groep jongeren. Hij of zij moet het dan waarmaken en op dat moment de
deskundigheid hebben om het vak goed over te brengen.Wat is een team? Kunnen daaronder alle docenten vallen, in alle vakken
bij elkaar, om aan een bepaalde klas lessen te geven? Ik zou het plezierig
vinden als een team bestaat uit mensen die vakken uitoefenen die bij elkaar
passen, bijvoorbeeld een cluster talen, een cluster bètavakken of een
cluster maatschappijvakken. Dat lijkt mij veel logischer. De LPF-fractie wil
dat als docenten op een ander vakgebied gaan lesgeven, er een logisch verband
is tussen het eigen vak en het andere vak. Bovendien wil mijn fractie perspectief
op een vorm van certificering of bijscholing. Mijn fractie wil dat als iemand
ingezet wordt voor het vak van een ander, er afspraken gemaakt worden over
bijscholing, nascholing of certificering, verbonden aan een termijn. Het is
absoluut onacceptabel om een leraar die slechts bevoegd is voor één
vak, één of twee jaar of langer het vak van een ander te laten
doceren zonder dat hij daarin is bijgeschoold. Wat is de waarde van een lerarenopleiding
of een studie Frans, Duits of wiskunde als iemand die daarin niet geschoold
is ook les mag geven? Mijn fractie wil dus sterker dan de minister inzetten
op de bekwaamheid en de bevoegdheid van leraren die wij de taak toevertrouwen
om een nieuwe generatie Nederlanders te onderwijzen en te vormen. Als wij
het punt van team teaching fout aanpakken, dan doen wij weer een concessie
ten koste van de kwaliteit van het onderwijs. Ik beschouw het als een sluipmoordenaar:
heel langzaam gaan mensen die daar misschien niet bevoegd toe zijn of niet
bekwaam zijn andere vakken geven. Als wij over een paar jaar de wet evalueren,
constateren wij misschien dat het niet goed is gegaan. Ik wil daarvoor waken.De heer Jan de Vries (CDA):U gebruikt grote woorden, maar u gaat volledig voorbij aan de bestaande
praktijk en aan de wens in het onderwijsveld om met teams te werken en om
op die manier aan te sluiten op de leerbehoefte van leerlingen. Op deze manier
wordt namelijk vooral gewerkt in de onderbouw van het vmbo. Mevrouw Hamer
heeft uitgebreid aangegeven waarom die ontwikkeling op die manier plaatsvindt.
U wilt die ontwikkeling keren en terugkeren naar het oude systeem waarbij
niet in teams gewerkt kan worden en niet de flexibiliteit bestaat om zoveel
mogelijk aan te sluiten op de leerbehoefte van kinderen.Mevrouw Kraneveldt (LPF):Ik heb net alle positieve aspecten van team teaching genoemd. Ik wil die
ook zeker niet weg gooien want die zijn goed. Ik herinner mij uit mijn eigen
lerarentijd dat er nauwelijks samenwerking was tussen leraren; iedereen had
de autonomie van zijn eigen klas. Dat kan veel beter en dat gaat tegenwoordig
ook beter. Die positieve aspecten wil ik zeker niet weg gooien. Ik zie echter
ook de gevaren. Scholen mogen van mij best de ruimte hebben om op die manier
te organiseren, maar er moet perspectief zijn op scholing van de docent die
het vak van een ander geeft. Dat hoeft niet als hij dat een weekje doet omdat
een collega ziek is, want dat is niet onoverkoombaar. Als ik als leraar Duits
echter structureel de leraar Engels vervang, bijvoorbeeld een jaar lang omdat
de goede man heel ernstig ziek is, dan moet ik dat niet doen zonder collega's,
leerlingen en ouders het perspectief op bijscholing te bieden. Ik kan wel
denken dat ik het vak kan geven en misschien doe ik dat ook best aardig, maar
ik kan het nooit zo goed als een leraar die daarvoor geschoold is. Het is
echt een sluipmoordenaar om op dat punt concessies te doen.Een ander punt waarover ik mij zorgen maak, is de bandbreedte in de onderwijstijd.
Een aantal collega's heeft daar al over gesproken. Ik begrijp best de wens
van docenten en schoolleiding om docenten te laten bijscholen of onderwijsvernieuwing
te ontwikkelen onder schooltijd. Andere beroepsgroepen in dit land doen dat
echter ook niet altijd in de tijd van de baas, maar investeren daarin ook
zelf. Ik vind het een onacceptabele situatie dat het minimumaantal uren niet
wordt gehaald omdat men allerlei vergaderingen en rapportbesprekingen tijdens
schooltijd moet houden. De heer De Vries gaf al een voorbeeld waarin leerlingen
anderhalve week voor schooltijd los rondlopen, om het maar zo te zeggen, terwijl
zij eigenlijk onderwijs zouden moeten krijgen. Ik vind het moeilijk te verteren
dat de schoolbesturen zo veel belang hechten aan de vrijheid om 67 klokuren
per jaar te kunnen inzetten voor ontwikkeltijd voor docenten. Een beetje van
de baas, maar ook een beetje van jezelf. Wat is de reactie van de minister
hierop? Op welke wijze dient een school aannemelijk te maken, indien zij er
onverhoopt voor kiest om slechts 1000 klokuren aan te bieden, dat de vrijkomende
tijd daadwerkelijk is gebruikt voor ontwikkeling van het onderwijs, kwaliteitsverbetering,
nascholing en dat soort zaken? Als het lerarentekort in alle hevigheid toeslaat
en een school geen goede leerkrachten kan inzetten, gaan wij naar die 1000
klokuren en naar onverantwoorde vormen van "team teaching" toe.
Ik doe die voorspelling niet graag, maar ik zie het gevaar wel.Dat er tijd moet worden besteed aan ontwikkeling en kwaliteitsverbetering
blijkt wel uit de monitor onderbouw 2005. Het rapport heeft de optimistische
titel "Volop in beweging" meegekregen, maar de conclusies stemmen
ons niet tot heel veel optimisme. De basisvorming loopt nu toch al zo'n twaalf
jaar, maar de cijfers wijzen uit dat er op 44% van de scholen weinig
samenhang en afstemming is tussen de vakken over kerndoelen en vaardigheden.
Slechts op 17% van de scholen wordt gericht nagedacht over samenhang.
Eigenlijk is maar op 5% van de scholen sprake van een bepaalde mate
van samenhang, gerealiseerd in leer- en competentiegebieden. Na alle voorbereiding
op de invoering van de basisvorming vind ik dat zorgwekkende cijfers. Ik vraag
mij dan ook af wat dit in de opinie van de minister betekent voor de op dit
moment voorliggende wijzigingen. De minister noemt de wijzigingen
in de wet weliswaar bestuurlijk en niet inhoudelijk, maar dat is natuurlijk
slechts formeel waar. Bestuurlijke wijzigingen hebben altijd een impact op
de kwaliteit en de inhoud van het onderwijs. Wat betekenen de nieuwe voorstellen
voor de samenhang tussen de verschillende vakken?Mijn volgende punt betreft de positie van het Frans en het Duits op havo
en vwo. Ik ben als voormalig lerares Duits wellicht licht bevooroordeeld ten
opzichte van dit vak, maar ik kan mij niet voorstellen dat het de bedoeling
is om scholen zo veel ruimte te geven dat de talen van onze naaste buurlanden
en belangrijke handelspartners en vakantiebestemmingen in de verdrukking raken.
In artikel 11.2 van dit wetsvoorstel is weliswaar geregeld dat via het inrichtingenbesluit
voorschriften kunnen worden opgesteld voor bijvoorbeeld een tweede of derde
moderne taal, maar dat lijkt mij toch te vrijblijvend. Ik zie liever een wettelijke
waarborging, maar voordat ik daarover een definitief besluit neem en de amendementen
erop beoordeel, hoop ik dat de minister mijn zorgen kan wegnemen door toe
te lichten of en hoe zij de positie van het Frans en het Duits in het inrichtingenbesluit
wil waarborgen.De verhouding tussen schoolbesturen en leraren laat ik even zitten. Ik
vind het wel belangrijk om te benadrukken dat vooral de leraren moeten gaan
over de inrichting van het team teaching. Ik sluit mij aan bij het betoog
van mevrouw Lambrechts op dit vlak. Het lerarenkorps mag niet buitenspel staan
en moet daarin de voornaamste rol spelen. Autonomie voor de school betekent
geen autonomie voor de schoolbesturen, maar juist voor docenten om het samen
waar te maken. Wat kan de minister de leraren toezeggen om hen een hart onder
de riem te steken? Als één groep de bestuurlijke vernieuwing
van dit wetsvoorstel als een succes zou moeten ervaren, zijn het wel de leraren.De kerndoelen en de canon laat ik ook even zitten. Het zijn wel belangrijke
punten voor mijn fractie. Hetzelfde geldt voor de begrippen integratie en
actief burgerschap. Ik wijs nog even op het wetsvoorstel dat ik met de collega's
Hamer en Dijsselbloem heb ingediend. Ik ben nog een beetje aan het goochelen
met de samenhang tussen dit wetsvoorstel en dat van ons. Ik wacht ook de woorden
van de minister daarover af.Tot slot kom ik te spreken over het geld. Wij verwachten van leraren dat
zij in teams gaan werken, dat zij verder kijken dan hun eigen vak lang is,
dat zij 1067 klokuren draaien en dat zij bevoegd en bekwaam zijn. Wij willen
schoolbesturen in staat stellen om dit alles te organiseren in een tijd dat
het dreigende lerarentekort als een zwaard van Damocles boven ons hoofd hangt.
Een grote extra investering in het onderwijs, met name in de professionaliteit
van leraren, is dan broodnodig. Doen wij dat niet, dan bestaat de mogelijkheid
dat de bovengenoemde facetten die wij met dit wetsvoorstel willen regelen,
sluipmoordenaars blijken te zijn die de kwaliteit van het onderwijs onbedoeld
uithollen. Sluipmoordenaars heb je niet in de gaten, maar zij kunnen heel
snel toeslaan.De heer Jungbluth (GroenLinks):Voorzitter. Ik zal proberen om het kort te houden. De laatste keer dat
ik rond deze tijd in deze zaal het woord kreeg, kreeg de voorzitter erg veel
honger. Vooral nadat ik drie keer het woord "meisjes" had gebezigd.De voorzitter:Dat was toch een andere voorzitter?De heer Jungbluth (GroenLinks):Ik moet toegeven dat het een andere voorzitter was.Ik heb een drietal ideetjes waarvoor ik graag serieus de aandacht zou
willen, zowel van collega-Kamerleden als van deze minister. Daarbij speelt
een beetje het probleem dat ik pas in een laat stadium in het traject van
deze behandeling ben gestapt en dus pas kort nadenk over dit thema. Het woord "eenheidsworst"
is vandaag volgens mij al drie keer gevallen. Volgens mij wordt daarmee gerefereerd
aan het jaar 1976 toen hier de voorstellen voor de middenschool werden besproken. "Eenheidsworst"
is een merkwaardige term die bij de basisschool nooit wordt gebruikt.Het zal vandaag ook zeker niet de laatste keer zijn dat er wordt gepraat
over de onderbouw van het vo, want met zijn allen zijn wij zeer ambivalent
over deze schoolfase. Dit onderwerp is uitermate actueel. Wie het Duitse journaal
volgt, heeft afgelopen week en de week daarvoor met regelmaat kunnen zien
hoe de evaluatoren uit het PISA-project de Duitse cultuurministers de les
lazen over de kansenongelijkheid die zich manifesteert op vijftienjarige leeftijd
in alle Duitse bondsstaten door gebrek aan effectiviteit van de voorafgaande
onderwijsfase, met name bij leerlingen uit de kansarme milieus. Het is dus
de vraag of het in internationale vergelijkingen niet vreselijk belangrijk
is om juist aan dat onderwijstype aandacht te besteden.Het gaat om de jaren voor het vijftiende levensjaar. Mede omdat dit voor
sommigen leerlingen, althans volgens de pretenties van de betrokken scholen,
een soort herkansing is van wat er aan ongelijkheid blijkt bij toetsing van
twaalfjarigen. Veel scholen voor voortgezet onderwijs hebben de pretentie
om die leerlingen alsnog aan kansen te helpen, soms door ze te confronteren
met praktisch onderwijs en anders omdat zij denken dat de leerlingen langs
een andere weg nieuwe kansen krijgen. Vanuit dat perspectief moeten wij dus
aannemen dat wij nog vaak over de onderbouw van het vo zullen praten in dit
huis.Het feit dat het wetsvoorstel een enorme inrichtingsvrijheid gunt aan
de scholen, komt eigenlijk neer op een soort macro-experiment. Het kan natuurlijk
niet waar zijn dat al die inrichtingsvarianten straks even effectief blijken.
Het kan niet waar zijn dat al die scholen leerlingen die vergelijkbaar zijn,
tot hetzelfde resultaat zullen brengen met een zeer onderscheiden recept.
Met andere woorden: als je dit experiment al start vanuit het idee dat je
ook niet weet hoe het zou moeten, dan zou het in ieder geval niet misstaan
om het van voor tot achter te evalueren en dat tijdig te doordenken. Dat betekent
dat er nu al moet worden nagedacht over de vraag hoe je straks de vergelijking
maakt tussen wat die scholen zoal verzonnen hebben en wat dit betekende voor
de leerlingen. In dat verband is er een voorstel vanuit de SP-fractie gedaan
dat in mijn ogen niet eens ver genoeg gaat. Je zou een experimentele opzet
kunnen bedenken die veel verder gaat.Volgens mij maken wij ons helemaal geen zorgen over de bovenste 40%
leerlingen in de onderbouw van het voortgezet onderwijs. Dat is een non-debat.
Scholen voor kansrijke leerlingen weten het onderwijs zo in te vullen dat wij daar absoluut vertrouwen in kunnen hebben, zelfs als er
sprake is van veel lesuitval. Ik ken dat van thuis, met vijf kinderen die
inmiddels door dat soort onderwijs heen zijn gerold. Zij hebben heel wat uren
buiten doorgebracht en in de winkelgalerij en zijn desondanks goed geëindigd.Mevrouw Lambrechts (D66):Hoe kunt u zeggen dat wij niet nadenken over de kansen van die 40%
leerlingen die het toch wel redden? Wij hebben net het debat over de tweede
fase gevoerd. Herinnert u zich dat nog? Wij zijn daar aangelopen tegen studenten
die echt wel tot die 40% behoren, maar die nu desondanks in het hoger
onderwijs zitten met grote deficiënties, of het nu een pabo betreft of
een technische studie aan de universiteit. Die studenten hebben wij gewoon
niet bediend. Wij hebben niet het beste uit die leerlingen weten te halen
en daarom hebben wij alle reden ons daar druk over te maken. Bent u dat met
mij eens?De heer Jungbluth (GroenLinks):Wij hebben ons zorgen gemaakt over het feit dat rekenvaardigheden weg
dreigden te kwijnen omdat er in het onderwijs niet meer genoeg wordt herhaald.
Maar in principe doet de bovenste 40% in Nederland het uitstekend,
ook in internationale vergelijking. Als wij over het voortgezet onderwijs
in de onderbouw praten, dan hebben wij het bij het bespreken van de problemen
altijd weer over de kansarme groep.Mevrouw Lambrechts (D66):Dat is een belangrijke groep, maar spreekt u dan alstublieft voor uzelf.
Ik reken mij niet bij uw "wij". Ik vind het namelijk ook van belang
om die groep – dat zijn die 40% van havo en vwo – op een
goede manier te bedienen en er het beste uit te halen, opdat de betrokken
leerlingen later goed kunnen doorstromen naar het hoger onderwijs.De heer Jungbluth (GroenLinks):Als er aanwijzingen zijn dat het daar niet goed mee gaat, dan hebben zij
ook mijn sympathie. Mijn eerste bezorgdheid gaat echter uit naar de kansarme
groepen. Wij weten dat die leerlingen op twaalfjarige leeftijd niet alleen
in leerstof twee of meer leerjaren achterliggen op anderen, maar ook een gebrekkig
zelfvertrouwen vertonen en weinig gemotiveerd zijn. De vraag is waarom het
onderwijsachterstandenbeleid op deze kunstmatige wijze stopt bij de leeftijd
van twaalf. Hoewel er altijd in de wet stond dat het voortgezet onderwijs
er eveneens bij betrokken werd, zijn achterstanden in de praktijk nooit een
belangrijk thema geweest in het voortgezet onderwijs. Voor mij is de vraag
of je niet met een paar kleine ingrepen, misschien wel in de wet die wij vandaag
bespreken, zou kunnen waarborgen dat er wel degelijk aandacht wordt besteed
aan de kansarme groepen. Wij hebben vastgesteld wie de kansarme leerlingen
zijn. Die groepen zijn niet per se langs etnische lijn te definiëren.
Het zijn mensen die je kunt identificeren in relatief eenvoudige tabellen,
als je weet wat het opleidingsniveau van de ouders is. Wij zijn in deze fase
bezig met een groot experiment. Wat als wij die scholen van voortgezet onderwijs
ertoe konden bewegen, in ieder geval te blijven noteren hoe die leerlingen
gecategoriseerd moeten worden in de termen die wij in het basisonderwijs als
identificatoren van kansarme groepen hanteren? Wat als wij vervolgens vaststellen
dat de scholen ook moeten rapporteren hoe de betrokken groepen het doen? Laten
wij de scholen in hun jaarverslag ook vertellen hoe dat werkt en laten wij
het eventueel zelfs tot thema maken in het overleg dat wij in de discussie
over het achterstandsbeleid hebben afgesproken met lokale overheid en gemeentebestuur.
Waarom niet? Waarom zou je dat alleen met basisscholen doen? Ik weet niet
zeker of het in deze wet moet. Dat is een ander verhaal. Maar het zou een
logische stap zijn, wetend dat deze leerlingen tussen hun twaalfde en hun
vijftiende het eindpunt bereiken dat hun verdere loopbaan bepaalt.Ook een tweede vraag uit het onderwijsachterstandenbeleid zou in principe
nu aan de orde gesteld kunnen worden, namelijk segregatie. Wij weten dat segregatie
in het voortgezet onderwijs heel andere vormen aanneemt dan in het primair
onderwijs. De segregatie wordt nu als het ware grotendeels gelegitimeerd doordat
je leerlingen ordent naar prestatieniveaus. Dat sommige van die niveaus veel
gekleurdere gemeenschappen opleveren dan andere, wordt min of meer als legitiem
beschouwd. De vraag is of scholen, in hun opdracht om te werken in termen
van doelstellingen rond sociale cohesie, niet toch de taak hebben om leerlingen
die naar stromen, schooltypen of vestiging worden gescheiden op cruciale momenten
toch weer bij elkaar te brengen. Scholen zou kunnen worden gevraagd om over
dit soort activiteiten te rapporteren. Deze rapportage kan tot thema worden
gemaakt in het debat met de lokale overheid. Dit is hetzelfde probleem als
in het primair onderwijs speelt. Is het mogelijk om dit in dit wetsvoorstel
op te nemen of zou het in een ander kader moeten worden geregeld?De motie-Lambrechts/Hamer gaat over de rechtspositie van leerkrachten
en hun bevoegdheden. Het is denkbaar dat in het jaarlijkse schoolverslag door
het bevoegd gezag wordt vastgelegd welke personeelsleden eerstverantwoordelijk
zijn voor afzonderlijke curriculumonderdelen, met vermelding van de vakbekwaamheid
waarop die verantwoordelijkheid rust. De betrokken personeelsleden moet vervolgens
worden gevraagd om verslag uit te brengen over de mate waarin zij hun verantwoordelijkheid
op de school weten waar te maken en hoe zij daar desgewenst verbetering in
nastreven. Dat is pas de leerkracht in positie brengen ten opzichte van de
directie. Het is in West-Europa niet ongebruikelijk om dit te doen. Waarom
wordt de professional niet neergezet waar hij hoort? De eindverantwoordelijkheid
van de directie of het bevoegd gezag moet niet als enige worden geaccepteerd.
Er moet worden opgenomen in het schoolverslag dat mensen bevoegdheid en verantwoordelijkheid
hebben voor bepaalde onderdelen. Die moeten worden vermeld en er moet worden
vermeld hoe tevreden zij zijn over het beleid dat zij kunnen maken in de school.
Dat is een goede kwaliteitsindicator. Kan dat in deze wet of moeten wij daarmee
wachten tot wij spreken over governance?De heer Jan de Vries (CDA):Dit is eigenlijk het sluitstuk van het arbeiderszelfbestuurmodel. Of zie
ik dat verkeerd?De heer Jungbluth (GroenLinks):U zult het niet geloven, maar ik ben een paar jaar geleden gevraagd als
adviseur bij een project in Duitstalig Zwitserland waarin scholen voor voortgezet
onderwijs gingen experimenteren met het idee om een directie te vormen. Tot
op dat moment had de Lehrkörper, de gezamenlijke docenten,
de school bestuurd. Er werden jaarlijks ouders gekozen die de administratieve
directietaken waarnamen en die daarvoor een beloning ontvingen. Wij zitten
wel extreem aan de andere kant. Waarom zouden scholen professionals niet verantwoordelijk
kunnen maken voor de onderdelen waarvoor zij zijn aangesteld en waarvoor ook
andere mensen zijn aangesteld die deze bevoegdheid niet hebben? Op die manier
kunnen zij, net als in ziekenhuizen, hun eigen verantwoordelijkheid nemen.
Directies rapporteren over de mate waarin het hen lukt om van hun professionals
gedaan te krijgen dat zij staan achter hetgeen in de school gebeurt. Dat is
een goede kwaliteitsindicator. Dat ontneemt alle andere medezeggenschapslichamen
uiteraard niet het recht om daar hun zegje over te doen. Dit is een apart
verhaal.De voorzitter:Ik kan het natuurlijk niet helemaal beoordelen, maar ik meen dat deze
discussie weliswaar erg interessant is, maar zich buiten het kader van dit
wetsvoorstel beweegt. Of ben ik abuis?De heer Jan de Vries (CDA):Ik zou niet durven stellen dat u abuis bent. Met de amendementen die op
tafel liggen en het voorstel dat de heer Jungbluth heeft gedaan, zou dit toch
wel een kernpunt van de discussie kunnen zijn. Het vergt echter een uitgebreide
discussie, die ik niet zal starten. Via de heer Jungbluth zeg ik ook aan alle
andere collega's dat wij er voor moeten waken dat wij directies en schoolbesturen
zouden zetten tegenover de leraren. Wij staan juist voor de uitdaging om ervoor
te zorgen dat de teams en medewerkers die binnen de scholen verantwoordelijk
zijn, met elkaar voor dezelfde taak staan of het nu directeuren, schoolbestuurders
of leraren betreft. Dat aspect mis ik eigenlijk in de beschouwing van de heer
Jungbluth.De heer Jungbluth (GroenLinks):De treinmachinist heeft zijn eigen verantwoordelijkheid voor het laten
rijden van de trein en de longarts voor de afdeling longchirurgie. Waarom
zou de leraar Frans dan niet de verantwoordelijkheid kunnen dragen voor het
Frans dat op zijn school wordt gegeven?De vergadering wordt van 19.15 uur tot 20.30 uur geschorst.Voorzitter: Ten HoopenMinister Van der Hoeven:Mijnheer de voorzitter. Ik heb besloten om geen inleidend historisch overzicht
te houden. Ik neem aan dat u dat allemaal kent. Ik houd wel een korte inleiding,
daarna ga ik in op de kaders die de wet biedt: de kerndoelen, het onderwijspersoneel,
de onderwijstijd, op het flankerend beleid en op de overige kaders. Als u
het goed vindt, voorzitter, zal ik ook meteen iets zeggen over de amendementen.
Ik heb van de vorige keer onthouden dat dit wel zo prettig werkt in plaats
van de reactie tot de tweede termijn te bewaren.Het wetsvoorstel biedt inderdaad geen onderwijskundige vernieuwing, hoewel
je daarover kunt twisten, maar bestuurlijke vernieuwing en ruimte. Er worden
geen nieuwe vormen van onderwijs geregeld of voorgeschreven en inderdaad ook
geen oude vormen afgeschaft. Die scholen die kunnen werken met de basisvorming
zoals het vroeger bedoeld was en dat ook goed doen, kunnen dat blijven doen.
Teamteaching mag, maar hoeft niet. Ik denk dat het belangrijk is om dat te
noemen. Als men niet aan teamteaching doet en onderwijs geeft op de manier
zoals dat thans het geval is, heeft men ook te maken met onbevoegden. Wij
hebben in de systematiek van de Wet BIO geregeld hoe wij met de onbevoegden
omgaan. Dat moeten wij ook onthouden.Belangrijk is dat scholen en professionals zelf belangrijke beslissingen
kunnen nemen. Het gaat om beslissingen die inderdaad niet in Den Haag kunnen,
hoeven en moeten worden genomen. Het zijn de scholen die bepalen of en, zo
ja, hoe zij die ruimte aangrijpen. Dat betekent dat ouders, leerlingen en
leraren veel directer invloed kunnen uitoefenen op het onderwijs dat op hun
school wordt verzorgd. Als men de onderwijssystematiek wil veranderen, is
daarvoor instemmingsrecht van de medezeggenschapsraad nodig. Ik zeg tegen
mevrouw Lambrechts dat bij die 157 scholen de medezeggenschapsraad betrokken
geweest is. Dat was namelijk een voorwaarde in de beleidsregel onderbouw.
Het beleid wordt meer gemaakt op de eigen school en komt daardoor dichter
te staan bij de mensen waarom het gaat.Trekt de overheid zich dan terug uit het onderwijs? Dat kan niet en dat
mag zelfs niet, gelet op de Grondwet. Het is goed om aan te geven op welke
manier wij hetgeen wij allemaal met de mond belijden, namelijk ruimte geven
aan het onderwijs, in de wetgeving regelen. Er blijven kaders. Dat moet ook.
Op het schoolniveau worden die kaders geconcretiseerd door leraren, schoolleiding
en bestuur met leerlingen en ouders en soms met anderen. Ik verwijs in dit
verband naar de zorginstellingen en naar de Operatie Jong. De heer Jungbluth
merkte het pregnant op dat er ook andere dingen op en rond de school gebeuren.Dit voorstel onderstreept wel het belang van een centraal examen. Want
juist doordat er een centraal examen bestaat, kunnen de kerndoelen losser
geformuleerd worden en kan meer ruimte in de onderbouw worden geboden. De
kwaliteitsgaranties en de kaders worden echter hier met elkaar vastgesteld.Ik ga nu in de op de verschillende onderdelen en begin dan met de kerndoelen.
Ik moet eerst een algemene opmerking maken. De kerndoelen en het inrichtingsbesluit
worden geregeld in één AMvB. Die AMvB kan pas worden voorgehangen
nadat de Raad van State daarover zijn oordeel heeft gegeven. Ik zit hier met
een klein tijdsprobleem. Er zijn regels met betrekking tot het voorhangen
van de AMvB en die hebben te maken met bepaalde periodes vóór
en na het zomerreces. Dat is de reden dat ik, evenals bij de behandeling van
het wetsvoorstel inzake het onderwijsachterstandenbeleid, de Kamer een nota
van wijziging zal doen toekomen. Die zal gaan over de terugwerkende kracht
die kan worden verleend aan die algemene maatregel van bestuur. Waarom doen
wij dat? De scholen die in het schooljaar 2005/2006 ervaring hebben opgedaan
met vernieuwingen in de onderbouw op basis van een beschikking die voortvloeit
uit de beleidsregel, moeten met hun vernieuwingen door kunnen gaan, ook als
het besluit kerndoelen op 1 augustus nog niet in werking kan treden.
Dat betekent dat je een voorziening moet treffen en dat doen wij met die nota
van wijziging. Die vormt dus eigenlijk een vangnet. Daarmee zorgen wij ervoor dat wij de belofte die wij het onderwijs hebben gedaan, namelijk
om met de vernieuwingen van start te kunnen gaan, waar kunnen maken. Tegelijk
wordt de Kamer voldoende ruimte geboden om de voorhangperiode te benutten
en om te reageren als daarvoor reden is. De nota van wijziging zal de Kamer
dus ontvangen. Zij weet nu wat die inhoudt en de Kamer hoeft niet ongerust
te zijn.De voorzitter:Wanneer kan de Kamer die nota van wijziging verwachten?Minister Van der Hoeven:Zij wordt nu door mijn ambtenaren aan de Kamer ter beschikking gesteld.
Er wordt hulpbehoevend naar mij gekeken, maar die nota kan nu worden ingediend.Met name de heer De Vries vroeg waarom met de definitie van de kerndoelen
wordt gekozen voor "inhoudelijke kaders" en niet voor "te bereiken
doelstelling". Is de laatste formulering niet krachtiger? Hierover gaat
het amendement op stuk nr. 10.Voor een beoordeling moet je de gehele definitie in aanmerking nemen.
Er staat: kerndoelen zijn "de op grond van artikel 11b vastgestelde inhoudelijke
kaders voor het onderwijsprogramma voor de eerste twee leerjaren, bedoeld
in artikel 11c, gericht op het verwerven door leerlingen van kennis, inzicht
en vaardigheden". De term "verwerven" geeft beter dan de term "bereiken"
aan waar het om gaat. Het gaat erom dat een leerling iets leert, dat is het
proces, en dat er een moment komt dat de leerling iets daadwerkelijk geleerd
heeft, dat hij datgene kan wat hij geleerd heeft. Daarnaast is er nog een
praktisch probleem. De term "bereiken" heeft in de context van het
voortgezet onderwijs een relatie met eindtermen en examens. Kerndoelen zijn
geen tussendoelen. Ik vraag de geachte afgevaardigde daarom om in het amendement
het woord "bereiken" door een ander woord te vervangen. Met "bereiken"
doe je namelijk een verkeerde suggestie.Voorzitter. Mevrouw Hamer vroeg hoe gecontroleerd wordt dat scholen in
de onderbouw een brede doorstroming mogelijk maken. Het wetsvoorstel bevat
het voorschrift: bevordering doorstroming met behoud van de keuzevrijheid
voor leerlingen. Dat laatste is het wezenlijke element. De inspectie ziet
toe op het naleven van dit voorschrift door de scholen.Mevrouw Vergeer heeft het amendement op stuk nr. 13 ingediend. Zij vroeg:
waarom zijn voor het derde leerjaar geen kerndoelen vastgesteld? Mevrouw Lambrechts
vroeg of er wel een goed onderwijsprogramma voor de onderbouw is. Zij sprak
in dat verband van een niemandsland. Toen zij dat woord gebruikte, dacht ik:
verdorie, dit is toch geen niemandsland. Het gaat hier om een doorlopend onderwijsprogramma
voor het gehele voortgezet onderwijs. Als de geachte afgevaardigde dan aan
mij vraagt of wij hier met z'n allen wel een goed programma hebben opgesteld,
zeg ik: niet wij maken dat programma, maar de scholen en de leraren doen dat.
Juist het derde leerjaar is bij uitstek een jaar waarin scholen en leraren
maatwerk kunnen leveren en kunnen bieden met de doelen. Verder is er de wettelijke
opdracht om leerlingen voor te bereiden op het volgen van de verschillende
bovenbouwprogramma's. Dus het een gaat in het ander over. Natuurlijk kan het
derde leerjaar gebruikt worden voor verbreding en verdieping van de kerndoelen,
maar ik vind het niet nodig om die mogelijkheid in de wet aan te geven. De
bedoeling is namelijk niet om via tussendoelen het eindexamen te bereiken.
Het gaat bij kerndoelen om het definiëren van de voor alle leerlingen
verplichte lesstof.Mevrouw Vergeer (SP):Waarom worden dan wel kerndoelen voor klas 1 en klas 2 geformuleerd? U
zegt dat die voor klas 3 niet nodig zijn, omdat duidelijk zou zijn waaraan
gewerkt moet worden: de leerlingen klaarmaken voor de profielen.Minister Van der Hoeven:De functie van de kerndoelen is niet het bieden van tussendoelen op de
weg naar het eindexamen. Met de kerndoelen wordt gedefinieerd welke lesstof
in de onderbouw, in de eerste twee jaren, voor alle leerlingen verplicht is.
Natuurlijk kan in het derde leerjaar bij havo en vwo een deel van de tijd
worden gebruikt om de kerndoelen te verbreden en te verdiepen. Dat kan, maar
het derde leerjaar is ook een jaar om leerlingen voor te bereiden op de verschillende
bovenbouwprogramma's. Dat is een wettelijke opdracht. Het zijn dus twee verschillende
zaken.Mevrouw Vergeer (SP):Dat begrijp ik, maar voor het eerste en tweede jaar wordt voor de kerndoelen
ook niet meer dan twee derde van de tijd voorgeschreven. Er is dus al een
hoop ruimte. In theorie kan het betekenen dat men aan het eind van de tweede
klas klaar is met de kerndoelen en de hele derde klas anders invult. Zou het
op termijn niet kunnen leiden tot het marginaliseren van de derde klas?Minister Van der Hoeven:Ik denk van niet, maar het is wel van belang dat wij in de verdere communicatie
heel helder aangeven dat juist klas 3 bedoeld is voor die voorbereiding. Niets
belet een school om de kerndoelen verder te verbreden en te verdiepen, maar
altijd met het uitzicht en de voorbereiding op die keuzemogelijkheden na de
derde klas. Je mag niet in een fuik terechtkomen. Ik wil die ruimte graag
zo groot mogelijk houden.Mevrouw Vergeer (SP):U kiest dus eigenlijk voor een ruimte van 100%. Ik denk dat dat
niet verstandig is en ik meen dat meer leden van mening zijn dat er iets meer
sturing aan die derde klas gegeven moet worden. Ik heb het idee dat die derde
klas zo uitzonderlijk naar voren komt omdat vmbo en havo/vwo in één
wet behandeld worden. Kunnen wij niet zeggen dat voor de derde klas havo/vwo
twee derde van de tijd aan kerndoelen besteed wordt?Minister Van der Hoeven:Ik zeg het nu voor de derde keer: dat ben ik niet van plan. Ik vind dat
geen goed voorstel. Juist in havo en vwo moet de derde klas gebruikt worden
om de voorbereiding op die profielkeuze goed te laten verlopen. Dat heeft
geen relatie met die kerndoelen. Ik ontraad aanneming van het amendement.Ik kom op het kerndoel voor burgerschap. De kerndoelen 43 en 44 geven
invulling aan het burgerschap, maar het zou goed zijn om in het geheel een
verwijzing naar het begrip "burgerschap" op te nemen. Ik zal bekijken
op welke manier ik dat ga doen. Zo zorgen wij ervoor dat er een relatie met
de inmiddels aangenomen wet wordt gelegd. Er zijn mogelijkheden
zonder een apart kerndoel te formuleren.Mevrouw Hamer vroeg waarom het kerndoel "geschiedenis" zoveel
uitgebreider en gedetailleerder is uitgewerkt dan de andere kerndoelen. In
het begin was het globaler. Er is het voorstel gekomen om het verder uit te
breiden. De Tweede Wereldoorlog en de holocaust zouden expliciet moeten worden
genoemd. Overigens leefde die wens ook in de Kamer. De oorspronkelijke formulering
van de taakgroep was: "tien tijdvakken." Dat kan natuurlijk van
alles zijn. Wij hebben besloten om nu explicieter aan te geven welke tijdvakken
worden bedoeld. Het moet gaan om de totale geschiedenis.De heer Van der Vlies heeft een vraag gesteld over het handhaven van de
substitutiebepaling. Hij zou gelijk hebben als wij nog steeds die gedetailleerde
kerndoelen zouden hebben. De kerndoelen geven nu de ruimte voor een eigen
concretisering. Dat is erg belangrijk. Het is precies de reden waarom het
deel van het onderwijsveld waarover de heer Van der Vlies sprak, ermee uit
de voeten kan. Een garantie voor een volgende regering kan ik niet geven.
Er kan ook geen garantie worden gegeven voor een volgende Kamer. Wij maken
natuurlijk wel afspraken om elkaar daaraan te houden. De substitutiebepaling
is hier overbodig.De heer Van der Vlies (SGP):In mijn termijn heb ik daar al begrip voor getoond. Ik heb erkend dat
hoe globaler de kerndoelen zijn, hoe minder behoefte er bestaat aan de substitutiebepaling.
Stel echter dat onverhoopt de Staten-Generaal of de regering zouden willen
dat bepaalde kerndoelen weer preciezer, inhoudelijker moeten worden voorgeschreven.
Dan zou zo'n substitutiebepaling weer gerevitaliseerd moeten worden.Minister Van der Hoeven:Ik kan mij voorstellen dat u dat zegt. Zodra er iets gewijzigd wordt in
de kerndoelen, lijkt het mij goed dat de Kamer dan aangeeft dat het alleen
maar kan via een voorhangbepaling. Dan kan worden bekeken wat de consequentie
van een mogelijke aanscherping is voor een dergelijke substitutiebepaling.
Het is echter niet aan mij om daar een voorschot op te nemen.De heer Van der Vlies (SGP):Mijn redenering is dat in het onverhoopte geval dat wij in zo'n traject
terechtkomen, wij in ieder geval die substitutiebepaling hebben en wij ons
wat dat betreft wat minder zorgen behoeven te maken.Minister Van der Hoeven:En daar ben ik het dus niet mee eens. Dan heb je een substitutiebepaling
die je in feite buiten werking zou moeten verklaren. Als je dat namelijk niet
doet, wordt die bepaling gebruikt, terwijl wij nu juist in de globalere kerndoelen
de ruimte geven om de concretisering naar eigen inzicht mogelijk te maken.
Ik vind dan ook dat u een beetje dubbelop bezig bent.De heer Van der Vlies (SGP):Dat gebeurt in de politiek wel eens vaker. Ik probeer het ook zo veel
mogelijk te voorkomen. Het is natuurlijk een redenering waarop af te dingen
valt wanneer de minister zegt dat je de substitutiebepaling buiten werking
moet verklaren. Dat laatste behoeft echter helemaal niet. Je kunt in een wet
een bepaling hebben als een soort veiligheidsklep. Voor het geval het zo ver
komt dat wij die nodig is, hebben wij die bepaling dan tenminste. Ik garandeer
u dat als er striktere kerndoelen komen, het in politiek-bestuurlijke termen
een heel karwei zal zijn om de substitutiebepaling er opnieuw in te krijgen.
Ook u kent de historie van de Wet op de basisvorming.Minister Van der Hoeven:Ik ken de historie van die wet, maar u kent ook de historie van deze wet.
U weet dat wat betreft de kerndoelen een zodanige formulering is gekozen dat
iedereen ermee uit de voeten kan. Ook om die reden acht ik een substitutiebepaling
overbodig.Voorzitter. Met betrekking tot het rekenprobleem in relatie tot de kerndoelen
zijn afspraken gemaakt. Die houden in dat in ieder geval voor 1 juni
de Kamer wordt geïnformeerd, hetgeen dan zal leiden tot besluitvorming.
Dus een toezegging over de bijstelling van de kerndoelen op korte termijn
is nu niet aan de orde.Vervolgens kom ik te spreken over het onderwijspersoneel. Met de aanneming
destijds van de Wet BIO is tevens aanvaard het algemeen kader voor de eisen
die gesteld kunnen worden aan het onderwijspersoneel. Daarover is toen uitgebreid
overleg gevoerd met de Tweede Kamer. De wet die uiteindelijk breed is gesteund,
bevat een aantal uitgangspunten. Ik noem de bekwaamheidseisen vastgesteld
bij AMvB als minimumeis voor de benoeming van leraren. Leraren moeten daartoe
opgeleid worden maar men kan ook via andere wegen het leraarsberoep binnenstromen.
