ECLI:NL:RBAMS:2025:3591, Rechtbank Amsterdam, 28-05-2025, 13-002955-25
Rechtbank Amsterdam — Uitspraak 
Datum: 2025-05-28 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Strafrecht; Europees strafrecht

Samenvatting: Executie-EAB Italie, detentieomstandigheden

RECHTBANK AMSTERDAM
    INTERNATIONALE RECHTSHULPKAMER
    
    
    
      Parketnummer: 13-002955-25
    
    
    
      
        Datum uitspraak: 28 mei 2025
      
    
    
    
    
      
      
            UITSPRAAK
      
    
    
    
    
      op de vordering van 14 januari 2025 van de officier van justitie bij deze rechtbank tot het in behandeling nemen van een Europees aanhoudingsbevel (EAB).
      Dit EAB is uitgevaardigd op 17 juli 2024 door Procura Generale Della Repubblica Presso la
      
        Corte di Appello di Ancona, Italië (hierna: de uitvaardigende justitiële autoriteit) en strekt tot de aanhouding en overlevering van:  
    
    
    
      
        
          [opgeëiste persoon] ,
      
      geboren op [geboortedag] 1973 te [geboorteplaats] (Nigeria), 
      zonder vaste woon- of verblijfplaats hier te lande,
      nu gedetineerd in P.I. [P.I.] ,
    
    
    
      hierna ‘de opgeëiste persoon’.
    
    
    
  
  
    
      1Procesgang
    
    
      
        Zitting 12 maart 2025
      
    
    
    
      De behandeling van het EAB heeft plaatsgevonden op de zitting van 12 maart 2025, in aanwezigheid van mr. A.L. Wagenaar, officier van justitie. De opgeëiste persoon is verschenen en is bijgestaan door haar raadsman, mr. R.P.G. van der Weide, advocaat in Amsterdam en door een tolk in de Engelse taal.
    
    
    
      De rechtbank heeft de termijn waarbinnen zij op grond van de Overleveringswet (OLW) uitspraak moet doen over de verzochte overlevering met 30 dagen verlengd.
    
    
    
      Tevens heeft de rechtbank voor sluiting van het onderzoek de gevangenhouding bevolen.
    
    
    
    
    
      
        Tussenuitspraak 26 maart 2025
      
    
    
    
      De rechtbank heeft op 26 maart 2025 een tussenuitspraak gewezen, waarbij het onderzoek ter zitting is heropend en voor onbepaalde tijd geschorst vanwege onderzoek naar de detentieomstandigheden. Bij tussenuitspraak is de beslistermijn op grond van artikel 22, vijfde lid, OLW voor 30 dagen verlengd. Ook is het bevel van de gevangenhouding met 30 dagen verlengd op grond van artikel 27, derde lid, OLW.
    
    
    
      
        Zitting 10 april 2025
      
    
    
    
      De behandeling van het EAB is voortgezet op de zitting van 10 april 2025, in aanwezigheid van mr. A.L. Wagenaar, officier van justitie. De opgeëiste persoon is wederom verschenen en bijgestaan door haar raadsman. De rechtbank heeft op 10 april 2025 de behandeling van de zaak aangehouden om het antwoord van de Italiaanse autoriteiten op de door de rechtbank bij
      tussenuitspraak van 26 maart 2025 gestelde vragen af te wachten.
    
    
    
      De beslistermijn op grond van artikel 22, vijfde lid, OLW voor 30 dagen verlengd. Ook is het bevel van de geschorste gevangenhouding met 30 dagen verlengd (tot 2 juni 2025) op grond van artikel 27, derde lid, OLW.
    
    
    
      
        Zitting 15 mei 2025
      
    
    
    
      De behandeling van het EAB is voortgezet op de zitting van 15 mei 2025, in aanwezigheid van mr. K. van der Schaft, officier van justitie. De opgeëiste persoon is wederom verschenen en bijgestaan door haar raadsman. 
    
    
  
  
    
      2Identiteit van de opgeëiste persoon
    
    
      Ter zitting heeft de opgeëiste persoon verklaard dat de bovenvermelde persoonsgegevens juist zijn en dat zij de Nigeriaanse nationaliteit heeft. 
    
    
  
  
    
      3Tussenuitspraak 26 maart 2025
    
    
      De rechtbank verwijst naar haar tussenuitspraak van 26 maart 2025. Hierin heeft de rechtbank de grondslag van het EAB, de inhoud van het EAB, de weigeringsgrond als bedoeld in artikel 12 OLW en de strafbaarheid van de feiten al beoordeeld. Deze overwegingen dienen hier als herhaald en ingelast te worden beschouwd.
    
    
  
  
    
      4Artikel 11 OLW: detentieomstandigheden  
    
    
      Dat wat de rechtbank bij de tussenuitspraak van 26 maart 2025 ten aanzien van de detentieomstandigheden heeft overwogen, dient ook als hier herhaald en ingelast te worden beschouwd.
      In haar tussenuitspraak van 26 maart 2025 heeft de rechtbank vervolgens de volgende vragen gesteld: 
    
    
    1. De rechtbank heeft acht geslagen op een zorgwekkend rapport van Antigone (Italian Prisons Burst) gepubliceerd in oktober 2024 dat steun en deels bevestiging vindt in gegevens van het CPT met betrekking tot high-level talks tussen de President van het CPT en de Italiaanse Minister van Justitie. Gelden de geconstateerde problemen die voortkomen uit een groeiende overbevolking (te weten negatieve gevolgen voor living conditions, the provision of regime, violence and relations with staff met als extreem symptoom van deze crisis een spike in the number of suicides of both prisoners and staff in 2024) voor bepaalde detentie-instellingen of voor alle instellingen in Italië? In hoeverre zijn de hiervoor benoemde problemen actueel? De rechtbank verneemt graag welke maatregelen in dat kader zijn genomen sinds eind oktober 2024.
    
    2. Voor het geval de geconstateerde problemen nog wel actueel zijn voor bepaalde instellingen: om welke instellingen gaat het? Kan gegarandeerd worden dat de opgeëiste persoon niet in een detentie-instelling wordt geplaatst waar deze problematiek speelt? Kan dit in algemenere zin worden gegarandeerd voor opgeëiste personen die door Nederland worden overgeleverd?  
    
    
      Bij brief van 9 april 2025 (die betrekking heeft op een andere bij de rechtbank aanhangige overleveringszaak en door de officier van justitie geanonimiseerd in het onderhavige dossier is gevoegd) heeft the Ministry of Justice, department of prisons administration, General Directorate of inmates and treatment, the Director General, de volgende informatie verstrekt: 
    
    
    
      
        §. 1 With reference to the request to provide guarantees on the prison facility at the arrival in Italy of the inmate above from the Netherlands (as well as for other inmates that will be extradited to Italy in the future) arrived at this General Directorate on 2 April 2025, I inform you as follows.
      
    
    
    
      
        § 2. With regard to the facility where he will be assigned first, it is specified that it will be established based on the air route used for the transfer and that it is decided and notified by the International Police Cooperation Service - Interpol - Sirene of Rome.
      
      
        Therefore, in the event the airport of destination is one of those present in the town of Rome, the inmate will be temporarily assigned to an Institution of the district of Latium, that in general is the Detention Institution of Rebibbia New Building. In the days immediately after his entry to Italy (the time of staying in the prison facility where he is assigned first depends on the human resources necessary to carry out the transfer available), the inmate will be taken to the Detention Institution of the district where the prosecuting judicial authority is seated where he will remain at the latter's disposal.
      
      
        If the airport of destination is one of those present in Milan, the inmate will be assigned to a detention institution of the district of Lombardy, that is generally but not necessarily, for defendants, the Detention Institution of Milan San Vittore.
      
      
        This institution, together with 15 other prison facilities in Italy was established by the Court of Amsterdam as unable to guarantee appropriate life conditions, as indicated by your General Directorate with the note DAG26/02/2020.0038423.U.
      
    
    
    
      
        § 3. With this regard I inform you that as to the Detention Institution of San Vittore and the 15 other facilities mentioned, as well as all the detention institutions of the national territory, the detention conditions are currently compliant with the provisions of Article 3 of the European Convention of Human Rights and that therefore, no inmate can be placed in an overnight room with spaces of less than 3 square metres.
      
      
        The Institutions present on the national territory can ensure a space of not less than 3 square metres per head for each inmate; it is not possible to drop below this figure thanks to the use of applications that check the detention places daily.
      
      
        This circumstance, together with the opening of the rooms for a time of not less than 8 hours per day (subject to order and security reasons and in that case, however, within the limits provided for by Article 10 of Prison Rules), and with all the other requirements already guaranteed being fulfilled (such as access to sanitary facilities, outdoor air permanence for 4 hours every day, as well as access to health care, the presence of hearing) makes sure that the detention conditions are compliant with in force provisions.
      
    
    
    
      
        § 4. As to suicides in prison it has always been a strongly focused and debated issue with improvement scenarios of interventions aimed at adopting appropriate organizational measures. The Administration is constantly monitoring the presence of local and regional schemes for preventing suicides by consulting the computerized application 12 “ healthcare facilities in the Detention Institutions” the Administration has available and nourished by the Penitentiary Head Offices themselves. Furthermore, the Work Group for the prevention of suicides of inmates, established by the Head of the Department during the month of March 2023 and renewed in 2024, in addition to representatives of this Administration, provides for the participation of experts from the National Order Council of Psychologists. This team has the task to find strategies useful to improve the interventions to be implemented in prison settings. This Department also requested the involvement of the National Bar Council and the General Inspector of Prison Chaplains, to obtain useful elements to prevent suicides.
      
      
        Having considered the sensitivity and the necessary multi-disciplinary nature of the topic a Technical Table was established. These initiatives were included in the latest Department recommendation n. 0062846 of 12 February 2024, having as its subject matter “ suicide phenomenon - prevention actions in prison settings”.
      
      
        Psychological distress of inmates requires constant attention and instructs the action of the entire Prison Administration to brainstorm and spend the energies and resources available to find any possible synergy with health authorities to ensure the implementation of the network of psychiatric services in the detention institutions, with an adequate number of healthcare workers to combat this phenomenon as much as possible.
      
    
    
    
      Verder heeft de rechtbank aanvullende informatie ontvangen van 12 mei 2025, afkomstig van het hoofd van de onderzoeksdivisie van Antigone, waaruit blijkt dat deze organisatie in haar berekeningen uitgaat van een eigen definitie van walking space, die exclusief meubilair en sanitair wordt vastgesteld.
    
    
    
      
        Standpunt van de raadsman
      
    
    
    
      De raadsman heeft zich gerefereerd aan het oordeel van de rechtbank.
    
    
    
      
        Standpunt van de officier van justitie
      
    
    
    
      De conclusie van Antigone dat een deel van de gedetineerden in Italiaanse detentiecentra in cellen verblijven waar zij minder dan drie m² ruimte hebben, kan niet zonder meer worden overgenomen. Uit aanvullende informatie die op 12 mei 2025 door het hoofd van de onderzoeksdivisie van Antigone is verstrekt, blijkt immers dat Antigone niet de rekenmethode hanteert die als maatstaf geldt in Europa, namelijk drie m² floorspace, maar zij in hun berekening uitgaan van walking space. Als voorgaande informatie met de garantie wordt gelezen, dan wordt gegarandeerd dat de opgeëiste persoon drie m2 krijgt. De aanvullende informatie bevestigt de eerdere gegeven garanties. Artikel 11 OLW staat dus niet aan overlevering in de weg.
    
    
    
      
        Oordeel van de rechtbank
      
    
    
    
      Bij uitspraak van 6 april 2023 heeft de rechtbank geoordeeld dat (nog) voor 10 Italiaanse penitentiaire instellingen in het algemeen een reëel gevaar bestaat dat gedetineerden daar onmenselijk of vernederend worden behandeld. Dit algemene gevaar is in 2019 vastgesteld en zag toen op 16 detentiecentra in Italië waarin naar het oordeel van de rechtbank niet gegarandeerd was dat gedetineerden minimaal drie m² personal space ter beschikking hadden. De rechtbank baseerde haar oordeel op gegevens uit het rapport van mei 2019 van de non-gouvernementele organisatie Antigone. 
    
    
    
      In haar tussenuitspraak van 20 maart 2025 heeft de rechtbank vervolgens geoordeeld dat de tot dan toe door de Italiaanse autoriteiten verstrekte informatie kort gezegd (mede) leek in te houden dat de regelgeving ten aanzien van de detentieomstandigheden in Italië voldoet aan de daarvoor geldende voorwaarden (zoals bepaald door onder andere het Europees Hof voor de Rechten van de Mens). Dat de Italiaanse regelgeving hieraan voldoet, sloot volgens de rechtbank echter niet zonder meer uit dat in de praktijk toch het gevaar bestond dat niet zou kunnen worden voldaan aan die voorwaarden in het licht van recente gegevens van Antigone en het CPT die op serieuze problemen als gevolg van een groeiende overbevolking duiden.
    
    
    
      Met de officier van justitie is de rechtbank echter van oordeel dat het eerder vastgestelde algemene gevaar met de in deze zaak verkregen informatie is weggenomen.
    
    
    
      Uit de verstrekte informatie blijkt dat door de Italiaanse autoriteiten wordt gegarandeerd dat iedere gedetineerde in Italië zal beschikken over ten minste drie m² personal space, exclusief sanitaire voorzieningen, maar inclusief meubilair.
    
    
    
      De rechtbank ziet niet langer aanleiding om te betwijfelen of deze garantie ook op de praktijk ziet, nu navraag bij Antigone door de officier van justitie heeft uitgewezen dat de berekeningen van deze organisatie uitgaan van drie m² exclusief sanitaire voorzieningen én meubilair. Dit wijkt af van de gebruikelijke, ook door de rechtbank gehanteerde en uit de arresten Muršić en Dorobantu voortvloeiende, methode om de personal space in een meerpersonencel te berekenen waarover een gedetineerde kan beschikken, namelijk drie m² personal space exclusief sanitaire voorzieningen, maar inclusief meubilair. Een en ander betekent dus dat volgens Antigone een gedetineerde over meer personal space moet beschikken dan uit het Unierecht voortvloeit en dat bijgevolg het eerder aangenomen reële gevaar, achteraf bezien, ten onrechte is gebaseerd op een dergelijke eis.   
    
    
    
      Verder hebben de Italiaanse autoriteiten gegarandeerd dat gedetineerden minstens acht uren per dag hun cel uit kunnen (behoudens bij wet geregelde orde- en veiligheidsmaatregelen). Tevens hebben zij tot vier uren per dag de mogelijkheid om in de buitenlucht door te brengen. 
    
    
    
      De voornoemde informatie van 9 april 2025 (die betrekking heeft op een andere bij de rechtbank aanhangige overleveringszaak) is afkomstig van het Italiaanse Ministerie van Justitie, maar uit het voorblad bij de informatie blijkt dat de informatie wel in kopie is gezonden aan de uitvaardigende justitiële autoriteit in die onderhavige zaak, namelijk aan de Procura della Repubblica presso il Tribunale di Verona, waarbij ook het in dat EAB onder rubriek i) genoemde referentienummer is genoemd. De rechtbank gaat, mede omdat de verstrekte garantie nu niet langer op gespannen voet staat met de gegevens uit het rapport van Antigone, aan de hand van een globale beoordeling van alle gegevens waarover zij thans beschikt uit van de geboden zekerheid in de verstrekte garantie.
    
    
    
      Naar aanleiding van de informatie waarover  de rechtbank thans beschikt is zij derhalve van oordeel dat niet alleen het genoemde algemene gevaar voor de opgeëiste persoon is weggenomen, maar dat ook niet langer sprake is van (voldoende) objectieve, betrouwbare, nauwkeurige en naar behoren bijgewerkte gegevens op grond waarvan een algemeen reëel gevaar kan worden aangenomen dat personen die in Italië zijn gedetineerd onmenselijk of vernederend worden behandeld in verband met detentieomstandigheden in Italiaanse detentiecentra.
    
    
    
      Zij acht daartoe mede het volgende redengevend. In de uitspraak van 20 maart 2025 heeft de rechtbank ook de recente berichtgeving van het CPT betrokken ten aanzien van  high-level talks tussen de President van het CPT en de Italiaanse Minister van Justitie op 29 oktober 2024. Deze high-level talks vinden plaats naar aanleiding van een eerder uitgebracht rapport (in dit geval het rapport dat door het CPT is uitgebracht naar aanleiding van het bezoek dat plaatsvond van 28 maart tot 8 april 2022). Het CPT zegt hieromtrent het volgende op de website: 
    
    
    
      
        In order to ensure the implementation of its recommendations, the CPT engages in a confidential dialogue with the state concerned which may take the form of an exchange of letters or high-level talks/meetings.
      
    
    
    
      Hieruit volgt dat de high-level talks een uitvloeisel waren van de rapportage die naar aanleiding van het bezoek in 2022 is opgemaakt. Daarom vat de rechtbank het bericht dat op 29 oktober 2024 high-level talks hebben plaatsgevonden, op zichzelf niet op als zou er sprake zijn van informatie waaruit blijkt dat de situatie in Italiaanse detentiecentra (ernstig) is verslechterd sinds het bezoek in 2022. Dit wordt onderbouwd door het gegeven dat het CPT na haar bezoek in 2022 geen aanleiding heeft gezien voor een ad hoc visit en zich evenmin genoodzaakt heeft gezien om een public statement uit te vaardigen. 
      Het vorenstaande leidt de rechtbank tot de conclusie dat van de kant van het CPT geen sprake is van actuele (‘naar behoren bijgewerkte’) gegevens waaruit blijkt dat sinds het laatste bezoek
      de situatie in Italiaanse detentiecentra als gevolg van overbevolking (ernstig) is verslechterd.  
    
    
    
      In de tussenuitspraak van 20 maart 2025 is verder aandacht besteed aan de in het rapport van Antigone van oktober 2024 genoemde (gevolgen van) overbevolking in Italiaanse detentiecentra. In dat verband benoemt Antigone een aantal gevolgen met als (extreem) uitvloeisel het stijgende aantal zelfmoorden in de detentiecentra.
    
    
    
      Hierover heeft het Italiaanse Ministerie van Justitie in de antwoorden van 9 april 2025 (kort gezegd) meegedeeld dat 
    
    
    
      
        de autoriteiten nadrukkelijke aandacht voor dit onderwerp hebben en dat dit veelvuldig wordt besproken in het kader van het nemen van passende maatregelen om zelfmoorden in detentiecentra te voorkomen;
      
      
        in maart 2023 om die reden een ‘Work Group for the prevention of suicides of inmates’ is ingesteld; 
      
      
        de door die werkgroep genomen initiatieven zijn vastgelegd in een Department recommendation van 12 februari 2024;
      
      
        psychisch leed van gedetineerden de voortdurende aandacht en actie binnen detentiecentra vereist om te kunnen verzekeren dat zelfmoorden binnen detentiecentra zo veel mogelijk worden voorkomen. 
      
    
    
    
    
    
      In hoeverre de oplopende overbevolking daadwerkelijk (mede) de oorzaak is voor de stijging van het aantal zelfmoorden, kan de rechtbank op basis van het rapport van Antigone niet vaststellen. Daarbij blijkt uit het antwoord van het Italiaanse Ministerie van Justitie dat dit onderwerp de aandacht van de autoriteiten heeft en dat er actie wordt ondernomen om zelfmoorden in detentiecentra te voorkomen. 
    
    
    
      Wat betreft de overige gevolgen van overbevolking is de rechtbank van oordeel dat deze thans, hoe zorgelijk ook, op zichzelf noch tezamen met de overige thans bekende gegevens toereikend zijn om een algemeen risico aan te nemen.    
    
    
    
      De detentieomstandigheden staan dan ook niet aan overlevering van de opgeëiste persoon in de weg. 
    
    
  
  
    
      5Slotsom
    
    
      De rechtbank stelt vast dat het EAB voldoet aan de eisen van artikel 2. Verder staan geen weigeringsgronden aan de overlevering in de weg en is geen sprake van een geval waarin aan het EAB geen gevolg mag worden gegeven. Om die reden staat de rechtbank de overlevering toe.
    
    
  
  
    
      6Toepasselijke wetsbepalingen
    
    
      De artikelen 11b Opiumwet en 2, 5 en 7 OLW. 
    
    
  
  
    
      7Beslissing
    
    
      
        STAAT TOE de overlevering van [opgeëiste persoon] aan Procura Generale Della Repubblica Presso la Corte di Appello di Ancona, Italië voor de feiten zoals die zijn omschreven in onderdeel e) van het EAB.
    
    
    
      
        Deze uitspraak is gedaan door
      mr. O.P.M. Fruytier,	  				                         		voorzitter,
      mrs. B. van Galen en J.E. van Bruggen,                         				   rechters,
      in tegenwoordigheid van mrs. A.A.B. Fransen en M.J. Gauneau,		               griffiers,
      en in het openbaar uitgesproken op de zitting van 28 mei 2025.
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    
      
        Ingevolge artikel 29, tweede lid, OLW staat tegen deze uitspraak geen gewoon rechtsmiddel open. 
      
    
  
  
     Zie artikel 23 Overleveringswet.
  
  
     Zie artikel 22, eerste en derde lid, OLW. 
  
  
     ECLI:NL:RBAMS:2025:1982. 
  
  
     https://www.antigone.it/upload/Le_carceri_scoppiano_EN.pdf
  
  
     ECLI:NL:RBAMS:2023:3457.
  
  
     Rechtbank Amsterdam, 24 december 2019, ECLI:NL:RBAMS:2019:10053.
  
  
     EHRM (Grote Kamer) 20 oktober 2016, 7334/13 (Muršić/Kroatië), § 110 en § 114.
  
  
     Hof van Justitie van de Europese Unie, 15 oktober 2019, C-128/18, ECLI:EU:C:2019:857, punt 85.
  
  
     Hof van Justitie van de Europese Unie, 25 juli 2018, zaak ML (C-220/18, ECLI:EU:C:2018:589), punt 114.
  
  
     https://www.coe.int/en/web/cpt/faqs#after-a-visit
  
  
     De ad hoc visit die van 2 tot 12 april 2024 in Italië heeft plaatsgevonden zag op the treatment and conditions of detention of foreign nationals held in four closed pre-removal centres en (dus) niet op detentiecentra voor preventief gehechten of afgestraften.