ECLI:NL:RBGEL:2024:3357, Rechtbank Gelderland, 03-06-2024, AWB - 23_320, 23_330, 23_450, 23_478 en 23_483
Rechtbank Gelderland — Uitspraak 
Datum: 2024-06-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Bestuursrecht; Omgevingsrecht

Samenvatting: Natuurbeschermingsrecht. Gebiedsbescherming. Wijzigingsbesluit Habitatrichtlijngebieden van de minister van 22 november 2022 blijft in stand. Vijf beroepen van boerenbedrijven ongegrond. De minister is verplicht om alle beschermde habitattypen en soorten aan te wijzen en kan dat ook nog doen met een correctie na de oorspronkelijke aanwijzing van de Natura 2000-gebieden. De minister heeft op basis van de habitattypenkaarten en een deskundigenonderzoek voldoende aannemelijk gemaakt dat de typen en soorten op het moment van het aanwijzen aanwezig waren.

RECHTBANK GELDERLAND
    
    
      Zittingsplaats Arnhem
    
    
    
      Bestuursrecht
    
    
    
      zaaknummers: ARN 23/320, 23/330, 23/450, 23/478 en 23/483
      
        
        uitspraak van de meervoudige kamer van 
      
    
    
    
      
        in de zaken tussen 
      
    
    
    
      
        23/320
      
      
        
        
          [eiseres 1]
        , uit [plaats] , eiseres 
    
    
    
      
        23/330
      
    
    
    
      
        
          [eiseres 2]
        , uit [plaats] , eiseres
    
    
    
      
        23/450
      
    
    
    
      
        
          [eiseres 3] , uit [plaats] , eiseres
    
    
    
      
        23/478
      
    
    
    
      
        
          [eiseres 4]
        , uit [plaats] , eiseres
    
    
    
      
        23/483
      
    
    
    
      
        
          [eiseres 5] en [eiseres 6], uit [plaats] en [plaats] , eisers
    
    
    
      (hierna: eisers)
    
    
    
      en
    
    
    
      
        in alle zaken
      
    
    
    
      
        de minister voor Natuur en Stikstof, de minister 
      (gemachtigden: mr. R.H.M. Sipman, [naam] en mr. J.P. Brand).  
    
    
    
      Als derde-partij neemt aan de zaken deel: [derde-partij] uit [plaats] (de derde-partij)
      (gemachtigde: mr. V. Wösten).
    
    
    
    
    
    
    
      
        Inleiding
      
    
    
    
      1.1. 	In deze uitspraak beoordeelt de rechtbank de beroepen van eisers tegen het “wijzigingsbesluit Habitatrichtlijngebieden vanwege aanwezige waarden” van 22 november 2022 (hierna: het wijzigingsbesluit). De minister heeft op de beroepen gereageerd met een verweerschrift. De derde-partij heeft ook schriftelijk gereageerd.
    
    
    
      1.2.	Er zijn in heel Nederland veel beroepen ingediend tegen het wijzigingsbesluit. De rechtbank Gelderland is bevoegd om deze beroepen te behandelen. De rechtbank Gelderland heeft alle beroepen over Habitatrichtlijngebieden in haar arrondissement die op dat moment bij haar liepen behandeld op zittingen op 4, 11 en 12 maart 2024. De rechtbank doet in al deze zaken tegelijk uitspraak. 
      De zaken over Habitatrichtlijngebieden in andere arrondissementen worden om proceseconomische redenen afgedaan door de rechtbank van het arrondissement waarin deze gebieden liggen.  
    
    
    
      1.3. 	De beroepen van eisers zijn op 4 maart 2024 op zitting behandeld om 10.30 uur. Deze zaken zijn op hetzelfde moment behandeld, omdat eisers inhoudelijk eenzelfde beroepschrift hebben ingediend.  
      Aan de zitting hebben deelgenomen: [persoon A] namens [eiseres 4] (zaaknummer 23/478), de gemachtigden van de minister en de gemachtigde van de derdepartij. De andere eisers zijn niet verschenen. 
    
    
    
    
      
        Totstandkoming en achtergrond van het besluit
      
    
    
    
      2.1.	In de Habitatrichtlijn staat dat een Europees netwerk van beschermde natuurgebieden wordt gevormd: de Natura 2000-gebieden. Dit netwerk bestaat uit beschermingszones die de lidstaten hebben aangewezen. Het netwerk is bedoeld om bepaalde dieren, planten en hun natuurlijke leefomgeving te beschermen en zo de biodiversiteit te behouden. Zo verplicht de Habitatrichtlijn de lidstaten om bepaalde habitattypen en soorten aan te wijzen als onderdeel van het netwerk.
    
    
    
      2.2.	De Habitatrichtlijn kent een ‘getrapt stelsel’ om gebieden aan te wijzen. Fase 1 is de aanmeldingsfase. In die fase stellen de lidstaten aan de Europese Commissie een lijst voor van gebieden die van belang zijn voor de habitattypen en habitats van soorten/typen en soorten: ‘de lijst van gebieden van communautair belang’. In fase 2 werkt de Europese Commissie een ontwerplijst uit en stelt die lijst vast met instemming van iedere lidstaat. In fase 3 wijzen de lidstaten de gebieden die op de lijst staan binnen zes jaar aan als speciale beschermingszone. Deze aanwijsverplichting is in Nederland geïmplementeerd in artikel 2.1 van de Wet natuurbescherming (Wnb).
    
    
    
      2.3. 	De Europese Commissie heeft op 7 december 2004 een lijst van gebieden van communautair belang vastgesteld die geldt voor Nederland. Vanaf 2008 zijn in Nederland aanwijzingsbesluiten gepubliceerd voor deze Natura 2000-gebieden. In deze besluiten staan de grenzen van de gebieden, de habitattypen en -soorten waarvoor de gebieden zijn aangewezen en in elk geval de instandhoudingsdoelstellingen voor die typen en soorten.
    
    
    
      2.4.	Voor het wijzigingsbesluit heeft de minister alle oorspronkelijke aanwijzingsbesluiten gecontroleerd. Bij veel gebieden bleken de genoemde typen en soorten nog niet compleet, vooral omdat de habitattypenkaarten waarop de aanwijzingen zijn gebaseerd op het moment van aanwijzen nog niet compleet waren. Met het wijzigingsbesluit zijn deze typen en soorten en de instandhoudingsdoelstellingen daarvoor alsnog toegevoegd aan de aanwijzingsbesluiten. Ook zijn er instandhoudingsdoelstellingen toegevoegd voor enkele typen en soorten die al waren aangewezen. Verder zijn er een paar typen en soorten verwijderd. De bedoeling van de wijziging is om de eerdere aanwijzingsbesluiten te corrigeren. Het wijzigingsbesluit wijzigt niet de grenzen van de Natura 2000gebieden en gaat niet over de Vogelrichtlijngebieden.
    
    
    
      2.5.	Het wijzigingsbesluit is voorbereid met de uitgebreide voorbereidingsprocedure. Het ontwerpbesluit is van 5 maart 2018 en heeft ter inzage gelegen van 9 maart tot en met 19 april 2018. Op 22 november 2022 heeft de minister het definitieve wijzigingsbesluit genomen. 
    
    
    
    
      
        Beoordeling door de rechtbank
      
    
    
    
      3.1.	De rechtbank beoordeelt de wijziging van de aanwijzingsbesluiten. Eerst beoordeelt de rechtbank of wordt voldaan aan de formele eisen om de beroepen inhoudelijk te kunnen behandelen. Als aan de formele eisen wordt voldaan, dan zal de rechtbank het de beroepen inhoudelijk beoordelen aan de hand van de beroepsgronden.
    
    
    
      3.2.	De rechtbank is van oordeel dat de beroepen ongegrond zijn. Dat betekent dat eisers geen gelijk krijgen. Hierna legt de rechtbank uit hoe zij tot dit oordeel komt en welke gevolgen dit oordeel heeft. De rechtbank doet dat in deze volgorde:
    
    
    
      I. De formele eisen
      a. Is het wijzigingsbesluit een besluit?
      b. Zijn eisers belanghebbenden bij het wijzigingsbesluit en hebben zij procesbelang?  
      II. Afbakening
      III. De beroepsgronden
      a. Dezelfde beroepsgronden
      - Corrigeren of actualiseren 
      - Belangenafweging 
      b. Individuele beroepsgronden
      - Specifieke typen en soorten
      IV. Relativiteitsvereiste
    
    
    I. De formele eisen 
    
    
      a. Is het wijzigingsbesluit een besluit?
    
    
    
      4.1.
      De rechtbank moet zelf beoordelen of het wijzigingsbesluit een besluit is. Als het geen besluit is, is de bestuursrechter namelijk niet bevoegd om het beroep te behandelen. De derde-partij heeft hierover aangevoerd dat het wijzigingsbesluit geen besluit is, omdat de rechtsgevolgen ontbreken. Het is alleen een feitelijke correctie van natuurwaarden die altijd al aanwezig zijn geweest sinds de al onherroepelijke aanwijzingsbesluiten. Deze feitelijke vaststelling is een direct gevolg van de eerdere aanwijzingsbesluiten.
      
    
    
      4.2.
      Een besluit is een “schriftelijke beslissing van een bestuursorgaan inhoudende een publiekrechtelijke rechtshandeling”. Een rechtshandeling is een handeling gericht op rechtsgevolg.
      
    
    
      4.3.
      De rechtbank is van oordeel dat het wijzigingsbesluit wel een besluit is. Het wijzigingsbesluit is gericht op rechtsgevolgen, omdat daarmee ten opzichte van de aanwijzingsbesluiten niet alleen feitelijk meer typen en soorten worden beschermd, maar voor die typen en soorten ook instandhoudingsdoelstellingen zijn vastgelegd. Deze wijziging is gericht op rechtsgevolg, omdat instandhoudingsdoelstellingen de reikwijdte bepalen van de bescherming voor de gebieden. Ook zijn ze van belang voor de verdere besluitvorming, want voorgenomen activiteiten worden getoetst aan de instandhoudingsdoelstellingen. Verder zijn de instandhoudingsdoelstellingen van belang voor (de omvang van) andere bevoegdheden uit de Wnb, zoals het treffen van instandhoudingsmaatregelen, het vaststellen van beheerplannen of de passende beoordeling van gevolgen van plannen of projecten. Tot slot staat in de Wnb dat een wijziging van een aanwijzingsbesluit een besluit is en heeft de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State (hierna: de Afdeling) eerdere wijzigingsbesluiten als besluiten aangemerkt.
      
    
    
      4.4.
      Het wijzigingsbesluit is dus een besluit, zodat daartegen beroep open staat bij de bestuursrechter. 
      
      
        b. Zijn eisers belanghebbenden bij het wijzigingsbesluit en hebben zij procesbelang?
      
      
    
    
      5.1.
      De rechtbank moet zelf beoordelen of eisers belanghebbenden zijn bij het wijzigingsbesluit. In beginsel kunnen alleen belanghebbenden beroep instellen bij de bestuursrechter.  Daarnaast moet een belanghebbende procesbelang hebben.De derde-partij heeft hierover, samengevat, naar voren gebracht dat de meeste eisers niet concreet hebben onderbouwd wat voor feitelijke gevolgen zij zullen ondervinden van het wijzigingsbesluit. Zij hebben geen rechtstreeks belang, want er wijzigt niets in de geldende wettelijke bescherming en zij hebben geen onderscheidend belang bij natuurbescherming ten opzichte van andere burgers. Dat geldt zeker voor de eisers die als natuurlijke persoon beroep hebben ingesteld.Als eisers al belanghebbenden zijn, hebben zij geen procesbelang, want zij willen alleen maar bereiken dat zij geen beperkingen ondervinden van natuurbeschermingsmaatregelen. Dat doel kan niet worden bereikt met vernietiging van het wijzigingsbesluit.  
      
    
    
      5.2.
      
        Een belanghebbende is degene wiens belang rechtstreeks bij een besluit is betrokken. Wie rechtstreeks feitelijke gevolgen ondervindt van een activiteit die het besluit toestaat, is in beginsel belanghebbende bij dat besluit. Het criterium ‘gevolgen van enige betekenis’ van de activiteit is een correctie op dit uitgangspunt. Zonder gevolgen van enige betekenis heeft iemand geen persoonlijk belang bij het besluit.
        Procesbelang is het belang dat een belanghebbende heeft bij de uitkomst van een procedure. Daarbij gaat het erom of het doel dat de belanghebbende voor ogen staat, met het rechtsmiddel kan worden bereikt en voor de belanghebbende van feitelijke betekenis is. In beginsel heeft een belanghebbende die opkomt tegen een besluit, belang bij een beoordeling van zijn bezwaar of beroep, tenzij vast komt te staan dat ieder belang bij de procedure ontbreekt of is komen te vervallen.
      
      
        5.3.1.
        
          De rechtbank heeft hiervoor in rechtsoverweging 4.3 al overwogen dat in het wijzigingsbesluit instandhoudingsdoelstellingen zijn toegevoegd die gevolgen kunnen hebben voor voorgenomen activiteiten. Eisers wijzen er specifiek op dat het aanwijzingsbesluit consequenties kan hebben voor de voor hen geldende kritische depositiewaarden. In dat kader is het geldende rechtspraak dat voor een depositieberekening met de AERIUS-calculator een maximale afstand van vijfentwintig kilometer van de bron kan worden gehanteerd. De rechtbank stelt vast dat alle eisers in deze zaken een agrarisch bedrijf exploiteren ruimschoots binnen vijfentwintig kilometer van in ieder geval één van de Natura 2000-gebieden waarover het wijzigingsbesluit gaat. Dit houdt in dat zij allen gevolgen kunnen ondervinden van het wijzigingsbesluit.
          De rechtbank neemt daarom aan dat het wijzigingsbesluit gevolgen van enige betekenis heeft voor (de bedrijfsvoering van) eisers. Dit betekent dat eisers belanghebbenden zijn bij het wijzigingsbesluit.
        
        
      
      
        5.3.2.
        Nu het wijzigingsbesluit, zeker door de nieuwe instandhoudingsdoelstellingen, gevolgen heeft voor (de bedrijfsvoering van) eisers, is de rechtbank van oordeel dat zij procesbelang hebben. Het betoog van de derde-partij dat eisers zelf juist gebaat zijn bij natuurbeschermingsmaatregelen en dat het motief van eisers slechts is dat zij geen beperkingen willen ondervinden, maakt dat niet anders. Dit maakt namelijk niet dat ieder belang bij de procedure ontbreekt.  
        
        
          
            Tussenconclusie
          
          6.	Nu aan de formele eisen is voldaan, zal de rechtbank de beroepen inhoudelijk beoordelen. 
        
        
      
    
    II. Afbakening
    
    
      7.1.
      De rechtbank begrijpt dat eisers zich zorgen maken over de invloed die het wijzigingsbesluit op hun bedrijven kan hebben. Zo leidt de rechtbank uit de beroepen af dat eisers zich niet van tevoren hebben gerealiseerd dat de aanwijzing van de Natura 2000gebieden zoveel impact zou hebben op hun bedrijven, en daarmee vaak ook op hun families. Verder voelen eisers een enorme druk van de stikstofproblematiek en de Stikstofwet die erop is gericht om de stikstofuitstoot in Nederland te verminderen. Veel eisers vinden het ook onredelijk dat (vooral) de agrarische sector hier de dupe van lijkt te worden. Vaak is benadrukt dat misschien nog wel het belangrijkste voor eisers is dat zij niet weten waar ze aan toe zijn. Die onzekerheid speelt hen parten en maakt het ze bijna onmogelijk om een agrarisch bedrijf te (blijven) runnen. Voor eisers is het wijzigingsbesluit daar een goed voorbeeld van, omdat nu blijkt dat de eerder aangewezen Natura 2000-gebieden achteraf kunnen worden veranderd en wijzigingen ook onbeperkt mogelijk lijken.
      
    
    
      7.2.
      De rechtbank vindt het belangrijk om te benadrukken dat deze procedures zich beperken tot de vraag of de minister met dit specifieke wijzigingsbesluit van 22 november 2022 habitattypen en -soorten en instandhoudingsdoelstellingen kon toevoegen aan bestaande Natura 2000-gebieden. De rechtbank kan in deze zaken geen oordeel geven over bijvoorbeeld het systeem van de Habitatrichtlijn en de Wnb, besluiten uit het verleden, mogelijk toekomstige wijzigingen van Natura 2000-gebieden, de (oorzaak van de) stikstofproblematiek of de verdeling van de lasten over de samenleving.
      
    
  
  
    II. De beroepsgronden
    
    8. In de zaken waar deze uitspraak over gaat, zijn de beroepschriften bijna hetzelfde. De rechtbank gaat hierna voor alle zaken eerst in op deze beroepsgronden. 
    Sommige eisers hebben, naast dezelfde beroepsgronden, ook zelf nog gronden naar voren gebracht. Voor zover die gronden nog niet zijn besproken in dezelfde beroepsgronden, zal de rechtbank daar apart op in gaan.
    
    
      a. Dezelfde beroepsgronden
    
    
    
      
        Corrigeren of actualiseren
      
    
    
      9.1.
      
        Eisers stellen dat de minister onvoldoende heeft gemotiveerd dat dit besluit in opdracht van Brussel moest. Eisers hebben grote twijfel of de habitattypen en -soorten wel aanwezig waren op het moment van de aanwijzing. Op basis van de toen aanwezige stikstofbelasting is dit uiterst onwaarschijnlijk, zeker nu pas daarna herstelmaatregelen hebben plaatsgevonden. Zij vragen om onomstotelijk bewijs.
        Verder stellen eisers dat er in de tussentijd al weer zoveel is veranderd – eisers doelen op de stikstofproblematiek - dat het de moeite was geweest om te onderzoeken of deze wijzigingen nog steeds nodig waren. Zo heeft de minister bijvoorbeeld in 2019 nog geschreven dat het wijzigingsbesluit niet zou worden vastgesteld.Eisers in de zaken 23/478 en 23/483 voeren in dit verband aan dat in Natura 2000-gebied Willinks Weust in het afgelopen jaar een evaluatie van de herstelmaatregelen heeft plaatsgevonden en dat het handig lijkt om de komende evaluatie af te wachten voordat nieuwe soorten en typen worden toegevoegd. 
      
      
    
    
      9.2.
      De minister is verplicht om alle typen en soorten die in meer dan verwaarloosbare mate voorkomen aan te wijzen, en het is niet verboden om dat achteraf in aanvulling op de aanmelding bij de Europese Commissie te doen op basis van actuele ecologische gegevens.
      
      
        9.3.1.
        Het wijzigingsbesluit is uitdrukkelijk een correctie, dat wil zeggen dat nu alsnog habitattypen en habitatsoorten zijn toegevoegd die op het moment van het aanwijzen van de gebieden al wel aanwezig waren, maar nog niet waren aangewezen. De minister heeft toegelicht dat de wijziging is gebaseerd op waarnemingen die toen al wel waren gedaan, maar nog niet verwerkt in de kaarten, en op actuele(re) gegevens voor zover die iets zeggen over de situatie op het moment van de oorspronkelijke aanwijzing. Daarbij heeft de minister toegelicht dat deze wijziging geen gevolgen heeft voor eerder verleende vergunningen of bestaande rechten. 
        
      
      
        9.3.2.
        De minister heeft de aanwezigheid van de habitattypen onderbouwd aan de hand van de habitattypenkaarten en de aanwezigheid van de soorten aan de hand van een deskundigenrapport. De minister heeft daarbij toegelicht dat habitattypen en soorten alleen zijn toegevoegd als aan de hand van de waarnemingen kon worden geconcludeerd dat deze ook al ten tijde van het aanwijzingsbesluit aanwezig moeten zijn geweest. Dit kon soms worden vastgesteld aan de hand van waarnemingen ten tijde van dat aanwijzingsbesluit, maar ook door bijvoorbeeld de leeftijd te bepalen van aangetroffen bomen. Eisers hebben hierover wel algemene twijfel opgeworpen, maar zonder nadere toelichting of eigen onderbouwing, is dat niet voldoende voor het oordeel dat het besluit op basis van die stukken niet in stand kan blijven of onvoldoende onderbouwd is. Zoals hiervoor overwogen zijn eisers, in ieder geval in beroep, namelijk in de gelegenheid geweest om concreet te maken waarom zij niet geloven dat bepaalde habitattypen en -soorten destijds al aanwezig waren. Dit hebben zij nagelaten.
        
      
    
    
      9.4.
      Of de situatie in de tussentijd is veranderd, is niet van belang voor dit besluit, omdat het besluit alleen gaat over het moment van aanwijzen van de gebieden. De beroepsgrond slaagt niet.
      
      
        
          Belangenafweging
        
      
    
    
      10.1.
      Eisers voeren aan dat de minister de gevolgen voor de sociale en economische cultuur en hun belangen ten onrechte niet heeft afgewogen in het wijzigingsbesluit. 
      
    
    
      10.2.
      De rechtbank heeft aangenomen dat eisers belanghebbenden zijn bij het wijzigingsbesluit nu zij daarvan feitelijke gevolgen ondervinden en heeft er begrip voor dat eisers vrezen voor de gevolgen van het besluit voor hun bedrijfsvoering. Maar dit betekent nog niet dat de minister bij ieder besluit dat die bedrijfsbelangen raakt ook die belangen moet afwegen. De wet schrijft namelijk voor dat het bestuursorgaan alleen de bij het besluit betrokken belangen afweegt.
      
    
    
      10.3.
      Het is vaste rechtspraak dat bij een besluit tot aanwijzing van een Habitatrichtlijngebied alleen rekening moet worden gehouden met ecologische criteria. Het gaat er alleen maar om of een habitattype of -soort op een bepaalde plek in een meer dan verwaarloosbare mate voorkomt. Daarom heeft de minister eventuele negatieve gevolgen voor de bedrijfsvoering in het algemeen terecht niet betrokken bij de wijziging van de aanwijzingsbesluiten van de gebieden. 
      
    
    
      10.4.
      Bij (de wijze van) formuleren van instandhoudingsdoelstellingen in een aanwijzingsbesluit kan en moet wel rekening worden gehouden met onder andere economische overwegingen. Maar eisers hebben niet onderbouwd in welk opzicht bij de formulering van de instandhoudingsdoelstellingen onvoldoende rekening is gehouden met hun belangen. Overigens heeft de minister bij het formuleren van de instandhoudingsdoelstellingen toegelicht dat zij wel rekening heeft gehouden met deze belangen, nu in de meeste gevallen is gekozen voor de laagst mogelijke doelstelling (‘behoud’) en niet voor de (voor eisers) ingrijpendere uitbreidings- of verbeterdoelstelling. De beroepsgrond slaagt niet.
      
      
        b. Individuele beroepsgronden
      
      
      
        
          Specifieke typen en soorten 
        
      
    
    
      11.1.
      
        Eisers in de zaken 23/478 en 23/483 hebben specifieke soorten en typen genoemd waarvan zij niet begrijpen dat die zijn aangewezen en dat daarvoor instandhoudingsdoelstellingen zijn gemaakt.  
        Zo begrijpen zij niet dat de gevlekte witsnuitlibel moet worden behouden in Natura 2000gebied Korenburgerveen omdat in het wijzigingsbesluit staat dat dat gebied geen optimaal leefgebied is voor deze soort. Daardoor is de kans groot dat de soort er nog niet was op het moment van aanwijzen van het gebied en snappen eisers niet dat deze soort moet worden behouden. 
        Verder zien eisers niet in dat de typen “Droge Europese Heide” en “Vochtige Alluviale Bossen” worden toegevoegd in Natura 2000-gebied Willinks Weust, omdat in dat gebied de prioriteit ligt bij het type “Heischrale Graslanden”. “De Droge Europese Heide” bestaat maar op een klein oppervlakte in het zuidwesten van het gebied en dat de “Vochtige Alluviale Bossen” goed zijn om de potentie te verbeteren, betekent nog niet dat ze als habitattype moeten worden toegevoegd.
      
      
    
    
      11.2.
      
        De rechtbank heeft hiervoor al overwogen dat de minister verplicht is om alle typen en soorten aan te wijzen die in meer dan verwaarloosbare mate voorkomen in een gebied. 
        De minister heeft in het wijzigingsbesluit met verwijzing naar deskundigenonderzoek onderbouwd dat een populatie van de habitatsoort ‘gevlekte witsnuitlibel’ met voldoende omvang in het gebied aanwezig was op het moment van aanwijzen. Alleen al daarom was de minister verplicht om deze soort aan te wijzen. Dat in het wijzigingsbesluit staat dat Natura 2000-gebied Korenburgerveen voor deze soort een niet-optimaal leefgebied is, betekent niet dat de soort daar niet aanwezig was op het moment van aanwijzen. Dit is alleen de onderbouwing van de minister dat is gekozen voor de – voor eiseres minst ingrijpende – instandhoudingsdoelstelling ‘behoud’ (en niet uitbreiding of verbetering) van de soort. 
        Hetzelfde geldt voor het toevoegen van “Droge Europese Heide” en “Vochtige Alluviale Bossen” aan Natura 2000-gebied Willinks Weust. Onder verwijzing naar de habitattypenkaarten en deskundigenonderzoek heeft de minister onderbouwd dat die habitattypen op het moment van aanwijzen aanwezig waren. Eisers hebben onvoldoende twijfel gezaaid over die (deskundigen)onderbouwing. De enkele niet onderbouwde stellingen van eisers dat de “Droge Europese Heide” maar op een klein oppervlakte voorkomt, dan wel dat de “Vochtige Alluviale Bossen” alleen goed zijn om de potentie te verbeteren, zijn daarvoor niet voldoende. De beroepsgronden slagen niet.
      
      
    
    
      
        IV. 	Relativiteitsvereiste 
      
      
      12. Nu de beroepsgronden over natuur niet slagen, laat de rechtbank buiten beschouwing of het relativiteitsvereiste aan een inhoudelijke beoordeling van deze beroepsgronden in de weg staat. 
      
      
      
        
          Conclusie en gevolgen
        
      
      
      13. De beroepen zijn ongegrond. Dat betekent dat eisers geen gelijk krijgen en dat het wijzigingsbesluit in stand blijft. Voor een proceskostenvergoeding bestaat geen aanleiding.
      
      
      
        
          Beslissing
        
      
      
      
        De rechtbank verklaart de beroepen ongegrond.
      
      
      
        Deze uitspraak is gedaan door mr. M.J.M. Verhoeven, voorzitter, en mr. G.A. van der Straaten en mr. S.E.M. Lichtenberg, leden, in aanwezigheid van mr. K.M. van Leeuwen, griffier. De uitspraak is uitgesproken in het openbaar op 
      
      
      
      
      
      
      
      
        
          
          
          
            
              
                griffier
              
              
                voorzitter
              
            
          
        
      
      
      
      
        Een afschrift van deze uitspraak is verzonden aan partijen op:
      
      
      
      
        
          Informatie over hoger beroep
        
        Een partij die het niet eens is met deze uitspraak, kan een hogerberoepschrift sturen naar de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State waarin wordt uitgelegd waarom deze partij het niet eens is met deze uitspraak. Het hogerberoepschrift moet worden ingediend binnen zes weken na de dag waarop deze uitspraak is verzonden. Kan de indiener de behandeling van het hoger beroep niet afwachten, omdat de zaak spoed heeft, dan kan de indiener de voorzieningenrechter van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State vragen om een voorlopige voorziening (een tijdelijke maatregel) te treffen.  
      
      
    
  
  
     Het besluit is gepubliceerd in de Staatscourant van 25 november 2022 (Stcrt. 2022, 29279). 
  
  
     Artikel 3, eerste lid, van de Habitatrichtlijn (Richtlijn 92/43/EEG).
  
  
     Op grond van de Vogelrichtlijn en Habitatrichtlijn.
  
  
     Artikel 3, tweede lid, van de Habitatrichtlijn bepaalt dat dit geldt voor de typen natuurlijke habitats in Bijlage I en de habitats van soorten in Bijlage II.
  
  
     Artikel 4, eerste lid, van de Habitatrichtlijn. 
  
  
     Artikel 4, tweede lid, van de Habitatrichtlijn. 
  
  
     Artikel 3, tweede lid, en artikel 4, vierde lid, van de Habitatrichtlijn.
  
  
     Inmiddels is de Omgevingswet in werking getreden, maar in deze procedure geldt nog het oude recht. Zie artikel 2.9, tweede lid, van de Aanvullingswet natuur Omgevingswet.
  
  
     In de beschikking 2004/813/EG.
  
  
     Artikel 2.1, vierde lid, van de Wnb.
  
  
     Als bedoeld in afdeling 3.4 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb), zie artikel 2.1, vijfde lid, van de Wnb.
  
  
     Artikel 8:1 van de Awb.
  
  
     Artikel 1:3, eerste lid, van de Awb.
  
  
     Kamerstukken II 2001/02, 28171, nr. 3, p. 31.
  
  
     Artikel 2.1, eerste en zevende lid, van de Wnb. 
  
  
     Uitspraak van de Afdeling van 19 juni 2013, ECLI:NL:RVS:2013:CA3652.
  
  
     Artikel 8:1 van de Awb. 
  
  
     Artikel 1:2, eerste lid, van de Awb.
  
  
     Uitspraak van de Afdeling van 20 april 2022, ECLI:NL:RVS:2022:1159, r.o. 4.3.
  
  
     Uitspraak van de Afdeling van 23 februari 2022, ECLI:NL:RVS:2022:571, r.o. 7.
  
  
     Uitspraak van de Afdeling van 5 april 2023, ECLI:NL:RVS:2023:1299. 
  
  
     Brief van 13 november 2019 (kenmerk: DGNVLG/19260351).
  
  
     Uitspraak van de Afdeling van 1 april 2015, ECLI:NL:RVS:2015:1047, r.o. 15.2.
  
  
     Uitspraak van de Afdeling van 20 oktober 2010, ECLI:NL:RVS:2010:BO1119. 
  
  
     Artikel 3:4, eerste lid, van de Algemene wet bestuursrecht.
  
  
     Uitspraak van het Europese Hof van Justitie van 7 november 2000, ECLI:EU:C:2000:600 en van de Afdeling van 28 januari 2015, ECLI:NL:RVS:2015:164, r.o. 5.2.
  
  
     Idem.