Eenmaal benoemde leraren moeten hun bekwaamheid onderhouden. Het onderwijsveld
is hiervoor in de eerste plaats zelf verantwoordelijk. Het schoolbestuur moet
voor elk personeelslid een bekwaamheidsdossier bijhouden. Die uitgangspunten
gelden onverkort bij de voorstellen in het wetsvoorstel onderbouw met betrekking
tot de inzet van leraren in teams bij het geven van onderwijs in vakoverstijgende
programma's. Specifiek voor teams geldt de aanvullende eis dat voor alle bij
het programma betrokken vakken een bekwame, een bevoegde leraar in het team
moet zitten die eindverantwoordelijk is voor kwaliteit en uitvoering van het
programma op zijn of haar gebied.Ik heb gemerkt dat er verwarring is over het begrip "vakoverstijgende
programmaonderdelen". Er werden voorbeelden gegeven van een leraar wiskunde
die Nederlands moest geven en van een leraar Frans die Engels moest geven.
Dat wordt echter niet met vakoverstijgende programmaonderdelen bedoeld. Daarbij
gaat het om verwante onderdelen van het programma die opgaan in een breder
leergebied of een project, zoals mens en maatschappij of mens en natuur. Een
leraar mag alleen gedurende twee jaar een ander vak geven onder de voorwaarde
dat hij de daarvoor vereiste scholing volgt, zoals omschreven in de Wet BIO.
Bij vakoverstijgende onderdelen kan een docent natuurkunde daarnaast iets
met wiskunde doen of kan een docent geschiedenis aardrijkskundige of economische
aspecten van een bepaald tijdvak behandelen. Mevrouw Kraneveldt heeft het
goed verwoord. Er moet sprake zijn van een logisch verband tussen het vak
waarvoor de leraar bevoegd is en de werkzaamheden buiten zijn directe bevoegdheidssfeer.
Het is vanzelfsprekend dat die leraar zich nader bekwaamt in dat voor hem
enigszins nieuwe vak.Er is een verschil tussen artikel 33, lid 4, en artikel 33, lid 5. Artikel
33, lid 4, geldt voor vakgericht onderwijs, terwijl artikel
33, lid 5, specifiek geldt voor de inzet van leraren in teams. In plaats van
de bijscholingsverplichting in lid vier is bepaald dat onder verantwoordelijkheid
van bekwame leraren wordt gewerkt aan alleen die onderdelen die een relatie
hebben met het eigen vak. De algemene onderhoudsplicht ten aanzien van de
bekwaamheid blijft gelden. Dit betekent dat in voorkomende gevallen op schoolniveau
tot bijscholing besloten moet worden. Het "gruwelijke voorbeeld"
van mevrouw Lambrechts van een afgestudeerde aan de pabo die in de onderbouw
Frans geeft, terwijl hij zelf maar drie jaar Frans op de havo heeft gehad,
is geen toepassing van artikel 33, lid 4. De bevoegde leraar mag in de eerste
twee leerjaren voor een ander vak worden ingezet zonder dat hij tot bijscholing
verplicht is als de inspectie dat goedkeurt. Een afgestudeerde aan de pabo
is niet bevoegd voor het voortgezet onderwijs. Wil hij bevoegd worden, dan
moet hij een bijscholingstraject volgen. In die periode kan hij bijvoorbeeld
Frans geven als hij Frans studeert.Mevrouw Kraneveldt (LPF):Met deze wet wordt het dus niet mogelijk om een ander vak te geven dan
waarvoor je bevoegd bent, bijvoorbeeld om een tekort op te vangen? Ik begrijp
dat de inspectie daar ook op controleert.Minister Van der Hoeven:Het mag niet en de inspectie ziet daarop toe. Er behoort een geordend
geheel aan gegevens te zijn waaruit de inspectie kan afleiden of en, zo ja,
in hoeverre het schoolbestuur dat terecht heeft toegestaan. Daarbij moet ook
aangegeven worden welke bijscholing de persoon in kwestie volgt. Dat ligt
allemaal vast in de Wet BIO.Bij teamteaching moet er een logisch verband zijn tussen het vak waarvoor
de leraar wel bevoegd is en de werkzaamheden buiten zijn directe bevoegdheidssfeer.
Dat zijn twee verschillende dingen. De inspectie moet daar zeer nauwkeurig
op toezien.Mevrouw Kraneveldt (LPF):Controleert de inspectie bij iedere school hoe hiermee wordt omgegaan,
ook bij scholen die het proportioneel goed doen?Minister Van der Hoeven:Ik heb er geen enkel probleem mee om de inspectie dat te vragen. Een en
ander moet passen in het totale geheel van het toezicht. Mevrouw Kraneveldt
kan zich voorstellen dat wij niet hals over kop alle scholen langs gaan. In
het kader van het normale toezicht moet dit echter een aandachtspunt zijn.Mevrouw Lambrechts (D66):De verwarring over wat hoort tot vakoverschrijdende onderdelen bij teamteaching
en bij het geven van een ander vak bestaat niet bij onze fractie. Ik heb niet
voor niets drie amendementen ingediend. Het amendement op stuk nr. 16 heeft
betrekking op artikel 33, lid 1a, waarin een uitbreiding plaatsvindt van de
mogelijkheid om een leraar in een totaal ander vak les te laten geven dan
waarin die bevoegd en bekwaam is. Ik doel op het voorbeeld van de leraar Nederlands
die Wiskunde onderwijst. Die mogelijkheid bestond reeds voor het eerste jaar.
Ik begrijp dat die mogelijkheid wordt uitgebreid naar het tweede jaar, ongeacht
het hoofdstuk over teamteaching.Minister Van der Hoeven:Dat is inderdaad een ander verhaal. Mevrouw Lambrechts wil met het amendement
op stuk nr. 16 de ruimte die er is om in een totaal ander vak les te geven
dan waarvoor men is opgeleid niet verder vergroten. Alleen in uitzonderingsgevallen
mag volgens dit amendement in het tweede jaar les worden gegeven door docenten
die voor een ander vak zijn opgeleid. Ik vind dit geen handig amendement.
Het houdt geen rekening met het onderbouwconcept. Het is bovendien lastig
omdat de praktijk veel bijzondere gevallen zal laten zien waarbij de inspectie
toestemming moet verlenen. Het is waar dat het genoemde artikel beoogt om
de mogelijkheid uit te breiden naar het tweede jaar van de onderbouw. De reden
daarvoor is gelegen in het onderbouwconcept. Bovendien wordt de uitvoering
bemoeilijkt door een beperking. Een en ander laat onverlet dat de bijscholingsplicht
en het onderhouden van de bekwaamheden overeind blijft. Het amendement is
erg moeilijk uit te voeren omdat het een extra beperking aan de scholen oplegt.
De inspectie moet overigens inzicht hebben in de lijst van degenen die onbevoegd
les geven. Een ander amendement vraag immers om een geordende gegevensverzameling.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik wil niet iets voorstellen dat de uitvoering bemoeilijkt. Ik stel dat
ook in zijn geheel niet voor. Ik stel slechts voor om de voorgestelde uitbreiding
niet door te laten gaan en om de bestaande situatie te handhaven.Minister Van der Hoeven:Dat begrijp ik. Ik heb reeds aangegeven waarom ik in dit geval voorstel
om de bestaande situatie te veranderen. De inspectie heeft sowieso inzicht
in wie er onbevoegd les geven. Er moet immers in de scholen sprake zijn van
geordende gegevensverzameling. Het amendement spreekt van toestemming van
de inspectie. Wat bij de Wet BIO is afgeschaft, namelijk dat voor alle uitzonderingen
vooraf toestemming van de inspectie nodig is, wordt met dit amendement weer
ingevoerd. Mevrouw Lambrechts introduceert daarmee de rompslomp die eerder
is afgeschaft.Mevrouw Lambrechts (D66):Dan moet toch de conclusie zijn dat nu meer ruimte wordt gegeven om mensen
gedurende meer jaren bepaalde vakken te laten geven waarvoor ze niet zijn
opgeleid. Nogmaals, daar hebben wij grote moeite mee.Minister Van der Hoeven:Niet voor méér jaren; niet alleen in het eerste leerjaar,
maar ook in het tweede leerjaar. Het aantal jaren dat iemand onbevoegd les
mag geven, is afgeschermd in de Wet BIO. Het enige verschil is het leerjaar
waarin dat mag. Een en ander laat onverlet dat hetgeen in de Wet BIO is afgesproken,
de periode waarin men onbevoegd mag lesgeven maar wel moet studeren voor dat
vak, blijft. U introduceert nu weer de toestemming van de inspectie, terwijl
dat vanwege de rompslomp juist met de Wet BIO was afgeschaft. Vandaar mijn
bezwaar tegen het amendement.Mevrouw Lambrechts (D66):Voor de helderheid: ik heb geen last van dat misverstand, ik weet dat
de Wet BIO dit voor twee plus twee jaar extra, dus vier jaar, mogelijk maakt.
Hiermee wordt echter wel de ruimte uitgebreid: van het eerste naar het tweede
jaar. De kans dat leerlingen worden geconfronteerd met iemand
die wiskunde geeft terwijl hij voor Nederlands is opgeleid, of omgekeerd,
wordt dus steeds groter. Dat ambiëren wij duidelijk niet.Minister Van der Hoeven:Dat risico liep u al en dat blijft u lopen, omdat altijd de mogelijkheid
bestaat dat mensen in opleiding, ook de zij-instromers, onder bepaalde voorwaarden
worden aangesteld.Mevrouw Lambrechts (D66):De minister haalt er de zij-instromer bij, maar dat is een totaal ander
verhaal: dat zijn juist mensen die hun kwalificaties op een ander moment al
hebben behaald en hebben bewezen in een assessment.Minister Van der Hoeven:Beste mevrouw Lambrechts, de personen over wie wij spreken, hebben ook
al een kwalificatie behaald – alleen in een ander vak.Mevrouw Vergeer (SP):Voorzitter. Graag krijg ik nog helder wat precies het benodigde verschil
in vakkennis is als men een ander vak of een vakoverstijgend vak geeft. Ik
probeer me zo'n kernteam voor te stellen. Een leraar aardrijkskunde kan binnen
zo'n kernteam ook geschiedenislessen verzorgen. Hij moet dus gewoon twee vakken
geven die in elkaar zijn geschoven. Wat is nou het verschil met de benodigde
kennis van een aardrijkskundeleraar die gewoon het vak geschiedenis gaat geven?Minister Van der Hoeven:Het gaat om heel andere dingen: om de vakoverstijgende programmaonderdelen.
U vraagt mij om precies te definiëren wat die vakoverstijgende programmaonderdelen
zouden kunnen zijn. Welnu, dat ben ik niet van plan. Uw vervolgvraag zou namelijk
zijn om het in de wet vast te leggen. Zo zou de zaak weer worden dichtgeregeld,
terwijl we dat juist willen tegengaan. We hebben wel de criteria voor die
vakoverstijgende programmaonderdelen opgesomd: onder andere de relatie met
het eigen vak. De manier waarop het in de praktijk gestalte krijgt, vind ik
echt iets wat we aan de scholen zelf moeten overlaten. Op dit punt verschillen
we echt compleet van mening. Artikel 33, lid 5, bevat de voorwaarden voor
de inzet van leraren in teams voor de vakoverstijgende programmaonderdelen.
Dat is de structurele regeling. De ruimte die erin zit, wil ik er graag in
houden.Mevrouw Vergeer (SP):Ik geloof dat we over verschillende zaken praten. Ik geef een voorbeeld.
Ik ben geschiedenisleraar en ga met een team werken. In dat team worden de
vakken geschiedenis en aardrijkskunde in elkaar geschoven. Als geschiedenisleraar
kan ik dan ook het vak aardrijkskunde geven. Ik mag dan toch aannemen dat
de stof voor aardrijkskunde die voor de eerste en tweede klas normaal is,
terugkomt in dat geïntegreerde vak? Als geschiedenisleraar ga ik dan
gewoon een ander vak geven. Dan hoef ik van u geen verplichte bijscholing
te volgen om nieuwe bekwaamheidseisen te halen omdat het in elkaar is geschoven,
maar ik moet dit wel – terecht volgens mij – als het een apart
vak is.Minister Van der Hoeven:In dit geval blijft het vak geschiedenis en blijft het vak aardrijkskunde.
Er zijn een aantal vakoverstijgende onderdelen, die door beide docenten kunnen
worden gegeven. Als wordt geconstateerd dat een extra bijscholing nodig is,
kan het bevoegd gezag zulks opleggen.Mevrouw Kraneveldt (LPF):Ik kan mij voorstellen dat een leraar Nederlands niet het vak Engels geeft
maar dat er wel een gezamenlijk vak literatuurgeschiedenis wordt gegeven waarbij
de leraar Nederlands ook een stukje Engelse literatuur voor zijn rekening
neemt. Dat zou een voorbeeld zijn van een vakoverschrijdend onderdeel. Een
leraar Nederlands kan echter niet het hele vak Engels overnemen. Misschien
kunt u elkaar daarin vinden: het ene mag niet maar het andere, een klein stukje
bij een gezamenlijk vak, wel.Minister Van der Hoeven:Als u naar het voorbeeld van aardrijkskunde en geschiedenis kijkt, dan
komen elementen van beide vakken bij de historie van sociale geografie aan
de orde. Dat is een vakoverstijgende les. Er moet gezocht worden naar mogelijkheden.
Dat geeft enerzijds ruimte en anderzijds verplichtingen voor het bevoegd gezag
om ervoor te zorgen dat het goed gebeurt. Ik houd die ruimte graag.Mevrouw Vergeer (SP):In de monitor komt duidelijk naar voren dat er scholen zijn die een compleet
leergebied maken van de maatschappelijk georiënteerde vakken. Dat wordt één
leerdomein. Aardrijkskunde, geschiedenis, maatschappijleer en soms economie
worden dus niet meer afzonderlijk gegeven. Dat is één domein
geworden. Deze vier vakken kunnen door de oorspronkelijke docenten gegeven
worden. Het is toch nodig dat die mensen zich bekwamen in de andere vakken
die zij tot nu toe nooit gegeven hebben? U wilt dat aan de scholen overlaten
en ik vind dat inconsequent. Wij hebben niet voor niets dat nieuwe lid 4 van
artikel 33, waarin wel degelijk een termijn van twee jaar wordt gesteld, en
een externe toetsing van de bekwaamheidseisen in het leven geroepen. Hier
wilt u dat echter allemaal niet terwijl dit misschien nog wel veel moeilijker
is.Minister Van der Hoeven:Ik wil het hier inderdaad niet want dit punt valt niet onder artikel 33,
lid 4, maar onder artikel 33, lid 5. Dat betreft de inzet van leraren in teams
en die punten moet u niet door elkaar halen. De leergebieden en de domeinen
verschillen per school, waarbij als voorwaarden gelden dat alle kerndoelen
worden gehaald en er geen fuikwerking optreedt voor hetgeen na het tweede
leerjaar gebeurt. Dat zijn twee belangrijke zaken en daar ziet de Inspectie
op toe. Als mevrouw Vergeer net zo vaak scholen bezoekt als ik, en ik twijfel
er geen moment aan dat zij dat doet, dan weet zij ook dat de leraren die in
een leergebied werken ervoor zorgen dat alle onderwerpen aan bod komen en
dat zij die kennis met elkaar delen en uitwisselen. Ook wat dat betreft zijn
er voldoende praktische voorbeelden waaruit blijkt dat het kan. Ik ben van
mening dat wij ook een stukje vertrouwen in de scholen mogen uitspreken. U
doet dat niet.Mevrouw Vergeer (SP):Ik vind dit echt heel ernstig. De minister spreekt nu in feite uit dat
vakkennis niets waard is. Laat het gewoon over aan de scholen. Normaal moet
altijd ergens een bevoegdheid worden gehaald om les te kunnen
geven, maar nu mag plotseling een ander vak worden gegeven omdat de vakken
in elkaar geschoven zijn. Dat is de enige reden. Daar wordt het lesgeven toch
niet zo gemakkelijk door dat een certificaat niet meer nodig is?Minister Van der Hoeven:Misschien kunt u luisteren naar wat ik zeg. Ik weet dat dat af en toe
moeilijk is en dat u vanuit uw eigen uitgangspunten de zaken benadert. Ik
probeer mij daarin te verdiepen en ik probeer op dezelfde golflengte een antwoord
te geven, maar dat blijkt mij niet te lukken. Dat is dan jammer. Niemand in
deze zaal stelt de noodzaak van vakkennis ter discussie. Als een team gezamenlijk
werkt, kunnen docenten van elkaar leren en het geleerde overdragen, ook vanuit
de eigen vakkennis. U ontkent dat en dat vind ik jammer.De heer Van der Vlies (SGP):Ik raak bijna gedesoriënteerd door deze discussie. Ik heb een andere
perceptie van hetgeen wordt geregeld met het wetsvoorstel. Het is toch mogelijk
om een andere benadering te hanteren? Het geven van lessen door onbevoegden
is noodgedwongen nooit anders geweest. Dat was niet ideaal maar de Inspectie
gaf ontheffing daarvoor, onder stringente voorwaarden. Men moest dan maar
afwachten wat er gebeurde; de schoolleiding was verantwoordelijk en de vaksectie
moest toezien. Nu wordt een formele verantwoordelijkheid binnen de vaksectie
geregeld. Dat is toch een winstpunt of zie ik dat verkeerd?Minister Van der Hoeven:U ziet het volkomen goed.Mevrouw Hamer vroeg hoe het zit met de inzet van pabo-leerkrachten in
de onderbouw van het voortgezet onderwijs. Op dit moment wordt een aantal
ervaren pabo-leerkrachten ingezet via de weg van de zij-instroom. Er is nog
geen bevoegdheid voor het vmbo. Ik krijg van het landelijk platform in april
advies over de vraag of daaraan behoefte bestaat. Op basis daarvan worden
de verdere besluiten genomen. Ik kom daar nog op terug.Ik kom op de vraag of de praktijk van de ontheffing inmiddels voldoende
is teruggebracht. Dit hebben wij geregeld; het treedt in werking op 1 augustus
2006. Vanaf dat moment wijzigt het ontheffingenbeleid en hoeft de inspectie
vooraf geen ontheffing meer te verlenen. De laatste zin van het vierde lid
geeft de inspectie nog wel een rol als men voor de eerste twee leerjaren wil
afwijken van de scholingseis, maar dat is een ander punt.Er zijn nog twee amendementen ingediend die relevant zijn voor dit punt,
allereerst het amendement van mevrouw Lambrechts en mevrouw Hamer op stuk
nr. 17 over het werken met teams in het geval van vakoverschrijdende programmaonderdelen
bij het inschakelen in het onderwijsproces van andere leraren na voordracht
door leden van het team of na het horen van de leden van het team. Dit is
organisatorisch moeilijk. Het bevoegd gezag bepaalt wie men inschakelt. Indien
je dit op deze manier regelt, geef je een groep leraren een extra medezeggenschapsrecht
dat hier in feite niet thuishoort. Het is eigenlijk een kenmerk van goed werkgeverschap
om ervoor te zorgen dat de teams werken. Mij lijkt er geen rol te zijn weggelegd
voor de werkgever. Ik ontraad dan ook het aannemen van dit amendement.Met het amendement op stuk nr. 18 stellen mevrouw Lambrechts en mevrouw
Hamer voor om bij het werken met teams het bevoegd gezag samen met de leraren
en de leden van het team tekorten bij inhoudelijke en didactisch kennis en
vaardigheden vast te laten stellen en vast te laten leggen in het bekwaamheidsdossier
hoe deze kunnen worden opgeheven. Dat zou een enorme papierwinkel worden.
Een aantal zaken hebben wij al geregeld. De verantwoordelijkheid voor het
onderhouden van de bekwaamheid is nadrukkelijk neergelegd bij het bevoegd
gezag en de leraar. Er wordt altijd gewerkt onder de verantwoordelijkheid
van een wel bevoegde leraar. Ik heb echt de indruk dat dit amendement het
doel van het werken met teams voorbijschiet. Ik ben wel bereid om in de verdere
uitwerking en in de contacten met het veld te benadrukken dat het onderhouden
van de bekwaamheden niet alleen geldt voor artikel 33, lid 4 maar ook voor
artikel 33, lid 5. Op die manier kan ik dit punt in het regieoverleg met de
onderwijswerkgevers aan de orde stellen. Ik zal hun vragen om dit in hun communicatie
extra te benadrukken. Het lijkt bij beter om dit door de werkgever te laten
regelen dan door de wetgever.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik ben nog niet helemaal overtuigd. Het argument van de papierwinkel snap
ik niet. Als er iemand komt die voor bepaalde vakgebieden onvoldoende bekwaamheden
heeft, is het sowieso nodig om een scholingsplan te maken en dit in het bekwaamheidsdossier
op te nemen. Het enige wat wij met dit amendement vragen, is om het team daarvoor
voluit de verantwoordelijkheid te geven, voor hoe het onderwijs wordt uitgevoerd
en hoe het zich ontwikkelt. Zij worden eigenaar van het gebied waarvoor zij
gezamenlijk verantwoordelijk zijn. Wij vragen slechts om het team daarin een
stem te geven.Minister Van der Hoeven:Die vraag vind ik terecht, maar de werkgever zou dat moeten oplossen en
niet de wetgever. Als je het in de wet vastlegt, wordt het onderdeel van het
inspectietoezicht en moet het worden gehandhaafd. Indien je het via de lijn
van de werkgever regelt, ben je van die papierwinkel af. Ik ben het overigens
met mevrouw Lambrechts eens dat de bekwaamheidsdossiers moeten worden bijgehouden,
maar wij moeten geen onnodige wetgeving maken. Het is beter om het via een
andere lijn te regelen als dat kan. Mij gaat het om het effect.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik snap de opmerkingen van de minister over de papierwinkel nog steeds
niet. Er moet toch een scholingsplan zijn, er moet toch een bekwaamheidsdossier
worden bijgehouden en de inspectie moet toch toezien op de kwaliteit(szorg)
in een school. Waarom kan dan niet in de wet worden vastgelegd dat de leraren
daarin een stem hebben? Dat heeft met een papierwinkel absoluut niets te maken.Minister Van der Hoeven:Jawel, het heeft met de papierwinkel te maken maar ook met hoe je als
overheid omgaat met wetgeving. Je moet in de wetgeving vastleggen wat absoluut
noodzakelijkerwijze in de wetgeving vastgelegd moet worden. Als je dingen
wilt organiseren, moet je ook kijken welke andere instrumenten je daarvoor
ter beschikking staan. Nogmaals, ik vind dat deze zaken bij goed werkgeverschap
behoren. Ik zeg graag toe dat ik dat in die lijn onder de aandacht wil brengen.
Ik wil het echter niet alleen onder de aandacht brengen, maar
ik wil ook weten hoe het werkt. Als je het via de wetgeving regelt, volg je
een andere lijn en krijg je ook een ander soort verantwoording. Ik vraag mij
echt af of je als overheid altijd alles via de wetgeving moet regelen en of
je niet waar mogelijk gebruik moet maken van andere mogelijkheden om je doel
te bereiken.De voorzitter:Mevrouw Lambrechts mag nog één keer reageren.Mevrouw Lambrechts (D66):Een laatste vraag om dit voor ons zo wezenlijke punt af te ronden. Wij
zeggen steeds tegen elkaar dat die leraren zo belangrijk zijn, dat zij meer
in positie gebracht moeten worden en dat zij eigenaar moeten worden van hun
vak en van de vakontwikkeling. Toch slagen wij er nooit in hen ook feitelijk
die positie te geven als het op formele wetgeving aankomt. Het is dan zwak
om het uitsluitend aan het goede werkgeverschap van het bevoegd gezag over
te laten. Je moet dan ook een keer durven vastleggen dat zij eigenaar worden
en die verantwoordelijkheid ook in de wet verwoorden, zodat het ook echt gaat
gebeuren.Minister Van der Hoeven:Dat soort dingen regel je niet met de wet. Met de wet regel je een aantal
formele zaken. Ik ga mijzelf herhalen. Als het om goed werkgeverschap gaat,
dan vind ik dat je de zaak op een andere wijze moet regelen. Je moet dat niet
via wetgeving regelen. Natuurlijk zijn er een aantal zaken die je via wetgeving
moet regelen, maar wat mij betreft hoort dit hier niet bij.Mevrouw Vergeer heeft een amendement op stuk nr. 14 ingediend. Dit amendement
gaat nog veel verder dan de amendementen die door mevrouw Lambrechts en mevrouw
Hamer zijn ingediend. Ik ga er verder niet op in, want aanname van dit amendement
ontraad ik sowieso.Ik denk dat ik de vraag van mevrouw Kraneveldt over de relatie met het
lerarentekort heb beantwoord. Mevrouw Hamer heeft gevraagd of het wetsvoorstel
voldoende mogelijkheid biedt om de vakbekwaamheid te borgen en de professional
daarbij te betrekken. Artikel 33 gaat over de borging van die vakbekwaamheid.
De bevoegde leraar is verantwoordelijk voor de kwaliteit van het onderdeel
waarop zijn bevoegdheid betrekking heeft. Ook hiermee erken je in feite de
professionaliteit van die bevoegde leraar.Mevrouw Kraneveldt (LPF):De minister zei net dat zij de vraag van mevrouw Kraneveldt over de relatie
met het lerarentekort beantwoord dacht te hebben. Ik wil daar toch nog een
vraag over stellen. Straks zien wij wellicht dat lerarentekort volop op ons
af komen. Wilt u dan bij de monitoring van de uitwerking van deze vernieuwing
in de onderbouw meenemen hoe scholen omgaan met die 1000 uur onderwijstijd
en teamteaching als zij met dit lerarentekort worden geconfronteerd? Zit daar
een wisselwerking tussen?Minister Van der Hoeven:Er ligt een amendement van mevrouw Vergeer met betrekking tot een evaluatie.
Ik ben het daarmee eens en ik denk dat dit amendement voldoende aanknopingspunten
biedt om ook dit punt aan de orde te stellen. Ik denk wel dat het goed is
om tussen nu en volgende week dinsdag even te kijken of dit punt in het amendement
van mevrouw Vergeer voldoende getackeld is.Mevrouw Vergeer (SP):Dit is een historisch moment!Minister Van der Hoeven:De heer Van der Vlies vroeg naar het toezicht van de inspectie. Ik heb
net al gezegd dat scholen bekwaamheidsdossiers moeten bijhouden. Zij moeten
bovendien geordende gegevens bijhouden over de inzet van leraren in teams.
Ik denk dat dit een voldoende antwoord is.De heer Balemans vroeg wat het vormen van leergebieden voor de lerarenopleidingen
betekent. Dat heeft natuurlijk niet direct gevolgen voor de lerarenopleidingen,
want de school kiest zelf hoe zo'n vakoverstijgend programmaonderdeel eruit
ziet. Ik kan mij wel heel goed voorstellen dat lerarenopleidingen desgevraagd
kunnen voorzien in scholing waaraan een team of leden van een team behoefte
hebben. Dat kan in het kader van bekwaamheidsonderhoud. Ik vind dat daar een
heel duidelijke relatie ligt. De opleidingen zelf besteden overigens wel aandacht
aan aanpalende vakken, zoals zij dat noemen.De heer Balemans vroeg ook naar de rol van de docent bij beslissingen
over de inzet van personele bevoegdheden en leergebieden. Daarover hebben
wij net al gesproken. Het gesprek over het werken in vakoverstijgende programma's
moet de school voeren met de professionals. De professionals kunnen daartoe
ook zelf het initiatief nemen. Tegen mevrouw Lambrechts zeg ik dat de medezeggenschapsraad
zich in ieder geval ook over het vraagstuk moet buigen, als er gesproken wordt
over de leergebieden. Er zijn verschillende mogelijkheden om daar invloed
op te hebben.Mevrouw Hamer vroeg naar de brief van de AOb. Als ik het goed begrepen
heb, was u geen voorstander van een professioneel statuut. Ik ben dat met
u eens. Ik acht dat nou typisch iets wat de sector zelf moet doen. Wat wel
onze taak is, is dat bekwaamheid moet worden onderhouden. Daar is additioneel
geld voor beschikbaar gesteld en wij praten met het veld over een convenant
over professionalisering. Er loopt een discussie over de leraar als professional, "onderwijs
aan het woord". Ik ben echt benieuwd naar de voorstellen die uit dat
debat voort zullen komen. Er zijn ook dingen die een sector zelf moet regelen
en een statuut – waarbij ik mij wel het nodige kan voorstellen –
is daar een van.De heer Jungbluth wil de gegevens over het werken in teams op laten nemen
in het jaarverslag. Natuurlijk kunnen scholen dat opnemen in het jaarverslag,
maar als wij dat nu in de wet gaan opnemen, vind ik dat wel heel erg ver gaan.
Wel moet de school – en dat sluit aan bij uw vraag – geordende
gegevens bijhouden over de inzet van leraren in teams. Dat vormt ook weer
een aanknopingspunt voor het toezicht door de inspectie. Wat u wilt, komt
dus niet via het ene kanaal, maar wel via het andere kanaal aan de orde.Mevrouw Vergeer wil extra geld voor teamteaching, minder lesuren en meer
taakuren. Het is aan de scholen of zij willen kiezen voor teamteaching, of
zij het onderwijsprogramma willen veranderen of dat zij het op een andere
manier willen doen. Dat zullen zij zelf moeten doen. Dat betekent dat de keuzes
die zij daarin maken, consequenties zullen hebben. Overigens biedt de Projectgroep
Onderbouw de scholen ook ondersteuning hierbij. Zoals u weet, worden de middelen
voor zij-instroom, voor de begeleiding van beginnende leraren
en voor nog een aantal dingen toegevoegd aan de lumpsum. Dat geeft ook al
meer armslag om het geld daarvoor te besteden als men dat wil. Wij zijn daarover
op dit moment in gesprek met de werkgevers en werknemers. Hiermee sluit ik
het onderdeel onderwijspersoneel af.Dat brengt mij tot de onderwijstijd. Als er een onderwerp is dat tot de
verbeelding spreekt, dan is het onderwijstijd. Dat geldt voor wat daaronder
wordt verstaan, als ook voor het aantal uren en voor vragen, zoals of dat
nu een kwaliteitscriterium zou moeten zijn. Ik vond de opmerking van de heer
Jungbluth over de onderwijstijd wel erg provocerend, maar goed, ook dat soort
dingen gebeurt. Er wordt heel verschillend gedacht over de resultaten en effecten
van onderwijs en er zijn ook andere effecten te zien. Moet het een kwaliteitscriterium
zijn? Speelt het mee? De norm is en blijft 1067 uur. Overigens zitten die
1067 klokuren binnen een totaal van een norm jaartaak van 1659 uren. Laten
wij dat ook niet vergeten. 1659 uren zijn de norm voor de jaartaak van docenten
en 1067 klokuren is het aantal uren waarop leerlingen recht op onderwijs hebben.Mijn suggestie is eigenlijk dat scholen binnen de bandbreedte van die
1000-1134 uur eigen beleidsruimte aangrijpen om echt maatwerk te kunnen bieden,
maar ook om professionaliteit en eigen verantwoordelijkheid tot uitdrukking
te brengen. Ik ga geen limitatieve lijst maken van onderwijssituaties die
wel en onderwijssituaties die niet als onderwijstijd beschouwd kunnen worden.
Dat zou enorm gedetailleerde regelgeving zijn en het zou zeker niet compleet
zijn, want er zijn altijd nog dingen aan toe te voegen. Dat is de reden dat
wij kiezen voor een aantal criteria, waaraan een onderwijssituatie moet voldoen
als zij wil meetellen als onderwijstijd. Wij praten dan over begeleid onderwijs,
onder verantwoordelijkheid van een daartoe bevoegde leraar, in door de school
geprogrammeerde tijd als onderdeel van het voor alle leerlingen verplichte
onderwijsprogramma. Op die manier kan de inspectie per situatie beoordelen
of er sprake is van onderwijstijd in de zin van de wet of niet. Ik ga die
norm dus niet verlagen. Het uitgangspunt blijft die 1067 uren. Het minimum
binnen de bandbreedte is verantwoord. Het sluit ook aan bij de harmonisatie
met de bovenbouw voortgezet onderwijs.Het is de bedoeling dat de extra ruimte voor schoolontwikkeling ten goede
komt aan de leerlingen. De planning en de organisatie van het schooljaar vormen
een belangrijke factor. Er moet een behoorlijke verbeteringsslag worden gemaakt
op dit punt. De onderwijsorganisaties erkennen dat ook. Het zal onder de aandacht
van de scholen worden gebracht. Het betreft toetsweken, vergaderingen, scholing
van het personeel en schoolorganisatorische activiteiten aan het begin en
het einde van het schooljaar. De inspectie besteedt hier ook aandacht aan
in gesprekken met scholen. Binnenkort wordt een brief aan de scholen gezonden
waarin opnieuw wordt gewezen op de definitie van het begrip "onderwijstijd"
en de bijbehorende criteria. Er zal ook worden gemeld dat de inspectie hierop
toeziet en dat dit tot sancties kan leiden. Dat vinden de scholen niet leuk,
helemaal niet.De heer Jan de Vries (CDA):Deze laatste woorden zijn mij uit het hart gegrepen. U zei echter daarvoor
dat er aan het uitgangspunt voor de minimale onderwijstijd niet wordt getornd.Minister Van der Hoeven:Die 1067 uren vormen het uitgangspunt.De heer Jan de Vries (CDA):Dat blijft het uitgangspunt, maar tegelijkertijd is er een bandbreedte
met een minimum van 1000 uur. Ziet u met het oog op de bestaande praktijk
en de analyse van de Onderwijsraad niet het risico dat veel scholen op de
minimale norm van 1000 uren gaan zitten? Zij zullen stellen dat zij daarmee
voldoen aan de wettelijke vereisten. Op die manier laten zij eigenlijk het
uitgangspunt uit de wet voor wat het is.Minister Van der Hoeven:Nee. Als zij dat doen, voldoen zij niet aan de wettelijke eisen. Zij voldoen
pas aan de wettelijke eisen als wordt aangegeven wat er in de rest van de
tijd gebeurt. Scholen moeten melden op welke manier de tijd wordt gebruikt
als ontwikkeltijd, waar dit toe leidt en op welke manier de leerlingen daar
profijt van hebben. Zonder dat laatste stuk, voldoen zij niet aan de eisen.De heer Jan de Vries (CDA):Docenten hebben nu al ontwikkeltijd en die zullen zij blijven houden.
Daar kan de school altijd een mouw aan passen. Het gaat om de nettotijd die
leerlingen onderwijs krijgen. Het belang van de leerling hoort het uitgangspunt
te zijn en geen enkel ander belang. Het mag niet gaan om organisatiebelang
of roosterbelang. Als u vindt dat een minimale onderwijstijd van 1067 uren
het uitgangspunt is, moet u daar helder over zijn. Scholen moet duidelijk
zijn dat dit de minimale norm is en dat zij daarnaast alles mogen doen aan
professionalisering en ontwikkeling.Minister Van der Hoeven:U zegt mijn woorden iets anders dan ik deze heb uitgesproken. Ik heb gezegd
dat de norm niet wordt verlaagd. Het uitgangspunt is die 1067 uren. De gekozen
bandbreedte sluit aan bij die voor de bovenbouw voortgezet onderwijs. De voorwaarde
is dat de extra ruimte voor schoolontwikkeling zichtbaar ten goede komt aan
de leerlingen. Als een school dat gedeelte van het werk niet doet, heeft deze
een probleem. Er zijn elk jaar vragen en opmerkingen over dit onderwerp. Ik
denk dat het heel goed zou zijn als de Kamer zou uitspreken dat scholen les
moeten geven in de afgesproken tijd. Daar moet ruimte voor worden gegeven.
Ik wil daar iets meer ruimte voor geven dan u. Dat laat onverlet dat scholen
zich moeten houden aan de wettelijke voorschriften op dit punt.Mevrouw Kraneveldt (LPF):Ieder van ons zal een leraar flink wat weken vakantie gunnen om even op
adem te komen en om inspiratie op te doen voor het nieuwe schooljaar. Leraren
hebben conform hun cao recht op 60 vakantiedagen. Met wat losse feestdagen
erbij, komen zij volgens uw berekening al op 68 dagen. Als de minimumonderwijstijd
op 1000 uren wordt gesteld, kunnen scholen zeggen dat zij die 67 uur willen
gebruiken voor schoolontwikkeling. De vraag is echter of deze tijd moet worden
afgeknabbeld van het primaire proces of misschien van de vakantiedagen die
docenten riant hebben. Dat is een principiële kwestie. Wij gaan steeds
iets van die onderwijstijd afknabbelen.Minister Van der Hoeven:Wij hebben inderdaad te maken met een aantal cao-bepalingen. Mevrouw Kraneveldt
kan wel zeggen dat die niet belangrijk zijn, maar zij zijn er nu eenmaal.
Hiertoe behoort de normjaartaak van 1659 klokuren. De cao voor het voortgezet
onderwijs bepaalt dat leraren gedurende de schoolvakanties verlof hebben en
maximaal twee dagen werken in de zomervakantie. Hieruit vloeit het aantal
van veertig weken als een rekeneenheid voort. Meer dan dat is het niet. Het
zijn de enige twee dingen die er zijn. Er is geen voorschrift hoe verder moet
worden omgegaan met de onderwijstijd, de normjaartaak en de verdeling over
het jaar. Het aantal weken per schooljaar is dus niet voorgeschreven. Ik wens
wel dat de klokuren worden gehaald. Of dat in 38 of 39 weken gebeurt, vind
ik eerlijk gezegd niet zo belangrijk. Het belangrijkste is dat wat wordt afgesproken
en aan de ouders wordt voorgespiegeld via de schoolgids, ook wordt waargemaakt.
Daar draait het voor mij om.Mevrouw Kraneveldt (LPF):Ik meen dat de minister, door naar 1000 uur te gaan, toch ook zelf weer
wat afknabbelt van het primaire proces in plaats van dat zij tegen de leraren
zegt dat zij van hen zonder meer 1067 uur verwacht. Als zij daarnaast nog
67 uren willen besteden aan de eigen ontwikkeling of de schoolontwikkeling,
kan dat in hun eigen vrije tijd.Minister Van der Hoeven:De inspectie kijkt zowel naar de vooraf ingeroosterde uren als naar de
realisatie in de praktijk. Naar mijn mening is het erg belangrijk dat het
zo gebeurt. Soms wordt gezegd dat alles buiten de 1067 uur eigen tijd is,
maar dat is niet het geval. Dat weet mevrouw Kraneveldt net zo goed als ik.
De normjaartaak is er niet voor niets. Binnen deze normjaartaak gebeurt een
heleboel. Op het moment dat wij van leerkrachten verwachten dat zij op een
andere manier gaan werken, moeten wij hen daarvoor ook de ruimte geven. Om
die reden wordt een bandbreedte van 1000 tot 1134 uur gegeven. Er bestaat
altijd een relatie tussen wat er aan extra onderwijsvernieuwing plaatsvindt
en deze bandbreedte. Dat moet helder worden gemaakt op basis van de bestaande
gegevens. De inspectie moet bekijken wat het plan is en wat in de praktijk
wordt gerealiseerd. Het probleem ligt bij de realisatie in de praktijk omdat
de beloofde onderwijstijd vaak niet wordt waargemaakt. Zoals ik al heb aangekondigd,
ben ik voornemens om hierover binnenkort een brief te schrijven aan de scholen
om aan te kondigen dat hierop zal worden gecontroleerd. Het is mogelijk dat
wij sancties zullen opleggen.De heer Van der Vlies (SGP):Als de school binnen de bandbreedte kiest voor het minimum van 1000 uur,
blijft deze school dus 67 klokuren onder de onderwijstijdnorm. De minister
zegt dat daarvoor wel wat moet gebeuren...Minister Van der Hoeven:Ja, dat klopt.De heer Van der Vlies (SGP):Dat is mij helder. Het is mogelijk om te benoemen wat er in dat geval
allemaal moet gebeuren. Daarvan zie ik nu even af. Wij hebben daarover beiden
wel onze gedachten.Minister Van der Hoeven:Ja.De heer Van der Vlies (SGP):Zit dat eigenlijk ook al niet in de bijna 600 klokuren die het verschil
vormen tussen de onderwijstijdnorm en de normjaartaak voor de docenten? Voorbereiding,
correctie en al dat soort dingen zitten daar ook in. Ik meen dat dit ook geldt
voor onderwijsvernieuwing en ontwikkeling.Minister Van der Hoeven:Natuurlijk zit dat er voor een deel ook in. Dat geldt eveneens voor wat
moet gebeuren op het gebied van bijscholing. De heer Van der Vlies en ik hebben
beiden voor de klas gestaan. Wij weten allebei dat werken in het onderwijs
ook de correctie, voorbereiding en – als je daarbij bent betrokken –
alles wat met examens te maken heeft en het bijhouden van je vak inhoudt.
Als er daarnaast ook nog andere dingen op je af komen, kun je die er niet
altijd even gemakkelijk bij doen. Hij en ik zijn in ons onderwijsverleden
ook met die vragen geconfronteerd. Naar mijn mening is het een goede zaak
dat een school de ruimte heeft om een deel van deze tijd te gebruiken met
een opdracht aan het team die ertoe leidt dat het onderwijs voor de kinderen
kwalitatief beter wordt en wordt vernieuwd in de vorm die men voor ogen heeft.
Ik ben het zeer eens met degenen die zich in deze zin hebben uitgesproken.De heer Van der Vlies (SGP):Hoe wordt dan precies bepaald dat wat in deze 67 klokuren gebeurt, ten
goede moet komen aan de leerling?Minister Van der Hoeven:Deze vraag moeten wij naar mijn mening inderdaad voorleggen aan de scholen
die ervan gebruik willen maken, met de nadrukkelijke aantekening dat zij zich
moeten verantwoorden tegenover de inspectie met betrekking tot de geplande
tijd en de gerealiseerde tijd. Daarbij behoren zij tevens aan te geven wat
zij binnen de andere 67 uur hebben gedaan.De redenering van het amendement op stuk nr. 11 volgt de Onderwijsraad
en is gebaseerd op 39 weken in plaats van op 40 weken. Of de onderwijstijd
nu gerealiseerd wordt in 39 weken of in 40 weken, vind ik niet zo'n punt.
Het gaat erom dat de onderwijstijd gerealiseerd wordt. Ik moet de heer De
Vries toegeven dat het realistischer en handhaafbaarder is dan 1067 uur gebaseerd
op 40 weken. Als de lijn realistisch wordt doorgezet, moet ook gerekend worden
met de wettelijk erkende feestdagen. Dat zijn er minimaal vijf en maximaal
acht, afhankelijk van hoe kerst en nieuwjaar vallen. Het zijn dus feitelijk
ruim 38 weken waarin de onderwijstijd gerealiseerd moet worden. Het voorstel
van minimaal 1000 uur per jaar, acht ik reëel en handhaafbaar. Ik onderken
dat de redenering van het amendement de Onderwijsraad volgt en beter is dan
wat wij nu hebben, maar niet zo goed als mijn voorstel!De heer Jan de Vries (CDA):De minister zegt dat het uitgangspunt van het wetsvoorstel 1067 uur is,
maar dat dit moeilijker uitvoerbaar en handhaafbaar is dan het uitgangspunt
van 1040 uur.Minister Van der Hoeven:Nee, dat heb ik niet gezegd. Ik heb gezegd dat de huidige regelgeving
1067 uur gebaseerd is op 40 weken is. Het voorstel van de heer De Vries is
1040 uur gebaseerd op 39 weken. Daarnaast zijn er vijf tot acht feestdagen
die er ook van afgetrokken moeten worden. Dan kom je uit op 38 weken. Het
voorstel van de heer De Vries is beter dan de huidige wetgeving.
Mijn voorstel geeft een bandbreedte aan, waarbij het niet in 39 weken hoeft
te gebeuren, maar waarbij wat beloofd dan wel beschreven wordt in de schoolgids,
waargemaakt moet worden.De heer Jan de Vries (CDA):De minister hecht aan die bandbreedte. Laten wij die even wegzetten en
sec kijken naar het uitgangspunt van 1067 uur. Dan zegt de minister mét
de Onderwijsraad en mét de indieners van dit amendement dat het hanteren
van het uitgangspunt van 1040 uur gebaseerd op 39 weken meer uitvoerbaar en
handhaafbaar is dan het uitgangspunt van 1067 uur.Minister Van der Hoeven:Ik zeg, mijnheer De Vries, dat uw amendement beter is dan de huidige wetgeving,
maar niet zo goed als mijn voorstel. Ik vind mijn voorstel beter omdat daarmee
wordt erkend wat er in de school behoudens lesgeven moet gebeuren.Mevrouw Hamer (PvdA):Ook omdat de heer De Vries heeft aangegeven zijn amendement eventueel
te willen wijzigen, zou ik daarover een iets helderder advies van de minister
willen.Minister Van der Hoeven:Ik ontraad aanvaarding van dit amendement. Dat is wel duidelijk.Mevrouw Hamer heeft gevraagd, hoe voortijdige uitval in de overgang van
vmbo/mbo kan worden verminderd. Daar zijn wij mee bezig. Er komt op niet al
te lange termijn een notitie waarin ook aan dit punt aandacht wordt geschonken.
Met ingang van 1 januari 2006 kunnen door vmbo en mbo afspraken worden
gemaakt over een flexibeler doorstroom. De desbetreffende wet biedt onder
meer de mogelijkheid om bekostigingsarrangementen te treffen tussen vmbo en
mbo. Die wet is door uw Kamer aanvaard en inmiddels in werking getreden.Wat doen wij om de scholen te ondersteunen bij de concretisering van de
kerndoelen? Daarover is op verschillende momenten iets gezegd. Door de Projectgroep
Onderbouw Voortgezet Onderwijs is het project uitwerking kerndoelen gestart.
Het doel is het ontwikkelen van werkwijzen waarmee de docententeams de kerndoelen
kunnen vertalen in schoolleerplannen. Onder regie van de projectgroep werken
sinds november 2005 acht teams van vijf scholen aan de realisatie van de voorbeeldleerplannen.
Die plannen zullen op schoolniveau gebruikt kunnen worden. Dit proces wordt
gemonitord door de Universiteit Twente.De heer De Vries wees erop dat maar € 220.000 wordt uitgetrokken
voor de concretisering van de kerndoelen. Dat vond hij te weinig en hij zei
dat hiervoor meer SLOA-middelen beschikbaar moesten worden gesteld. Ik wijs
erop dat meer geld dan die € 220.000 zal worden uitgetrokken. Dit
bedrag heeft alleen betrekking op het deel van het project dat door de Stichting
Leerplanontwikkeling wordt uitgevoerd. Zojuist zei ik al dat ook de projectgroep
voor de onderbouw hiermee bezig is. Verder wijs ik erop dat ik in de hoofdlijnenbrief
SLOA van april terugkom op de mogelijkheid van het inzetten van meer SLOA-middelen
voor de concretisering van de kerndoelen.De heer De Vries heeft bij de behandeling van het wetsvoorstel inzake
burgerschap een motie ingediend die handelt over de ondersteuning van projecten
voor het burgerschap. Die motie wordt uitgevoerd. Bij Kennisnet is een speciale
website ingericht en de Stichting Leerplanontwikkeling werkt aan een leerplan
voor burgerschap. Ook Teleac en school-tv werken aan de uitvoering van een
programma over burgerschap. Verder kunnen scholen bij KPC concrete ondersteuning
krijgen voor projecten burgerschap.Mevrouw Vergeer stelde een vraag over het project Standaarden Elektronisch
Leerdossier. Het doel is dat er basisprincipes, regels en standaarden voor
de digitale uitwisseling van gegevens over het leren van leerlingen ten behoeve
van doorlopende leerlijnen worden ontwikkeld. Dat is belangrijk, omdat op
die manier in kaart kan worden gebracht hoe het zit met de resultaten van
de doorlopende leerlijnen. Het tweede doel is het mogelijk maken van de digitale
uitwisseling van leergegevens in en tussen scholen en dus ook het mogelijk
maken van het verbeteren van de processen die daarmee samenhangen. Op die
manier komt het project ten goede aan de interne kwaliteitzorgsystemen. Hiermee
zijn wij gestart in 2005 onder leiding van de schoolmanagers vo. Er zijn twee
deelprojecten: het project Wat en het project Hoe. Het eerste project ontwikkelt
de standaard voor de uit te wisselen minimale gegevens met betrekking tot
de leergegevens. Het andere project ontwikkelt standaarden voor de realisatie.
De bedoeling is dat het werk eind 2008, begin 2009 af is. Het kost een miljoen
per jaar.Mevrouw Vergeer vroeg of het mogelijk is om het wetsvoorstel een jaar
later in te voeren. Dat kunnen wij echt niet maken. Laten wij dat dus niet
doen. Al die scholen die hiermee bezig zijn, baseren hun werk op een beleidsregel
die per 1 augustus niet meer geldt. Zouden wij het wetsvoorstel een jaar
later invoeren, dan ontstaat een periode zonder beleidsregel. Dit moeten wij
dus niet doen. Verder wijs ik erop dat de scholen wachten op de kans die ze
wordt geboden. Dit wetsvoorstel legt niets op. Per 1 augustus 2006 hoeven
de scholen niets te veranderen als zij dat niet willen. Verder kunnen zij
ervoor kiezen om de veranderingen langzaam door te voeren. Het zou echter
een enorm demotiverend signaal zijn als wij zouden besluiten het wetsvoorstel
een jaar later in te voeren. Dat kan dus niet.Mevrouw Vergeer vroeg voorts aandacht voor de contacturen, de ontwikkeltijden
en de bijscholing. In de monitor komen die aspecten aan de orde, ook in relatie
tot de inzet van de leraren. Straks kom ik nog te spreken over het amendement
van mevrouw Vergeer over de evaluatie.Mevrouw Vergeer (SP):Ik begrijp dat u positief staat tegenover het instellen van een monitor.
Om het erover eens te worden wat wij nu eigenlijk belangrijk vinden, zou het
goed zijn dat u de Kamer eerst liet weten wat de opzet van die monitor is.
Dan kunnen wij daarover onze mening geven.Minister Van der Hoeven:Dat ben ik niet van plan. U geeft mij een opdracht en die voer ik uit.
Daarover wil ik u ook wel informeren, maar de een regeert en de ander controleert.
Dat is nu eenmaal de taakverdeling.Mevrouw Vergeer (SP):Daarin heeft u volkomen gelijk. Ik herinner u echter aan de onderzoeksvragen
van de monitor 2005. Daarmee werden veel vragen gesteld over bevindingen,
belevingen en meningen. Ik wil graag wat meer gegevens krijgen.
Die suggestie doe ik met mijn amendement.Minister Van der Hoeven:Die suggestie zal ik in aanmerking nemen.Mevrouw Vergeer (SP):Is het mogelijk dat u ons van tevoren laat weten welke onderzoeksvragen
worden gesteld en welke meetbare gegevens worden verzameld?Minister Van der Hoeven:U kunt alles krijgen wat u wilt hebben, maar u moet wel in de gaten houden
wat de verantwoordelijkheid van de een is en wat die van de ander. Ik geloof
niet dat het goed is om over alles wat op het ministerie de deur uitgaat hier
te praten, maar ik heb uw opmerking heel goed begrepen.De voorzitter:Ik zie dat mevrouw Vergeer weer wil interrumperen, maar ik stel voor dat
de minister haar betoog vervolgt.Mevrouw Vergeer (SP):Ik moet de minister toch kunnen controleren?Minister Van der Hoeven:Dat doet u ook. De gegevens krijgt u. Uw wens om vooral te kijken naar
de wat concretere doelen is genoteerd.Ik kom op het amendement van de heer De Vries en mevrouw Hamer op stuk
nr. 9. Het amendement is analoog aan het amendement met betrekking tot de
tweede fase. Het lijkt mij beter om niet na drie jaar, maar na vier jaar te
evalueren. Daarmee is een combinatie van de evaluatie bij het vmbo en die
bij het havo/vwo mogelijk. De tweede fase treedt één jaar later
in werking. Ik vraag de indieners of zij de tekst van hun amendement in dit
opzicht willen aanpassen.Mevrouw Hamer (PvdA):Ik begrijp dat er wat verwarring is ontstaan rond het amendement met betrekking
tot de tweede fase. Diezelfde verwarring zou hierbij ook kunnen ontstaan.Minister Van der Hoeven:Ik begrijp dat u doelt op de vraag van mevrouw Vergeer of er ruimte is
om neerwaarts af te wijken van de huidige urenvoorschriften. Wij hebben afgesproken
dat het in een zodanig substantiële omvang en schooltijd wordt verzorgd,
dat wordt voldaan aan de eisen op het gebied van kwaliteit, intensiteit en
variëteit in kerndoelen en examenprogramma's. Daarbij zijn de huidige
urenaantallen uitgangspunt. Of dat op scholen leidt tot een afwijking naar
boven of naar beneden, weet ik niet.Mevrouw Hamer (PvdA):Wij hebben vrij lang over dit amendement gesproken. Er zat een toelichting
bij. Er is steeds nadrukkelijk gezegd dat het niet gaat om minder uren dan
het huidige aantal. Nu wordt het toch weer uitgelegd alsof die ruimte er wél
is. Het is nadrukkelijk de intentie van het amendement dat wij niet onder
die norm gaan zitten. Wij hebben erover nagedacht hoe wij dat in een wetsartikel
vervat zouden krijgen zonder tot urentabellen te vervallen. Het zou vervelend
zijn als het een verkeerde uitleg krijgt. De aansporing van ons beiden was
om meer in plaats van minder te gaan doen.Minister Van der Hoeven:Het lijkt mij verstandig om te verwijzen naar het vorige debat. Wat toen
gezegd is, geldt.Mevrouw Hamer (PvdA):Bij de tweede fase ging het om een amendement met een toelichting. Nu
is er echter een nota van wijziging. Daardoor ontbreekt een toelichting.Minister Van der Hoeven:Het is de bedoeling om het analoog aan de tweede fase ook in de onderbouw
te regelen. Het wordt op precies dezelfde manier met dezelfde intenties doorgetrokken.Ik kom op het amendement op stuk nr. 10 over de inhoudelijke kaders. Ik
heb de heer De Vries daarover een vraag gesteld en wacht zijn antwoord af.De heer De Vries heeft gevraagd of de ontheffingsmogelijkheid wel gewenst
is voor de theoretische leerweg en de gemengde leerweg in verband met de doorstroommogelijkheid.
De algemene regel is dat in de twee leerwegen een tweede moderne vreemde taal
verplicht is voor alle leerlingen. Er zijn echter individuele gevallen waarin
ik de uitzonderingsmogelijkheid wel nodig heb. Dan praten wij over visueel
gehandicapten en dyslectici. Als je die uitzonderingsmogelijkheid niet zou
hebben, dan zou je juist de uitstroommogelijkheden beperken.Gevraagd is of met het inrichtingsbesluit het Frans en/of Duits verplicht
worden gesteld voor de onderbouw havo/vwo. Het antwoord daarop is zonder meer
ja. Tegelijk met het kerndoelenbesluit zal ik ook het inrichtingsbesluit aanpassen.
Voor de onderbouw havo/vwo worden naast Engels Frans en Duits verplicht, net
als nu. Het bevoegd gezag kan een ontheffing verlenen voor Frans of Duits
als in plaats daarvan een andere moderne vreemde taal wordt gevolgd waarvoor
een examenprogramma is opgesteld. De verplichting komt er in het inrichtingsbesluit.
Het zit al in het concept en dat wordt na aanvaarding van het wetsvoorstel
voor advies naar de Raad van State gestuurd.Verder is gevraagd waarom er geen kerndoelen zijn voor Frans en Duits.
Dat komt omdat kerndoelen voor iedereen gelden. Frans en Duits gelden niet
voor de bbl. Wel ben ik bereid om naar analogie van het Engels zaken te laten
uitwerken voor Frans en Duits. Alleen, wij moeten dat dan niet als kerndoelen
in de wet opnemen, aangezien ik dan aanloop tegen het feit dat de kerndoelen
voor iedereen moeten gelden. In het onderhavige geval gelden ze namelijk niet
voor iedereen, aangezien een deel is uitgesloten van de tweede moderne vreemde
taal. Op deze manier kom ik wel tegemoet aan de wens vanuit de Kamer om de
kerndoelen te ontwikkelen en om ze te hanteren als uitgangspunt om lessen
te verzorgen.Mevrouw Vergeer (SP):Ik meen dat mijn amendement op stuk nr. 12 erin voorziet dat het alleen
voor havo en vwo wordt geregeld in de wet. Ik weet dat het bureau Wetgeving
zich in een bocht heeft gewrongen om dit verzinnen, maar zoals het in mijn
amendement staat, is het precies zoals u het zegt. Dan geldt het alleen voor
havo en vwo en wordt er toch recht gedaan aan de gelijke status met Engels.Minister Van der Hoeven:Dat is wat wij willen. Daar is geen misverstand over. Hetgeen in de wet
vastgelegd wordt over de kerndoelen, geldt echter voor alle onderbouwen. Dan
kun je niet, zoals u doet, iets voor een bepaald deel van de
onderbouw regelen, dus alleen voor havo en vwo. Wat betreft de kerndoelen:
ook binnen bepaalde delen van het vmbo heb je Frans en Duits. Die zondert
u weer uit in uw amendement. Daarom heeft bureau Wetgeving zich in allerlei
bochten moeten wringen om hier uit te komen. En daar is het eigenlijk niet
uitgekomen. Kortom, ik ben het eens met de inhoud van uw opmerking, maar ik
vind uw amendement niet de goede manier om het te regelen. Daarom zeg ik toe
dat ik naar analogie van het Engels, deze zaken zal laten uitwerken. Alleen
worden ze dan niet in de wet opgenomen aangezien kerndoelen voor iedereen
moeten gelden.Mevrouw Vergeer (SP):Ik kan toch niet anders dan concluderen dat mijn amendement alleen het
deel havo/vwo regelt en dat dit als zodanig in de wet kan worden opgenomen.
Wat u wil, is nog meer, maar dit kan ook.Minister Van der Hoeven:Het gaat om iets anders. Kerndoelen als zodanig gelden voor iedereen.
Wat u doet, is voor een specifiek deel aparte kerndoelen regelen. Dat is wat
niet kan.Voorzitter. De heer De Vries en mevrouw Vergeer hebben gevraagd of in
het geval een school ervoor kiest om nieuwe vormen van leren te ontwikkelen,
ervoor gezorgd kan worden dat de onderwijsinspectie dit nauwlettend volgt.
Mijn antwoord daarop is ja. Overigens worden geen nieuwe vormen van leren
voorgeschreven. Wij moeten ook denken aan het advies van de Onderwijsraad
over evidence-basedbeleid waarin een appel op de scholen wordt gedaan om zelf
verantwoord om te gaan met de ruimte die wordt geboden om andere vormen van
leren te ontwikkelen. Daarom wordt ook de nadruk gelegd op het belang van
inspraak van en verantwoording aan personeel, leerlingen en ouders. Het goed
volgen van deze ontwikkelingen is een belangrijke opdracht van de inspectie.Er is een probleem met de individuele begeleiding en de groepsgrootte
in de onderbouw van het vo. Om die reden zijn wij gestart met het leerplusarrangement,
waarvoor ruim 40 mln. beschikbaar is gesteld. Met dit arrangement worden scholen
in het voortgezet onderwijs die met achterstandssituaties worden geconfronteerd,
in staat gesteld om extra in te zetten op leerlingbegeleiding en het anders
organiseren van het onderwijs. Ook het leerwegondersteunend onderwijs is hiervoor
bedoeld.Ik onderschrijf de opmerking van mevrouw Hamer om scholen aan te sporen
om de onderbouw meer praktisch in richten. De regeling voor de praktijklokalen
vmbo is ook van toepassing op de onderbouw.Ik kom nog kort terug op de amendementen. Ik heb al gezegd dat ik het
aannemen van het amendement op stuk nr. 11 over de minimale onderwijstijd
van 1040 uur ontraad. Hetzelfde geldt voor het amendement op stuk nr. 12 over
het verplichte karakter van Frans en Duits in de onderbouw van vwo en havo,
met de toezegging die ik daarbij heb gedaan.Ik ontraad ook het aannemen van het amendement van mevrouw Vergeer waarin
wordt voorgesteld om voor het derde onderbouwjaar van vwo en havo kerndoelen
voor te schrijven. Ik kan niet zeggen dat ik het aannemen van het amendement
op stuk nr. 14 ten zeerste ontraad, want ontraden is ontraden, maar met dit
amendement wordt de zaak geheel dichtgetimmerd. Ik laat het oordeel over het amendement op stuk nr. 15 inzake de evaluatie
na vijf jaar aan de Kamer. Ik weet niet of hiermee ook hetgeen mevrouw Kraneveldt
geëvalueerd wil hebben, gedekt wordt, maar dat moet zij zelf maar even
bezien.Ik heb al gezegd dat ik het aannemen van het amendement op stuk nr. 16
ontraad. De uitvoering is erg onhandig en legt de scholen extra regeldruk
op. Het amendement op stuk nr. 18 is in strijd met de geest van de Wet BIO.Mevrouw Hamer (PvdA):Ik heb nog naar de contacten met de ouders en de leerlingbegeleiding gevraagd.Minister Van der Hoeven:Ik heb al gezegd dat in het kader van het leerplusarrangement en het leerwegondersteunend
onderwijs de leerlingbegeleiding verder ingevuld kan worden. Ik heb de Kamer
al eerder toegezegd dat ik zal ik melden wat er gebeurd is met het extra geld
voor leerlingbegeleiding.Binnen de normjaartaak van docenten is er ruimte voor contacten met ouders.
Wij wachten ten aanzien van de probleemkinderen af waar Steven van Eijck in
het kader van de Operatie Jong mee komt. Scholen hebben duidelijk gemaakt
dat extra aandacht moet worden gegeven aan de contacten met ouders van probleemkinderen.
In het kader van de Operatie Jong zullen voorstellen terzake worden gedaan.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik heb gevraagd hoe wij ervoor zorgen dat het percentage aan functioneel
analfabetisme terug wordt gedrongen. Dat percentage mag zeker niet groter
worden.Minister Van der Hoeven:De Stichting Lezen & Schrijven is op dit moment zeer nadrukkelijk
bezig met de aanpak van het reeds bestaande analfabetisme. De vraag van mevrouw
Lambrechts is hoe wij het onderwijs zodanig kunnen inrichten dat het analfabetisme
bij nieuwe leerlingen wordt uitgebannen. Een van de dingen heeft de Kamer
zelf geregeld omdat scholen voortaan moeten rapporteren over hun taalbeleid.
Dat is aan de orde geweest in het kader van het initiatiefwetsvoorstel van
de leden Hamer, Kraneveldt en Dijsselbloem.Wij hebben overigens niet voor niets in het kader van het onderwijsachterstandenbeleid
afgesproken om een aantal taalpilots te ontwikkelen om te bekijken welke aanpak
van taalachterstanden effectief is. Een en ander is nog niet gestart. Dat
moet in gang gezet worden om dit punt reeds op jonge leeftijd aan te pakken.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik heb het gevoel dat de stichting de vinger op de wonde legt door erop
te wijzen dat er gevaar schuilt in het begrijpelijkerwijs maar te snel meegaan
met leerlingen die niet van theorie houden. Bij de Nederlandse taal mag daarvoor
niet gezwicht worden. De minister spreekt van pilots voor het basisonderwijs.
De vraag is wat wij nog in de onderbouw, vmbo, lbo voor de leerlingen kunnen
doen. Worden die niet vergeten bij de genoemde pilots? Wie bewaakt dat?Minister Van der Hoeven:De genoemde pilots hebben alleen te maken met het basisonderwijs. De kwaliteit
van het taalonderwijs wordt in algemene zin in de gaten gehouden door de inspectie.
Wij komen overigens in de internationale vergelijking best goed uit de bus.
Dat neemt niet weg dat er een bepaalde groep uitvalt. Op dit
moment bekijken staatssecretaris Rutte en ikzelf de wijze waarop dit moet
worden aangepakt. Daarbij is het punt om zo vroeg mogelijk te beginnen om
ervoor te zorgen dat er geen achterstand wordt opgelopen.De voorzitter:Een aantal leden heeft de vraag naar voren gebracht of de tweede termijn
nu aangevangen moet worden of dat die naar volgende week moet worden geschoven.De heer Jan de Vries (CDA):Ik kan met twee minuten volstaan. Ik hecht aan afronding op dit moment
omdat de Kamercommissie in het planningsoverleg met de minister heeft afgesproken
om te proberen het wetsvoorstel deze week af te ronden. Het kan dan op tijd
in werking treden.Mevrouw Vergeer (SP):Ik geef er de voorkeur aan om de tweede termijn later plaats te laten
vinden. Ik wil de mening van onder andere enkele juristen vragen over enkele
dingen die de minister naar voren heeft gebracht.Mevrouw Hamer (PvdA):Ik sluit aan bij mevrouw Vergeer. Ik wil, ook gezien het tijdstip, niet
overhaast aan de tweede termijn beginnen.Mevrouw Lambrechts (D66):Voorzitter. Ik zou het het liefst ook volgende week doen, maar hoor daarvoor
wel graag van de minister dat dit geen onoverkomelijke problemen oplevert.Mevrouw Kraneveldt (LPF):Voorzitter. Van mij mag het vandaag, maar als de collega's respijt willen
hebben, ga ik daar niet voor liggen. Ik zou echter snel klaar zijn.De heer Van der Vlies (SGP):Voorzitter. Ik zeg u toe dat, als er een tweede termijn komt, ik daarin
kort zal zijn. Het moet echter wel adequaat gebeuren. We doen het nu en maken
het af, of we doen het volgende week. Ik heb begrepen dat enkelen nog wat
in petto houden voor de vergadering. Maar als we vinden dat het moet worden
afgemaakt, wie ben ik dan om me daartegen te verzetten? Overigens hebben we
allemaal onze uren wel gemaakt in de afgelopen periode.De voorzitter:Maar niet in deze zaal.Mevrouw de minister, wij hebben uit uw brief begrepen dat de mogelijkheid
van terugwerkende kracht bestaat. Dat zou zich dus niet verzetten tegen een
afronding volgende week.Minister Van der Hoeven:Voorzitter. Ik heb inmiddels voorzien in een vangnetconstructie, want
ik ben natuurlijk niet gek. Ik vind het wel jammer, omdat dit debat al een
aantal malen is uitgesteld en uitdrukkelijk is afgesproken dat het deze week
zou worden afgerond. Ik vind het ook jammer omdat daardoor de behandeling
in de Eerste Kamer opschuift. Maar uiteraard beslist de Kamer hierover. Daaraan
heb ik niets toe te voegen.De voorzitter:Gehoord de wens van de meerderheid van de Kamer stel ik voor dat wij de
behandeling volgende week vervolgen. Wij spreken dan wel af dat dit ook daadwerkelijk
volgende week gebeurt.Daartoe wordt besloten.De algemene beraadslaging wordt geschorst.Sluiting 22.10 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20052006-3588-3621.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl