Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Vreemdelingenwet 2000 in verband met het aanpassen van de asielprocedure (Kamerstuk 31994)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-06-30 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


2009-2010
 29
 
 
 
 Aanpassen asielprocedure
 Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging van de Vreemdelingenwet 2000 in verband met het
aanpassen van de asielprocedure (31994).
 
 De beraadslaging wordt hervat.
 
 
 
 Minister
 Hirsch Ballin
 
 Mijnheer de voorzitter. Ik dank u voor de enkele minuten geduld die nodig
waren ter overbrugging van de afstand tussen de Tweede Kamer, waar ik als
minister van Binnenlandse Zaken enige vragen in het vragenuur moest beantwoorden,
en de Eerste Kamer, waar u mij de gelegenheid geeft om als minister van Justitie
de Vreemdelingenwet te behandelen.
 Het belang van dit wetsvoorstel is door de toenmalige staatssecretaris
van Justitie en mij vanaf het begin van deze kabinetsperiode onderkend. Het
strekt ook mede ter uitvoering van het coalitieakkoord. Het is echter ook
een reactie op de evaluatie die door de commissie onder voorzitterschap van
de heer Scheltema, die als regeringscommissaris voor de algemene regels van
bestuursrecht ook regelmatig in deze Kamer is geweest, is uitgebracht over
de werking van de Vreemdelingenwet 2000. Het is naar de opvatting van de bewindslieden
die indertijd verantwoordelijk waren voor de indiening van het wetsvoorstel,
van grote betekenis dat op een aantal punten tot verbetering van de asielprocedure
wordt overgegaan. Het gaat daarbij deels om de rust- en voorbereidingstermijn,
waarover een aantal leden van deze Kamer heeft gesproken, en deels om het
voorkomen van het doen van herhaalde aanvragen. Dat was voor ons een reden
om in het wetsvoorstel een regeling op te nemen over het bij de behandeling
van zaken betrekken van later ingetreden feiten en omstandigheden. Wij hebben
steeds de hoop gehad dat, door dat te doen en door de mogelijkheden te creëren
dat parallel aan de beoordeling van het asielverzoek wordt gekeken naar mogelijke
medische aspecten, deze herziening van de Vreemdelingenwet zal bijdragen aan
de effectiviteit en een goede balans in de Nederlandse Vreemdelingenwet. Dit
gebeurt zowel humaan als rechtvaardig, dus ook streng ten opzichte van degenen
die geen recht hebben om hier te verblijven, maar tegelijkertijd met volledige
handhaving van de uitgangspunten die Nederland door de jaren heen heeft gehanteerd
met de aanvaarding van het Geneefs Vluchtelingenverdrag en van de regelingen
die later in Europees en internationaal verband tot stand zijn gekomen ter
bescherming van kwetsbare mensen, mensen die het risico lopen van vervolging
en verdrukking. Dat is de balans die wij hopen te versterken.
 Ik heb nu het voorrecht om dit wetsvoorstel met deze Kamer verder te mogen
bespreken. Daarvoor wil ik uitdrukkelijk mijn erkentelijkheid aan deze Kamer
uitspreken. Ik hoop zeer dat dit ertoe zal leiden dat het wetsvoorstel door
deze Kamer wordt aanvaard; ik ben blij dat zich dat heeft afgetekend tijdens
de bijdragen in eerste termijn. Daardoor zou de wet op 1 juli aanstaande
in werking kunnen treden en kunnen ook de voordelen van de verbeteringen in
de asielprocedure zo snel mogelijk intreden.
 Ik zal achtereenvolgens ingaan op de rust- en voorbereidingstermijn, op
het rechtmatig verblijf en de Dublinaspecten die daarbij een rol spelen, de
vragen over het ac Schiphol, het medisch advies en het Istanbulprotocol, de
kwetsbare groepen inclusief de alleenstaande minderjarige vreemdelingen (amv's),
de uitvoering van de algemene asielprocedure, de opvang, de rechtsbijstand,
de situatie bij de rechtbanken waarop ook de laatste stukkenwisseling betrekking
had en op de evaluatie van het toezicht op de IND. Ik zal dus niet de volgorde
van de sprekers aanhouden, maar ingaan op de onderwerpen.
 Ik begin met de rust- en voorbereidingstermijn. Daarbij is een balans
gezocht tussen enerzijds rust voor de asielzoeker en anderzijds optimale voorbereiding.
De optimale voorbereiding voor de gesprekken die volgen, dient zowel het belang
van de asielzoeker als dat van de IND. Uiteraard is een en ander steeds gericht
op rechtmatige belangen, belangen die het verdienen om beschermd te worden.
De voorbereidende activiteiten vergen wel iets van de asielzoeker, maar zijn
ruim in te passen in de rust- en voorbereidingstermijn die in het wetsvoorstel
is opgenomen en die minstens zes dagen zal duren. De voorbereidende activiteiten
komen de kwaliteit van de asielprocedure en de uiteindelijke beslissing op
het asielverzoek ten goede. Dat is de achterliggende gedachte. Ik zeg dit
mede naar aanleiding van de opmerking van mevrouw Strik.
 Naar aanleiding van de vragen van mevrouw Broekers-Knol merk ik op dat
in de praktijk niet te vermijden zal zijn dat de rust- en voorbereidingstermijn
langer kan duren dan zes dagen. Wij zien trouwens ook nu dat die termijn te
krap bemeten was. Dat blijkt ook uit de evaluaties. Het kan bijvoorbeeld langer
duren als de termijn wordt doorkruist door een weekend of wanneer in overleg
met de advocaat wordt besloten om te wachten op documenten die uit het buitenland
moeten komen. Verder kan de rust- en voorbereidingstermijn langer duren als
er sprake is van een plotselinge toename van het aantal asielzoekers. De rust-
en voorbereidingstermijn zal immers ook moeten worden gebruikt om, rekening
houdend met de beschikbare capaciteit van de ketenpartners en tolken, de instroom
van asielzoekers in de algemene asielprocedure te plannen. Bij een plotselinge
toename van de aantallen is het dus reëel dat je de capaciteit niet van
de ene op de andere dag zo kunt aanpassen dat geen enkele verandering in de
termijn plaatsvindt. Natuurlijk zullen wij ernaar streven om de asielprocedure
ook bij een toenemend aantal asielzoekers zo snel mogelijk na het verstrijken
van de termijn van zes dagen te laten starten. Om die reden zal de capaciteit
van alle ketenpartners er zo veel mogelijk op berekend zijn om eventuele schommelingen
in het aanbod van asielzoekers binnen bepaalde marges te kunnen opvangen,
opdat de wachttermijn beperkt kan blijven. Er is geen belang bij het laten
oplopen van de duur van verblijf in de rust- en voorbereidingstermijn. In
een tijd van financiële krapte – wij weten allemaal dat wij daar
ook mee te maken hebben – kan ook geen enkele verleiding ontstaan om
dat te doen.
 
 
 
 Mevrouw
 Broekers-Knol
 VVD
 
 Ik wil toch graag van de minister weten hoe lang deze rust- en voorbereidingstermijn
mag duren. Deze termijn is minimaal zes dagen. Er is echter geen maximum.
Ik hoor de minister zeggen dat er natuurlijk naar wordt gestreefd om de termijn
zo kort mogelijk te houden. Dat is prima, maar heeft hij daar enig zicht op?
De termijn is minimaal zes dagen. Ik kan mij voorstellen dat
deze oploopt tot zeven, acht of negen dagen, maar ik kan mij niet voorstellen
dat deze ineens oploopt tot twee of tweeënhalve maand of misschien zelfs
nog langer. Kan de minister een iets concretere invulling daarvan geven?
 
 
 
 Minister
 Hirsch Ballin
 
 Ik ben het helemaal met mevrouw Broekers-Knol eens. Dat moet niet. Ik
heb het net ook gehad over een onverwachte ontwikkeling in de aantallen. Dan
kan het gebeuren dat je er veel meer overheen schiet dan de kleine marges
waarover mevrouw Broekers net sprak. Wij zullen er dus beleidsmatig en bestuurlijk
op moeten toezien dat die situatie niet intreedt. Ik kom straks nog over de
evaluatie te spreken, maar dit is een van de punten waar wij scherp op zullen
moeten zijn. Ik zeg graag toe dat wij dat ook zullen zijn.
 
 
 
 Mevrouw
 Broekers-Knol
 VVD
 
 In het verslag over de aantallen asielzoekers meen ik gelezen te hebben
dat er in 2008 iets meer dan 7000 asielzoekers waren – het waren er
iets van 7170 – maar dat er in 2009 dertienduizend zoveel waren. Dat
is bijna een verdubbeling. Dan kom je al gauw in een groot probleem terecht.
 
 
 
 Minister
 Hirsch Ballin
 
 Voor de precieze cijfers wil ik eigenlijk graag verwijzen naar de rapportage.
Over de jaren heen zijn stijgingen, maar ook dalingen zichtbaar geweest. Ik
denk dat mevrouw Broekers nu de cijfers mee verwerkt die voortkomen uit de
pardonregeling, maar dat laat ik even terzijde. De ontwikkeling in plotselinge
aantallen kan tot een behoefte aan aanpassing van de kwaliteit leiden, dat
is zeker waar. Die moet dan ook worden gerealiseerd, want anders lopen de
vervolgkosten nog meer op dan de initiële kosten en dat is uiteraard
het laatste wat wij willen bewerkstelligen. Daarom heb ik gezegd dat wij beleidsmatig
zullen rapporteren.
 Hierover wordt reeds periodiek gerapporteerd aan de Tweede Kamer. Die
stukken worden als onderdeel van de gedrukte Kamerstukken ook aan de leden
van de Eerste Kamer voorgelegd. De rapportages zijn dus volstrekt inzichtelijk.
Ik heb al eerder gezegd dat wij dit ook zullen evalueren. Naar mijn mening
bestaat hierover geen verschil van inzicht.
 
 
 
 Mevrouw
 Broekers-Knol
 VVD
 
 Ik dank de minister ook voor dit antwoord. Voor alle helderheid, de gegevens
waarover ik sprak zijn afkomstig uit een rapport van Vluchtelingenwerk Nederland:
Vluchtelingen in getallen 2009. Ik heb mij vergist; de cijfers hebben niet
betrekking op 2008 en 2009. Bij de asielaanvragen in geselecteerde Europese
landen ging het voor Nederland in 2007 om 7100 en in 2008 om 13.400 aanvragen.
Dat is een verdubbeling en dan is het de vraag of de capaciteit voldoende
is om de rust- en voorbereidingstermijn zo kort mogelijk te houden en niet
te laten uitlopen naar tweeënhalf of drie maanden.
 
 
 
 Minister
 Hirsch Ballin
 
 Er is een aantal reacties op de ontwikkelingen in het aantal asielverzoeken.
De ontwikkeling van het aantal asielaanvragen uit Somalië en Irak is
mede aanleiding geweest om de categoriale bescherming te beëindigen,
naast uiteraard de beoordeling van de situatie in de landen van herkomst.
Op dit soort ontwikkelingen wordt dus beleidsmatig gereageerd. 
 Mevrouw Strik heeft gevraagd naar de rust- en voorbereidingstermijn. Die
start met de aanmelding van de asielzoeker bij de aanmeldunit van de Vreemdelingenpolitie.
De asielzoeker wordt daar geïdentificeerd en zijn gegevens worden geregistreerd.
Onderdeel van dit identificatieproces is het afnemen van vingerafdrukken.
Die worden vergeleken met verschillende systemen om bijvoorbeeld na te gaan
of de asielzoeker staat gesignaleerd als ongewenst vreemdeling, wat soms voorkomt,
of dat de asielzoeker al eerder in Nederland of in een ander land asiel heeft
aangevraagd. In het laatste geval zal er mogelijk al tijdens de rust- en voorbereidingstermijn
een claim bij het betreffende land worden ingediend.
 Als de asielzoeker bij de aanmelding documenten bij zich heeft of deze
later tijdens de rust- en voorbereidingstermijn overlegt, zal onderzoek naar
de echtheid van de documenten plaatsvinden. Verder wordt een tbc-controle
uitgevoerd en, als de asielzoeker daarvoor toestemming geeft, een medisch
advies gegeven over de vraag of betrokkene in staat is om coherent te verklaren
over de redenen waarom hij zijn land van herkomst heeft verlaten.
 Daarnaast begint Vluchtelingenwerk met de voorlichting over de asielprocedure.
Dit geschiedt ook door een advocaat die de voorbereiding op de procedure kan
beginnen. Voor deze voorbereiding door een advocaat mag de asielzoeker naar
het kantoor van de advocaat reizen. Al deze dingen dragen bij aan de zorgvuldigheid
en de kwaliteit van de procedure zonder dat het karakter van de rust- en voorbereidingstermijn
wordt aangetast.
 
 
 
 Mevrouw
 Strik
 GroenLinks
 
 Ik begrijp dat vooral onderzoek naar aanleiding van vingerafdrukken of
het authenticiteitsonderzoek van de documenten wordt gedaan. Er worden dus
geen aanvullende vragen gesteld aan de asielzoeker, bijvoorbeeld over de reisroute
of over de documenten? Kan dat nog gebeuren?
 
 
 
 Minister
 Hirsch Ballin
 
 Nee, de bevraging vindt plaats na de rust- en voorbereidingstermijn. Ik
wil niet beweren dat er in die procedure geen zinnig woord tot de asielzoeker
mag worden gericht. Er zal ongetwijfeld worden gevraagd of er bijzondere ontberingen
waren tijdens de reis in verband met de medische situatie, maar in de rust-
en voorbereidingstermijn gaat het om het verzamelen van, als het ware, uitwendige
informatie. De gesprekken over wat er verder aan de hand was, over de beweegredenen
en dergelijke, vinden later plaats.
 
 
 
 Mevrouw
 Strik
 GroenLinks
 
 Dat komt allemaal later. Ik heb daar nog een vraag over. De claim kan
dus al gelegd worden, vooral bij vingerafdrukken. Het lijkt mij logischer
dat daarvoor al eerder een soort Dublingehoor zou moeten plaatsvinden om van
de asielzoeker te vernemen waarom hij in dat betreffende land bijvoorbeeld
geen asielaanvraag heeft ingediend of waarom hij vreest te worden teruggestuurd
naar dat land, ik denk aan Griekenland et cetera. Dit kunnen voor Nederland
redenen zijn om het asielverzoek naar zich toe te trekken. In wezen wordt
de claim nu al gelegd en wordt er misschien achteraf met de asielzoeker gesproken
over de vraag wat er later eventueel met die claim zal worden gedaan. Is het
niet logischer om eerst op basis van een interview met de asielzoeker te besluiten
om al of niet een claim te leggen?
 
 
 
 Minister
 Hirsch Ballin
 
 Dan zouden wij precies doen wat mevrouw Strik naar mijn indruk juist wil
vermijden. Wij kunnen in zo'n situatie wel aan de asielzoeker vragen welke
reisroute hij heeft gevolgd. Die vraag kan ook in de rust- en voorbereidingstermijn
worden gesteld. Dit is van belang voor de Dublinclaim, het punt waarop de
nadere vraag van mevrouw Strik betrekking heeft. Als de asielverzoeker er
behoefte aan heeft om naderhand de toepassing van de Dublinverordening aan
te vechten, komt dat pas aan de orde na de rust- en voorbereidingstermijn.
 
 
 
 Mevrouw
 Strik
 GroenLinks
 
 Dit betekent dat er dus toch meer gebeurt in de rust- en voorbereidingstermijn.
De reisroute wordt nu bij het eerste gehoor doorgenomen met de asielverzoeker,
dus als het asielverzoek al in behandeling is genomen. Er wordt nu duidelijk
iets naar voren gehaald wat wellicht toch ook betrekking heeft op het hele
asielverzoek.
 
 
 
 Minister
 Hirsch Ballin
 
 Niet de vragen van de soort die betrekking hebben op de asielaanvraag
als zodanig. Het gaat om de feitelijke vraag over de gevolgde reisroute.
 
 
 
 Mevrouw
 Broekers-Knol
 VVD
 
 Ik raak nu toch wat in verwarring en ik denk dat dit ook geldt voor mevrouw
Strik. Dit is aan de orde gesteld in de schriftelijke vragen en uit de memorie
van toelichting blijkt ook dat in de rust- en voorbereidingstermijn vragen
naar asielroutes, -motieven en dergelijke niet worden gesteld. Die vragen
komen niet aan de orde. Dit staat heel duidelijk in de stukken. Of wij hebben
dit allemaal fout gelezen, of het stond fout op schrift en dan is wat de minister
nu zegt juist, of er wordt nu toch een vergissing gemaakt. Er is toch duidelijk
gesteld dat dit niet zou mogen gebeuren in de rust- en voorbereidingstermijn.
 
 
 
 Minister
 Hirsch Ballin
 
 Ik heb, in lijn met mijn antwoord op de vragen van mevrouw Strik, onderscheid
gemaakt tussen de vaststelling van gegevens die op de buitenkant betrekking
hebben en vragen naar motieven, bijzondere redenen enzovoort. Die vragen zijn
pas aan de orde bij de bevraging in het kader van de asielprocedure. Ik heb
alleen gesproken over het kader van Dublin. Als er vingerafdrukken worden
aangetroffen die verwijzen naar Dublin, kan de vraag worden gesteld naar de
gevolgde reisroute.
 
 
 
 Mevrouw
 Strik
 GroenLinks
 
 De minister zegt dat de asielmotieven niet aan de orde komen, uiteraard
niet. Er is echter al een scheiding aangebracht tussen het eerste en het nader
gehoor. Het eerste gehoor heeft louter betrekking op de reisroute, op identiteit,
op nationaliteit, maar dit vindt al wel in de asielprocedure plaats. Nu zegt
de minister dat al die aspecten van het eerste gehoor ook in de rust- en voorbereidingstermijn
aan de orde kunnen komen. Is dit alleen maar het geval als vingerafdrukken
in Eurodac voorkomen of als er wellicht een claim gelegd kan worden, of kunnen
er sowieso ook bij andere indicaties vragen worden gesteld over de reisroute?
Het is mij nu alleen maar minder duidelijk.
 
 
 
 Minister
 Hirsch Ballin
 
 Het gaat om de vaststelling waartoe een mogelijke Dublinclaim aanleiding
geeft. Als iemand wordt aangetroffen met vingerafdrukken die toepasselijkheid
van de Dublinverordening indiceren, dan ligt de vraag voor de hand: hoe bent
u hier gekomen. Vragen die dieper gaan, die betrekking hebben op motieven
en op de punten die mevrouw Strik zojuist omschreef die mogelijk verzet tegen
de toepassing van de Dublinverordening betreffen, kunnen aan de orde komen
na de rust- en voorbereidingstermijn en moeten daar worden gesteld. Even afgezien
van de feitelijke kwestie meen ik dat dit ook het enige zinnige onderscheid
is. Wij willen in de rust- en voorbereidingstermijn voorbereidingen treffen,
over en weer, maar nog niet treden in motieven, omstandigheden en dergelijke.
Het gaat om de puur feitelijke vaststelling. Als wij willen dat de herziene
procedure effectief is, moeten wij de ruimere tijdsspanne – waarover
zoals bekend van sommige kanten vragen zijn gesteld of het niet te veel uit
de hand zal lopen – op de uitwendigheden richten opdat wij vragen kunnen
beantwoorden als: wat weten wij uit vingerafdrukken en dactyloscopisch onderzoek,
wat weten wij uit de documenten. Het lijkt mij dus een redelijke afweging
om het zo te doen.
 
 
 
 Mevrouw
 Strik
 GroenLinks
 
 Ik heb nog één vraag en bovendien nog een opmerking. De
minister zegt: bijvoorbeeld bij vingerafdrukken. Stel dat de IND op andere
manieren een indicatie krijgt dat er wellicht een Dublinclaim te leggen valt,
bijvoorbeeld bij het doorzoeken van de bagage of wat dan ook, kunnen er dan
ook allerlei vragen omtrent de reisroute worden gesteld? Verder merk ik op
dat de minister niet moet onderschatten welke vragen er allemaal aan de orde
kunnen komen bij een dergelijk onderzoek. Het is niet voor niets een apart
onderdeel van de asielprocedure. Een verslag van een eerste gehoor wordt vaak
naast het verslag van het nader gehoor gelegd. Asielzoekers worden zodoende
later geconfronteerd met mogelijke discrepanties of wat dan ook. Het is dus
zaak dat mensen goed zijn voorbereid op zo'n eerste gehoor. De minister zegt
nu dat wij dat doen als zij aan het uitrusten zijn van de reis, maar ik vraag
mij af hoe dat uitpakt.
 
 
 
 Minister
 Hirsch Ballin
 
 Ja, maar dat is ook geen eerste gehoor. Dat vindt namelijk pas na de rust-
en voorbereidingstermijn plaats. Ik heb de indruk dat mevrouw Strik misschien
vanwege haar op zich begrijpelijke wens om te voorkomen dat dit eerste gehoor
al plaatsvindt tijdens de rust- en voorbereidingstermijn, zojuist vragen suggereerde
die inderdaad behoren tot het eerste gehoor en dus niet in de rust- en voorbereidingstermijn.
Het eerste gehoor vindt echter uitdrukkelijk pas de eerste dag na de rust-
en voorbereidingstermijn plaats. De zorg dat wij niet een eerste gehoor moeten
doen plaatsvinden in de periode die bedoeld is als rust- en voorbereidingstermijn,
zou ik delen, als ik die zorg tenminste zou hebben. Ik heb die echter niet,
omdat wij duidelijk de wens hebben om die rust- en voorbereidingstermijn als
zodanig te laten bestaan. Die termijn is dus niet uitsluitend voor rust bedoeld,
maar ook als voorbereidingstermijn. Je moet dus stoppen zodra de vragen gaan
om een feitelijke toelichting. Als er behoefte is aan nadere discussie en
het soort gesprek dat wij nader gehoor noemen, is dat pas aan de orde na de
rust- en voorbereidingstijd.
 Mevrouw Broekers-Knol vroeg – en dit is de laatste vraag in het
kader van de rust- en voorbereidingstermijn – waarom asielzoekers eigenlijk
naar hun advocaat moeten reizen. Wij hebben daarvoor gekozen omdat op die manier de continuïteit van de rechtsbijstand zo veel mogelijk
kan worden geborgd. Er is op vier momenten gedurende de rust- en voorbereidingstermijn
en de algemene asielprocedure voorzien in rechtsbijstand. De praktijkvoering
van advocaten laat echter meestal niet toe dat dezelfde advocaat op al deze
momenten naar de asielzoeker reist. Omwille van de continuïteit in de
professionele rechtshulp hebben wij daarom gezocht naar een moment waarop
de asielzoeker naar de advocaat kan gaan, ook al in de rust- en voorbereidingstermijn.
De dwingende termijnen van de algemene asielprocedure gelden dan nog niet.
Het is juist ter voorbereiding van de procedure van belang dat de asielzoeker
in rust en vertrouwen met zijn advocaat kan spreken. Dat komt ook ten goede
aan de vertrouwensband met de advocaat. Bovendien wordt hiermee de zichtbare
onafhankelijkheid van de advocaat geïllustreerd. In een goede verhouding
tussen asielzoeker en advocaat– in het kader van de kwaliteit van de
rechtsbescherming – past het om het zo in te richten. Wij hebben daarmee
een voorstel uit de advocatuur overgenomen.
 Ik kom dan op het tweede onderwerp, namelijk het rechtmatig verblijf.
Daarover zijn vragen gesteld door onder anderen mevrouw Broekers-Knol. Zij
vroeg of rechtmatig verblijf gedurende de rust- en voorbereidingstermijn niet
vooral gegeven wordt om de asielzoeker gedurende een lange rust- en voorbereidingstermijn
bewegingsruimte te geven. Dat is echter niet het motief. Ik antwoord net zo
precies als mevrouw Broekers in haar vraagstelling was. Ik acht het passend
om vanaf het moment dat de asielzoeker zich meldt in Ter Apel en hem opvang
wordt geboden, daaraan de juiste juridische status te geven, namelijk rechtmatig
verblijf. Dat dit het reizen naar de advocaat makkelijker maakt, is een factor
die meespeelt, maar niet exclusief doorslaggevend is. Ik ga ook niet uit van
een langdurig verblijf in de rust- en voorbereidingstermijn. Dit was dan ook
geen overweging bij het voorstel om in dit kader van rechtmatig verblijf te
spreken.
 Op de vraag of die status ook wordt verleend aan asielzoekers van wie
de identiteit nog niet kan worden vastgesteld, antwoord ik bevestigend. Er
wordt dan vooralsnog uitgegaan van de opgegeven identiteit. Indien later echter
blijkt dat die gegevens aanpassing behoeven, zal er tot aanpassing worden
overgegaan. Uiteraard speelt het ontbreken van identiteitsdocumenten –
hetgeen vaak het geval is, zoals bekend – daarin een rol. Ook twijfels
omtrent de identiteit kunnen een rol spelen in de beoordeling van de weging
van de geloofwaardigheid van het feitencomplex. Dit komt echter pas aan de
orde in algemene asielprocedure. Het document rechtmatig verblijf wordt ingenomen
zodra het uitreiken van een afwijzende beschikking op het asielverzoek plaatsvindt.
Bij de afwijzing wordt dat document dus weer ingenomen.
 
 
 
 Mevrouw
 Broekers-Knol
 VVD
 
 Er wordt uitgegaan van de door de asielzoeker opgegeven identiteit. Op
basis daarvan krijgt hij een papier, een bewijs van rechtmatig verblijf. Als
tijdens de algemene asielprocedure, de achtdagenprocedure, blijkt dat de asielzoeker
een andere identiteit heeft, wordt dat papiertje dan omgewisseld of handhaaft
men het papiertje met de fictieve naam onder het motto: wij weten in feite
wel wie hij is?
 
 
 
 Minister
 Hirsch Ballin
 
 Nee, als zich een aanleiding daartoe voordoet, wordt er een gecorrigeerd
document uitgegeven.
 De heer Van de Beeten sprak over de status van het verblijf tijdens de
rust- en voorbereidingstermijn. Hij vroeg of door het bepaalde in het nieuwe
artikel 8, onderdeel m, buiten de wet om een soort vooraanvraag gecreëerd
wordt. Ik citeer het artikel: "dat wel vereist is dat de vreemdeling overeenkomstig,
bij of krachtens algemene maatregel van bestuur te stellen regels te kennen
heeft gegeven een asielaanvraag te willen indienen". De heer Van de Beeten
heeft vragen bij de feitelijke reactie daarop en maakt zich zorgen daarover.
Het is echter geen vooraanvraag. Voor alle asielzoekers die niet vanuit bewaring
of op het ac Schiphol hun asielaanvraag indienen is de normale gang van zaken
dat een asielzoeker die voornemens is een asielaanvraag in te dienen, zich
in persoon meldt in het aanmeldcentrum in Ter Apel. Op het moment van aanmelden
volgt dan een intake door de vreemdelingenpolitie. Op dat moment start de
rust- en voorbereidingstermijn en ontstaat het rechtmatig verblijf in de zin
van artikel 8, onderdeel m. Met de aangehaalde "bij of krachtens algemene
maatregel van bestuur te stellen regels" wordt dus geen vooraanvraag geregeld
en kunnen geen asielzoekers worden uitgesloten van de asielprocedure. In het
Voorschrift Vreemdelingen wordt alleen de zojuist geschetste werkwijze geregeld,
namelijk dat de asielzoeker die voornemens is, een asielaanvraag in te dienen,
zich als hoofdregel meldt bij het ac Ter Apel.
 De belangrijkste reden hiervoor is om te voorkomen dat een schriftelijke
of telefonische mededeling, waar ook in Nederland gedaan, voldoende is voor
het aanvangen van rechtmatig verblijf gedurende de rust- en voorbereidingstermijn.
Daarmee blijft de wijze van aanmelding dezelfde als in de huidige situatie.
Het verschil is alleen dat dit nu alleen in de Vreemdelingencirculaire is
neergelegd, terwijl dit in de nieuwe situatie in het Voorschrift Vreemdelingen
wordt neergelegd. In tegenstelling tot de huidige situatie waarin geen rechtmatig
verblijf geldt in de periode dat de asielzoeker wacht op de formele schriftelijke
indiening van zijn asielaanvraag, zal in de nieuwe situatie wel sprake zijn
van rechtmatig verblijf gedurende de rust- en voorbereidingstermijn. Op dit
laatste ben ik mede naar aanleiding van de andere eerder besproken vragen
reeds ingegaan. De schriftelijke acceptatie volgt in de vorm van een document
ten bewijze van dit rechtmatig verblijf. Mevrouw Broekers vroeg net naar dit
document. Verder kan in uitzonderlijke gevallen asielzoekers hun rust- en
voorbereidingstermijn worden onthouden, maar dan moet er wel iets ernstigs
aan de hand zijn, zoals verstoring van de openbare orde. Dit kan door de rechter
worden getoetst bij de uiteindelijke beslissing over de asielaanvraag. Als
iemand geen rust- en voorbereidingstermijn krijgt, maakt men een afspraak
met hem om zo snel mogelijk de algemene asielprocedure in te gaan.
 Mevrouw Broekers heeft gevraagd of het gaat om een geldige verblijfstitel
in de zin van artikel 9 van de Dublinverordening. Waar daarin wordt gesproken
over "verblijfstitel", wordt een verblijfsvergunning bedoeld. Het verlenen
van rechtmatig verblijf in de rust- en voorbereidingstermijn heeft dus niet
tot gevolg dat Nederland andere lidstaten niet meer kan verzoeken om overname
van het asielverzoek. Die duidelijkheid over de betekenis van de term in verhouding
tot de Dublinverordening is inderdaad essentieel. Ik hecht er dan ook aan dit antwoord zo categorisch op de vraag van mevrouw Broekers te
geven.
 De vraag van mevrouw Broekers vanaf welk moment de driemaandentermijn
van artikel 17 van de Dublinverordening gaat lopen, beantwoord ik als volgt.
Doordat al in de rust- en voorbereidingstermijn wordt gestart met het onderzoek
naar de vraag welk land verantwoordelijk is, de mogelijke Dublinverantwoordelijkheid,
start de driemaandentermijn van artikel 17 van de Dublinverordening vanaf
de aanvang van de rust- en voorbereidingstermijn. Op dat moment begint die
driemaandentermijn te lopen, wat betekent dat Nederland vanaf dat moment drie
maanden de tijd heeft om overname te verzoeken. Daarmee wordt optimaal invulling
gegeven aan de doelstelling van de Dublinverordening, namelijk het snel, binnen
drie maanden, creëren van duidelijkheid over welke lidstaat verantwoordelijk
is voor de behandeling van de asielaanvraag.
 
 
 
 Mevrouw
 Broekers-Knol
 VVD
 
 In artikel 4 van de Dublinverordening wordt gesproken over "een ingediend
asielverzoek". In de nadere memorie van antwoord maakt de minister bovendien
een onderscheid tussen het voornemen voor het asielverzoek in de rust- en
voorbereidingstermijn en het ingediende asielverzoek waarmee de achtdagentermijn
begint. Als ik de Dublinverordening goed lees, begint de termijn van drie
maanden zoals genoemd in artikel 17, lid 1 te lopen op het moment dat het
asielverzoek is ingediend. Dat is na de rust- en voorbereidingstermijn. Ik
wil daarover graag nog wel wat meer opheldering van de minister. Hij zegt:
nee, die drie maanden begint al te lopen op het moment dat de asielzoeker
die onder de Dublinclaim kan vallen, in de rust- en voorbereidingstermijn
komt. Op dat moment is het asielverzoek echter nog niet ingediend; dan begint
de achtdagentermijn te lopen. Het is het een of het ander. Als de driemaandentermijn
begint te lopen op het moment van het ingediende asielverzoek op grond van
artikel 4 van de Dublinverordening, kunnen wij bij een Dublinclaim niet zeggen
dat het dan niet om het ingediende asielverzoek gaat maar het voornemen om
asiel aan te vragen. Dat klopt niet.
 
 
 
 Minister
 Hirsch Ballin
 
 In zekere zin is het verleidelijk om mee te gaan in de redenering van
mevrouw Broekers. Wij zouden daarmee voor onszelf een ruimere periode creëren
waarin wij een Dublinclaim naar voren kunnen brengen. Een vaker voorkomend
probleem in de verhouding tussen Europese en nationale regelgeving is dat
de Europese regels worden geschreven zonder dat daarin alle verschillen tussen
de nationale stelsels kunnen worden verdisconteerd. Wij rekenen die drie maanden
inderdaad vanaf het moment dat betrokkene bij de vreemdelingenpolitie te kennen
heeft gegeven een asielaanvraag te willen indienen en zich in die zin dus
heeft gemeld als asielzoeker. Als wij het anders deden, zouden andere EU-lidstaten
ons ervan kunnen betichten dat wij met de rust- en voorbereidingstermijn –
dit is een zinvolle bijzonderheid van onze nationale wetgeving – een
regime hebben gecreëerd dat ons in staat stelt om gedurende een langere
periode een Dublinclaim uit te oefenen. Die discussie moeten wij niet willen
aangaan. Andere lidstaten zouden ons ervan kunnen betichten dat wij via een
behendige inrichting van de wetgeving een langere periode dan drie maanden
hebben gecreëerd. Misschien zouden ook de asielzoekers dat naar voren
brengen. Daarom gaan wij ervan uit dat de aanmelding bij de vreemdelingenpolitie
in de zin van de richtlijn het verzoek is dat de driemaandentermijn in werking
stelt.
 
 
 
 Mevrouw
 Strik
 GroenLinks
 
 Ik ben blij met deze uitleg van de minister. Ik heb nog een vraag gesteld
over wat er gebeurt als een claim wordt ingediend tijdens de rust- en voorbereidingstermijn.
Wordt die asielzoeker dan in de opvang gehouden tot er een antwoord is op
een claim en pas daarna doorgeleid naar de achtdagenprocedure? De minister
gaf al aan dat een verblijf van enkele maanden onwenselijk is. Het idee is
dus niet om even te wachten en dan de achtdagenprocedure af te werken?
 
 
 
 Minister
 Hirsch Ballin
 
 Het ingediend zijn van een Dublinclaim is inderdaad geen reden om de rust-
en voorbereidingstermijn te rekken.
 Mevrouw Meurs heeft gevraagd of de Dublinverordening van toepassing is
bij een ingediend asielverzoek. Die vraag heb ik in feite al beantwoord met
wat ik net heb gezegd over het moment waarop die drie maanden beginnen te
tellen.
 Mevrouw Strik heeft gewezen op de jurisprudentie van de Afdeling bestuursrechtspraak
van de Raad van State over het onderzoek naar de nationaliteit en identiteit.
Zij vraagt of nu voldoende is gewaarborgd door de regeling in de wet dat er
een nieuwe juridische situatie geldt. De uitspraak hierover van de Afdeling
bestuursrechtspraak is gedaan toen dit nog niet in de wet was geregeld. Er
is geen reden om aan te nemen dat nu dit punt expliciet in de wet wordt geregeld,
de Afdeling bestuursrechtspraak daarmee geen rekening zal houden. De wet verandert
en dus verandert ook de jurisprudentie.
 Mevrouw Strik heeft verder gewezen op de kwestie van de termijn. Ingeval
van een verzoek om terugname moet de betrokken lidstaat binnen twee weken
reageren. In het geval van een verzoek om overname geldt een reactietermijn
van drie maanden. In de rust- en voorbereidingstermijn zal in het geval van
terugname – net had ik het over overname – wel gelden dat daarop
wordt gewacht. Zoals ik heb gezegd, geldt dat dus niet bij een verzoek om
overname.
 Ik kom op de vragen over Schiphol. Mevrouw Strik heeft gevraagd waarom
wij vasthouden aan de toegangsweigering en de vrijheidsontnemende maatregel.
Het gaat om asielzoekers die niet voldoen aan de voorwaarden voor toegang
tot het Schengengebied. Het gaat om een verplichting uit hoofde van de Schengenverordening.
Als Nederland hebben wij de plicht om de buitengrenzen van het Schengengebied
zo goed mogelijk te bewaken. Daarom is het nodig om aan onze kleine stukjes
buitengrens op de luchthavens en in de havens dit regime toe te passen, met
name op Schiphol. In dat kader zou het niet passen om vreemdelingen alleen
vanwege het feit dat zij een asielaanvraag indienen, reeds op voorhand via
de toegang tot Nederland ook toegang te verschaffen tot het gehele Schengengebied.
 Dan de grensprocedure waar de heer Van de Beeten en mevrouw Strik naar
vroegen. Er is geen afzonderlijke grensprocedure als bedoeld in artikel 35
van de procedurerichtlijn. Nederland kent inderdaad geen grensprocedure in
de betekenis van deze bepaling van de procedurerichtlijn. Er wordt op Schiphol
in beginsel geen andere procedure gevolgd dan bij de land-ac's. Het enkele
gegeven dat vanwege gebouwelijke beperkingen op Schiphol tijdelijk
geen rust- en voorbereidingstermijn zal worden verleend, maakt dat niet anders.
 
 
 
 Mevrouw
 Strik
 GroenLinks
 
 De minister noemde de Schengengrenscode. In mijn eerste termijn heb ik
betoogd dat die de vluchtelingenrechtelijke bescherming en het asielrecht
onverlet laat. De Schengengrenscode biedt de ruimte voor lidstaten om op grond
van hun internationale verplichtingen asielzoekers anders te behandelen. In
dat licht kan ik me goed voorstellen dat wij de kennelijk ongegronde zaken
hier in procedure vasthouden en de overige op een ordentelijk wijze in de
asielprocedure opnemen. De Schengengrenscode verzet zich daar niet tegen.
 
 
 
 Minister
 Hirsch Ballin
 
 Dat zou een zeer riskante keuze zijn. Wij zouden ook niet blij moeten
zijn als andere lidstaten op die manier hun verantwoordelijkheid voor binnenkomende
asielzoekers zouden opvatten. Het zou leiden tot een heel grote toepassing
van Dublinclaims door andere lidstaten ten opzichte van Nederland. En dus
is de keuze die wij hebben gemaakt uit een oogpunt van een goede uitvoering
van het vreemdelingenbeleid zonder twijfel de betere.
 
 
 
 Mevrouw
 Strik
 GroenLinks
 
 Wanneer u mensen in asielprocedure neemt, wil dat niet zeggen dat u hen
toelaat. Zij zitten in een toelatingsprocedure waarin moet worden bekeken
of zij recht hebben op verblijf of niet. Dus dat heeft niet meteen consequenties
voor andere lidstaten. Een ander punt is dat u zegt dat wij die grensprocedure
niet hebben, want wij hebben daar alleen maar in verband met gebouwelijke
verschillen geen rust- en voorbereidingstermijn. Maar die detentie is natuurlijk
bij uitstek een specifiek kenmerk van de grensprocedures, dat daar een soort
fictieve toegangsweigering plaatsvindt, want dat is eigenlijk wat er gebeurt.
Daarom worden deze mensen daar vastgehouden. Zij zijn ook niet formeel toegelaten.
Dat geeft juist aan dat er sprake is van een grensprocedure. U geeft net aan
dat wij dat moeten op grond van de Schengengrenscode. Dus het is of een grensprocedure,
of u behandelt het gewoon zoals bij de land-ac's.
 
 
 
 Minister
 Hirsch Ballin
 
 Nee, ik heb het gehad over de verantwoordelijkheid die wij in algemene
zin hebben in Schengenverband, om niet door de buitengrens onbewaakt een instroom
in het gehele Schengengebied te laten ontstaan. Het is dus een praktische
noodzaak dat wij bij binnenkomst via Schiphol – wat ten slotte het belangrijkste
stuk buitengrens van het Schengengebied is waar de verantwoordelijkheid voor
de grensbewaking bij ons berust – daar niet een situatie moeten laten
ontstaan waarin men, na gemeld te hebben dat men een asielaanvrage zou willen
doen, feitelijk het gehele Schengengebied in kan reizen. Dan zouden wij een
situatie creëren waarin, zonder dat er enige beperking of controle is,
kan worden doorgereisd naar andere landen. Dat is ook het wezenlijke verschil
met de situatie op de land-ac's, waar het gaat om mensen die zich op een of
andere manier – dat kan ook zijn de inreis via een ander punt van de
buitengrenzen van het Schengengebied – melden bij de Nederlandse autoriteiten.
 
 
 Ik zou willen aandringen op korte vragen en antwoorden, want wij willen
graag om 18.00 uur dit debat beëindigen, ook met het oog op de rest van
de avond.
 
 
 
 Mevrouw
 Meulenbelt
 SP
 
 Ik heb het gevoel dat de minister niet is ingegaan op een punt over Schiphol
dat ik heb gemaakt, namelijk dat uiteindelijk maar 12% van de mensen –
dat zijn er zo'n duizend per jaar in de laatste cijfers – worden teruggezonden.
Dat betekent dat daar toch zo'n 800 mensen in detentie worden gehouden, die
eigenlijk naar de gewone procedure moeten. Ik weet niet of de minister weet
hoe buitengewoon stressvol het is om op Schiphol opgesloten te zitten. Wij
weten dat er wel wat aan gedaan wordt, maar dat het pas over drie jaar iets
gaat betekenen. Ik vind dat de minister daar wel gemakkelijk overheen loopt.
 
 
 
 Minister
 Hirsch Ballin
 
 Nee. Nu was het zo dat ik de vraag van mevrouw Meulenbelt wilde beantwoorden
toen ik net een zin afbrak om nog mevrouw Strik van antwoord te dienen. Dus
mevrouw Meulenbelt heeft gelijk dat dit nog een punt is waarop ik nog moest
ingaan.
 Zolang er voor het ac Schiphol nog geen rust- en voorbereidingstermijn
geldt – dat is inderdaad afhankelijk van het gereedkomen van gebouwelijke
voorzieningen, die ik ook wenselijk vind, daarom zijn wij daar ook aan begonnen,
daarover verschillen wij niet van mening – zullen asielzoekers de algemene
procedure niet in alle gevallen afronden, tot en met de indiening van de correcties
en aanvullingen. Mogelijk zullen asielzoekers uit zorgvuldigheidsoverwegingen
vaker dan in de overige ac's en vaker al voorafgaand aan het nadere gehoor
worden doorgezonden naar de opvang, waar de aanvraag in de verlengde procedure
verder zal worden behandeld. Mevrouw Meulenbelt heeft dus gelijk dat het percentage
dat weer dient te vertrekken uit Nederland beperkt is.
 Wij moeten ons wel realiseren wat de gevolgen zouden zijn als wij die
regeling niet hadden. Dan zou het voorspelbare gevolg daarvan kunnen zijn
dat er een veel grotere instroom plaatsvindt via Schiphol. Dan verdwijnt weliswaar
dat percentage, maar dat kan dan in absolute aantallen snel nog heel veel
groter worden. Het gaat ook hierbij om de balans tussen de effectiviteit en
de vereiste zorgvuldigheid, en om de humaniteit van de procedure. Ik realiseer
mij uiteraard terdege dat het wenselijk is om de gebouwelijke voorzieningen
te verbeteren, maar dat is ook precies de reden waarom wij met dat project
bezig zijn.
 Mevrouw Strik heeft nog gevraagd hoe bij het ac Schiphol wordt voorzien
in het medisch advies zolang die rust- en voorbereidingstermijn niet geldt.
In het kader van het Programma Invoering Verbetering Asielprocedure, dat wij
intern de roepnaam PIVA hebben gegeven, is een speciale denktank gecreëerd.
Die heeft zich beziggehouden met de bijzondere positie van het ac Schiphol,
met name in de periode dat daar nog geen rust- en voorbereidingstermijn kan
worden toegepast. Op basis van de bevindingen van de denktank is besloten
om te trachten, de activiteiten die op de land-ac's tijdens de rust- en voorbereidingstermijn
gebeuren ook in het ac Schiphol te organiseren. Dat moet dan in een kort tijdsbestek,
maar uit een oogpunt van verhoging van de kwaliteit moeten wij dat toch proberen.
Dat betekent dat ook in het ac Schiphol asielzoekers een medisch advies kunnen
krijgen, voorgelicht worden door Vluchtelingenwerk en voorbereid
zullen worden door hun advocaat. Dus in die zin vindt ook een verbetering
plaats in de overgangssituatie op het ac Schiphol.
 Ik kom dan op een paar andere kwesties die verband houden met het medisch
advies en het Istanbulprotocol. Op dit moment kan de vraag of een asielzoeker
coherent en consistent kan verklaren worden beantwoord door verschillende
instanties. Door het MAPP of door de medische dienst op het ac. Op het ac
is doorgaans nog geen MAPP-rapportage beschikbaar. Op dat moment wordt gebruik
gemaakt van het advies van de medische dienst op het ac. Wel kunnen er signalen
zijn dat een asielzoeker mogelijk niet in staat zal zijn om coherent en consistent
te verklaren, met de mededeling dat een zaak aan het MAPP zal worden voorgelegd.
Aangezien er in een dergelijk geval nog geen sprake is van een onderbouwd
advies van het MAPP zal de IND de zaak voor advies voorleggen aan de medische
dienst op het asielzoekerscentrum.
 Daarnaast kan een medewerker van de IND ook zelf tot de conclusie komen
dat het gehoor moet worden onderbroken, bijvoorbeeld naar aanleiding van de
gang van zaken tijdens een gehoor. Om de werkwijze van deze organisaties zo
veel mogelijk op elkaar te doen gelijken en om te voorkomen dat die tot verschillende
uitkomsten leidt, is het in onze ogen ook wenselijk dat dat in de nieuwe situatie
bij één organisatie coherent en consistent wordt georganiseerd.
Daarvoor zal gekwalificeerd personeel aanwezig moeten zijn, ook met deskundigheid
op het gebied van psychische problematiek. Dat wordt geleverd door een nieuw
in te richten organisatie. In de nieuwe procedure is bij de inrichting van
medisch advies juist aansluiting gezocht bij de werkwijze van het MAPP. Dat
is dan ook betrokken bij de aanbesteding, waarop ik straks uiteraard nog terugkom.
 Van verschillende kanten is de vraag gesteld of een eerste intake door
een sociaal verpleegkundige voldoende is om de benodigde informatie te krijgen.
Bij verschillende fracties leeft de zorg of een sociaal verpleegkundige voldoende
in staat is om de medische problematiek met name bij kwetsbare asielzoekers
boven tafel te krijgen, zo proefde ik uit de bijdragen van vanochtend. Ik
teken daarbij aan dat in alle gevallen een medisch adviseur de verantwoordelijkheid
draagt voor dat medisch advies. Maar dat betekent niet dat het een doelmatige
en uitvoerbare keuze zou zijn om alle asielzoekers uitgebreid door een arts
te laten onderzoeken, want met veel asielzoekers is medisch niets aan de hand.
 Daarom hebben wij gekozen voor een soort voorportaal, in de vorm van een
primaire intake door een verpleegkundige. Ik zou zeggen: vele Nederlandse
staatsburgers kennen het ook dat een verpleegkundige de intake doet. Als de
verpleegkundige vaststelt dat er iets aan de hand is, of als hij of zij twijfelt,
dan wordt de asielzoeker verder onderzocht door de arts/ medisch adviseur.
De arts zal in die gevallen de IND adviseren of, hoe en wanneer de asielzoeker
kan worden gehoord. Op die manier bereiken wij een doelmatigheid in de werkwijze,
zonder afbreuk te doen aan de vereiste zorgvuldigheid ten opzichte van kwetsbare
mensen.
 
 
 
 Mevrouw
 Meulenbelt
 SP
 
 Mijn zorg over de kwalificatie van degene die dat eerste medisch onderzoek
doet, is niet zozeer gelegen in het feit dat dat een sociaal verpleegkundige
is. Artsen zijn op zichzelf ook niet per definitie beter getraind in het omgaan
met seksueel geweld en trauma. Internationaal gezien hebben wij jarenlange
ervaring met wat je wel en wat je niet moet doen. Dat is het punt. Het gaat
mij er niet om of het artsen zijn of sociaalverpleegkundigen, het gaat erom
of zij training, begeleiding en supervisie krijgen, zeker als het gaat om
een nieuwe groep professionals. Men moet deze vaardigheden kunnen verwerven.
 
 
 
 Minister
 Hirsch Ballin
 
 Ik deel de zorgen van mevrouw Meulenbelt over deze bijzondere vorm van
traumatisering als gevolg van seksueel geweld helemaal. Dat zal ook een van
de aandachtspunten in de triage door de verpleegkundigen zijn. Zij moeten
kunnen beoordelen of er nader onderzoek door een deskundig arts moet plaatsvinden.
 
 
 
 Mevrouw
 Meurs
 PvdA
 
 Dat in de eerste plaats een sociaalverpleegkundige de signaleringsfunctie
uitoefent, lijkt mij uitstekend. Zij moet ook mogelijkheden hebben om daadwerkelijk
door te verwijzen naar een ter zake kundig persoon. Dat is meestal niet de
medisch adviseur as such. Dat zou eigenlijk iemand moeten zijn met psychologische
of psychiatrische kennis. Wat de signaleringsfunctie betreft: prima, dat kan
door een verpleegkundige gedaan worden. Wel moet sprake zijn van een soort
doorzettingsmacht; men moet kunnen doorverwijzen naar degene die ter zake
kundig is.
 
 
 
 Minister
 Hirsch Ballin
 
 Dat zijn vragen die ik herken. Tegelijkertijd zijn ze niet wezenlijk anders
dan vragen die zich overigens in de gezondheidszorg voordoen. Ik denk aan
de verhouding tussen intake, eerstelijns- en tweedelijns gezondheidszorg.
Wij zijn ons er zeer van bewust dat in geval van asielzoekers bijzondere kwalificaties
vereist zijn op andere terreinen, terreinen die niet parallel lopen met de
verdeling van deskundigheid in de gewone gezondheidszorg.
 Mevrouw Meurs en de heer Van de Beeten zijn ingegaan op de vraag of de
consistentie in de verklaring ook kan worden beoordeeld in relatie tot de
vastgestelde medische bevindingen. Dan gaat het met name om de waarschijnlijkheid
van een causaal verband tussen medische bevindingen en een mogelijke marteling
of foltering, mishandeling. Het medisch advies is niet bedoeld – voor
zover hierover een misverstand bestaat, wil ik dat uit de weg ruimen –
als een manier om medisch steunbewijs te vergaren. Het medisch advies zegt
alleen iets over de hoorvraag, de vraag die aan de orde is bij het gehoor.
Onder welke condities kan een asielzoeker worden gehoord en hoe moet met zijn
of haar gesteldheid rekening gehouden worden bij de beoordeling van consistentie
en coherentie van zijn of haar relaas? Dat is de aard van de vraagstelling.
De redenen dat medisch steunbewijs geen deel uitmaakt van het medisch advies
zijn van verschillende aard. Het is niet nodig. Ook in het kader van het traumatabeleid
hoeft nooit bewijs geleverd te worden in de vorm van littekens of iets dergelijks.
Het gaat om een geloofwaardig relaas. Het is ook niet nuttig. Omdat nooit
met zekerheid uitspraken zijn te doen over het verband tussen de lichamelijke
of psychische toestand en de oorzaak die daaraan volgens de asielzoeker ten
grondslag ligt, is de toegevoegde waarde van dit soort onderzoek beperkt.
Het is ook onwenselijk. Medisch steunbewijs kan immers nooit los worden gezien
van het asielrelaas. Dat is nu net iets wat nog niet aan de
orde is tijdens de rust- en voorbereidingstermijn.
 Als bij het medisch advies littekens en dergelijke worden waargenomen,
wordt daar natuurlijk wel aantekening van gemaakt. Het zal ook worden genoteerd
als de asielzoeker de medisch adviseur spontaan vertelt over hoe deze littekens
of hoe het trauma is ontstaan. Als een asielzoeker zelf medisch steunbewijs
aandraagt, hoort dat wel te worden betrokken in de weging van het hele feitenrelaas.
Wij zullen dat ook in de Vreemdelingencirculaire tot uitdrukking brengen.
De beschermingsbehoefte wordt intussen primair bepaald door de aannemelijkheid
van het gestelde asielrelaas. Medische onderzoeken kunnen een overigens ongeloofwaardig
relaas niet aannemelijk maken. Maar ook het omgekeerde geldt. In de Nederlandse
situatie willen wij een asielzoeker met een geloofwaardig en voldoende zwaarwegend
asielrelaas geen vergunning onthouden omdat er geen medisch steunbewijs is
aangedragen. Door het niet buiten beschouwing laten van door de vreemdeling
aangevoerd medisch steunbewijs voldoen wij ook aan de richtlijnen van het
Istanbulprotocol. Het feit dat rekening wordt gehouden met de fysieke of psychische
problemen van een asielzoeker – in de opleiding van de IND'ers wordt
hieraan specifiek aandacht besteed – is eveneens in overeenstemming
met het Istanbulprotocol.
 
 
 
 De heer
 Van de Beeten
 CDA
 
 Ik heb enkele opmerkingen en vragen op dit punt. Uit stukken is gebleken –
dit is ook gebleken uit wat wij hebben gehoord uit de hoek van Vrouwen Tegen
Uitzetting – dat een van de problemen is dat vrouwen die getraumatiseerd
ons land binnenkomen, hun verhaal niet vertellen. Dit is mede een motief geweest
om de rust- en voorbereidingstijd in te voeren om de vrouwen de gelegenheid
te geven om tot rust te komen, te vragen om medisch advies en in het kader
van het medisch advies hun verhaal kwijt te kunnen, opdat dit vervolgens een
rol kan spelen in de asielprocedure, bij het nader gehoor en bij de vastlegging
daarvan. De ervaring leert dat deze vrouwen, als zij onvoorbereid gehoord
worden, vaak uit schaamte of welk ander motief dan ook hun verhaal niet vertellen.
Dan krijg je per definitie geen geloofwaardig relaas of een verminderd geloofwaardig
relaas. Wat de minister als steunbewijs kwalificeert, is vaak juist informatie
die relevant is om van het gehoor een zorgvuldig gehoor te maken. Ik heb het
gevoel dat de minister iets te gemakkelijk een scheiding aanbrengt tussen
het relaas en het medisch advies en de sequentie van de wijze waarop dit medisch
advies een rol kan spelen.
 
 
 
 Minister
 Hirsch Ballin
 
 Zeker niet. Ik gaf maar een voorbeeld van de rol die de bevindingen uit
het medisch onderzoek wel en niet kunnen spelen. Ik heb zeker ook oog voor
de situaties die de heer Van de Beeten zo-even schetste. Ik ben blij met het
inlevingsvermogen waarmee hij hierover spreekt. Met deze situatie moet men
zeker rekening houden. Deze kan betrokken worden bij de beoordeling of het
gehoor, gelet op de medische situatie van de asielzoeker, de traumatisering,
op een goede manier kan worden uitgevoerd. Dat traumatisering door ondergaan
seksueel geweld iemand kan beperken in de mogelijkheid om zich uit te spreken,
is een van de dingen die in bepaalde situaties in dit medisch onderzoek aan
het licht kunnen komen.
 
 
 
 De heer
 Van de Beeten
 CDA
 
 Is de minister het met mij eens dat het wel degelijk denkbaar is dat al
in het kader van het medisch advies een stadium wordt bereikt waarin op grond
van de uitlatingen van, in dit geval, een vrouwelijke asielzoeker wordt besloten
om een arts in te schakelen die wel in staat is om het causale verband tussen
de medische bevindingen en de consistentie van wat mevrouw vertelt over wat
haar overkomen is, vast te stellen?
 
 
 
 Minister
 Hirsch Ballin
 
 Dat is een vraag die na de rust- en voorbereidingstermijn aan de orde
moet komen. Dan is het denkbaar dat in het gehoor een omstandigheid naar voren
komt waarvan de asielzoeker, hierin misschien gesteund door de advocaat, zal
zeggen dat bij het onderzoek blijkt dat er medisch steunbewijs is. Daarvoor
zal ruimte zijn.
 Dan kom ik op het punt van het aanbestedingstraject. Ik wil graag vooropstellen
dat ik het woord "aanbestedingstraject" met een zekere aarzeling heb gebruikt.
Maar het is nu eenmaal de term die gebruikt wordt, in dit geval in het kader
van het inschakelen van een competente medische dienst bij de beoordeling
van asielaanvragen. Omdat de term wellicht een bepaalde bijklank heeft, wil
ik tegelijkertijd vragen om een en ander niet nodeloos te associëren
met de aanbesteding van bouwwerken, bijvoorbeeld van het nieuwe centrum op
Schiphol. In dit geval spreken wij over iets dat ook behoort tot de vervulling
van de publieke taak. Er moeten namelijk partners, opdrachtnemers geselecteerd
worden voor de deskundigeninschakeling bij de vervulling van dit soort taken.
 Wij zijn het aanbestedingstraject voor het medische advies, waar de heer
Van de Beeten en mevrouw Meurs in het bijzonder naar vroegen, op 1 april
begonnen met een bijeenkomst van degenen die daarin kunnen voorzien. Daarin
is bekendgemaakt wie zal voorzien in de aanbesteding. Op dat moment is sprake
van een standstillperiode van zeventien dagen waarin door afgewezen leveranciers,
zoals dat in dit verband heet, bezwaar kan worden gemaakt. Het medisch advies
valt door de omvang van de waarde van de te verlenen diensten onder een zogenaamde
2B-aanbesteding van het Besluit aanbestedingsregels voor overheidsopdrachten.
Daarnaast is er geen sprake van een grensoverschrijdend belang. Een verlicht
aanbestedingsregime is daarmee van toepassing. Concreet betekent dat dat de
aanbestedende dienst, in dit geval de IND van mijn ministerie, de kandidaat-partijen
heeft kunnen uitnodigen te reageren. Het aanbestedingstraject is verricht
door een team waarin naast de IND ook het MAPP – ik wees al op zijn
ervaringsdeskundigheid – en Pharos waren vertegenwoordigd. In het pakket
van eisen is gemeld dat de werkwijze van het MAPP als voorbeeld dient. Verder
is voor het verpleegkundig onderzoek en het medisch vervolgonderzoek door
een arts de eis opgenomen dat het gaat om door een verpleegkundige of arts
te beschrijven lichamelijke en/of psychische klachten, waarbij die persoon
bij voorkeur werkervaring heeft, bekend is met de medische problematiek bij
asielzoekers dan wel anderszins ervaring heeft op transcultureel terrein.
Voor de arts geldt verder dat hij/zij advieservaring moet hebben dan wel moet
zijn geregistreerd als geneeskundig adviseur. Daarmee is voldoende gewaarborgd
dat het medisch advies wordt uitgevoerd door gekwalificeerd personeel. Ik
hoop dat deze toelichting, waar de heer Van de Beeten en mevrouw
Meurs om vroegen, verheldert wat ik net heb gezegd onder andere naar aanleiding
van de opmerking van mevrouw Meulenbelt.
 De heer Van de Beeten vroeg naar de formulering van de ervaring van verpleegkundigen
al dan niet als harde voorwaarde. Daarvoor hebben wij een team ingeschakeld
met de samenstelling die ik net noemde. In onderling overleg is besloten dat
wij daarbij de eis van ervaring van verpleegkundigen moeten omschrijven in
termen van voorkeur. Daarmee is voldoende gewaarborgd dat het medisch advies
zal worden uitgevoerd door gekwalificeerd personeel. In het pakket van eisen
is tevens vermeld dat de werkwijze van het MAPP als voorbeeld dient. Ik denk
dat dat aan de intenties van de heer Van de Beeten tegemoetkomt.
 Het in dienst nemen van zowel vrouwelijke als mannelijke verpleegkundigen
en artsen is niet als eis opgenomen, maar ik kan mij moeilijk anders voorstellen
dan dat dat als vanzelf het geval zal zijn. Daar zal in ieder geval rekening
mee worden gehouden bij de uiteindelijke besluitvorming.
 Mevrouw Meulenbelt, mevrouw Strik en mevrouw Meurs vroegen naar de kwetsbare
groepen. Ik hoorde bij hen en anderen zorgen over de belangen van kwetsbare
asielzoekers, onder wie asielzoekers die te maken hebben gehad met seksueel
geweld. Ik heb daar al iets over gezegd. Om mijzelf niet nodeloos te herhalen
wijs ik nogmaals op de betekenis van de rust- en voorbereidingstermijn, de
doelstelling van het medisch advies, de uitbreiding van de algemene asielprocedure –
die geeft meer rust en ruimte met de verruiming van 48 procesuren; van vijf
naar acht dagen – en de uitbreiding van de ex-nunctoetsing, die het
mogelijk maakt om in een later stadium nieuwe feiten en omstandigheden naar
voren te brengen. Dat komt allemaal ten goede aan het belang om rekening te
houden met de positie van zeer kwetsbare mensen en aan de goede verhouding
van zorgvuldigheid en doelmatigheid, waar mevrouw Meurs zo expliciet naar
vroeg.
 Mevrouw Meulenbelt heeft gevraagd naar de training van IND-medewerkers
in genderrichtlijnen. Daar wordt veel aandacht aan besteed in de opleiding
voor hoor- en beslismedewerkers. Het gaat om meer dan een cursus van één
middag. Dat was alleen maar een voorbeeld. Een driedaagse training horen en
beslissen met betrekking tot mensen met een trauma maakt ook deel uit van
de opleiding van onze medewerkers. Daar leren ze bijvoorbeeld hoe ze kunnen
omgaan met emoties van asielzoekers, hoe ze asielzoekers met verschillende
culturele achtergronden adequaat kunnen benaderen en hoe bepaalde verbale
en non-verbale signalen van traumata kunnen worden geduid. Daarnaast zijn
er nog bijeenkomsten over gendergerelateerde onderwerpen. In oktober 2009
hebben wij bijvoorbeeld een seminar vrouwenbesnijdenis doen uitvoeren met
experts en sprekers van verschillende organisaties. In juni, komende maand
dus, zal er tijdens een masterclass interviewtechnieken nader worden ingegaan
op het signaleren van en het doorvragen bij traumatische ervaringen zoals
verkrachting. Wij hebben en zullen daar dus in de verdere ontwikkeling van
onze medewerkers terdege aandacht aan besteden.
 Mevrouw Meurs en de heer Yildirim hebben gevraagd naar de positie van
alleenstaande minderjarige vreemdelingen (amv's) in het wetsvoorstel en hoe
die zich verhoudt tot de beleidsbrief. Ondanks het stadium waarin de besluitvorming
over de beleidsnotitie herijking in de Tweede Kamer zich bevindt, zijn wij
uiteraard begonnen met er zorg voor te dragen dat een zorgvuldige behandeling
van amv's in de verbeterde asielprocedure wordt gerealiseerd. Als centraal
uitgangspunt van de herijking en de verbeterde asielprocedure geldt dat iedere
amv baat heeft bij snelle duidelijkheid over zijn of haar toekomstperspectief.
Anticiperend op de verdere discussie en besluitvorming aan de andere zijde
van het Binnenhof zal de rust- en voorbereidingstermijn voor amv's vooralsnog
minimaal zes dagen bedragen. Als bij de behandeling van de asielaanvragen
van een amv blijkt dat er meer tijd nodig is om die op een zorgvuldige manier
af te handelen, dan kan die amv doorstromen naar de verlengde asielprocedure,
waar de asielaanvraag dan verder wordt behandeld. Op deze manier wordt nu
al in de uitvoering van het beleid rekening gehouden met de positie van amv's.
 In nauwe samenwerking met de voogdijinstelling Nidos, die op dit terrein
gespecialiseerd is, zorgt het COA ervoor dat het opvangmodel voor amv's wordt
toegespitst op de verbeterde asielprocedure. Die toespitsing is dus al ter
hand genomen. Er wordt amv-opvang gecreëerd op acceptabele reisafstand
van het ac waar de asielaanvraag van de amv in kwestie in behandeling wordt
genomen. Van daaruit wordt door de voogd per amv beoordeeld welke vormen van
vervolgopvang voor die jongere het meest geschikt is. In de rust- en voorbereidingstermijn
is ook voorzien in het medisch advies voor deze jongeren. Iedere amv wordt
op basis van vrijwilligheid door een sociaal-verpleegkundige gezien. In geval
van een medische indicatie of als er twijfel bestaat, wordt de amv doorverwezen
naar een sociaal-geneeskundige voor nader onderzoek.
 Ik kom op de vragen en suggesties van de heer Yildirim over minderjarige
asielzoekers. Er zijn belangrijke punten van overeenkomst tussen wat hij naar
voren heeft gebracht en de door de Tweede Kamer aangenomen motie van de leden
Anker en Spekman die op 25 maart is ingediend. De heer Yildirim heeft
de parallelle discussie in de Tweede Kamer ongetwijfeld gevolgd. Ook in die
motie wordt een regeling voor minderjarige asielzoekers gevraagd. Ik zal daar
zeer binnenkort in een brief aan de Tweede Kamer nader op ingaan. Dat lijkt
mij de juiste gang van zaken. Daarin zal ik uiteenzetten op welke wijze aan
de motie gevolg wordt gegeven. Ik zal daarbij graag de suggesties van de heer
Yildirim betrekken.
 
 
 Hoe lang denkt u nog nodig te hebben voor de beantwoording in eerste termijn?
 
 
 
 Minister
 Hirsch Ballin
 
 Niet langer dan nodig. Korter dan de rust- en voorbereidingstermijn. Ik
denk dat ik in een kwartier klaar kan zijn.
 
 
 Ik zou de Kamerleden dan ook willen vragen daarmee in tweede termijn rekening
te houden, want om 18.00 uur willen wij dit debat beëindigen. De minister
heeft zo uitvoerig geantwoord, dat ik aanneem dat de tweede termijn daarmee
in tijd is gereduceerd.
 
 
 
 Minister
 Hirsch Ballin
 
 Ik kom op de vragen van mevrouw Strik en de heer Van de Beeten over de
algemene asielprocedure. Ik kan mevrouw Strik niet helemaal
volgen. Ik zou voorop willen stellen dat er een beperkte verschuiving plaatsvindt
van zaken die nu worden afgedaan in de asielvervolgprocedure naar zaken die
in het nieuwe stelsel worden afgedaan in de algemene asielprocedure. Wij hebben
nu 12% afwijzingen en mijn verwachting voor de nieuwe situatie is 16%.
Dat is geen ingrijpende verschuiving, wel een zekere. Dat is ook een voordeel
van deze benadering, maar het is dus niet dramatisch.
 In beginsel geldt dat in alle zaken het nader gehoor en de correcties
en aanvullingen al in de algemene asielprocedure worden afgerond. Dat houdt
inderdaad een verkorting van de termijn voor correcties en aanvullingen in.
Dat was voor zaken die in de asielvervolgprocedure werden behandeld in vier
weken. Het wordt nu voor iedereen één dag. Voor de planning
van het nader gehoor en de asielvervolgprocedure worden gemiddeld ook vier
weken gerekend. Dat heeft als belangrijk voordeel dat de duur van de verlengde
asielprocedure met gemiddeld acht weken wordt verkort ten opzichte van de
huidige asielvervolgprocedure. Ik verwacht geen risico's van grotere onzorgvuldigheid.
Ik vind het belangrijk om dat hier ook met zoveel woorden uit te spreken.
Dat moet uiteraard ook niet gebeuren, maar ik verwacht het ook niet. Ik heb
gegronde redenen om dit zo te zeggen, want er is sprake van kwaliteitsverhoging
vanwege een rust- en voorbereidingstermijn en doordat die algemene asielprocedure
wordt uitgebreid naar acht dagen. De huidige termijn van vier weken voor correcties
en aanvullingen in de asielvervolgprocedure bestaat voor een groot deel uit
planktijd. De huidige termijn van vier weken voor het nader gehoor in de OC-procedure
is voornamelijk logistieke wachttijd. Tijdens de verlengde asielprocedure
mogen ook nog correcties en aanvullingen worden ingebracht. Die zullen worden
meegenomen. Als onderzoeksresultaten in de verlengde asielprocedure beschikbaar
komen, kan alsnog een aanvullend gehoor plaatsvinden als dat noodzakelijk
wordt geacht. De verruiming van de ex-nunctoetsing, artikel 83, maakt dat
ook in de beroepsfase nog nieuwe relevante feiten en omstandigheden kunnen
worden meegenomen.
 Mevrouw Strik vroeg waarom er geen criterium is voor afdoening in de algemene
asielprocedure. Ik zou erop willen wijzen dat zo'n inhoudelijk criterium in
de praktijk niet nodig blijkt te zijn. Ik verwijs naar de jurisprudentie van
de Afdeling bestuursrechtspraak. Het uitgangspunt is en blijft dat als een
zaak in de algemene asielprocedure zorgvuldig kan worden afgedaan –
positief of negatief – dit dan ook zal gebeuren. Het criterium is of
de besluitvorming zorgvuldig kan plaatsvinden. Dat is een verschijningsvorm
van het algemene criterium voor besluitvormingsprocedures, zoals dat voortvloeit
uit het algemeen bestuursrecht. Bij het invoeren van andere criteria krijg
je daar weer discussies over. Het gaat dus om wat nodig is in een goede bestuursrechtelijke
besluitvorming.
 De procedure van acht dagen kan niet worden verlengd met twee weken, maar
ten hoogste tot veertien dagen. Dit zeg ik in antwoord op een vraag van mevrouw
Meurs. In het Vreemdelingenbesluit zal worden geregeld dat het slechts mogelijk
zal worden in een aantal nauwkeurig omschreven situaties. Dat doet dus geen
afbreuk aan het uitgangspunt van de acht dagen en de uitzonderingen zullen
dan ook terughouden moeten worden toegepast. Het kan gaan om een situatie
waarin de termijnen voor de minister van Justitie als besluitvormend orgaan
ontoereikend zijn, tenzij die uitzondering is gemaakt in het belang van de
asielzoeker. Dan moet het worden toegerekend aan het bestuursorgaan zelf.
Ook kan het gaan om een situatie waarin de termijnen die de asielzoeker en
zijn rechtsbijstandsverlener hebben, worden overschreden en de asielzoeker
een met redenen omkleed verzoek om verlenging heeft ingediend, tenzij de overschrijding
aan hem kan worden toegerekend, er naar het oordeel van de minister nader
onderzoek naar de identiteit of nationaliteit noodzakelijk is of de vreemdeling
zijn eerder tijdens de procedure afgelegde verklaringen essentieel wijzigt
dan wel aanvult. Het zal dus gaan om een beperkte toepassing van deze regeling.
Ik hoop dat ik met deze duidelijkheid eventuele zorgpunten heb kunnen wegnemen.
 Mevrouw Strik heeft gevraagd of het een snelle of versnelde procedure
is. Het is geen versnelde procedure in de betekenis van de procedurerichtlijn,
wel een snelle. Artikel 23 stelt slechts dat de asielzoeker in kennis moet
worden gesteld als er geen beslissing kan worden genomen binnen zes maanden.
Dat betekent niet dat een asielprocedure in beginsel zes maanden in beslag
moet nemen. Het gaat ook niet om prioritering, maar om een goede verdeling
van zaken naar gelang de aard van het onderzoek van de beoordeling dat nodig
is.
 De heer Van de Beeten heeft gevraagd waarom ik verwacht dat 60%
van de zaken in de verlengde procedure kan worden afgedaan. Op basis van de
ex-ante-uitvoeringstoets mogen wij inderdaad verwachten dat 40% van
de zaken kan worden afgedaan in de algemene asielprocedure en 60% in
de verlengde asielprocedure. Ik wil er echter op wijzen dat het bij zaken
die worden afgedaan in de algemene asielprocedure niet alleen gaat om zwakke
zaken. Het kan ook gaan om inwilligingen als die duidelijkheid in een vroeg
stadium kan worden verkregen. Het is beter om te zeggen dat het gaat om voldoende
helderheid of onderbouwing van het feitencomplex.
 Dan kom ik op enige punten over de opvang. Uit geen van de bepalingen
van de procedurerichtlijn volgt de verplichting om rechtmatig verblijf dan
wel opvang te verlenen aan de vreemdeling die een beroep heeft ingediend tegen
de beslissing op de asielaanvraag. Vreemdelingen zonder rechtmatig verblijf
vallen niet onder de werking van de opvangrichtlijn. Of een asielzoeker in
een lidstaat mag verblijven wordt bepaald door de nationale wetgeving van
die lidstaat. Die moet uiteraard in overeenstemming zijn met de toepasselijke
richtlijnen. De procedurerichtlijn geeft in elk geval het recht om gedurende
de behandeling van het asielverzoek in de lidstaat te blijven ten behoeve
van de procedure totdat de beslissingsautoriteit in eerste aanleg een beslissing
op het asielverzoek heeft genomen. Artikel 39 legt de lidstaten verder de
verplichting op ervoor te zorgen dat er daadwerkelijk een rechtsmiddel is.
Er moeten voorschriften worden vastgesteld over de vraag of de asielzoeker
in afwachting van de uitkomst van de procedure in een lidstaat mag blijven.
Behalve dat die voorschriften overeenkomstig de internationale verplichtingen
van de lidstaten moeten zijn, zijn er geen nadere voorschriften die in de
weg staan aan de getroffen regeling.
 
 
 
 Mevrouw
 Strik
 GroenLinks
 
 Ik heb verschillende argumenten genoemd waardoor volgens mij de opvangrichtlijn
niet toestaat dat het begrip "mogen verblijven in een lidstaat" nader wordt
ingeperkt door een lidstaat. De minister zegt nu eigenlijk gewoon dat het
wel mag. Dat is niet echt heel erg scherp beargumenteerd, vind ik.
 
 
 
 Minister
 Hirsch Ballin
 
 Ik denk dat mevrouw Strik een andere redenering volgt, namelijk dat dit
een inperking zou zijn. Wij perken echter niet in. Wij volgen de procedurerichtlijn.
Mevrouw Strik brengt kennelijk de vraag op of situaties die niet onder de
procedurerichtlijn vallen daar wel toe moeten worden gerekend. Dan kom je
tot kwalificaties als "inperking", maar er is geen inperking.
 
 
 
 Mevrouw
 Strik
 GroenLinks
 
 De minister noemt nu de procedurerichtlijn. Als je echter puur naar de
opvangrichtlijn kijkt, wordt er gesproken over asielzoekers die in afwachting
zijn van een definitieve uitspraak en die die mogen afwachten in de lidstaat.
Dat zijn de twee voorwaarden. Als de minister daaraan de voorwaarde van rechtmatig
verblijf verbindt, is dat wel degelijk een andere voorwaarde die asielzoekers
uitsluit die de opvangrichtlijn wel insluit.
 
 
 
 Minister
 Hirsch Ballin
 
 Nee. De opvangrichtlijn is consistent met de procedurerichtlijn. De opvangrichtlijn
is van toepassing op vreemdelingen die een asielverzoek hebben ingediend,
voor zover zij als asielzoeker op het grondgebied mogen verblijven. In welke
gevallen iemand als asielzoeker zoals gedefinieerd in de richtlijn, in een
lidstaat mag verblijven, wordt in die richtlijn niet geregeld. Daarvoor geldt
dus ook dat het geen beperking is, want het wordt niet geregeld door de opvangrichtlijn.
 
 
 
 Mevrouw
 Strik
 GroenLinks
 
 Wij blijven van mening verschillen over die opvangrichtlijn. Rechtmatig
verblijf staat er gewoon niet in. Ik heb opgemerkt dat het een autonoom en
unierechtelijk begrip is. De minister legt de link met de procedurerichtlijn.
Dat kan ik heel goed volgen, hoewel het niet expliciet in de opvangrichtlijn
staat. Maar de procedurerichtlijn zegt op grond van artikel 39, gelet op wat
een effectief rechtsmiddel is in het kader van unierecht, dat je geen onomkeerbare
stappen mag zetten en dat je dus schorsende werking moet verlenen aan een
rechtsmiddel. Daaruit volgt dat het schorsende werking heeft. Dat zijn de
categorieën in de opvangrichtlijn.
 
 
 
 Minister
 Hirsch Ballin
 
 Wij hebben een regeling getroffen die voorziet in en spoort met het vereiste
van rechtsbescherming. Dat betekent niet dat dit moet worden doorgetrokken
naar elke vervolgprocedure. Ik denk dat dat punt ons vooralsnog verdeeld houdt.
 Mevrouw Meulenbelt vraagt waarom er geen opvang is tot de eerste rechterlijke
uitspraak. Deze vraag spoort een beetje met het punt dat net is besproken.
De effecten van de snelle en algemene asielprocedure zouden bij een andere
regeling verloren gaan. Daarom hebben wij in het wetsvoorstel gekozen voor
een variant waarin wel het spoedeisend belang blijft bestaan. Tegelijkertijd
wordt geborgd dat er geen onomkeerbare stappen worden gezet voordat een rechter
naar de zaak heeft kunnen kijken. Daarop ben ik ook in de laatste stukkenwisseling
nader ingegaan. 
 Gevraagd is of de rechter steeds binnen de vertrektermijn een uitspraak
zal doen. Door de koppeling van de opvang aan de vertrektermijn blijft het
spoedeisend belang van behandeling van het beroep door de rechtbank behouden.
De Raad voor de rechtspraak heeft aangegeven dat hieruit een voldoende spoedeisend
belang volgt om de toekomstige algemene asielzaken zo veel mogelijk op dezelfde
wijze als de huidige ac-zaken te blijven behandelen. Ook na invoering van
de nieuwe asielprocedure zal de behandeling van een eerste verzoek om een
voorlopige voorziening dat annex is aan het beroep tegen de afwijzing van
de asielaanvraag in de regel in Nederland mogen worden afgewacht. Voor de
gevallen waarin de opvang daadwerkelijk zal worden beëindigd of de verwijdering
wordt geëffectueerd, is door de piketregeling bij de rechtbanken, bij
de Afdeling bestuursrechtspraak, bij de advocatuur en bij de procesvertegenwoordiging
van de IND gewaarborgd dat desgewenst een rechterlijk oordeel kan worden verkregen
voordat onomkeerbare stappen zijn gezet. Als er sprake is van een toegewezen
voorlopige voorziening, is er wel sprake van rechtmatig verblijf en recht
op opvang. Met de combinatie van deze mogelijkheid rechtmatige opvang door
de voorlopige voorziening te verkrijgen, de snelheid van de procedure en het
vermijden van onomkeerbare stappen zolang die procedure niet is afgewerkt,
voorzien wij naar mijn overtuiging ten volle in de legitieme belangen waarop
mevrouw Meulenbelt heeft gewezen.
 Ik heb onlangs nog over de noodopvang gesproken met de Vereniging van
Nederlandse Gemeenten. Dat heeft tot een bevestiging geleid van de afspraken
die wij eerder hebben gemaakt met enkele aanvullingen. Kortheidshalve wil
ik verwijzen naar de gezamenlijke verklaring die is uitgegeven door de VNG
en mij.
 De piketregeling bestaat al; mevrouw Strik vroeg ernaar. Door een asielzoeker
gedurende de gehele asielprocedure zo veel als mogelijk door één
advocaat te laten bijstaan, worden de overdrachtsmomenten beperkt. Ik denk
dat dit de zorgvuldigheid bij de rechtsbijstand ten goede komt. Een vreemdeling
kan naar zijn rechtsbijstandsverlener reizen zolang er geen vrijheidsbeperkende
regeling geldt.
 Wat de rechtbanken betreft: de verruiming van de ex-nunctoetsing betekent
dat de rechter ook feiten en omstandigheden die de vreemdeling eerder had
kunnen aanvoeren in beroep kan meenemen met de beperkingen die wij in de stukken
hebben beschreven. Voor wijzigingen van het recht geldt ook een verruimde
regeling. Dat betekent dat er op een andere manier iets van de rechter wordt
gevraagd. Naar mijn overtuiging – dat hebben wij ook in de stukken uiteengezet –
wordt daarmee ten volle voldaan aan het vereiste van een "full ex nunc assessment".
Het betekent niet dat een rechter het werk van bestuursorganen moet doen,
maar wel dat een volledige beoordeling van de feiten en omstandigheden ex
nunc moet plaatsvinden in het kader van de procedure. Daarin is voorzien en
de rechtmatigheid daarvan, inclusief de door de wet en het recht vereiste
zorgvuldigheid, wordt door de rechter getoetst.
 Zoals is afgesproken met de Raad voor de rechtspraak, worden bij ontwikkelingen
in de werkdruk aan asielzaken de budgetten voor de rechtspraak daarop aangepast.
Wij hebben helaas in het recente verleden een situatie gehad waarin die extra
budgetten niet volledig zijn benut. Dat heeft uiteraard aanleiding gegeven
tot nader overleg met de Raad voor de rechtspraak, die mij
heeft verzekerd dat hij ervoor zal waken dat het in de toekomst wel gebeurt.
 De Tweede Kamer wordt periodiek op de hoogte gesteld van alle relevante
ontwikkelingen. In het kader van de Kamerstukkenstroom wordt u ook van die
informatie voorzien. Voor de evaluatie van de langeretermijneffecten van de
verbeterde asielprocedure zullen wij meer tijd nodig hebben dan een jaar.
Je krijgt een verkeerde beoordeling, als je in de aanvangsperiode al gaat
evalueren. Vandaar dat mijn voorkeur blijft bij de drie jaren.
 Naar aanleiding van de vraag van mevrouw Strik wijs ik er nog op dat het
aantal klachten bij de IND de afgelopen jaren sterk is gedaald. Daar ben ik
blij om. Een parallelle ontwikkeling blijkt ook uit het jaarverslag van de
Nationale ombudsman. De Algemene Rekenkamer heeft in de Terugblik 2010 ook
gezegd dat de IND heeft voldaan aan de door de Rekenkamer geformuleerde randvoorwaarden
om uit klachten lessen te trekken voor het eigen functioneren. Met deze bevindingen
van de Rekenkamer zie ik geen enkele aanleiding om nog een bijzondere commissie
in te stellen.
 
 
 
 Mevrouw
 Broekers-Knol
 VVD
 
 Voorzitter. Ik dank de minister voor het antwoord. Het wetsvoorstel heeft
positieve punten naar het oordeel van mijn fractie: de ex-nunctoetsing en
de vier weken opvang na het afgewezen asielverzoek. Mijn fractie heeft nog
twee vragen aan de minister over de rust- en voorbereidingstermijn.
 De minister heeft gezegd dat met de status rechtmatig verblijf een bezoek
kan worden gebracht aan de advocaat in verband met de continuïteit van
de rechtshulp. Ik denk dat hij de kwaliteit van de rechtshulp bedoelt, want
daarover spreekt hij in de memorie van antwoord op pagina 13. Daar heeft hij
het niet over de continuïteit, maar over de kwaliteit van de rechtshulp.
 Er is toch een bepaald quotum aan hulp van de rechtshulpverlener die de
asielzoeker kan krijgen? Is dat inderdaad zo of kan de asielzoeker een onbeperkt
aantal contacten hebben met de advocaat en met de status rechtmatig verblijf
naar hem toe reizen? Anders gezegd, hoe vaak mag hij naar de advocaat reizen?
Moet de asielzoeker in de rust- en voorbereidingstermijn met de status rechtmatig
verblijf het telkens melden, als hij zich begeeft buiten het aanmeldcentrum?
Deze twee vragen zou ik graag nog beantwoord hebben door de minister.
 Tot slot moet ik toch de minister teleurstellen, als hij nu zou denken
dat de VVD-fractie het wetsvoorstel omarmt. Wij doen dat niet. Er zitten positieve
punten in, maar toch kunnen wij niet instemmen met het wetsvoorstel. Wij blijven
aanmerkelijke problemen hebben met de rust- en voorbereidingstermijn, omdat
die periode langer kan duren dan die zes dagen en vanwege de status rechtmatig
verblijf. Daar komt nog eens bij dat er een fictieve identiteit kan bestaan
voor degene die deze status krijgt. Daar hebben wij echt bezwaar tegen. Wij
zijn ook geen fan van het reizen door Nederland met die status.
 De minister heeft gezegd dat de driemaandentermijn van artikel 17, lid
1, van de Dublinverordening gaat lopen op het moment dat in de rust- en voorbereidingstermijn
blijkt dat er een Dublinclaim gelegd zou kunnen worden. Ook al is er dan nog
geen sprake van een ingediend asielverzoek, maar slechts van het voornemen
om asiel aan te vragen, desalniettemin gaat de Dublintermijn lopen. Ook dan
zien wij toch dat de minister gebruik maakt van een fictie: het voornemen
om asiel aan te vragen wordt gelijk gesteld met een ingediend asielverzoek.
Wij zien liever dat, wanneer iemand zich aanmeldt waarvan blijkt dat een Dublinclaim
gelegd kan worden, meteen wordt gestart met de procedure van acht dagen.
 
 
 
 Mevrouw
 Strik
 GroenLinks
 
 Voorzitter. Hartelijk dank voor de beantwoording. De antwoorden waren
informatief en deels verduidelijkend. Ook nog dank voor de schriftelijke beantwoording.
Wij blijven van mening verschillen over een paar punten, met name over de
implicaties van de verplichtingen die de richtlijnen ons opleggen. Ik hoop
dat we daarover op een nader tijdstip verder zullen spreken. Ik heb nog een
paar vragen die niet zijn beantwoord, en een paar vragen die voortkomen uit
het antwoord van de minister.
 Ik begin met het onderzoek dat in de rust- en voorbereidingstermijn kan
plaatsvinden. De minister noemde in eerste instantie vingerafdrukken en onderzoek
van documenten, en later vragen omtrent de reisroute. Artikel 69, tweede lid,
laat dat ook toe. Daarin staat namelijk: danwel de vraag of artikel 30, eerste
lid, kan worden toegepast. Alles wat je nodig hebt voor de vraag of je een
Dublinclaim kunt leggen, kun je al in de rust- en voorbereidingstermijn gaan
onderzoeken. Ik vraag me toch af of dat geen heel ruime start van de asielprocedure
zou zijn. Vragen naar de reisroute en de mogelijkheid van een Dublinclaim
zouden voldoende voorbereid moeten worden. Hoever wil de minister hierin gaan?
Moet ik bijvoorbeeld ook denken aan een Dublingehoor in de rust- en voorbereidingstermijn?
 Dan een vraag over de Schengengrenscode en de procedurerichtlijn. De minister
is van mening dat we verplicht zijn om de buitengrenzen zodanig te bewaken
dat daar niemand toegang toe krijgt. De Schengengrenscode geeft in de artikelen
3 en 13 uitdrukkelijk aan dat het onverlet laat de verplichtingen die we hebben
op grond van het asielrecht. Bij de toegangsbeslissing moeten we asielzoekers
dus op een andere manier behandelen. Natuurlijk moet je de procedurerichtlijn
samen met de Schengengrenscode zien. Niet voor niets rept de procedurerichtlijn
over grensprocedures waarvan duidelijk is dat je mensen na vier weken detentie
in elk geval moet doorlaten naar de gewone procedure. Dat geeft juist een
extra bevestiging van het feit dat de Schengengrenscode ons niet oplegt om
mensen eindeloos aan de grens in detentie te houden, als er een asielverzoek
is ingediend.
 De uitvoering van de nieuwe wet staat of valt natuurlijk met een juiste
signalering, en met de werkhouding om geen enkel risico te nemen op een onzorgvuldige
toepassing. Bij de geringste twijfel moeten mensen uit de kwetsbare groepen
dus worden doorgezonden. Bij twijfel gewoon niet doen. Erkent de minister
dit, zeker nu we nog starten met deze procedure, en zeker nu het amv-beleid
nog volop in bespreking is? Volgens de ex ante uitvoeringstoets is slechts
sprake van een beperkte verschuiving in aantallen. Tegelijkertijd biedt dit
voor de regering wel de mogelijkheid om heel veel mensen af te doen in de
achtdagenprocedure. Dat betekent voor iedereen een snelle nadergehoorprocedure. Je zou kunnen zeggen dat dat wel een grote verschuiving is.
Er is volgens de minister nu veel planktijd in de OC-procedure. Je zou ook
kunnen zeggen dat die OC-procedure juist ruimte biedt voor de rechtshulpverlener
en de asielzoeker om actief met de behandeling bezig te zijn, en dat juist
de periode in de RVT meer een planktijd is. Asielzoekers moeten daar wachten
tot de IND begint, en dan heeft de rechtshulpverlening juist minder tijd.
De minister zegt geen nieuw criterium te gaan hanteren, maar dat bestrijd
ik. Nu gaat het om de vraag of iemand in de 48 uursprocedure wordt genomen.
Dat doen we alleen maar als we denken dat we dat binnen 48 uur kunnen doen.
Nu wordt iedereen al in behandeling genomen, en er wordt bekeken of we in
acht dagen een beslissing kunnen nemen. In die zin is een soort afbakening,
iets van houvast, namelijk dat dat alleen in een beperkt aantal zaken gebeurt,
verdwenen.
 Naar ons idee is artikel 39 heel duidelijk, zeker als het wordt uitgelegd
in het kader van het unierecht: er moet schorsende werking worden geboden,
niet aan het beroep, maar wel aan de voorlopige voorziening. Je mag niet iemand
al uitzetten als de voorlopige voorziening nog niet is behandeld. Dat is staand
beleid dat in de vreemdelingencirculaire is opgenomen. Vindt de regering dat
voldoende implementatie? Zou dat niet moeten worden geregeld in het Vreemdelingenbesluit?
 Met betrekking tot de opvang zullen wij zorgvuldig nagaan of de piketregeling
voldoende soelaas biedt om ervoor te zorgen dat niemand buiten de opvang valt.
Wij blijven van mening dat het geen juiste toepassing is van de opvangrichtlijn.
Ik hoop dat de rechter zich daarover uitspreekt. Dan zullen we het recht zijn
loop moeten laten. Maar dit is wel een van de punten, naast dat van de zorgvuldigheid,
die bij een evaluatie veel aandacht moeten krijgen. Er is na drie jaar in
een evaluatie voorzien, wat voor ons aan de lange kant is. Kunnen we op de
hoogte worden gehouden, bijvoorbeeld na een jaar, van de wijze waarop de asielprocedure
werkt? Zo kunnen we zien of bijstelling nodig is.
 
 
 
 Mevrouw
 Meulenbelt
 SP
 
 Voorzitter. Ik dank de minister hartelijk voor de serieuze beantwoording
van alle zorgen en vragen die uit de verschillende fracties naar voren zijn
gekomen. Het zal hem niet zijn ontgaan dat heel veel daarvan gelijkluidend
is, al is de taal waarin wordt gesproken niet altijd hetzelfde. Ik heb heel
goed gehoord dat een deel van de zorgen door de minister worden gedeeld. Of
we het eens zijn over de oplossingen is een andere vraag. Dat zal vooral blijken
in de toekomst.
 Ik vind het nog steeds bijzonder spijtig dat voor de Schipholzaak niets
beters te regelen valt voor de 800 mensen per jaar die in feite niet in detentie
vastgehouden zouden moeten worden, en die een betere opvangprocedure verdienen.
Ik vind drie jaar wachten totdat daar betere gebouwen voor zijn erg lang voor
de zaak waar het om gaat. Ik heb heel goed gehoord dat de minister heel serieus
kijkt naar de bijscholing en de kwalificatie van alle mensen die werkzaam
zijn in de procedure. Ook daarbij zullen we zien of het voldoende werkt. De
toetssteen die voor mij nu geldt, is dat ik uit de alternatieve opvang te
vaak hoor dat daar vrouwen worden opgevangen die uiteindelijk toch toestemming
krijgen om te blijven, nadat er een beter dossier is ingeleverd. Dat zal voor
mij de toetssteen blijven, samen met een betere bijscholing van het personeel
en de huidige procedure. Wanneer weer blijkt dat te veel mensen door de mazen
zijn geglipt die later moeten worden toegelaten, weten we dat verbetering
noodzakelijk is.
 Over het recht op opvang en de rechters die vier weken hebben: ik hoop
dat het op deze wijze gaat lukken. Ik vind het onacceptabel als mensen voordat
er een uitspraak is van de rechter geen opvang zouden hebben. Dat zal ook
een toetssteen worden voor de toekomst. Ik vind drie jaar wachten op een evaluatie
te lang. Voor een aantal zaken is het duidelijk dat je er langer ervaring
mee moet hebben om te weten hoe het werkt, maar er zijn allerlei onderdelen
waarvan zeker binnen drie jaar kan worden vastgesteld dat die correctie behoeven.
Ik weet zeker dat de groepen die nu bezig zijn met opvang en met ondersteuning
van asielzoekers, inclusief de asieladvocaten, erg hun best zullen doen om
tussentijds te rapporteren, wanneer zij vaststellen dat er nog steeds zaken
niet gaan zoals de bedoeling was.
 Verder vind ik het nog steeds jammer dat er geen normaal toezicht komt
op de IND, ook al doet die nog zo zijn best en ook al wordt er goed omgegaan
met de klachten. Het is jammer, omdat juist nu een nieuwe periode aanbreekt
waarin het belangrijk wordt om te bekijken of de IND het aankan. Als blijkt
van niet, hoeft dat niet per se de schuld van de IND te zijn. Alleen al het
constateren dat er zaken niet goed gaan, kan een reden zijn om te besluiten
de capaciteit uit te breiden of andere maatregelen te nemen. Ik blijf het
dus spijtig vinden dat er geen onafhankelijk toezicht is. Ik vind wel dat
wij er buitengewoon serieus over gesproken hebben en dat in ieder geval de
intenties niet erg uiteenlopen, al is de een er wat optimistischer over en
de ander wat pessimistischer. Dit verschil blijft voorlopig wel bestaan.
 
 
 
 Mevrouw
 Meurs
 PvdA
 
 Voorzitter. Ook namens onze fractie spreek ik mijn dank uit voor de uitgebreide
antwoorden van de minister. Ik ben blij dat hij onderkent dat de principes
van zorgvuldigheid, doelmatigheid en kwetsbaarheid steeds tegen elkaar moeten
worden afgewogen en dat voor die kwestie geen finaal antwoord bestaat. Ik
vind wel dat hij in zijn beantwoording heeft laten zien dat die principes
ook bij hem in goede handen zijn.
 Ik heb nog een paar korte vragen. De eerste vraag heeft betrekking op
de duur van de rust- en voorbereidingstijd. In mijn bijdrage heb ik gesproken
over een logistiek ventiel. De minister heeft in zijn antwoord enigszins mijn
standpunt onderschreven door uiteen te zetten hoe dat gebruikt wordt. Ik ben
blij met de opmerking van de minister: wij houden de verlenging zo kort mogelijk.
Hij heeft echter ook gezegd dat er sprake kan zijn van een onverwachte toename
en dat er dan een "beleidsmatige reactie" aan de orde is. Ik ben benieuwd
wat de minister daar precies mee bedoelt. Bedoelt hij dat er uitbreiding van
capaciteit zal plaatsvinden, zodat er van uit mag worden gegaan dat de periode,
ook al is die niet gelimiteerd, kort blijft? Voor mijn fractie is het in ieder
geval van belang dat wij niet een lange rust- en voorbereidingstijd krijgen,
omdat wij dan het paard achter de wagen spannen, of misschien
juist ruim voor de wagen.
 Wij hebben ook gesproken over wat er wel en niet gebeurt in de rust- en
voorbereidingstijd. Ik dacht dat ik het begrepen had, totdat de discussie
begon over de feitelijke reisroute in het kader van de Dublinclaim. Ik wil
van de minister weten of ik het goed begrepen heb. Als ik het goed begrijp,
kan er in de rust- en voorbereidingstijd wel een Dublinclaim aan de orde zijn
en ter verificatie een navraag worden gedaan naar de feitelijke reisroute:
niet meer en niet minder. In dit verband is de Dublinverordening van toepassing
bij aangevraagd asiel, dus al tijdens de rust- en voorbereidingstijd. Het
lijkt me goed om dat door de minister bevestigd te krijgen.
 Vervolgens is er gesproken over het medisch advies. Wij zijn nog niet
helemaal gerustgesteld wat betreft de kwaliteiten en de manier waarop dat
feitelijk zou plaatsvinden. Dat zowel MAPP als Pharos nauw betrokken is bij
de aanbesteding stemt in ieder geval enigszins gerust. Het is belangrijk om
ervaring op te doen en dat, zoals door mevrouw Meulenbelt is aangegeven, als
er veel aandacht wordt besteed aan de bij- en nascholing van degenen die een
medisch advies moeten geven, er dan hopelijk over voldoende kwaliteiten beschikt
zal worden om dat medisch advies zodanig vorm te geven dat de psychische en
lichamelijke problemen tijdig aan het licht komen.
 Ik spreek mijn dank uit voor de toelichting over de uitbreiding van de
algemene procedure. Het is duidelijk dat het om heel specifieke situaties
gaat en dat die uitbreiding slechts bij uitzondering ook daadwerkelijk wordt
toegepast.
 Voorts heb ik nog behoefte aan een toelichting ten aanzien van het punt
van de opvang. Daarover hebben wij in verschillende bewoordingen gesproken.
Op dit punt zou ik graag een bevestiging van de minister krijgen. Begrijpen
wij de minister goed dat met een toegewezen voorlopige voorziening door de
rechter en met het vermijden van onomkeerbare besluiten een asielzoeker met
deze wijziging de facto wordt opgevangen, totdat er een uitspraak van de rechter
is? Zal dat feitelijk de situatie zijn? Ik verzoek de minister om dat te bevestigen,
zodat ik zeker weet dat wij dezelfde taal spreken.
 Tot slot kom ik bij het punt van de evaluatie. Ik kan mij voorstellen
dat er pas over drie jaar een evaluatie mogelijk is omdat je pas na een zekere
periode goed inzicht krijgt in hoe het verloopt. Toch sluit ik mij graag aan
bij de oproep van mevrouw Meulenbelt en mevrouw Strik om een vorm te vinden
voor een voortgangsrapportage over een jaar, zodat wij wellicht in de Kamer
met elkaar van gedachten kunnen wisselen over de punten die vandaag ter sprake
zijn gekomen, met name over de tijden en het overschrijden van de termijnen
en over de wijze waarop het medisch onderzoek wordt verricht. Op basis daarvan
kunnen wij bezien hoe het werkelijk loopt. Ik verzoek de minister om een reactie
daarop.
 
 
 
 De heer
 Van de Beeten
 CDA
 
 Voorzitter. Ik dank de minister voor zijn beantwoording. Mevrouw Albayrak
kan trots op haar voormalige collega-bewindspersoon zijn wat betreft de verdediging
van haar wetsvoorstel.
 Ik heb nog wel een enkele opmerking en vraag. Ik zou graag nog willen
vernemen wat precies de status is van het verkrijgen van het document in juridische
zin. Is dat nu iets wat gewoon als een feitelijke handeling moet worden beschouwd
of iets wat vatbaar is voor bezwaar of beroep indien het verstrekken van het
document wordt geweigerd? Ik heb toch wel wat reden om daarover door te vragen
omdat de minister in zijn antwoord heeft aangegeven dat het denkbaar is dat
wanneer er sprake is van ernstige redenen gelegen in de sfeer van de openbare
orde, er besloten wordt om geen rust- en voorbereidingstijd toe te staan en
meteen de algemene procedure te starten. Ik vraag de minister dat nog wat
nader toe te lichten. Het kan bijvoorbeeld de vraag doen rijzen of iemand
niet nadrukkelijk aanspraak zou kunnen maken op toepassing van de rust- en
voorbereidingstijd en of dat niet een aanspraak is die in rechte gehonoreerd
zou moeten kunnen worden.
 In een interruptiedebatje hebben wij het al even gehad over de kwestie
van het medisch advies. Daarbij heeft de minister vastgesteld dat ik over
inlevingsvermogen beschik. Ik weet niet of ik dat als een positieve opmerking
van zijn kant moet beschouwen of dat hij enigszins verbaasd was daarover of
misschien zelfs een mengeling van beide. In ieder geval zijn het wij het in
belangrijke mate eens over het belang van dat medisch advies en over de wijze
waarop dat zou moeten werken in het kader van de procedure. Ik blijf wat moeite
houden met de gedachte dat het organiseren ervan zal worden aanbesteed. De
minister heeft gezegd dat daarbij niet gedacht moet worden aan een aanbesteding
zoals bij bouwwerken, maar vervolgens legt hij toch wel uit dat overeenkomstig
de lichte procedure alle regeltjes van de aanbesteding worden toegepast. Ik
zie ook wel een voordeel, in die zin dat op het moment dat het medisch advies
niet binnen de overheidsorganisaties berust, dit voor de asielzoeker een geruststellend
element is, maar het blijft toch een beetje merkwaardig.
 Dan het punt van de opvang. Ik sluit mij aan bij de vragen van mevrouw
Meurs daarover. Ik begrijp het nu zo dat de minister zegt dat de rechter er
helemaal geen uitspraak over behoeft te doen, ook niet in het kader van artikel
8:83 Algemene wet bestuursrecht, telefonische schorsing of anderszins, maar
dat de opvang geboden wordt totdat in het kader van de voorlopigevoorzieningprocedure
er een uitspraak ligt. Volgens de minister behoeft dat niet in de wet geregeld
te worden; hij zegt dat bij deze behandeling toe. In feite zegt hij: weliswaar
staat het niet in de wet, maar zo zullen wij feitelijk handelen. Akkoord,
dat is dan een toezegging van de kant van de regering. Ik blijf er overigens
bij dat als een opvolgende bewindspersoon de IND een aanwijzing geeft om daar
anders mee om te gaan, de advocatuur dat via de weg van artikel 8:83 Awb wel
degelijk kan afdwingen.
 Tot slot de kwestie van de evaluatie en de monitor. Ik sluit mij ook op
dit punt aan bij hetgeen mevrouw Meurs heeft gezegd. Zelf heb ik welbewust
niet gesproken over een evaluatie na een jaar, maar over een soort, zoals
mevrouw Meurs het noemde, voortgangsrapportage in het kader van de monitor
die toch al regelmatig aan de Tweede Kamer wordt verstrekt. Het gaat dan als
het ware om een compilatie van ervaringsgegevens over de toepassing van de
wet over een jaar. Ik dring er bij de minister op aan dat toe te zeggen.
 
 
 Ik dank mevrouw Broekers-Knol en mevrouw Meulenbelt voor het feit dat
zij, bij afwezigheid van de bode, het katheder met de microfoon
op de tafel van de minister hebben geplaatst. Hun optreden was buitengewoon
slagvaardig.
 
 
 
 Minister
 Hirsch Ballin
 
 Voorzitter. Ik dank de beide leden van uw Kamer, die zo vriendelijk zijn
geweest dit meubelstuk zijn vereiste plaats te geven, voor hun inlevingsvermogen.
 
 
 Zoals u ziet zijn de leden multi-inzetbaar.
 
 
 
 Minister
 Hirsch Ballin
 
 Dat brengt mij als vanzelf, na zo veel generositeit, ook van mevrouw Broekers,
op een verzoek aan haar om nog meer generositeit te betrachten door niet,
zoals zij zojuist deed, reeds vóór het antwoord in tweede termijn
tot een conclusie te komen over het wetsvoorstel, maar de mogelijkheid open
te houden dat mijn antwoord in tweede termijn haar fractie nog tot andere
gedachten zal brengen, want ik heb de indruk dat er niet zo veel is dat ons
scheidt.
 Mevrouw Broekers heeft haar zorg geuit over een paar, maar dan ook slechts
een paar, punten waardoor de rust- en voorbereidingstermijn verkeerd zou kunnen
worden benut. Ik kan haar zeggen dat precies de punten die zij aansnijdt,
laten zien – dat was ook de strekking van het antwoord dat ik zojuist
heb gegeven aan het adres van andere leden van deze Kamer – dat de rust-
en voorbereidingstermijn heel zinvol en functioneel bepaald is. Als wij erin
slagen in een vroeg stadium met de medische beoordeling te beginnen, past
dat in de algemene doelstelling van de asielprocedure die ik aan het begin
van mijn antwoord heb omschreven. Met de status rechtmatig verblijf bedoelen
wij niet een bijzonder soort verblijfsvergunning, maar doen wij wel recht
aan het gegeven dat het verboden is om mensen wegens het aanvragen van asiel
hun vrijheid te benemen. Dat is een verplichting die op Europees niveau op
ons rust.
 Mevrouw Broekers spreekt de zorg uit dat er vanuit deze situatie zou kunnen
worden gereisd en illegaal verblijf zou kunnen worden gevonden. Ik heb in
antwoord op punten die door anderen naar voren zijn gebracht al aangegeven
waarom de Schipholsituatie een bijzondere is. Wij zouden natuurlijk over ons
doel heen schieten als wij ten aanzien van alle plaatsen waar asielverzoekers
voor hun asielverzoek naartoe gaan een vrijheidsbeperking zouden toepassen.
Ik hoop dat mevrouw Broekers ook wil laten wegen dat wij op dit punt gebonden
zijn aan verplichtingen die wij met overtuiging op ons hebben genomen in het
kader van de Europese en internationale rechtsorde, waarmee wij het goede
evenwicht hebben gevonden.
 
 
 
 Mevrouw
 Broekers-Knol
 VVD
 
 Ik hoor de minister nu zeggen dat de status rechtmatig verblijf geen bijzondere
verblijfsvergunning is. In eerste termijn heb ik hem echter horen zeggen dat
de status rechtmatig verblijf een verblijfsvergunning is in de zin van de
Dublinverordening. Wat is het nu?
 
 
 
 Minister
 Hirsch Ballin
 
 Ik heb gesproken over de uitleg van het begrip "verblijfstitel" in de
Dublinverordening. Uiteraard zeg ik in tweede termijn niets anders dan ik
in eerste termijn gezegd heb. Ik hoopte even dat mevrouw Broekers in haar
interruptie andere gedachten naar voren wilde brengen, maar dat genoegen heb
ik niet gehad.
 Mevrouw Strik heeft een aantal punten onderstreept waar wij het zonder
meer over eens zijn. Ik ben blij dat dit naar voren is gebracht.
 Er zijn opmerkingen gemaakt over de reisroute in de rust- en voorbereidingstermijn.
In de stukkenwisseling met de Kamer heb ik duidelijk uiteengezet dat in de
rust- en voorbereidingstermijn onderzoek in het kader van de Dublinverordening
zal kunnen plaatsvinden. Dat is een beperkt onderzoek, waarbij het gaat om
enkele basale vragen over de reisroute. Dat volgt ook uit de Dublinverordening.
Deze enkele basale vragen, die door de Vreemdelingenpolitie zullen worden
gesteld, zijn niet te vergelijken met het door de IND te houden eerste verhoor,
waarbij veel uitvoeriger wordt ingegaan op de reisroute en de identiteit.
 De punten die mevrouw Strik naar voren heeft gebracht over detentie aan
de grens vormen in feite de keerzijde van hetgeen mevrouw Broekers naar voren
bracht. Ik hoop dat mijn antwoord op dit punt verhelderend was. Als mevrouw
Strik zegt dat de Schengengrenscode niet verplicht tot toegangsweigering en
detentie van asielzoekers, moet ik het natuurlijk met haar eens zijn, maar
van belang is dat de Schengengrenscode toegangsweigering en detentie van asielzoekers
ook niet uitsluit, zolang het refoulementverbod wordt gerespecteerd. Op die
basis hebben wij de door mij toegelichte regeling getroffen.
 Het ac-criterium is in de nieuwe situatie niet anders dan het huidige
criterium, want alleen het moment van beoordeling is verschoven. In de huidige
situatie kan dat plaatsvinden op elk willekeurig moment in de 48 uursprocedure
en in de nieuwe situatie in beginsel pas na het indienen van de correcties
en aanbevelingen. Dat is dus een verschuiving van het moment, maar geen ander
criterium.
 Ik probeer kort maar toch duidelijk genoeg te zijn over de overige punten
die mevrouw Strik naar voren heeft gebracht, wetend dat haar eigen reisroute
op dit moment een aanvang dient te nemen. Ik heb de overtuiging dat wij beargumenteerd
een goede uitleg hebben gegeven aan de procedure- en de opvangrichtlijn. Natuurlijk
kan alles onderworpen worden aan het oordeel van de rechter, maar hier is
precies en zorgvuldig over nagedacht. Naar ik hoop heb ook ik de vereiste
precisie betracht bij de schriftelijke en mondelinge beantwoording op dit
punt.
 Met deze aantekening mogen wij naar mijn mening constateren dat de verschillen
van inzicht zich beperken tot de punten waar de toekomst meer helderheid over
zal geven. Dat zal ook bij de evaluatie over drie jaar aan de orde komen.
Ik zeg alvast toe, ook aan mevrouw Meurs en mevrouw Meulenbelt, dat wij de
Kamer op de al door mij geschetste manier periodiek zullen informeren over
de ervaringen die met de nieuwe wetgeving worden opgedaan, via de rapportage
die naar de Tweede Kamer gaat en die ook de Eerste Kamer bereikt in de reguliere
stukkenstroom.
 Mevrouw Meulenbelt is ingegaan op de situatie op Schiphol. Natuurlijk
moet de nieuwbouw nog komen. Wij doen in de gegeven situatie het maximale
om de verbeteringen in de asielprocedure zo veel mogelijk ook op Schiphol
in te voeren. Het gaat dan onder meer om aspecten als de medische onderzoeken
die daar in gang kunnen worden gezet en de toegang tot de rechtshulp.
 Ik ben blij met de positieve beoordeling die over het wetsvoorstel als
geheel doorklonk in de bijdrage van mevrouw Meulenbelt in tweede termijn.
 Voorts is gevraagd naar de mogelijke abrupte veranderingen in de instroom
van verzoeken, de wijze waarop daar qua capaciteit mee moet worden omgegaan
en hoe kan worden voorkomen dat er een ongewenste verlenging van de termijnen
optreedt.
 Mevrouw Meurs vroeg wat ik dan precies bedoelde met de beleidsmatige reactie.
Dat vergt uiteraard een beoordeling van de aard van die toename: wat is er
aan de hand? Als geweld, een intern conflict of de wisseling van een regime
plotseling leidt tot een instroom van asielzoekers, dan is dat iets anders
dan wanneer wij te maken hebben met een op grote schaal voorkomende frauduleuze
praktijk. Ik verwijs naar het feit dat de toenmalige staatssecretaris van
Justitie indertijd heeft moeten constateren dat fraude met vingerafdrukken
plaatsvond, waarbij vingerafdrukken onbruikbaar werden gemaakt. Dat is een
ander soort situatie. Beoordeeld moet dan ook worden of het landenbeleid adequaat
is in de situatie die zich voordoet. Verder moet worden bekeken hoe de capaciteit
kan worden aangepast. Het is echter ook mogelijk dat inderdaad een beleidsmatige
aanpassing nodig is. Dat vereist voldoende snelheid van reactie en een zekere
buffer in de capaciteit voor de behandeling. Gelet op de financiële aspecten
van eindeloos groot maken, zal een goede afweging tussen flexibiliteit en
budgettaire beheersbaarheid moeten worden gemaakt. Dat hebben wij de afgelopen
jaren ook gedaan. De reactie zal dus afhangen van de analyse van de instroomontwikkeling.
 Mevrouw Meurs heeft verder een aantal punten van overeenstemming gemarkeerd.
Ik kan deze het beste van mijn kant bevestigen. Daar hoef ik dus niet afzonderlijk
op in te gaan.
 
 
 
 Mevrouw
 Meurs
 PvdA
 
 De minister bevestigt dus ook mijn uitleg van de opvang?
 
 
 
 Minister
 Hirsch Ballin
 
 Dan moet mevrouw Meurs even iets specifieker zijn.
 
 
 
 Mevrouw
 Meurs
 PvdA
 
 Ik had een kleine samenvatting gemaakt van het antwoord van de minister
op de vraag tot wanneer opvang wordt geboden. Daarin heb ik gesteld dat het
erop neerkomt dat asielzoekers worden opgevangen totdat de rechter een uitspraak
doet. De minister heeft in zijn beantwoording verwezen naar "geen onomkeerbare
besluiten" en naar het treffen van een voorlopige voorziening. Ook de heer
Van de Beeten heeft gevraagd naar een bevestiging van de situatie. Wij hebben
hier met elkaar van gedachten gewisseld over de vraag hoe het nu eigenlijk
zit met de opvang mocht het onverhoopt voorkomen dat de rechter om allerlei
redenen niet binnen vier weken een uitspraak kan doen.
 
 
 
 Minister
 Hirsch Ballin
 
 Ik zou "geen onomkeerbare stappen" niet gelijk willen stellen aan opvang.
Dat punt is inderdaad ook door de heer Van de Beeten genoemd. Wat wij uiteraard
moeten en zullen doen, is rekening houden met de vereisten die voortvloeien
uit de Europese regels op dit terrein en met de vereisten van adequate rechtsbescherming.
Dat betekent dat er rechtmatig verblijf is en dat er een vorm van opvang of
onderdak is, uiteraard in de rust- en voorbereidingstermijn in de algemene
asielprocedure. Als die eindigt in een inwilliging, dan gaat men naar de centrale
opvang tot de uitplaatsing. Als die overgaat in de verlengde procedure, ontstaat
een situatie waarop ik straks terugkom. Als de algemene asielprocedure leidt
tot een afwijzing, dan geldt de vertrektermijn van vier weken. Dat leidt niet
tot een rechtmatig verblijf, maar wel tot opvang. Een beroep wordt in beginsel
behandeld in deze vier weken vanwege het spoedeisend belang. Daar ben ik schriftelijk
en vandaag ook mondeling op ingegaan. Dat beroep kan eindigen in vertrek.
Vertrek betekent ook einde opvang. Het kan ook zijn dat tot bewaring wordt
overgegaan. Bewaring is ook een vorm van onderdak, zij het geen vrije. Het
kan ook zijn dat de vrijheidsbeperkende locatie wordt toegepast. Dan geldt
opnieuw dat dit kan worden gevolgd door bewaring dan wel vertrek of einde
opvang.
 Wordt de verlengde asielprocedure toegepast en leidt die tot een afwijzing
en niet tot een inwilliging – op deze situatie ging ik net in –
dan geldt de vertrektermijn van vier weken. Er is dan geen rechtmatig verblijf,
maar wel opvang. Het beroep heeft schorsende werking. Na een beroep ontstaat
de situatie dat het verblijf op de vrijheidsbeperkende locatie eindigt in
hetzij bewaring hetzij in vertrek en einde opvang. Het kan ook zijn dat de
vreemdeling onmiddellijk vertrekt. Het kan ook zijn dat dan de vrijheidsbeperkende
locatie wordt toegepast.
 Wat ik zei over het niet ontstaan van een onomkeerbare situatie terwijl
een voorlopige voorziening wordt gevraagd, betreft de manier waarop bij een
goede toepassing van de regels steeds te werk wordt gegaan, opdat de rechter
aan wie een voorlopige voorziening wordt gevraagd, niet wordt gebruuskeerd
doordat intussen een onomkeerbare situatie wordt veroorzaakt.
 Ik hoop hiermee de vereiste precisie te hebben gegeven. Ik zou dit het
liefste in een schema hebben weergegeven, maar dat zullen wij in de voorlichting
inzake de toepassing van de regeling nog graag doen.
 De heer Van de Beeten heeft gevraagd of het al dan niet verkrijgen van
een document een aparte rechtshandeling is. In uitzonderlijke gevallen zal
geen rust- en voorbereidingstermijn kunnen worden toegepast. Dat heb ik ook
in eerste termijn gezegd. Dan is er ook geen document. Dat kan in beroep worden
mee getoetst met de beslissing op het asielverzoek. Hier staat echter geen
aparte rechtsgang tegen open.
 Ik hoop hiermee de vereiste duidelijkheid te hebben gegeven op het punt
van de regeling die is voorzien in dit belangrijke wetsvoorstel, ook wat betreft
de verhouding tot de rechtspraak.
 
 
 
 De heer
 Van de Beeten
 CDA
 
 Aan het slot van mijn tweede termijn heb ik gevraagd om over een jaar
een voortgangsrapportage te mogen ontvangen. De minister heeft in het voorbijgaan
tegen mevrouw Meulenbelt en mevrouw Meurs gezegd: volgt u maar de rapportage
aan de Tweede Kamer. Zoals de minister weet, zijn wij maar parttimepolitici.
Ik heb vandaag een hele batterij ambtenaren ons zien gadeslaan. Het moet dus
niet onmogelijk zijn om over een jaar een compilatie uit al die voortgangsrapportages
aan de Tweede Kamer samen te stellen, zodat wij op dat moment echt een overzicht
krijgen inzake de punten die wij hier naar voren hebben gebracht. Zo nodig
kunnen wij daarover dan met de minister van gedachten wisselen. Dat kan hij
ons vandaag echt wel even toezeggen.
 
 
 Ik zou daaraan toe willen voegen dat alle stukken die aan de Tweede Kamer
worden gestuurd, in principe ook naar de Eerste Kamer worden gestuurd. Ik
zou geen inbreuk willen plegen op de informatievoorziening aan de Eerste Kamer
ten gunste van de Tweede Kamer, en ook niet omgekeerd overigens. Ik wil de
minister in dat opzicht graag aansporen om de Eerste Kamer van dezelfde informatie
te voorzien als de Tweede Kamer.
 
 
 
 Minister
 Hirsch Ballin
 
 Ik heb de heer Van de Beeten uiteraard op alle punten goed willen bedienen.
Ik hoop dat dit ook gelukt is op het punt waarop hij precisie heeft gevraagd,
namelijk op het punt van opvang en dergelijke. Ik hecht bijzonder aan precisie
ook wat betreft de goede uitvoering van deze belangrijke wetgeving. Zijn enkele
opmerking dat hij het op prijs stelt dat de stukken de Eerste Kamer niet alleen
indirect bereiken, maar ook direct, is voor mij voldoende om hem toe te zeggen
dat deze voortgangsrapportages voortaan aan beide Kamers der Staten-Generaal
zullen worden toegestuurd. Ik zal ervoor zorgen dat daarmee ook wordt voldaan
aan de behoefte van de heer Van de Beeten om na een jaar inzicht te krijgen
in de uitvoering van deze wet.
 
 
 
 De heer
 Van de Beeten
 CDA
 
 Voorzitter. Dit is een misverstand tussen u en mij. Het was niet mijn
bedoeling om u aan te moedigen ons nog meer stukken te bezorgen dan wij toch
al moeten verwerken. Het gaat heel specifiek om het volgende. Kan de minister
over een jaar aan de hand van de rapportages, voor mijn part aan de hand van
de rapportages die hij aan de Tweede Kamer stuurt, in een enkelvoudige rapportage
aan de Eerste Kamer een compilatie verstrekken over de onderwerpen waarover
wij vandaag hebben gesproken? Excuus aan u, voorzitter, voor het misschien
ook door mij veroorzaakte misverstand.
 
 
 
 Minister
 Hirsch Ballin
 
 Ik zou haast in de verleiding komen om te zeggen dat wij na een jaar de
Kamer graag zullen voorzien van een rapportage over de uitvoering van deze
wet en dat wij die alleen maar in afschrift aan de Tweede Kamer doen toekomen.
Ik vrees echter dat ik dan weer andere problemen over mij afroep. Die rapportage
na een jaar zal dus beide Kamers der Staten-Generaal bereiken.
 Dan wil ik nog iets zeggen in reactie op de door mij zeer op prijs gestelde
openingswoorden van de heer Van de Beeten, zowel in eerste als in tweede termijn.
Hij memoreerde dat dit wetsvoorstel is voorbereid en in de Tweede Kamer is
verdedigd door mijn voormalige collega mevrouw Albayrak als staatssecretaris
van Justitie. Ik wil mij graag aansluiten bij die woorden van waardering.
Ik heb aan het begin van mijn antwoord in eerste termijn al gezegd dat ik
dit wetsvoorstel, dat onder de gezamenlijke verantwoordelijkheid van beide
bewindslieden van Justitie bij de Staten-Generaal aanhangig is gemaakt, zie
als een belangrijke en noodzakelijke verbetering van de asielprocedure. Het
is cruciaal om je te realiseren dat het een van de oogmerken is van het onderdeel
vreemdelingenrecht in het coalitieakkoord, waar ik ook veel waardering voor
heb. Met bewoordingen die parlementairhistorisch een zekere betekenis hebben,
zou ik daar haast aan toevoegen: al zeg ik het zelf. Ik ben blij dat dit wetsvoorstel
zo'n brede steun heeft gekregen, ook in deze Kamer. 
 Ik had de behandeling van dit wetsvoorstel heel graag samen met mijn vroegere
collega afgesloten, wetend hoezeer haar kundigheid en inspiratie van betekenis
zijn geweest voor de totstandkoming van deze regeling en voor het vooraf beoordelen
en inschatten van wat er nodig is voor een goede uitvoering van deze wetgeving.
De politieke gebeurtenissen hebben ertoe geleid dat ik straks – als
de Eerste Kamer dit wetsvoorstel aanvaardt – als enige het contraseign
zal plaatsen onder de tot stand gekomen wet. Ik doe dit uiteraard in het besef
van de opmerkingen die de heer Van der Beeten terecht heeft gemaakt over de
gezamenlijke verantwoordelijkheid van mijn vroegere collega mevrouw Albayrak
en mij voor de totstandkoming van deze, naar onze overtuiging, verbetering
van de asielprocedure.
 
 
 De beraadslaging wordt gesloten.
 
 
 Het wetsvoorstel wordt zonder stemming aangenomen.
 
 
 De aanwezige leden van de fractie van de VVD wordt conform artikel 121
van het Reglement van Orde aantekening verleend dat zij geacht willen worden
zich niet met het wetsvoorstel te hebben kunnen verenigen.
 
 
 De vergadering wordt van 17.55 uur tot 18.55 uur geschorst.