Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van een Penitentiaire beginselenwet en daarmee verband houdende intrekking van de Beginselenwet gevangeniswezen met uitzondering van de artikelen 2 tot en met 5 en wijzigingen van het Wetboek van Strafrecht en het Wetboek van Strafvordering alsmede enige andere wetten (Penitentiaire beginselenwet) (24263)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1997-1998, pag. 1704-1717

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

29-06-1998

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1997-1998

nr. 33, pagina 1704-1717

16-06-1998

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 24263Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van een Penitentiaire beginselenwet en daarmee verband houdende intrekking van de Beginselenwet gevangeniswezen met uitzondering van de artikelen 2 tot en met 5 en wijzigingen van het Wetboek van Strafrecht en het Wetboek van Strafvordering alsmede enige andere wetten (Penitentiaire beginselenwet) (24263)Pagina 1704-1717
Behandeling van het voorstel van wet van de leden Remkes, Zijlstra en Scheltema-de Nie tot wijziging van de Wet incompatibiliteiten Staten-Generaal en Europees Parlement, alsmede de Ambtenarenwet in verband met de intrekking van de non-activiteitsbepalingen (24701)Pagina 1717-1726
Behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van een Penitentiaire beginselenwet en daarmee verband houdende intrekking van de Beginselenwet gevangeniswezen met uitzondering van de artikelen 2 tot en met 5 en wijzigingen van het Wetboek van Strafrecht en het Wetboek van Strafvordering alsmede enige andere wetten (Penitentiaire beginselenwet) (24263)Pagina 1680-1691
Presentie en opening (dinsdag 16 juni 1998)Pagina 1667-1667
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Algemene nabestaandenwet in verband met gebleken onbillijkheden (25900)Pagina 1667-1680
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Algemene nabestaandenwet in verband met gebleken onbillijkheden (25900)Pagina 1691-1704
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet Nationale ombudsman en de Wet openbaarheid van bestuur (25456)Pagina 1726-1731
Behandeling van de wetsvoorstellen: - Wijziging van een aantal onderwijswetten in verband met onder meer de invoering van het schoolplan, de schoolgids en het klachtrecht (25459); - Samenvoeging van de gemeenten Buren, Lienden en Maurik (25656); - Wijziging van de Wet op de vennootschapsbelasting 1969 en van enige andere belastingwetten in verband met de fiscale begeleiding van de overgang van vermogen onder algemene titel bij rechtspersonen op de voet van Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek (25709)Pagina 1667-1667
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 16 juni 1998)Pagina 1732-1733
Lijst van besluiten (dinsdag 16 juni 1998)Pagina 1731-1732

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 74 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van: het wetsvoorstel Vaststelling van een Penitentiaire beginselenwet en daarmee
verband houdende intrekking van de Beginselenwet gevangeniswezen met uitzondering
van de artikelen 2 tot en met 5 en wijzigingen van het Wetboek van Strafrecht
en het Wetboek van Strafvordering alsmede enige andere wetten (Penitentiaire
beginselenwet) (24263).De beraadslaging wordt hervat.Minister Sorgdrager:Voorzitter! Een aantal afgevaardigden heeft in het algemeen gesproken
over straffen, doeleinden van straffen en de vrijheidsstraf in het bijzonder.
Ik denk dat het heel zinnig is, zo nu en dan eens je gedachten te laten gaan
over de zin van straffen, de doeleinden van straffen en wat er in de loop
van de tijd over is gezegd. Wat ik een eye-opener vind, hoewel wij het allemaal
wel weten, zijn de regels die de heer Stoffelen aanhaalde en die in 1987 zijn
vastgesteld. In mijn ambtsperiode is er een congres gehouden van de organisaties
die zich daarmee bezighouden, waarop men met de regels in de hand heeft gekeken
naar de gevangenissystemen in de verschillende Europese landen. Daarbij bleek –
en ik kan niet nalaten dat te vermelden – men behoorlijk ingenomen met
het gevangenissysteem en de regimes die in Nederland gelden. Als je bovendien
de uitspraak hoort die de heer Stoffelen citeerde, word je weer eens
met de neus op de feiten gedrukt: dit zijn regels die door de Raad van Europa
zijn opgesteld. Het zijn regels waarin ik mij geheel kan vinden en waarin
naar ik meen het onderhavige wetsvoorstel heel goed past, maar die dikwijls
niet helemaal overeenkomen met de manier waarop sommigen – ik bedoel
niemand in het bijzonder – spreken over gedetineerden, over hoe je met
gedetineerden moet omgaan en over het Nederlandse gevangeniswezen. Ik vind
het daarom goed dat het wetsvoorstel dat nu aan de orde is in een breder kader
wordt geplaatst.De justitiële taak is de meest klassieke overheidstaak. Het is ook
niet voor niets dat Justitie het oudste departement is. Ik geloof althans
dat dit zo is. Wij vieren dit jaar 200 jaar Justitie, want het departement
is al in 1798 opgericht. Waarom? Omdat de justitiële taak een taak is
die van oudsher en door de eeuwen heen bij de overheid thuishoort. Als er
tussen burgers conflicten ontstaan, is het uiteindelijk de overheid die moet
optreden en reguleren. Een van de aspecten van die regulerende taak is toepassing
van strafrechtelijke regels en van strafsancties. Als burgers bewust de gemeenschapsregels
schenden, zijn sancties nodig.Als wij de straffunctie in haar geheel bezien, is er aan het einde wat
mij betreft de vrijheidsstraf. Steeds meer proberen wij voor die vrijheidsstraf
alternatieven te vinden en toe te passen. Vroeger hadden wij een vrij rigide
stelsel van de vrijheidsstraf of niet de vrijheidsstraf. In de loop van de
jaren is daaraan een groot aantal alternatieven toegevoegd. Waarom is dat
gebeurd? Omdat wij langzamerhand zijn gaan denken dat de vrijheidsstraf een
ultimum remedium moest zijn en dat dikwijls andere soort straffen beter zijn,
minder schadelijk zijn en misschien meer succes hebben. Bovendien is het een
vrij kostbare straf. Ik zeg dit niet in de eerste plaats, maar ik vind wel
dat je de kosten moet laten meewegen in relatie tot de baten die je ervan
verwacht.De vrijheidsstraf blijft als uiterste middel een noodzaak. Enerzijds is
dit het geval omdat de samenleving bescherming behoeft tegen mensen die ernstige
feiten hebben begaan, terwijl de kans bestaat dat zij dat weer doen. Anderzijds
is dit het geval omdat het door hen aangerichte onrecht in zichzelf straf
behoeft. Dat is op zichzelf het principe van vergelding. In Nederland houdt
het daarmee niet op. Immers, uiteindelijk keren vrijwel alle gedetineerden
op enig moment terug in de samenleving. Wat dan?Voorzitter! Daarmee kom ik op het karakter van de vrijheidsstraf. Dat
karakter komt primair tot uitdrukking in de vrijheidsbeneming. Ik kan wat
dit betreft zeer meevoelen met datgene wat de heer Talsma heeft gezegd over
de bijdrage van prof. Van Veen over deze materie. De ervaring leert dat gedetineerden
juist die vrijheidsbeneming als het meest punitieve ervaren van de gevangenisstraf,
het fysiek beperkt worden in de bewegingsvrijheid, het 24 uur per dag leven
binnen de muren van een gebouw, voor een groot gedeelte ook nog binnen de
muren van een cel. Daarmee samen hangt het goeddeels ontnemen van de eigen
verantwoordelijkheid, hetgeen evenzeer als zeer beperkend wordt ervaren. Gedetineerden
hebben vaak het idee dat ze geleefd worden door hun omgeving. Wat ze doen
en wanneer ze dat doen, wordt doorgaans voor hen bepaald.De detentie zelf is strak gestructureerd. Met de beleidsnota Werkzame
detentie van 1994 is daarvoor een duidelijke en strikte koers ingezet. De
gedetineerde wordt verondersteld, zich actief in te zetten voor de detentie,
met een accent op productieve arbeid. Overigens kenmerken de regimes zich
door een duidelijk, gedisciplineerd karakter. Voorzover men buiten de cel
verblijft, moet men dan ook uitdrukkelijk aan activiteiten deelnemen. Het
rondhangen komt eigenlijk nauwelijks meer voor. Bij onvoldoende inzet kan
de gedetineerde het recht op deelname aan activiteiten verspelen. Onder de
onderhavige wet wordt het verdienen van vrijheden ook duidelijker gestructureerd.
Toekenning van verlof of plaatsen in een inrichting met regimaire vrijheden
is nooit vanzelfsprekend, nooit simpel een recht. Voorzover de gedetineerde
binnen het regime in zijn grondrechten wordt beperkt, is dat wettelijk geregeld
zoals door de heer Talsma is bepleit. Daartoe dient nu juist deze beginselenwet.De gevangenisstraf is ook méér dan vrijheidsbeneming alleen
omdat wij nu eenmaal meer willen dan alleen maar vergelden. De straf dient
óók ter voorbereiding van de terugkeer in de samenleving, nog
afgezien van andere doeleinden waarop ik nu niet inga. Die terugkeer heeft
enerzijds te maken met een oriëntatie op de gedetineerde zelf. Wij schrijven
in Nederland gedetineerden niet af. Wij willen ze een kans bieden om een nieuw
delictvrij bestaan op te bouwen. Als de straf is uitgediend, zijn ze weer
burgers en niet alleen maar ex-gedetineerden. Dit klinkt misschien wat idealistisch,
maar zo zie ik het en zo wil ik het ook graag blijven zien. Anderzijds wordt
hiermee een belang van de samenleving gediend. Een ex-gedetineerde die de
draad weer kan oppakken, een sociaal netwerk opbouwt en mogelijk werk of een
andere nuttige tijdsbesteding vindt, maakt veel minder kans weer in criminaliteit
te vervallen. Recidivevermindering bevordert de veiligheid van de samenleving.
En dat is nu juist ook de bedoeling van het nieuwe penitentiaire programma.In hoeverre uiteindelijk deze resocialisatie slaagt, wordt natuurlijk
in laatste instantie door de betrokkene zelf bepaald. Het gevangeniswezen
kan kansen, mogelijkheden en soms ook concrete faciliteiten bieden, zulks
in samenwerking met andere partners, maar het is de ex-gedetineerde die zelf
beslist of hij werkt, een netwerk opbouwt of terugvalt in de criminaliteit.
Dan is het niet zozeer een justitieel probleem, maar eerder een maatschappelijk
vraagstuk in het algemeen. Zolang wij ervoor blijven kiezen, geen eindeloze
gevangenisstraffen op te leggen, nemen wij bewust het risico dat het ook mis
kan gaan. Die keuze moeten wij ook blijven maken; die risico's moeten worden
aanvaard. Uiteraard moeten wij trachten, ze te minimaliseren.De heer Stoffelen en anderen menen dat het onderscheid tussen de verschillende
sanctiemogelijkheden onduidelijk is. De scheiding tussen vrijheidsbenemende
en vrijheidsbeperkende sancties zou steeds vager worden, wat wordt versterkt
door de toepassing van ingrijpende voorwaarden bij een voorwaardelijke vrijheidsstraf.
Met het oog op dat geheel is het wel voor te stellen dat er aangedrongen wordt
op een herbezinning van sancties op grond van de vragen wat het overzicht
is en hoe daarmee verder wordt gegaan. Het is ook voor te stellen dat daartoe
 eventueel een commissie wordt ingesteld.Eerlijk gezegd, moet zo'n bezinning eerst door het ministerie op zich
genomen worden. Daarover wordt overigens al nagedacht en terzake wordt een
nota opgesteld, die eind van dit jaar aan beide Kamers der Staten-Generaal
gezonden wordt. Natuurlijk wordt bij de opstelling van die nota ook gekeken
naar commentaren van onder anderen wetenschappers.Nogmaals, het is eerst een taak van Justitie om te kijken naar de ontwikkelingen
in dit opzicht. Ik heb deze wet toch zo willen indienen en verdedigen vanwege
de noodzaak van een wettelijke grondslag voor de bestaande sancties en de
toegepaste modaliteiten. Dit wil echter niet zeggen dat dit het einde van
de gedachte is. Ik voel er ook best voor om vervolgens even afstand te nemen
en te kijken hoe het veld eruit ziet. Ik vind echter wel dat mijn opvolger
eventueel moet beslissen of daarvoor een commissie ingesteld moet worden,
nadat overigens eerst een aantal knelpunten en overzichten door het departement
in kaart zijn gebracht respectievelijk gemaakt. Ik kan mij namelijk voorstellen
dat het wat dieper gaat dan alleen maar de vraag welke sancties er zijn en
wat wij ermee doen. Er kan toch nog eens nagedacht worden over de vraag hoe
je wilt omgaan met straffen in het algemeen. Dat is wat breder dan alleen
maar de techniek van de beschikbare modaliteiten.De heer Hirsch Ballin (CDA):Wanneer die nota nu al in voorbereiding wordt genomen met het oog op het
begin van een nieuwe kabinetsperiode, is het natuurlijk van belang te weten
welke onderwerpen geagendeerd worden. De minister zal hebben begrepen dat
een groot deel van deze Kamer, een meerderheid zelfs, wenst dat alsnog opnieuw
de mogelijkheid wordt geopend van een vervanging van het automatisme bij de
vervroegde invrijheidstelling door een voorwaardelijk stelsel. Behoort dat
tot de agenda van de voorbereiding van de bedoelde nota en zo nee, zou dit
punt daaraan kunnen worden toegevoegd?Minister Sorgdrager:Ik was nog met de inleiding bezig en straks spreek ik nog over de vervroegde
c.q. voorwaardelijke invrijheidstelling, maar ik zeg nu alvast dat ik er niet
voor gekozen heb om dat te veranderen. Het bestaat nog niet zo vreselijk lang.
Het is beschreven dat het indertijd in dit huis met één stem
verschil is aangenomen onder leiding van u, voorzitter. Wij hebben niet voor
wijziging van de huidige regeling gekozen omdat het intussen is ingebed in
het hele systeem. Altijd en automatisch een vervroegde invrijheidstelling
is echter niet zo heel logisch, daar dat niets meer te maken heeft met een
soort bonus-malusgedachte. Ik kan mij dus wel voorstellen dat dit onderwerp
erbij betrokken wordt. Overigens zijn de gronden voor de herroeping verbreed.
Aanvankelijk moest men volgens het wetsvoorstel behoorlijk wat op zijn geweten
hebben, wilde die herroeping mogelijk zijn, maar nu zijn die gronden verruimd.
Wat dat betreft, is er iets meer van het gebrek aan goed gedrag in verdisconteerd.
Zeker in deze tijd waarin wij daar toch weer ietsje anders over denken, is
het evenwel niet onmogelijk om de gedachten daar nog eens over te laten gaan.De heer Hirsch Ballin (CDA):Voor alle duidelijkheid: weer anders dan eerder anders. Immers, in de
nota Werkzame detentie is ervoor gekozen dat het wél ter discussie
wordt gesteld. De minister heeft dat weliswaar teruggedraaid, maar ik begrijp
dat het wat haar betreft alsnog weer opengemaakt kan worden.Minister Sorgdrager:Je blijft natuurlijk nadenken over dit soort dingen. Ik heb het gevoel
dat het recht van de vervroegde invrijheidstelling uiteindelijk toch een wat
verlaat product is van het denken in de jaren zeventig. Toen kwam de nota
Werkzame detentie en toen is daarover nog eens nagedacht. Ik heb uiteindelijk
besloten om de regelgeving ten aanzien van invrijheidstelling niet te wijzigen,
maar de drang om er nog eens over na te denken wordt groter, zeker bij de
ontwikkeling van het penitentiair programma omdat je daarmee meer mogelijkheden
hebt. In die zin kan het bij de eerdergenoemde nota betrokken worden.Hetzelfde geldt overigens voor de executierechter. Wij hebben niet gekozen
voor het invoeren van een executierechter. In het Nederlandse systeem zou
het volstrekt nieuw zijn. De rechter kan in zijn vonnis een aantal aanwijzingen
geven over de wijze van tenuitvoerlegging. Dat komt overigens niet heel veel
voor, maar de enkele keer dat het gebeurt, wordt er zeker rekening mee gehouden.
In het Nederlandse systeem heeft de rechter geen enkele taak bij de wijze
van tenuitvoerlegging van de straf. Het gevangeniswezen heeft ook het meeste
zicht op het functioneren van een gedetineerde en kan uiteindelijk het best
inschatten of een gedetineerde al dan niet voor een penitentiair programma
in aanmerking komt. Bovendien – maar dat is een heel praktisch punt –
zou de invoering van een executierechter op dit moment een te grote belasting
betekenen voor de rechterlijke macht, waar men toch al zo krap zit. Het fenomeen
executierechter zal echter ongetwijfeld in de discussie over wijze en modaliteiten
van sancties worden betrokken. Door de beroepscommissie van de Centrale Raad
voor de Strafrechttoepassing is er natuurlijk al in wezen een soort rechterlijke
toetsing van wat er in het gevangeniswezen gebeurt. De vraag is dan natuurlijk
hoe zich dat daartoe weer verhoudt, maar ook dat zal een interessant onderwerp
zijn dat bij de bredere discussie wordt betrokken.De heer Hirsch Ballin heeft gememoreerd dat dit wetsvoorstel een lange
voorgeschiedenis kent. Bijna elke kleur heeft zich ermee bemoeid en dus zal
het wel iets zijn wat in essentie breed gedragen wordt. Uiteindelijk ben ik
degene geweest die, nadat de Raad van State advies heeft uitgebracht, het
wetsvoorstel bij de Tweede Kamer heeft ingediend. Mijn voorganger Kosto heeft
het bij de ministerraad ingediend en daarvoor heeft zijn voorganger, de heer
Hirsch Ballin, zich ermee bemoeid. Inderdaad zal deze nieuwe wetgeving de
facto niet zo veel ingrijpende wijzigingen in de praktijk van het gevangeniswezen
veroorzaken. De regelgeving wordt geactualiseerd en opnieuw gestructureerd.
De vernieuwende elementen zitten eigenlijk in de vereenvoudiging van het differentiatiestelsel
en in de introductie van het penitentiair programma, hoewel al enkele jaren
wordt geëxperimenteerd met iets wat lijkt op een penitentiair programma,
namelijk in het kader van dagdetentie etc. Nu wordt dat beter gestructureerd
en bovendien is het een aangrijpingspunt om een heel duidelijk en vast contact
te hebben met de reclassering.Voorzitter! De invoeringsdatum van 1 juli is natuurlijk niet realistisch.
Het wordt 1 januari 1999 en daarmee hebben wij gelijk maar wat meer tijd genomen
voor de voorbereiding van de regelingen van de penitentiaire programma's om
te voorkomen, dat er bij inwerkingtreding op bepaalde plaatsen geen mogelijkheden
hiervoor zouden zijn. We willen het liever eerst zorgvuldig voorbereiden voordat
we de wet in werking laten treden.De besparing op detentiejaren in 1999 is geraamd op 200. De heer Hirsch
Ballin vraagt zich dan af of dit niet te optimistisch is. Er is goed onderzoek
gedaan naar welke gedetineerden hiervoor in aanmerking zouden kunnen komen
en inderdaad wordt geschat, dat de omvang voldoende zal zijn om die 200 detentiejaren
te substitueren. Daarbij zitten ook de deelnemers aan dagdetentie. In de nieuwe
capaciteitsprognoses is hiermee rekening gehouden. Die nieuwe prognoses zijn
hier niet eerder aan de orde geweest. Er is een nieuw model ontwikkeld met
zeer veel inputfactoren, waarvan dit er een is. Bij ongewijzigd beleid –
ik spreek dan over alle dingen die wij nu in gang gezet hebben – is
er extra cellencapaciteit nodig.De heer Stoffelen vroeg naar de duur van het verblijf op politiebureaus.
De bedoeling is dat mensen alleen in de tijd van de inverzekeringstelling
op een politiebureau zitten, dat de bewaring in een huis van bewaring ten
uitvoer wordt gelegd en dat, wanneer dat niet kan, de politiecellen-plus een
oplossing geven. Het komt echter toch nog voor dat mensen langer op politiebureaus
zitten, hoewel het een stuk minder is dan een aantal jaren geleden.Ik kan u wel wat cijfers geven. In de eerste vier maanden van 1998 was
de mediaan drie dagen, anders gezegd, de helft verblijft drie dagen of korter
op het politiebureau voordat men overgebracht wordt naar een huis van bewaring.
Ruim 33% wordt zelfs nog dezelfde dag overgebracht. In 1997 was die mediaan
nog vijf dagen. Slechts 0,4% van de mensen verblijft langer dan 10 dagen op
het politiebureau en dat betreft dan landelijk gezien inderdaad een uitzonderingssituatie.Door verschillende sprekers is aandacht besteed aan de populatie. Ik heb
daarover best wel zorgen. Het is gewoon zo – wij moeten daar niet omheen
draaien – dat de populatie gedetineerden steeds vaker van allochtone
herkomst is. Dat geeft een heleboel problemen, al is het maar met culturele
achtergrond en taal. Het zijn ook vaak vreemdelingen die na afloop van de
gevangenisstraf niet in Nederland mogen blijven. Soms zijn het vreemdelingen
die hier toch een zekere tijd gewoond hebben en waarbij het de vraag is, of
deze mensen al dan niet uitgezet moeten worden. Daar zijn regels voor. Bekeken
wordt of die regels nog wel toegesneden zijn op de huidige situatie.Het klopt inderdaad dat de mensen op de politiebureaus jonger zijn. De
gedetineerden in het algemeen worden niet jonger, maar er worden wel veel
jongeren gepakt en die zitten op het politiebureau. Daarmee gaan echter andere
dingen gebeuren dan dat zij doorstromen naar het gevangeniswezen zelf.Mevrouw Vrisekoop heeft uitvoerig gesproken over de geestelijk gestoorden.
Ook dat is een zorgelijk onderwerp. In de populatie zie je een enorme stijging
van mensen met een bepaalde stoornis. Het is natuurlijk wel de vraag, hoe
je dat meet. Het Trimbosinstituut heeft inderdaad een onderzoek gedaan. Daarbij
vroeg men zich af, of iemand in een jaar ooit eens een stoornis of probleem
had gehad. Dan kom je natuurlijk heel hoog uit, want alleen al het feit dat
iemand gedetineerd zit, brengt stress met zich. Wij weten uit onderzoeken
binnen het gevangeniswezen zelf, dat daar het percentage rondom 12 ligt. Dat
is zorgelijk genoeg, omdat wij weten dat met deze mensen vaak weinig gedaan
kan worden en hun vooruitzichten niet goed gunstig zijn. De vraag die steeds
weer aan de orde komt, is, in hoeverre je preventief bezig kunt zijn met mensen
voordat zij in het gevangeniswezen terechtkomen. Dikwijls is het zo dat mensen
met een geestelijke stoornis geen criminele inslag hebben, maar als gevolg
van een stoornis criminele feiten plegen. Ik wijs bijvoorbeeld op verslaafden
die door hun verslaving bepaalde stoornissen krijgen en op de ernstige gevallen
die in de TBS terechtkomen en waarvan je je achteraf afvraagt, of dat allemaal
wel zo had moeten gaan. Dit ligt een beetje buiten de scope van Justitie.
Je zit dan immers op het terrein van de gezondheidszorg.Ik heb vanaf het begin van mijn ambtsperiode contact gezocht met het ministerie
van VWS om te kijken, of wij daaraan gezamenlijk iets zouden kunnen doen.
Er is in elk geval een gezamenlijke werkgroep, die zal bekijken hoe dingen
preventief kunnen worden gedaan en hoe kan worden omgegaan met plaatsing in
voorzieningen van geestelijke gezondheidszorg.Mevrouw Vrisekoop koppelde daaraan de oproep tot meer samenwerking tussen
penitentiaire inrichtingen en GGZ-instellingen, waarbij zij vroeg welke stappen
daarvoor concreet gezet worden. De net door mij gememoreerde werkgroep forensische
zorg heeft juist op dat gebied een flink aantal aanbevelingen geformuleerd,
welke aanbevelingen zijn overgenomen door het kabinet. Daar wordt nu aan gewerkt.
Concreet voorbeeld is het organiseren van een congres over ambulante zorg
in detentie. Met andere woorden: wat doe je met mensen die in detentie zitten?
Je kunt ze zo laten zitten, maar je kunt er op een gegeven moment toch een
bepaalde vorm van zorg aan besteden. In een aantal situaties blijkt inderdaad
psychische en/of psychiatrische hulp aan gedetineerden te worden verleend
door een RIAGG of een forensische polikliniek. In die zin begint die samenwerking
dus al enigszins vorm te krijgen.Mevrouw Vrisekoop vroeg verder, welke criteria zullen worden gehanteerd
bij overplaatsing naar een psychiatrisch ziekenhuis. Daarbij is uiteraard
de prangende vraag aan de orde, of daarvoor wel voldoende capaciteit is. Dat
is en blijft een probleem. Maar het criterium wordt op dit moment in elk geval
uitgewerkt door een werkgroep met mensen van Justitie en de geestelijke gezondheidszorg.
Daar zal na de zomer naar ik hoop een soort plaatsingsprocedure uitkomen,
die in elk geval voorkomt dat er een dubbele indicatiestelling plaatsvindt.
Dan kun je beter de capaciteit ramen en afspreken, dat een aantal plaatsen
in de geestelijke gezondheidszorg beschikbaar wordt gesteld voor mensen die
in feite in het gevangeniswezen niet thuishoren. Dat zal uiteindelijk in een
meerjarenplan moeten worden vormgegeven.De heer Stoffelen (PvdA):In de stukken, behorend bij de zorg voor psychisch gestoorde gedetineerden
 zie ik, dat de ministers van Justitie en VWS hebben gezegd
dat medio 1998 aan de Tweede Kamer een meerjarenplan wordt gepresenteerd,
waarin de ontwikkeling van capaciteit en financiering van de uitwerking van
het project forensische zorg zijn opgenomen. Alsdan zal het kabinet ook de
definitieve voornemens aan de Kamer bekend kunnen maken. Dat is iets anders
dan wat u nu zei.Minister Sorgdrager:Het is nog geen medio 1998! Die werkgroep heeft een aantal aanbevelingen
gedaan, die ter hand worden genomen. De uitwerking daarvan komt in een meerjarenplan,
dat uiteindelijk aan de Kamer wordt meegedeeld.Voorzitter! Een tijdje geleden hebben wij hier een boeiend debat gehad
over een nieuwe wet voor de geestelijke verzorging, welke wet het uiteindelijk
niet heeft gehaald. Maar dat neemt natuurlijk niet weg dat er toch geestelijke
verzorging is. De heer Hirsch Ballin vroeg heel concreet naar mensen van de
Israëlische nationaliteit. Ik neem aan dat hij de joodse geestelijke
zorg bedoelt. Of zijn het specifiek Israëliërs?De heer Hirsch Ballin (CDA):Ik vroeg niet naar Israëlische gedetineerden, maar naar israëlitische
gedetineerden. Ik zie dat ik dat niet hoef toe te lichten.Minister Sorgdrager:Er is niet voor gekozen, daarvoor afzonderlijk een hoofdgeestelijke verantwoordelijk
te maken. Het aantal mensen van die richting is te klein om daarvoor iets
aparts te doen. We hebben veel meer mensen die islamiet zijn. Omdat we dat
heel moeilijk kunnen organiseren, is dat eigenlijk een veel grotere zorg.
Wij doen nu in feite de zorg voor de israëlitische gedetineerden op eenzelfde
manier als voor de islam, namelijk per geval mensen vragen om te komen. Er
wordt dus wel degelijk aandacht aan besteed. Het aantal is echter te klein
om daarvoor een speciale voorziening te treffen.De heer Hirsch Ballin (CDA):Wat gebeurt er met de rabbijnen die nu werkzaam zijn ten behoeve van de
geestelijke zorg voor gedetineerden?Minister Sorgdrager:Die blijven gewoon daarvoor werken.De heer Hirsch Ballin (CDA):Die blijven. Daarin komt dus geen verandering. Betekent dit ook dat er
te zijner tijd in hun opvolging zal worden voorzien, als dat aan de orde komt?Minister Sorgdrager:Als er werk is voor de mensen die er nu zijn, dan blijven ze gewoon. In
de praktijk blijkt dat rabbijnen, maar ook pastores van christelijke huize,
werk doen voor andersdenkenden. Dat loopt een beetje door elkaar. Wij proberen
wel om het een beetje bij de richting te houden, maar ik heb er niet zoveel
bezwaar tegen als iemand anders daar een keer naar toe wil. Als er echter
sprake is van een bepaalde behoefte, dan moet daarin worden voorzien. Daar
zal ik op toezien, want daar gaat het mij om. Hoe dat vervolgens wordt georganiseerd,
dat is wat anders. Qua organisatie wordt het echter te veel om, met betrekking
tot die hoofdgeestelijke, ook nog iets te organiseren specifiek in israëlitische
richting.De heer Hirsch Ballin (CDA):Eén punt is mij nog niet duidelijk. Hoe verhoudt zich dit tot wat
de minister zojuist zei in antwoord op mijn vraag, namelijk dat er in de bestaande
posities geen verandering wordt gebracht? Je moet onderscheid maken tussen
de aanwezigheid van rabbijnen, aangesteld bij de Dienst geestelijke verzorging
van Justitie voor de justitiële inrichtingen, en de verplichting om in
elke inrichting te voorzien in de bereikbaarheid van een pastor, een humanistische
raadsman of -vrouw en een rabbijn. Ik begreep zojuist uit het nadere antwoord
op mijn vraag dat de voorziening in de vorm van bij Justitie aangestelde rabbijnen
behouden zal blijven en dat de betekenis van de wetswijziging niet verder
reikt dan dat er geen verplichting meer zal zijn om een en ander in elke inrichting
present te hebben.Minister Sorgdrager:Er zijn mensen aangesteld bij de DJI voor deze categorie; drie parttime
Joodse geestelijke verzorgers.De heer Hirsch Ballin (CDA):En dat blijft zo.Minister Sorgdrager:Dat blijft zo.De heer Hirsch Ballin (CDA):Helder.Minister Sorgdrager:Voorzitter! De heer Hirsch Ballin heeft ook gevraagd of de wetgeving in
haar geheel toepasselijk is op personen in vreemdelingenbewaring. Deze wet
is op alle gedetineerden van toepassing, dus ook ten aanzien van vreemdelingenbewaring.
Er wordt alleen een uitzondering gemaakt op het punt van de dossiervorming.
Personen in vreemdelingenbewaring verblijven in het algemeen maar kort in
detentie. Ze komen per definitie niet meer terug in Nederland. Wij gaan daar
niet allerlei dossiers van aanleggen.Deze wet is doorgenomen met de directeuren van de inrichtingen die zijn
bestemd voor vreemdelingenbewaring. Men kan met deze regels goed uit de voeten.De heer Hirsch Ballin vraagt zich af waarom de experimenten met de jeugdwerkinrichtingen
zijn beëindigd, ondanks de gunstige resultaten. Kennelijk krijg ik niet
goed voor het voetlicht dat wij een en ander, vanwege die gunstige resultaten,
wel degelijk voortzetten. Wij doen dat alleen niet in de oude vorm van aparte
jeugdwerkinrichtingen. De positieve elementen daarvan krijgen nu een plaats
in het stelsel van differentiatie. Het gaat dan voornamelijk over de programma's
voor maatschappelijke integratie door middel van scholing, arbeidstoeleiding,
eventueel eindigend in een penitentiair programma, waarin juist die training
kan plaatsvinden. Bovendien zoeken wij naar mogelijkheden om de zogenaamde
onderbouw van de jeugdwerkinrichtingen als een specifieke differentiatie aan
te merken voor jongeren die op basis van attitude en gedrag niet voor andere
programma's in aanmerking zouden komen. Het verblijf in die onderbouw zou
ertoe kunnen leiden dat de deelnemers na afloop alsnog in een integratietraject
worden opgenomen. Met andere woorden, die aparte inrichtingen met alles erop
en eraan doen wij niet meer. Wij integreren een en ander in het grotere geheel.
De positieve elementen waren overigens al voor een deel meegenomen. Wij kunnen
dat nu op een meer uitgebreide en steviger manier doen.Het onderscheid tussen kort- en langgestraften vervalt. Dit wordt ook
niet per circulaire alsnog ingevoerd. De huidige populatie van gevangenissen
voor kortgestraften met een strafrestant van maximaal zes maanden
zal voor een deel langer in huizen van bewaring verblijven, voor een strafrestant
tot drie maanden, en deels in gewone gevangenissen terechtkomen. Daarnaast
zijn er serieuze plannen om te komen tot een bijzondere opvang voor de zeer
lang gestraften, waaronder de tot levenslang veroordeelden en dan met een
ondergrens in de buurt van vijf jaar. Het is dus meer dat die categorie eruit
wordt gehaald, dan dat de andere categorie eruit wordt gehaald.De regel dat 18- tot 23-jarigen in aparte inrichtingen worden opgenomen,
vervalt. Er komt wel een bijzondere vorm van opvang voor gedetineerden die
mede in verband met hun leeftijd, als psychisch onvolwassen worden aangemerkt.
Dat zijn de qua leeftijd onvolwassenen en de mensen die, al zijn ze wat ouder,
psychisch als "jong" worden aangemerkt. De opzet van dat regime wordt uitgewerkt
samen met de penitentiaire inrichtingen die nu bestemd zijn voor alleen die
categorie van 18- tot 23-jarigen. Wij willen daar dus iets meer ruimte in
hebben.De EBI, extra beveiligde inrichting, is een onderwerp dat in het verleden
tot nogal wat discussie aanleiding heeft gegeven. Gebleken is dat er behoefte
is aan een dergelijke inrichting. Helaas, maar het is niet anders. Bij de
totstandkoming van deze Penitentiaire beginselenwet is nadrukkelijk rekening
gehouden met de veiligheidsmaatregelen die in de EBI noodzakelijk zijn. Het
huidige regime van de EBI past binnen de kaders van deze Penitentiaire beginselenwet.EBI-gedetineerden kunnen tijdens gemeenschappelijke activiteiten contact
houden met gedetineerden verblijvende op de eigen afdeling. Contacten met
EBI-gedetineerden op een andere afdeling is niet mogelijk en ook niet toegestaan.
Gedetineerden die elders verblijven, dus ex-EBI-gedetineerden, kunnen in beginsel
via correspondentie contact houden met hun "soortgenoten" die nog in de EBI
verblijven, maar dat is geen vrije correspondentie. Daar is wel censuur bij.
Wanneer daar problemen in zitten, kan tijdig worden ingegrepen. Telefonisch
contact, dan wel het bezoek van elders verblijvende gedetineerden is niet
toegestaan.Ten aanzien van het gebruik van handboeien moeten twee omstandigheden
onderscheiden worden. In de eerste omstandigheid kan de directeur, wanneer
dat voor de veiligheid van het personeel nodig is, bepalen dat een gedetineerde
steeds wordt geboeid wanneer hij buiten zijn verblijfsruimte in fysiek contact
komt met personeel. Dat zijn individueel opgelegde maatregelen, die met rechtswaarborgen
zijn omkleed. Zodra de betrokkene is ingesloten in de ruimte waar de activiteit
plaatsvindt, worden de handboeien weer verwijderd.Er is een tweede omstandigheid en dat is het gebruik van de handboeien
bij alle gedetineerden als gevolg van het regime. Dat werkt als volgt. Wanneer
een gedetineerde in aanwezigheid van personeel de eigen afdeling verlaat,
wordt hij geboeid. Dat is het geval wanneer die betrokkene zich begeeft naar
een activiteit die niet op de eigen afdeling plaatsvindt, zoals een bezoek
aan arts, tandarts of kapper, sport, luchten. Dat laatste overigens alleen
als die gedetineerde in de oudbouw verblijft. Wanneer de betrokkene in de
desbetreffende activiteitenruimte is aangekomen, worden de boeien afgedaan,
met uitzondering van behandeling bij de arts, tandarts en de kapper. In die
omstandigheden blijven de handboeien tijdens de behandelingen om. Dat komt
omdat er in die omstandigheden contacten plaatsvinden met anderen. Verder
zijn daar voorwerpen aanwezig die gevaarlijk kunnen zijn. Wij proberen het
gebruik van die handboeien overigens zo veel mogelijk te beperken. Daarom
is in de nieuwbouw op elke afdeling een eigen luchtplaats aanwezig, zodat
dat daar niet hoeft te gebeuren, want dan gaan ze niet van de afdeling af.Voorzitter: PostmaMinister Sorgdrager:De Algemene Rekenkamer heeft inderdaad een rapport uitgebracht en dat
heet "Heenzending en tenuitvoerlegging van straffen". De heer Hirsch Ballin
refereerde daaraan. De commissie voor de Rijksuitgaven heeft naar aanleiding
van dat rapport een aantal vragen gesteld aan mij. Die heb ik beantwoord bij
brief van 26 februari van dit jaar. In die brief toon ik aan dat er verbeteringen
worden aangebracht op de door de Algemene Rekenkamer terecht geopperde punten
van kritiek.Het werk van het OM betreft een veelheid aan administratieve handelingen.
Dit maakt het werk kwetsbaar, want elke fout kan aanleiding zijn tot ontsporing.
De eerste vraag die beantwoord moet worden, is op welke wijze het systeem
vereenvoudigd kan worden. Overigens is het aantal fouten, gelet op het totaal
aantal handelingen, niet zeer groot. Uiteraard moet er naar zo min mogelijk
fouten gestreefd worden; het liefst nul, maar het is onvermijdelijk dat er
eens een keer een fout wordt gemaakt. Dit mag echter niet vaker voorkomen
dan zeer incidenteel.Vanaf het begin van de reorganisatie van het OM is aandacht besteed aan
de inrichting van het logistieke proces. De handelingen worden doorgelicht
op consistentie, logica, mogelijke vereenvoudiging etc. Het benutten van technische
ontwikkelingen kan tot een vereenvoudiging van handelingen leiden.Binnen het OM wordt veel aandacht besteed aan de kwaliteitszorg. Men is
bezig om via het model van het Instituut Nederlandse kwaliteit de werkprocessen
te toetsen, zodat aan een gecertificeerde standaard kan worden voldaan.Het beleid inzake zelfmelders is ondergebracht bij het landelijk coördinatiecentrum
arrestiebevelen van het CJIB. Daar wordt een heldere procedure gevolgd, bijvoorbeeld
ten aanzien van de arrestatie van zelfmelders.Voorzitter! Dan kom ik nu te spreken over het penitentiair programma.
De wijziging van "mede" in "zoveel mogelijk" dienstbaar gemaakt aan de terugkeer
in de samenleving is een redactionele aanpassing en geen inhoudelijke.Dit is niet de plaats om de discussie over de VI te voeren. Ik wil hier
wel over kwijt dat het niet meer automatisch verlenen hiervan een aantal praktische
problemen met zich brengt. Het beslag op de penitentiaire capaciteit zal toenemen
en er zullen meer administratieve procedures nodig zijn. Met die kant van
de zaak moet te zijner tijd ook rekening gehouden worden.Voorzitter! De directeur en de selectiefunctionaris hebben in de wet bevoegdheden
toegekend gekregen. Zij blijven hiërarchisch ondergeschikt aan de minister
van Justitie; feitelijk aan het hoofd DJI. Een minister moet zich
natuurlijk niet bezighouden met de vraag of individuen al dan niet aan een
penitentiair programma moeten meedoen. Dit betreft meer algemene aanwijzingen
die de selectiefunctionaris moet toepassen. Deze aanwijzingen moeten uiteindelijk
bij de individuele besluitvorming betrokken worden.De heer Holdijk constateert dat de inhoud van penitentiaire programma
soms lijkt op een taakstraf. Hij heeft gevraagd welke gevolgen dit heeft voor
de instellingen die geconfronteerd worden met dit soort gestraften. Krijgen
zij niet met een zwaardere categorie te maken? Dat is inderdaad het geval.
Het kan voorkomen dat mensen met een verschillende justitiële achtergrond
op de projectplaatsen aanwezig zijn. Momenteel worden veroordeelden tot een
taakstraf daar geplaatst, ter vervanging van maximaal zes maanden onvoorwaardelijke
gevangenisstraf. Ook mensen die eerst veroordeeld waren tot gevangenisstraf
maar gratie hebben gekregen worden geplaatst. Daar komt nu de categorie bij
van veroordeelden die een zwaarder delict gepleegd hebben. Dat heeft gevolgen
voor de begeleiding. De reclassering zal deze mensen zeker intensiever moeten
begeleiden, omdat zij in een penitentiair programma zitten en het toezicht
strakker is. Ook zal rekening gehouden moeten worden met het soort project
dat gekozen wordt voor deze mensen.Mevrouw Vrisekoop vreest dat rechters hogere straffen zullen opleggen
nu de penitentiaire programma's worden ingevoerd, omdat zij willen bewerkstelligen
dat de veroordeelde toch gedurende een bepaalde tijd gevangenisstraf uitzit.
Ik wijs erop dat deelname aan een penitentiair programma een gunst is en niet
een recht. De rechter weet dus dat een gedetineerde die aan de in de regelgeving
gestelde objectieve voorwaarden voldoet alleen in aanmerking komt voor zo'n
programma als hij zich goed heeft gedragen of als hij een bijzonder soort
van zorg behoeft. In het laatste geval gaat het echter om een kleine categorie.
De rechterlijke macht ondersteunt de opdracht van het gevangeniswezen tot
resocialisatie van gedetineerden wel degelijk. De adviezen hierover zijn positief.
Als je achter het idee van resocialisatie staat, stem je ook in met het gradueel
toe laten nemen van vrijheden. Dat is het beste te verwezenlijken door iemand
geleidelijk aan terug te laten gaan naar de vrije samenleving. Het gebeurt
nu nog te vaak dat de deur open gaat, terwijl er nog onvoldoende is gedaan
om de terugkeer in de samenleving voor te bereiden. Van belang is dan een
goede opvang, een sociaal netwerk, reclasseringstoezicht, een huis. Getracht
wordt dergelijke zaken vanuit de detentie te regelen, maar het kan veel beter
gestalte krijgen als de terugkeer geleidelijk aan wordt voorbereid. Op zichzelf
is de voorliggende regeling in de Penitentiaire beginselenwet nieuw, maar
op experimentele basis gebeurt er al het nodige op dat gebied.Dan kom ik bij de kosten van levensonderhoud. Hoe krijgen mensen die deel
uitmaken van een penitentiair programma geld om van te leven? Zij zullen ergens
moeten wonen en zij zullen moeten eten, etc. In het wetsvoorstel tot wijziging
van – onder andere – de Algemene bijstandswet, dat onlangs bij
de Tweede Kamer is ingediend, is geregeld dat deze mensen een bijstandsuitkering
krijgen. Eventuele inkomsten uit arbeid zullen verrekend moeten worden met
de uitkering. Het zal nooit om veel geld gaan, maar het mag natuurlijk in
beginsel niet zo zijn dat een deelnemer aan een penitentiair programma over
meer middelen beschikt dan een bijstandsgerechtigde. In de Tweede Kamer is
nog aan de orde geweest of gedetineerden voor een Melkertbaan in aanmerking
kunnen komen. Daar ben ik principieel tegen. Dan zou iemand die uit de detentie
komt financieel in een gunstiger positie verkeren dan een bijstandsgerechtigde.De directeur van de inrichting waaraan het penitentiair programma is verbonden
is verantwoordelijk voor het functioneren ervan. Hij kan de functionarissen
die daadwerkelijk voor de begeleiding zorgen daarop aanspreken. Er wordt een
samenwerkingsprotocol gemaakt tussen de Dienst justitiële inrichtingen
en de Stichting Reclassering Nederland, waarin afspraken worden gemaakt over
de capaciteit die de reclassering inzet en het soort werkzaamheden dat men
verricht. De directeur van de inrichting is verantwoordelijk voor het penitentiair
programma en voor de uren die dat programma omvat. Voorzover er voorwaarden
worden gesteld die in de vrije tijd van de deelnemer zitten, valt dat ook
onder de verantwoordelijkheid van de directeur. Met andere woorden, het is
een activiteit die in het kader van de detentie wordt uitgeoefend.Mevrouw Vrisekoop vraagt zich af waarom de reclasseringsmedewerker op
eenzelfde manier kan corresponderen met zijn cliënt als bijvoorbeeld
een advocaat. Daar heb ik principieel voor gekozen. De gedetineerde heeft
bij contacten met de buitenwereld zowel onder de Beginselenwet gevangeniswezen –
dat was al zo – als onder deze wet het recht op vrije briefwisseling
met zijn reclasseringswerker. Dat blijft zo. Ik vind dat dit ook moet. De
reclasseringswerker staat in beginsel op gelijke voet met de advocaat van
de gedetineerde. Het gaat uiteindelijk toch om het opbouwen van een vertrouwensrelatie.
De reclasseringswerker is wel verplicht om bijzondere voorvallen, als hij
deze constateert, ter kennis te brengen van de directeur van de penitentiaire
inrichting. In die zin is het niet helemaal hetzelfde.Mevrouw Vrisekoop vindt dat de taak van de reclassering in deze wet niet
erg duidelijk is geregeld. Dat klopt. Dit wetsvoorstel beoogt de rechtspositie
van de gedetineerde te regelen. Het is niet bedoeld om wijziging aan te brengen
in de taakstelling van de reclassering. De reclassering rapporteert nu ook
al aan de hoofdofficier van justitie en aan de rechter. Zij werkt nauw samen
met de penitentiaire inrichting bij de reïntegratie van gedetineerden,
en hier speciaal met het ontwikkelen en uitvoeren van penitentiaire programma's.
Daarnaast heeft de reclassering een eigen taak, die hier los van staat, bij
de ontwikkeling en uitvoering van taakstraffen.De reclassering is georganiseerd in een landelijke stichting die uiteindelijk
is geworteld in en ontwikkeld vanuit het particulier initiatief. Justitie
subsidieert die stichting, maar de stichting staat toch los en op afstand
van het ministerie. Ik denk dat het beter is om convenanten met de reclassering
te sluiten over te leveren werkzaamheden, uren en capaciteiten dan dat de
reclassering hierin een taak krijgt. Ik vind dat zij zeker niet ondergeschikt
moet zijn aan de hoofdofficier van justitie, al was het maar voor een
klein deel van de taak. Dat moet niet.Mevrouw Vrisekoop refereerde ook nog aan het beleidsplan van DJI, waar
het gaat over samenwerking met het openbaar ministerie. Het blijkt nog steeds
dat die samenwerkingsrelatie verbetering behoeft. Ik vind het heel belangrijk
dat DJI de samenwerking met het OM als een speerpunt beschouwt. Dat moet ook.
De samenwerking wordt steeds intensiever. Bij experimenten met nieuwe vormen
van tenuitvoerlegging, zoals het elektronisch toezicht, worden iedere keer
werkverbanden georganiseerd, waarbij alle betrokkenen aanwezig zijn. Er is
ook steeds vaker gestructureerd overleg op regionaal niveau. Zo zullen OM,
DJI en reclassering elkaar steeds beter weten te vinden, zowel op het procedurele
als op het inhoudelijke vlak.Voorzitter: Korthals AltesMinister Sorgdrager:Er zijn wel degelijk enige drempels aangebracht in het beklagrecht, zeg
ik tegen de heer Hirsch Ballin, bijvoorbeeld de beperking van de beklaggrond
van maatregel naar beslissing. Daarmee wordt beoogd het klagen tegen allerlei
feitelijke handelingen terug te dringen. De beklagcommissie heeft bovendien
de mogelijkheid om de meer futiele klachten terug te verwijzen naar de maandcommissaris,
om te bemiddelen. Klachten moeten in de Penitentiaire beginselenwet ook gemotiveerd
worden. Een te vergaande inperking van het klachtrecht kan leiden tot een
toename van het kort geding, en dat wil ik aan alle kanten voorkomen. Dit
blijft toch altijd een wat eenvoudigere procedure.Normering van de schorsingsprocedure zou hetzelfde gevolg kunnen hebben.
Wanneer bij de evaluatie blijkt dat de regeling wel tot ongewenst gebruik
leidt, zullen wij moeten kijken of wij daarin verandering moeten aanbrengen.De heer Hirsch Ballin heeft nog twee opmerkingen gemaakt ten aanzien van
de Penitentiaire maatregel. Er is inderdaad sprake van een drukfout en ik
zal bevorderen dat er een verbeterblad wordt uitgebracht. De andere opmerking
ging over een wettelijke grondslag voor artikel 58 van de Penitentiaire maatregel.
Ook daaraan zullen wij werken.De heer Hirsch Ballin (CDA):Voorzitter! Ik dank de minister voor de antwoorden en de toezeggingen
die op een aantal punten zijn gedaan. Ik noem bijvoorbeeld de twee punten
die verbetering behoeven in de Penitentiaire maatregel, waarbij natuurlijk
de kwestie van de wettelijke grondslag in het bijzonder van belang is. Ook
is het goed dat, naar wij aannemen, de opheffing van het bijna-automatisme
inzake de vervroegde invrijheidstelling alsnog opnieuw aan de orde komt. Wij
zullen daar uiteraard aan het begin van de volgende kabinetsperiode op terugkomen.De minister heeft terecht aangegeven dat het wetsvoorstel, ook dankzij
de brede betrokkenheid bij de voorbereiding, niet behoort tot de controversiële
stof. Dat neemt niet weg dat het van belang is om nu te spreken over een paar
punten. Wij hebben op verschillende punten voldoende verheldering gekregen,
maar er is nog een enkel punt waar in tweede termijn bij dient te worden stilgestaan.
Daar moet het verdere verloop van de dingen worden afgewacht. De invoeringsdatum
die zal worden vastgesteld, is 1 januari 1999. Als bij de taxatie van 200
detentiejaren in 1999 en 250 detentiejaren in 2000 rekening is gehouden met
de mogelijke vervanging van dagdetentie door een penitentiair programma, dan
klinkt dat inderdaad een stuk realistischer dan wanneer je uitsluitend zou
moeten denken aan andere categorieën gedetineerden.Bij dit alles is de capaciteitsbehoefte van belang, zeker in verband met
de gevolgen van het verwerken van het niet langer hebben van een automatisme
bij de vervroegde invrijheidstelling. De minister maakte melding van de nieuwe
berekeningsmodellen. Zij heeft daar ook op geduid in haar antwoorden op vragen
die wij hebben gesteld bij de behandeling van de begroting van Justitie. Uit
die nieuwe berekeningsmodellen valt af te leiden hoe de capaciteitsbehoefte
eruitziet. Ik begreep uit haar antwoord van zo-even dat die nieuwe berekeningsmodellen
aangeven dat de capaciteitsbehoefte de komende jaren zwaarder moet worden
ingeschat.Als ik de uitspraken van de minister in dit debat en haar uitspraken van
een paar maanden geleden naast elkaar leg, dan gaat het bij die berekeningsmodellen
dus niet alleen om de gewone justitiële inrichtingen, maar ook om de
behoefte aan speciale voorzieningen voor geestelijk gestoorde gedetineerden
en de behoefte aan plaatsen voor terbeschikkingstelling. Daarover hebben wij
onze zorg uitgesproken bij de behandeling van de begroting van Justitie.Nu deze cijfers er liggen, ligt de volgende vraag voor de hand. De minister
heeft in het vorige debat aangekondigd dat die modellen binnenkort tot cijfers
zouden leiden. Nu zijn die cijfers er dus. Kan de Kamer daarover beschikken
en beschikken de informateurs er al over in verband met de financiële
prognoses voor de komende jaren? Wij zouden het op prijs stellen als wij spoedig
zouden kunnen beschikken over die cijfers.In de cijfers van het CBS is enige informatie te vinden over de huidige
samenstelling van de bevolking van de justitiële inrichtingen. De Gevangenisstatistiek
1997 is net in druk verschenen. Tegelijkertijd wordt duidelijk dat er ook
belangrijke cijfers niet naar voren komen. Zo-even maakte de minister melding
van het grote aantal allochtonen in de justitiële inrichtingen en de
problemen die daaruit kunnen voortkomen op het punt van behandeling, bejegening
en reïntegratie. Het is goed als wij hierover een helder cijfer ter beschikking
hebben. Uit de Gevangenisstatistiek 1997 blijken percentages naar geboorteland:
48% in Nederland geboren. Dat is niet hetzelfde cijfer als dat met betrekking
tot de autochtonen/allochtonen, omdat de gebruikelijke criteria van allochtonen
ook mensen omvatten die in Nederland geboren zijn. Het spiegelbeeld kan ook
voorkomen, maar dat is kwantitatief heel veel geringer.Een ander cijfer waarover wij niet beschikken betreft het aantal moslim-gedetineerden.
Zoals door de minister van Justitie in een toespraak die zij in 1996 heeft
gehouden is aangegeven, ligt daar een dringend probleem. Het was toen ruim
10% moslim-gedetineerden. Destijds heeft zij terecht aangegeven dat er dus
een dringende behoefte is om hiervoor een redelijke structuur voor de geestelijke
zorg te creëren. Uit een oogpunt van gelijke behandeling, ongeacht
godsdienst of levensovertuiging, past het dat die voorziening aanwezig is.
Het is ons bekend dat de structuur van de moslim-geloofsgemeenschappen in
Nederland het moeilijker maakt om daarvoor een geschikt kader te creëren
dan die van de christelijke of joodse gemeenschap. Desalniettemin ligt die
taak er wel om daarvoor een voorziening te treffen. Is er op dit punt vooruitgang
geboekt in de afgelopen jaren? Het is per slot van rekening de eigenlijke
verklaring voor het feit, dat er tot nu toe geen overeenkomstige bepaling
in de wetgeving ten aanzien van de moslims wordt voorgesteld.De minister antwoordde op onze vraag over de dossiers voor de vreemdelingenbewaring
dat er geen behoefte is aan dat soort dossiers, zoals de penitentiaire dossiers
voor de veroordeelden tot een vrijheidsstraf, omdat zij daarna het land uitgaan.
Als het goed is wel, maar niet altijd. Er is een noemenswaardig aantal mensen
dat terugkomt in de vreemdelingenbewaring en dan is er de behoefte om te beschikken
over een dossier over de voorgeschiedenis. Het antwoord sloot niet helemaal
aan bij de vraag en de zorgen die wij uit de praktijk vernemen.Voorzitter! Wat de jeugdwerkinrichtingen betreft zei de minister dat zij
niet over het voetlicht krijgt dat wezenlijke elementen van het experiment
jeugdwerkinrichtingen wel degelijk worden opgenomen in de toepassing van de
regelgeving zoals die bestaat en nu tot stand zal komen. Dat is een belangrijke
uitspraak. Die kan helpen om het beter over het voetlicht te krijgen. Ik realiseer
mij dat het indertijd wel in het persbericht heeft gestaan, maar de hoofdboodschap
was toch: experiment met de jeugdwerkinrichtingen wordt beëindigd. Dat
is kennelijk op dat moment onvoldoende gecorrigeerd. De boodschap is nu: experiment
jeugdwerkinrichtingen krijgt een vervolg binnen bestaande structuren. De vervolgvraag
is dezelfde als die wij hebben gesteld over de jeugdige veroordeelden en kort-
en langgestraften: welke mate van institutionele nabijheid heb je nodig om
de bijzondere voorzieningen goed ten uitvoer te leggen? Wellicht moeten wij
hierop terugkomen. De hoofdboodschap is een andere dan dat het experiment
wordt beëindigd.Wat de EBI betreft, is de minister ingegaan op de vraag over de handboeien
die collega Stoffelen had gesteld. Onze vraag omvatte meer. Kan het EBI-regime
wel functioneren zonder risico's van problemen, zonder meer speciale regels
bij of krachtens de wet gesteld? Onze vraag is, uitgaande van de overtuiging
die wij delen dat een EBI nuttig en nodig is, of je wel een EBI kunt hebben
zonder dat er een complex van regels is dat het afwegingskader aangeeft voor
de speciale maatregelen die in een EBI moeten worden genomen.Voorzitter! Op een punt dat wij met enige nadruk aan de orde hebben gesteld,
is geen reactie gekomen. Daarom ga ik er nu met nadruk nog even op in. Het
gaat om de positie van de directeur en de selectiefunctionaris, zoals die
uit de wettelijke regels en de daarop gegeven toelichting naar voren komt.
Er is sprake van eigen in de wet geregelde bevoegdheden voor de directeur
en de selectiefunctionaris. De minister heeft in haar antwoord tegelijkertijd
gesproken over een hiërarchische lijn. Als dat zo ligt, kun je niet volhouden
wat in de memorie van antwoord is vermeld, namelijk dat de selectiefunctionaris
zich niet achter de opdracht van de minister van Justitie kan verschuilen.
Het is van tweeën een. Of de selectiefunctionaris heeft een eigen bevoegdheid,
is een zelfstandig bestuursorgaan en zal straks vallen onder wettelijke regels
die de minister van Binnenlandse Zaken in voorbereiding heeft over zelfstandige
bestuursorganen. Als betrokkene in die categorie zou vallen, zouden wij daarop
kritiek hebben. Of hij valt niet in die categorie, is volledig werkzaam onder
verantwoordelijkheid van de minister van Justitie en is gebonden aan aanwijzingen.
Dan moet de zin worden herroepen in de memorie van antwoord – het is
niet dramatisch, maar het zou voor de helderheid van de wetgeving wel van
belang zijn – dat de selectiefunctionaris zich niet kan verschuilen
achter de opdracht. Het zou anders wel eens kunnen gebeuren dat een minister
van Justitie zich gaat verschuilen achter de uitspraak dat de selectiefunctionaris
zich niet kan verschuilen achter de opdracht van de minister.Ten slotte dank ik de minister voor de toezegging om het functioneren
van de beklagprocedure te evalueren. Wij hopen uiteraard dat dit goed uitpakt.
Als dit niet zo is, zullen wij erop terugkomen.Mevrouw Vrisekoop (D66):Voorzitter! Ik wil de minister graag hartelijk dankzeggen voor haar uitvoerige
beantwoording van de verschillende door mij aangestipte vragen en opmerkingen.
Ik heb er slechts een paar gevonden waarop nog niet is ingegaan. Daarvoor
vraag ik haar aandacht.Ons is niet duidelijk hoe de communicatie verloopt tussen de rechter die
het vonnis heeft gewezen, het OM en degene die de penitentiaire maatregel
oplegt. Ik heb gevraagd of die communicatie schriftelijk of op een andere
wijze plaatsvindt en daarop heb ik geen antwoord gekregen.Bovendien heb ik geen antwoord gehad op de vraag hoe kan worden voorkomen
dat explosief gebruik wordt gemaakt van het beroepsrecht voor degenen die
wel een dergelijke maatregel zouden willen, maar deze niet krijgen.Ten slotte merk ik op dat ik het op prijs stel dat de minister de evaluatie
van de vervroegde-invrijheidstellingsregeling op de agenda plaatst. Mijn fractie
is van mening dat het goed is, die eens tegen het licht te houden. Wij zijn
er verheugd over dat in deze wettelijke regeling in ieder geval al een beperking
is opgenomen.De heer Stoffelen (PvdA):Mijnheer de voorzitter! Wij danken de minister voor haar antwoorden en
haar wijze van beantwoording. Zij heeft er duidelijk blijk van gegeven, écht
te willen ingaan op naar voren gebrachte opmerkingen en vragen. Dat zou in
dit huis altijd het geval moeten zijn, maar vaak is het zodanig verborgen
dat het ons ontgaat.Ik heb gepoogd, deze Penitentiaire beginselenwet in Europees kader te
plaatsen. Daarbij heb ik een enkel citaat gebruikt van de European prison
rules, dat verband houdt met een zaak waarover wij ons zoveel zorgen maken.
Ik doel op het hoge percentage recidive en het feit dat het ons niet altijd
lukt om aansluiting met de samenleving tot stand te brengen zodat men weer
werk en vastigheid vindt. Al in 1987 werd de nadruk gelegd
op contacten tussen penitentiaire inrichtingen en bijvoorbeeld sociale diensten;
voor Nederland geldt dat het aantal "partners" zou kunnen worden uitgebreid.Vervolgens onderstreep ik nog eens de noodzaak, de inbewaringstelling
te doen ondergaan in huizen van bewaring en niet in politiecellen. De minister
heeft wat dit betreft stellig de juiste cijfers vermeld, maar ik geloof mijn
eigen ogen en oren als ik in Amsterdam, Amstelland en Flevoland rondga. Er
blijven verschillen bestaan. Ik verwijs naar één van de kleine,
zeer moeilijke politiebureaus in Amsterdam-Zuid-Oost, Ganzenhoef. Het is er
waanzinnig druk; er is geen arrestantenverzorger; er is geen luchtplaats.
Toch zit er altijd iemand, bijvoorbeeld om vervangende hechtenis uit te zitten.
Ook komt het voor dat mensen daar langer moeten verblijven omdat er elders
even geen plaats is. Op andere bureaus in Amsterdam heb ik vrij lang, tot
tien dagen, mensen in vreemdelingenbewaring gezien. Op zich niet door mij
gewaardeerde, integendeel bijna gehate gearresteerde figuren zeggen mij dat
zij een klacht zullen indienen omdat ze zich bevinden in een bureau waar zij
onvoldoende beweging krijgen, waar geen enkel regime bestaat enz. Welnu, dan
sta ik als iemand die toezicht uitoefent, niet met de monden vol tanden –
ik kan zeggen dat klachten bij de klachtencommissie moeten worden ingediend –
maar ik vind het wél een vervelende situatie. Ga ik naar Flevoland,
dan krijg ik daar te horen dat de gemiddelde termijn 16 dagen is; zolang kan
men daar verblijven.Ik constateer dat er sprake is van een dubbel probleem. Enerzijds is er
het vraagstuk van de capaciteit; ik ben blij dat de minister dat toegeeft.
Anderzijds is het van belang dat de minister het parket nóg duidelijker
maakt wat haar bedoelingen zijn. Ze heeft in de schriftelijke voorbereiding
aangegeven dat ze dat ook zal doen; vol verwachting klopt mijn hart.Op de kwestie van de ontwikkeling van de populatie is de minister uitvoerig
ingegaan. Ik kan niet anders dan aannemen dat het probleem van de jonge mensen
die in politiecellen verblijven weliswaar niet rechtstreeks relevant is voor
"normale" gevangenissen en huizen van bewaring maar in het kader van de Penitentiaire
beginselenwet wel degelijk relevant is. Ik ben niet ingegaan op het al dan
niet succesvol zijn van jeugdwerkinrichtingen. De minister heeft gelijk als
zij zegt dat ook uit de stukken blijkt dat de positieve elementen in de onderhavige
wet zijn opgenomen. Niettemin is er een probleem.Wat de psychisch gestoorde gedetineerden betreft wil ik een lang verhaal
kort en hopelijk pakkend samenvatten. Voor mij ligt de brief van de ministers
van VWS en van Justitie van 5 november 1997. Het betreft het kabinetsstandpunt
over het rapport inzake de forensische zorg. Wat waren nu de belangrijkste
conclusies van deze werkgroep? Onder meer wordt gesteld: "Het gevangeniswezen
dient het tot zijn taak te beschouwen, zoveel mogelijk te voorkomen dat de
gedetineerde detentieongeschikt raakt. De middelen die het gevangeniswezen
hierbij kan inzetten, zijn onder andere het uitbreiden van het aantal speciale
afdelingen voor psychisch gestoorde gedetineerden, zoals individuele begeleidingsafdelingen
en bijzondere individuele begeleidingsafdelingen, en het betrekken van ambulante
hulpverlening, zoals RIAGG's, forensische poliklinieken en CAD bij de zorg
in penitentiaire inrichtingen." In het kabinetsstandpunt staat: die kant moeten
wij inderdaad op gaan en daarbij onderscheiden wij veel actiepunten. Dit mondt
uit in de belofte om medio 1998 met een meerjarenplan te komen. Ik geef toe
dat het nog niet helemaal medio 1998 is, maar erg lang duurt dat niet meer.
Ik citeer nogmaals: de Tweede Kamer wordt medio 1998 een meerjarenplan aangeboden;
dit plan zal vervolgens zowel capacitair als financieel de uitwerking van
het project forensische zorg op korte, middellange en lange termijn aangeven.
De vraag is dus: waar blijft het? Ruwer gezegd: er is een gigantisch praktisch
probleem; welke cijfers wij ook hanteren, een behoorlijk percentage gedetineerden
vergt behandeling, is detentieongeschikt en wordt, als er niets gebeurt, verder
detentieongeschikt. Daar moet wat aan gedaan worden en het formuleren van
actiepunten is dan ook niet voldoende. Er moet dus concreet iets gebeuren.
De vraag is of de minister daar nu of later schriftelijk iets naders over
kan zeggen.Het punt van de selectiefunctionaris is nu minder onduidelijk en in die
zin is de uitleg van de minister geslaagd. Als het waar is dat er alleen algemene
aanwijzingen gegeven worden en geen aanwijzingen in individuele gevallen,
is één grote sector onduidelijkheid minder geworden. Niettemin
voel ik dit hetzelfde als collega Hirsch Ballin. Het is van tweeën een:
iemand is feitelijk, behoudens een heel algemene bevoegdheid van de minister
om zekere regels te geven, bevoegd alle beslissingen te nemen en kan als zodanig
aangesproken worden of iemand is wel degelijk gewoon een ambtenaar, vallend
onder het gezag en de hiërarchie van de minister van Justitie. In dit
geval zou het onbillijk zijn, te zeggen: hij of zij is degene die artikel
15 toepast inzake plaatsing of herplaatsing in inrichtingen en de beslissing
over de penitentiaire programma's, maar feitelijk berust dat op de bevoegdheid
die de minister van Justitie hem of haar gegeven heeft en haar bevoegdheid
om dat ieder willekeurig nader te verduidelijken. Ik ben er nog niet helemaal
uit en ik meen dat het duidelijker kan worden.De PvdA-fractie was en is van mening dat een extra beveiligde inrichting
nodig is. Betekent dit zonder meer dat de regimes aldaar geen verdere bespreking
behoeven? Ik neem aan dat er omstandigheden zijn die ertoe leiden dat het
parlement dit jaar nader van gedachten wisselt over het regime in de extra
beveiligde inrichting. Als bijvoorbeeld de CPT naar publiekelijk bekend is –
ik spreek dus niet uit eigen kennis – op bezoek is geweest en daarover
op enig moment zal rapporteren, is het niet ondenkbaar dat er ook passages
in het rapport voorkomen over andere inrichtingen die bezocht zijn. Ik ga
er niet verder op in, maar ik neem aan dat zo'n rapport openbaar wordt en
dat daarover gediscussieerd wordt. Op dat moment zal ik er nader op ingaan.De minister heeft wel toegegeven dat er individuen zijn die, als zij aan
bepaalde voorwaarden voldoen, vallen onder de bevoegdheid van de directeur
die kan beslissen dat die persoon altijd handboeien draagt. Wij noemen dat
een regime, maar je kunt daarover van mening verschillen. Wij blijven van
mening dat het altijd rondlopen met handboeien om schadelijk en slecht is.
Ik weet het wel: het zijn er de mensen naar, maar niettemin.
Ik handhaaf dus wat ik gezegd heb, namelijk dat het strijdig is of op gespannen
voet staat met de beginselen van ons strafprocesrecht.Voorzitter! Ik ben blij met het antwoord van de minister over de herbezinning.
Het is logisch dat het departement daar eerst zelf naar kijkt maar het is
ook begrijpelijk, dat de minister geen beslissingen meer wil nemen over de
eventuele instelling van een commissie om alles nog eens op een rijtje te
zetten en goed te bezien hoe we nu verder moeten. Ik begrijp het zo, dat de
minister in feite in haar politieke testament – dat iedere al dan niet
vertrekkend bewindspersoon overgeeft aan de ambtenaren – de suggestie
meegeeft om nog eens goed na te denken over de wenselijkheid van de instelling
van een dergelijke commissie. Als die tekst daarin voorkomt, heeft die onze
hartelijke instemming, zo niet dan is de suggestie bij dezen gedaan.De heer Holdijk (SGP):Voorzitter! Ook onzerzijds willen wij gaarne onze dank betuigen aan het
adres van de minister. Wij hebben gesproken over een wet, die op zichzelf
geen schokkende, ingrijpende en nieuwe zaken aan de orde brengt en om die
reden is het ook te begrijpen, dat er per saldo toch betrekkelijk weinig controversiële
discussiestof is overgebleven. De minister is vrij consciëntieus ingegaan
op concrete opmerkingen en vragen, ook van onze kant. Zij heeft zich niet
verloren in beschouwingen, hoewel ik van mijn kant wat meer het accent op
de beschouwing had gelegd. Maar goed, ik respecteer uiteraard die aanpak van
de discussie.Voorzitter! Het deed onze fracties in elk geval goed om te horen, dat
er toch nog weer een bezinning op gang is gekomen, zeker binnen het departement
van Justitie, over de onderscheiding tussen de diverse sanctiemogelijkheden.
Tegen het einde van het jaar is ons een nota toegezegd, waarin – zoals
uit het interruptiedebat met de heer Hirsch Ballin is gebleken – ook
de voorlopige dan wel voorwaardelijke invrijheidstelling weer ter sprake kan
komen.Ik heb begrepen uit het antwoord van de minister op mijn vraag of er een
verschil gelezen moet worden tussen de woorden "mede" en "zoveel mogelijk"
dat dit niet het geval is. Misschien is dat al eerder vastgesteld, maar ik
wil het in ieder geval voor onszelf nu vaststellen.Voorzitter! Ik heb de minister horen zeggen dat, aangezien de selectiefunctionaris
ondergeschikte is, hij of zij dus eventuele algemene aanwijzingen zou moeten
opvolgen in individuele gevallen. Ik stel dan met de heer Stoffelen nog eens
nadrukkelijk de vraag of dit betekent, dat niet te verwachten valt dat de
minister los van algemene aanwijzingen in individuele gevallen ingrijpt. In
elk geval lijkt het mij zaak, dat die woorden "De selectiefunctionaris kan
zich dus niet verschuilen achter de opdracht" (memorie van antwoord, pagina
8) een rara avis zijn, die er liefst zo snel mogelijk uit moet verdwijnen,
zoals ook door de heer Hirsch Ballin bij herhaling aan de orde is gesteld.
Misschien kan dat nog opgehelderd worden.Voorzitter! Onze fracties staan positief met name tegenover de penitentiaire
programma's maar uiteraard ook tegenover het voorstel als zodanig. De motivatie
van de gestraften vormt natuurlijk een heel cruciaal element voor de vraag,
of de penitentiaire programma's enige kans van slagen hebben. Ik heb in mijn
eerste termijn onder andere willen benadrukken dat even cruciaal voor het
slagen van een penitentiair programma zal zijn, hoe de schuld die nu eenmaal
met een misdrijf is verbonden, wordt beleefd en verwerkt.De heer Talsma (VVD):Mijnheer de voorzitter! Ik dank de minister voor de gegeven antwoorden.
Ik ga nog in op een enkel punt, hoewel ik in mijn beschouwingen heb geprobeerd
mij in algemene zin te uiten en niet al te veel details aan de orde heb gesteld.Ik ben niet helemaal happy met het antwoord van de minister over het karakter
van de straf. Zij zei in haar beantwoording dat straf méér is
dan vergelding, er is ook de terugkeer in de samenleving. Zo zou ik de combinatie
toch niet willen zien. Misschien is het ook niet zo bedoeld. De straf heeft
allerlei doeleinden en die tweede zaak is daaraan gekoppeld. Als er een keer
een gevangenisstraf wordt opgelegd, dan moet er ook worden gewerkt naar resocialisering.
Maar ook de minister zal toch niet zeggen, dat dit een onderdeel van de straf
is en dat men de straf mede oplegt om de betrokkene te resocialiseren. Laat
er geen enkel misverstand over zijn dat ook mijn fractie een groot voorstander
is van deze medewerking aan het herintreden in de maatschappij. Het is al
een duidelijk streven geweest toen het Wetboek van Strafrecht ruim 100 jaar
geleden werd ingevoerd. Daarin is toen ook al deze clausule opgenomen. Zelfs
in 1827 was er al het Genootschap tot zedelijke verbetering van gevangenen.
Ik wil daaraan niets afdoen, maar ik geloof niet dat het met het karakter
van de straf te maken heeft.Ik zou nog graag enige reactie horen op wat ik heb voorgedragen over de
mening van prof. Van Veen. Die zegt toch duidelijk, dat er méér
aan de hand is dan alleen maar de vrijheidsbeneming. Ik heb dat bij de minister
nog niet duidelijk gehoord. Ik zou het op prijs stellen als zij in dit kader
ook nog iets zou kunnen zeggen over de psychiatrisch adviseur J.M. Scholten
die naar mijn mening bijzonder belangrijke dingen heeft gezegd, namelijk dat
er noodzaak is om de straffen te aanvaarden.Ik heb ook het antwoord van de minister voorgelezen dat zij gegeven heeft
op 17 december 1996. Ik vond dat een hard antwoord. Zij stelde: het is alleen
vrijheidsbeneming, dus al het andere mag; televisie net zo lang als je wilt.
Ik wil niet over die televisie praten, want die gun ik betrokkenen best. Ik
vond het echter niet helemaal een genuanceerde benadering, met name niet in
het kader van de nadere onderzoekingswens die Van Veen naar voren heeft gebracht.De vervroegde invrijheidstelling is van verschillende kanten genoemd.
De minister heeft gezegd, dat zij er tot nu toe niet zo heel veel voor gevoeld
had, maar dat zij er nu op zal gaan studeren. Ik twijfel niet aan haar goede
trouw. Het is echter niet het voortvarende antwoord dat ik zo graag had gekregen.
Ik heb het wel vaker gezegd. Er zijn hier in de Kamer veel personen die vrij
goed weten wat er in het juridische wereldje speelt. Als wij daaruit dan eens
een voorbeeld aandragen met het verzoek aan de minister – niet speciaal
deze maar in het algemeen – om er wat aan te doen, is
vaak de reactie: ja, dat moet ik eerst nog eens met mijn ambtenaren bespreken;
die moeten het nog eens bestuderen. Dat geeft een beetje de indruk dat de
praktijkervaringen een soort toets moeten ondergaan op een departement dat
vaak verder van de praktijk staat dan de sprekers die het punt hier aan de
orde stellen. Gezien de breed gedragen verlangens naar de oude vervroegde
invrijheidstelling met name bij de gevangenisdirecteuren – over het
algemeen mensen die de zaken buitengewoon humaan bekijken in de richting van
de gedetineerden – hoop ik dat wij dit najaar bij de begroting een concreet
voorstel mogen horen van de minister om hierin veranderingen aan te brengen.
Daarop hoeft niet maandenlang gestudeerd te worden, het is al enige jaren
ampel in discussie.Voorzitter! Het kan zijn dat ik slecht geluisterd heb, maar ik heb geen
reactie gehoord op mijn nogmaals noemen van het rapport van de Teldersstichting
over de verzwaarde, wettelijk apart in te stellen straf. Met name interesseert
mij wat de minister zegt over wat ik heb genoemd de verharding van de harde
criminaliteit in de laatste tien jaar, sinds het rapport in 1988 verscheen.Ten slotte: ik heb niet gesproken over de plannen tot penitentiaire programma's,
niet omdat mijn fractie daarvoor geen belangstelling heeft. Integendeel, het
zou heel veel goeds kunnen meebrengen. Om elke twijfel weg te nemen, wil ik
dat nog even naar voren brengen.Voorzitter! Zoals ik al zei, mijn fractie zal het wetsvoorstel gaarne
steunen.Minister Sorgdrager:Voorzitter! De heer Talsma nodigde mij bijna uit tot het houden van een
referaat over het karakter van de strafdoelen, de straf etc. Ik ben daar expres
niet uitgebreid op ingegaan, omdat ik iets meer tijd nodig heb voor een echt
verantwoord referaat. De straf dient, zo hebben wij allemaal vroeger geleerd,
meerdere doelen: vergelding, speciale preventie, generale preventie, resocialisatie
enz. Dat is en blijft zo. Alleen zie je in de loop van de tijd wel dat de
verschillende doelen aan gewicht verschillen, naarmate de tijdgeest anders
is. Als wij praten over de doeleinden van de straf, moeten wij ons niet al
te zeer laten meeslepen door de publieke opinie van een bepaald moment. Wij
moeten altijd proberen, die stap terug te doen om te kijken waar het nu eigenlijk
allemaal over ging.Voorzitter! Ik heb niet gezegd dat het karakter van de straf alleen maar
vergelding en resocialisatie is. Ik heb gezegd dat er meerdere doelen zijn,
waarop ik op dat moment niet uitvoerig in wilde gaan. Dat wil ik nu ook niet
uitvoerig doen. Maar resocialisatie is een element, zij het dat het in de
tenuitvoerlegging een heel belangrijk aspect is. Daar hebben wij het hier
nu over: het gaat in feite om de tenuitvoerlegging van vrijheidsstraf en om
de vraag, hoe je dat doet. In de tenuitvoerlegging vind ik resocialisatie
een heel belangrijk element.Het aanvaarden van straf heeft er toch wel een beetje mee te maken. Als
je bezig bent, iemand voor te bereiden op terugkeer in de samenleving, is
het wel van belang, zij het in meer psychologische zin, dat iemand die straf
aanvaardt ook snapt dat hij schuld heeft en daarvoor moet "boeten". Je hoopt
op een proces bij de meeste gedetineerden, waarin men het reëel vindt
dat men straf krijgt voordat men verder kan gaan. Bij een groot aantal gedetineerden
werkt dat ook wel zo, maar bij een aantal anderen niet. De heer Talsma noemde
in feite terecht de verharding van de georganiseerde criminaliteit, dus criminaliteit
van mensen die heel bewust bezig zijn met het organiseren van criminele activiteiten.
Dat is een ander soort mensen. Zij zijn vaak gewoon opgegroeid met de gedachte
dat op die manier in het bestaan wordt voorzien, waarvoor overigens anderen
worden gebruikt die misschien nog niet aan dat stadium toe zijn. In die zin
is het inderdaad lastig om te werken met een populatie die langzamerhand zo
verschilt van wat wij misschien vroeger ooit hebben gedacht. Daarbij zal rekening
moeten worden gehouden bij de bepaling van regimes, programma's etc. Door
degenen die in het gevangeniswezen werken – zij kunnen dat het beste
zien – zal daarmee rekening moeten worden gehouden.Wat de antwoorden betreft op de Kamervragen over televisies en andere
zaken, moet ik zeggen dat wanneer je iemands vrijheid hebt benomen en hem
of haar hebt opgesloten in een penitentiaire inrichting, het niet de bedoeling
is dat hij daarbij nog extra leed krijgt toegevoegd. Iemand zit daar, en het
feit dat hem de vrijheid is ontnomen, is het karakter van die straf. In de
manier waarop je dat ten uitvoer legt, via de bejegening en de regimes, wil
je dat verder zo positief mogelijk laten verlopen. Ik vind de discussie over
de vraag of iemand een televisie in zijn cel moet hebben niet interessant.
Het gaat er uiteindelijk om hoe je iemand in een detentiesituatie bejegent.
Wij worden steeds meer gedwongen om een sober regime toe te passen, waarbij
mensen veel op de cel zitten. Daarom moet je proberen om die mensen niet alleen
maar ledig te laten rondhangen. Je moet ook iets organiseren, zodat ze hun
geest ook nog met iets anders kunnen bezighouden, los van hun gedachten over
wat ze gaan doen als ze uit de detentie komen, als die althans niet positief
zijn.De heer Hirsch Ballin heeft ook over de capaciteitsbehoefte gesproken.
Ik wil hem de desbetreffende modellen toesturen, met de uitkomsten ervan.
Ik vind het een heel interessante methode om te voorspellen wat de capaciteit
zal zijn. Het is niet alleen het extrapoleren van een trend. Er zitten veel
andere factoren bij, zoals de maatschappelijke, de economische en de demografische
ontwikkelingen. Deze methode is veel genuanceerder dan die welke tot nu toe
zijn gebruikt. Ze is ontwikkeld door het Sociaal en cultureel planbureau,
met de ervaring die men daar heeft op dat gebied. Uit een en ander blijkt
dat er in het algemeen meer penitentiaire capaciteit nodig is, maar in het
bijzonder ook TBS. Wat mij betreft vormt de jeugd daarbij een groot zorgpunt.
Daar ligt het primaire probleem voor de eerstkomende tijd. TBS is een probleem,
maar wat de jeugd betreft heb je nog zo iets van: Hoe sneller je erbij bent,
hoe meer je kunt doen. Daar moet de aandacht in eerste instantie op zijn gericht.De prognoses hebben geen betrekking op de populatie geestelijk gestoorden.
Daar is de werkgroep mee bezig. Ik vind het heel moeilijk om te definiëren
wanneer iemand geestelijk gestoord en detentieongeschikt is. De deskundigen
verschillen daar ook van mening over. Ik vind wel dat wij wat dit betreft
nog veel meer moeten investeren in de samenwerking tussen Justitie, VWS en
de geestelijke gezondheidszorg in het algemeen. De afgelopen vier jaar is
het verband gelegd. In die tijd hebben wij begrepen wat er van elkaar wordt
verwacht. Het is op zichzelf al goed dat de ambulante geestelijke gezondheidszorg
bereid is om in de gevangenis te komen en daar ambulant mensen te helpen.
Dat gaat in de praktijk steeds beter, maar ik vind het nog belangrijker dat
er op dat gebied preventief wordt gewerkt. Dat ligt buiten de scope van Justitie.
Voordat mensen in het justitiële circuit terechtkomen, kan er al iets
gebeuren aan opvang en begeleiding, bijvoorbeeld wanneer mensen dakloos zijn
geworden en zichzelf niet meer kunnen helpen. Je kunt het nooit helemaal vermijden,
maar ik vind het treurig dat mensen door een gebrek aan adequate opvang uiteindelijk
in een gevangenis of in een TBS-setting terechtkomen. Daar proberen wij wat
aan te doen. Daar moet de komende kabinetsperiode ook voldoende aandacht aan
worden geschonken.De heer Stoffelen heeft naar het meerjarenplan gevraagd. Er wordt een
criterium uitgewerkt voor medisch noodzakelijke zorg. Dat kan leiden tot een
overplaatsingsprocedure naar de geestelijke gezondheidszorg. Het kan ook leiden
tot iets in de gevangenis. Echt behandelen moet je niet doen in de gevangenis,
maar je kunt wel een hoop doen aan zorg, zodat de mensen in elk geval niet
achteruitgaan. De uitwerking van dat criterium kost nogal wat tijd, omdat
het vrij moeilijk is om dit vast te stellen. Daar komt bij dat er veel draagvlak
nodig is in het veld van de geestelijke gezondheidszorg. Dat kost nog even
tijd. Daarom zal het na de zomer worden. Dat geef ik eerlijk toe. Dat neemt
niet weg dat er als gevolg van de procedure met de werkgroep al verbetering
merkbaar is wat betreft de samenwerking. In die zin gaat het werkendewijs
de goede kant op.Dan nog een antwoord op een vraag van de heer Hirsch Ballin. Uiteraard
hebben de informateurs de capaciteitsprognoses gekregen, voorzien van een
overzicht van wat er nodig is en hoeveel dat kost.Er is gesproken over de statistieken met betrekking tot de allochtonenpopulatie.
Dat is altijd lastig, want wat is een allochtoon? Als wij zeggen dat 48% in
Nederland is geboren, is dat een hard gegeven. Je weet echter niet of de in
Nederland geborenen vallen onder de definitie "allochtoon" en je weet ook
niet of de in het buitenland geborenen misschien wel uiteindelijk onder de
autochtone Nederlandse bevolking vallen. Dat is heel lastig. De definitie
van allochtoon is heel ruim. Ongetwijfeld zullen enkelen van ons daar ook
onder vallen, terwijl je jezelf toch rekent tot de autochtone Nederlandse
bevolkingsgroep. Ik wil nog wel eens kijken of je daar iets van onderscheid
in kunt maken, zonder dat je op je laadt dat je discrimineert. Dat is namelijk
de andere kant van het verhaal.De heer Hirsch Ballin (CDA):Ik wil de minister dan de suggestie meegeven om daarbij hetzelfde criterium
te hanteren als in de Remigratiewet, waarvan het voorstel bij deze Kamer aanhangig
is. Daarin wordt er door de regering van uitgegaan dat precies is aan te geven,
op grond van de doelgroepomschrijvingen van de minister van Binnenlandse Zaken,
wie daartoe behoren en wie niet. Dan is dat definitieprobleem te vermijden.Ik heb ook nog een vraag over de toezegging die de minister zo-even deed
omtrent het nieuwe berekeningsmodel. Dat betreft ook de gevolgen daarvan?Minister Sorgdrager:Ik zal de Kamer het hele pakketje toesturen.De suggestie van de heer Hirsch Ballin neem ik mee. Wij kunnen kijken
of wij die kunnen gebruiken. Je zit echter toch met mensen met een andere
cultuur en een andere achtergrond, en toch in Nederland geboren en in Nederland
op school geweest.Wat betreft de geestelijke verzorging voor de moslim-gedetineerden ben
ik vier jaar bezig geweest om te trachten de groepen een beetje tot elkaar
te krijgen. Het lijkt erop dat er nu inderdaad een mogelijkheid is. In Rotterdam
is een experiment gaande en dat zou wellicht kunnen leiden tot het oprichten
van een zendende instantie. Dan ben je een stuk verder. Wij moeten ons echter
wel realiseren dat de moslim-groeperingen ongelooflijk divers zijn. Een Surinamer
is wat anders dan een Marokkaan. Het is dus heel moeilijk om een zendende
instantie op te richten. Daarna gaat het om de vraag wat voor mensen je dan
moet zenden. Wij proberen daar aan alle kanten iets aan te doen en in ieder
geval het contact tussen Justitie en de moslim-gemeenschap op de rails te
zetten. Overigens is het wel zo dat er al regelmatig imams naar de gevangenissen
toegaan. Dat gebeurt op basis van de declaratieregelingen.Over de dossiers in de vreemdelingenbewaring het volgende. Ik bedoelde
te zeggen dat er wel inrichtingendossiers zijn, maar geen penitentiaire dossiers.
Wanneer iemand terugkomt, heeft men wel het gegeven dat hij ooit in een inrichting
is geweest, maar er zijn geen penitentiaire dossiers, zoals die er wel zijn
voor mensen die geacht worden in Nederland te blijven.Het is inderdaad zo dat het experiment met betrekking tot de jeugdwerkinrichtingen
is geïncorporeerd in de bestaande structuren. Wij heffen geen dingen
op, maar wij structureren het anders. Dat geldt ook voor een aantal andere
zaken, waarover wij in eerste termijn al hebben gesproken.De heer Stoffelen maakt melding van een CPT die in de EBI is geweest.
Dat klopt. Die zal rapporteren en die zal ongetwijfeld een aantal kritische
noten laten horen. Dat zal wel aanleiding geven tot discussie. Ik weet niet
precies wat men gaat opschrijven, maar ik heb wel met hen gesproken. Het is
natuurlijk een zwaar regime, maar het moet er ook zijn. Ik ben blij dat iedereen
erkent dat dit noodzakelijk is. Er zijn gewoon een aantal mensen die niet
anders kunnen dan in die EBI, hopelijk tijdelijk, ingesloten worden. In die
zin tijdelijk, dat men vanuit die EBI naar een andere inrichting kan gaan.De veiligheidsmaatregelen zijn mogelijk binnen het bestaande wettelijke
kader. Ik wil wel toezeggen dat ik het nauwlettend in de gaten zal houden
om te zien of het inderdaad geen fricties oplevert. Mocht dat wel zo zijn,
dan zullen wij toch iets moeten doen aan wat meer wettelijke verankering.
Ik zal dat goed in de gaten houden. De EBI bevindt zich in het spanningsveld
tussen een humanitaire behandeling, de mensenrechten en de noodzakelijke veiligheidsvoorzieningen.Voorzitter! De positie van de directeur en de selectiefunctionaris. Ik
vraag mij nu ook af waarom wij de formulering "zich achter
de minister verschuilen" hebben gebruikt. Het is geen mooie zin. Bedoeld is
om tot uiting te brengen dat de selectiefunctionaris een eigen verantwoordelijkheid
heeft binnen de kaders die hem gegeven worden. Er kunnen bij wet bevoegdheden
aan een functionaris of aan een instituut worden gegeven, terwijl er tegelijkertijd
een hiërarchische lijn bestaat. Dit komt in de vierde tranche van de
Algemene wet bestuursrecht nogmaals aan de orde.De heer Hirsch Ballin (CDA):Voorzitter! Artikel 15 bevat een vergaande toekenning van bevoegdheden
aan de selectiefunctionaris. In het vierde lid van dit artikel staat dat de
selectiefunctionarissen bij de beslissingen bedoeld in het eerste en tweede
lid de aanwijzingen van het openbaar ministerie en van de autoriteiten die
de straf of maatregel hebben opgelegd, in aanmerking nemen. In het voorlopig
verslag hebben wij daar een kritische kanttekening bij geplaatst. "In aanmerking
nemen" impliceert dat de selectiefunctionaris de aanwijzingen van het OM en
van de rechter naast zich neer kan leggen. Er staat namelijk niet "in acht
nemen" maar "in aanmerking nemen". Als de selectiefunctionaris een zo zelfstandige
beoordelingsbevoegdheid heeft, is het niet aanvaardbaar als die vergaande
bevoegdheid buiten de ministeriële verantwoordelijkheid wordt uitgeoefend.
Ik krijg daarom graag de uitdrukkelijk bevestiging dat het doen en laten van
de selectiefunctionaris volledig onder de verantwoordelijkheid van de minister
van Justitie valt.Minister Sorgdrager:Die bevestiging is er ook. Het door de heer Hirsch Ballin aangehaalde
artikel is door amendering van de Tweede Kamer ingevoegd of gewijzigd, als
ik mij goed herinner. Hieraan ging de discussie vooraf over de vraag wat er
moet gebeuren wanneer een rechter in het vonnis aanwijzingen geeft over een
wenselijke tenuitvoerlegging van de straf of een penitentiair programma. De
rechter had die mogelijkheid altijd al en het gebeurde ook, maar dit lag nergens
vast. Het kan voorkomen dat de gegeven aanwijzingen feitelijk niet uitvoerbaar
zijn. De bedoeling van dit artikel is, aan te geven dat de selectiefunctionaris
de aanwijzing in beginsel volgt, maar reden kan hebben om daarvan af te wijken.Er is sprake van een hiërarchische relatie met de minister van Justitie
of eigenlijk met het hoofd DJI. De minister van Justitie is uiteraard verantwoordelijk.De heer Hirsch Ballin (CDA):Voorzitter! Ik leid hieruit af dat "in aanmerking nemen" wellicht een
minder gelukkige woordkeuze is. Er wordt bedoeld dat hetgeen het OM en de
rechter naar voren brengen, zeer zwaar moet wegen. Er had wellicht beter kunnen
staan: in acht nemen, tenzij zwaarwegende omstandigheden dit verhinderen of
iets dergelijks.Ik begrijp dat de selectiefunctionaris – hetzelfde geldt natuurlijk
voor de directeur – volledig onder de verantwoordelijkheid van de minister
van Justitie werkt. Dat is een belangrijk punt.Minister Sorgdrager:De heer Stoffelen heeft een aantal problemen geschetst waar het gaat om
de tenuitvoerlegging van bewaring in de politiecellen. Zoals men weet is Amsterdam
een moeilijke regio waar men vaak te maken heeft met capaciteitsproblemen.
Het blijft een kwestie van het kiezen tussen twee kwaden. Het alternatief
is namelijk dat iemand op straat moet worden gezet en dat is vaak niet wenselijk.
Ik zal bezien of aan deze problematiek meer aandacht besteed kan worden. Overigens
zijn de resultaten die ik gaf cijfers die gelden voor het gehele land. Het
is goed mogelijk dat het accent voor Amsterdam en Flevoland anders ligt.Ten slotte kom ik bij de herbezinning op het geheel. Ik heb al gezegd
dat er geen haast mee moet worden gemaakt. Wellicht is het heel nuttig, maar
ik zit nu eenmaal met de capaciteitsproblemen. Wij moeten reëel zijn
en er moeten prioriteiten gesteld worden. Ik vind echter wel dat de problematiek
van de VI bij zo'n herbezinning betrokken moet worden. Ook in de Tweede Kamer
is daar uitvoerig over gediscussieerd. Er is dus reden genoeg om daar nog
eens over na te denken. Ik vind de vraag of daar een commissie voor moet worden
ingesteld op zichzelf niet de meest interessante. Het is van belang dat erover
wordt nagedacht en ik vind het aan mijn opvolger om aan te geven op welke
wijze daaraan vormgegeven wordt.De beraadslaging wordt gesloten.Het wetsvoorstel wordt zonder stemming aangenomen.De vergadering wordt enkele minuten geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-19971998-1704-1717.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl