Voortzetting van de behandeling van: - het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafvordering in verband met de regeling van enige bijzondere bevoegdheden tot opsporing en wijziging van enige andere bepalingen (bijzondere opsporingsbevoegdheden) (25403); - het wetsvoorstel Partiële wijziging van het Wetboek van Strafvordering (herziening van het gerechtelijk vooronderzoek) (23251)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1998-1999, pag. 1479-1496

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

18-11-1998

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1998-1999

nr. 23, pagina 1479-1496

11-11-1998

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 25403Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 23251Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Voortzetting van de behandeling van: - het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafvordering in verband met de regeling van enige bijzondere bevoegdheden tot opsporing en wijziging van enige andere bepalingen (bijzondere opsporingsbevoegdheden) (25403); - het wetsvoorstel Partiële wijziging van het Wetboek van Strafvordering (herziening van het gerechtelijk vooronderzoek) (23251)Pagina 1479-1496
Lijst van ingekomen stukken (woensdag 11 november 1998)Pagina 1526-1527
Regeling van werkzaamheden (woensdag 11 november 1998)Pagina 1479-1479
Voortzetting van de behandeling van: - het wetsvoorstel Aanvulling van de Algemene wet bestuursrecht met een regeling over de behandeling van klachten door bestuursorganen (25837),en van: - de motie-Apostolou c.s. over de positie van de commissies voor de Verzoekschriften (25837, nr. 8)Pagina 1496-1498
Behandeling van: - het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafvordering in verband met de regeling van enige bijzondere bevoegdheden tot opsporing en wijziging van enige andere bepalingen (bijzondere opsporingsbevoegdheden) (25403); - het wetsvoorstel Partiële wijziging van het Wetboek van Strafvordering (herziening van het gerechtelijk vooronderzoek) (23251)Pagina 1455-1479
Voortzetting van de behandeling van: - het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van Koninkrijksrelaties (IV) voor het jaar 1999 (26200 IV)Pagina 1498-1508
Presentie en opening (woensdag 11 november 1998)Pagina 1455-1455
Behandeling van: - het wetsvoorstel Verklaring dat er grond bestaat een voorstel in overweging te nemen tot verandering in de Grondwet, strekkende tot het doen vervallen van de bepaling inzake de benoeming van de commissaris van de Koning en de burgemeester (25620)Pagina 1508-1526

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 98 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafvordering in verband met
de regeling van enige bijzondere bevoegdheden tot opsporing en wijziging van
enige andere bepalingen (bijzondere opsporingsbevoegdheden) (25403);het wetsvoorstel Partiële wijziging van het Wetboek
van Strafvordering (herziening van het gerechtelijk vooronderzoek) (23251).De algemene beraadslaging wordt hervat.De heer Vos (VVD):Voorzitter! Niemand weet precies waar men aan toe is bij het gebruik van
opsporingsmethoden. Dit gebrek aan normstelling heeft ertoe kunnen leiden
dat in Nederland op heel verschillende wijzen opsporingsmethoden worden ingezet.
Politie en justitie hebben langere tijd opsporingsmethoden kunnen gebruiken
zonder dat er een adequate normstelling aanwezig was.Dit is een citaat uit het rapport van de parlementaire enquêtecommissie
opsporingsmethoden, over de normeringscrisis. Het onderhavige wetsvoorstel
lost deze crisis grotendeels op, eindelijk. Er is een uitgebreid en zorgvuldig
proces van wetgeving aan voorafgegaan. Regering en parlement hebben zich intensief
ingezet. Uit het onderzoek van de parlementaire enquêtecommissie is
gebleken dat een te grote mate van vrijheid van opsporingsbevoegdheden voor
politie en justitie niet goed is. Deze leidt tot aantasting van de fundamenten
van onze rechtsstaat. Diverse voorbeelden zijn naar voren gekomen waarin langdurig
en kostbaar onderzoek is stukgelopen omdat de rechter uiteindelijk de opsporingsmethoden
niet rechtmatig achtte. Weg inspanningen, weg investeringen, weg boeven, die
aan de dans ontsnapten. Ramola is een bekend voorbeeld in dit kader. Politie
en justitie hebben er dus geen belang bij als het ware in het luchtledige
te opereren. Die vrijheid wordt immers duur betaald. Ook in de aanloop van
deze behandeling zijn er nog bedrijfsincidenten naar voren gekomen. Ik denk
hierbij aan de zaak-Julliet, waarbij de vraag aan de orde was of de officier
van justitie al of niet een deal met een verdachte had gesloten. De verdachte
zei dat hij een deal had gesloten, maar de officier zei dat hij geen deal
had gesloten. De rechter was ontstemd. Dit bedrijfsincident was niet voorgekomen
indien er adequate regelgeving was geweest.De enquêtecommissie heeft met haar aanbevelingen getracht het ravijn tussen wet en praktijk te overbruggen. Op de keper beschouwd
is in feite voor iedere in gebruik zijnde methode aparte regelgeving voorgesteld.
De Kamer heeft het leeuwendeel van deze voorstellen overgenomen. Het belang
van intensieve en degelijke opsporing heeft de aandacht gekregen die zij verdient,
en zal in de toekomst in de focus van de aandacht moeten blijven.Ook de reactie van politie en justitie op de aanbevelingen was uiteindelijk
opbouwend van aard. Eenieder die men spreekt en die zijn stem laat horen,
is ervan doordrongen dat er normering dient te komen. Wel is het signaal afgegeven
dat de voorstellen voor wetgeving te veel vertrouwen uitstraalden in de macht
van de wetgever en te weinig in het beoordelingsvermogen van politie en justitie,
ten gevolge van de te grote detaillering in de voorstellen van de enquêtecommissie.
Dit signaal is door de wetgever ontvangen.Voor ons ligt nu het ontwerp van wet. De VVD is hierover in grote lijnen
tevreden. Het komt evenwichtig tegemoet zowel aan de aanbevelingen van de
enquêtecommissie die de Kamer heeft overgenomen, als aan de signalen
uit de opsporingspraktijk. Politie en justitie dienen over voldoende slagkracht
te beschikken om de opsporing op effectieve wijze te kunnen uitvoeren. Daarnaast
dienen politie en justitie vanzelfsprekend hun bevoegdheden aan de wet te
ontlenen. Dit betekent onder andere dat er ruimte moet blijven voor nieuwe
ontwikkelingen en dat de eigen verantwoordelijkheid van de spelers in het
veld belangrijk moet blijven. Bovenal, en dat kan niet genoeg worden onderstreept,
heeft de rechtsstaat een deuk opgelopen en het vertrouwen in de rechtsstaat
moet worden hersteld. Het wetsvoorstel draagt hier in belangrijke mate aan
bij. In mijn navolgend betoog zal ik het wetsvoorstel vanuit de beoogde balans
tussen slagkracht en wettelijke verankering aan de orde stellen. Voordat ik
daartoe overga, wil ik nog twee opmerkingen plaatsen.Sinds de enquête valt nogal eens te horen van functionarissen van
politie en justitie dat zij een koudwatervrees vertonen; alsof er helemaal
niets meer zou kunnen. Vanuit menselijk oogpunt is die reactie begrijpelijk,
na alle aandacht die de media en de politiek aan het onderwerp hebben gegeven.
Ik wil expliciet uitdragen dat er feitelijk geen reden is voor koudwatervrees.
Het tegendeel is eerder het geval. Het wetsvoorstel biedt een degelijke wettelijke
basis voor alle opsporingsmethoden die thans in zwang zijn. Rechercheurs en
officieren van politie verwerven vaste grond onder de voeten om hun zaken
op te kunnen bouwen en ook te kunnen scoren. Vanuit die invalshoek acht de
VVD het ook belangrijk dat het wetsvoorstel inzake deals met criminelen snel
door de Kamer wordt behandeld. Er blijft immers altijd een markt voor uitwisseling
van informatie en gunsten. Het algemeen belang is ermee gediend dat dit zorgvuldig
wordt gereguleerd.Tot besluit van deze inleiding moet het mij van het hart dat het ons allen
hier veel waard zou zijn als Maarten van Traa ook bij deze behandeling aanwezig
was geweest. Zonder twijfel zou zijn kritiek niet mals zijn geweest. Hij schuwde
het allerminst om heftige kritiek te uiten op wat de leden van de enquête
deden en hoe zij functioneerden. Er is met regelmaat flink over veel onderwerpen
gesproken. Ik heb hem echter leren kennen als iemand met zuivere intenties
en met een onmiskenbaar goed gevoel voor humor, zodat het uiteindelijk prettig
was om samen aan die grote zaak te werken.Voorzitter! Ik snij eerst het onderwerp proactief opsporen aan. Georganiseerde
criminaliteit blijft een groot gevaar voor onze samenleving. Het is al vaak
benadrukt. Tijdens de enquête was de focus vooral gericht op de handel
in de soft- en harddrugs. Er doen zich inmiddels ook andere ernstige vormen
voor, zoals mensensmokkel. Maar ook andere sectoren blijken gevoelig te zijn
voor de georganiseerde criminaliteit. Ik noem de gokbranche, de horeca en
zelfs, zoals bleek uit een van de eerste debatten met de minister, de piraterij
in de cd's. Die cd-handel blijkt uiterst lucratief te zijn en zendt een lokroep
uit naar georganiseerde criminelen.Typerend voor deze criminaliteit is dat het gaat om voortdurend in het
verborgene beramen en plegen van misdrijven. Soms duurt het lange tijd voordat
duidelijk wordt dat door een bepaalde constructie verscheidene strafbare feiten
worden begaan. Het gaat dan wel vaak om ernstige feiten en complexe samenwerkingsverbanden.
De opsporing daarvan is zeer lastig. Het gaat niet om de vraag of een verdachte
een strafbaar feit begaan heeft. In eerste instantie dient een complex van
feiten en omstandigheden in kaart te worden gebracht. Er dienen aanvoerlijnen
te worden onderzocht. De logistiek moet worden bepaald. De spelers in het
veld moeten worden geselecteerd. Pas dan kan de vervolging zich richten op
de eigenlijke daders. De enquête heeft dit probleem onderkend en de
Kamer heeft die aanbevelingen ook onderstreept. Door de enquêtecommissie
is bepleit gebruik te maken van een criterium om de proactieve opsporing in
te bedden, dat het volgende inhield. Je mag proactief opsporen als er een
redelijk vermoeden is van te plegen strafbare feiten die door hun ernst of
het georganiseerd verband ernstige inbreuk op de rechtsorde opleveren.Voorzitter! Het wetsvoorstel hanteert een scherper criterium dan door
de enquête is voorgesteld, namelijk een redelijk vermoeden op grond
van feiten en omstandigheden dat in georganiseerd verband ernstige misdrijven,
als omschreven in artikel 67, worden beraamd of gepleegd, die gezien hun aard
of de samenhang met andere misdrijven die in dat georganiseerde verband worden
beraamd of gepleegd, een ernstige inbreuk op de rechtsorde opleveren. Aldus
staat in het wetsvoorstel het criterium centraal dat er een relatie moet zijn
met het georganiseerde verband. Eerdere sprekers hebben dat ook aan de orde
gesteld. Het voorstel van de enquêtecommissie zegt: ernstige feiten,
inbreuk op rechtsorde of ernstige feiten in georganiseerd verband.Het korpsbeheerdersberaad heeft zich bezorgd geuit over het criterium.
Gevreesd wordt dat het niet of nauwelijks mogelijk zal zijn criminele carrières
van zich ontwikkelende groepen jonge criminelen te volgen. De VVD deelt die
zorg. Preventief optreden blijft uiterst belangrijk. Men is niet van de ene
dag op de andere dag georganiseerd drugscrimineel. Men doet ervaring op met
middelzware en lokale criminaliteit. Het is een groeiproces en men komt van
kwaad tot erger. De maatschappij heeft er belang bij als gaande die ontwikkeling,
halverwege de schaar wordt gebruikt om te voorkomen dat de situatie erger
wordt. In de nota naar aanleiding van het verslag heeft de minister gepoogd de
zorg van de korpsbeheerder, die de VVD gedeeld heeft, weg te nemen door te
wijzen op de politieregisters als bron van informatie. Die verwijzing is natuurlijk
terecht. Toch blijft de twijfel knagen. De VVD denkt bijvoorbeeld aan een
zich ontwikkelende criminele organisatie, bijvoorbeeld op het terrein van
de autodiefstal. Stel dat een aantal mensen zich licht georganiseerd wil bezighouden
met het regelmatig stelen van auto's of een illegale loterij wil opzetten.
Die groep zou in Zwolle kunnen beginnen, vervolgens in Den Haag kunnen opereren,
daarna in een andere plaats en zo door het hele land gaan. Op die manier ontwikkelt
zich een vorm van organisatie. De VVD hecht eraan dat zo'n licht georganiseerde
groep aangepakt kan worden en de ontwikkeling ervan in de kiem kan worden
gesmoord.Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):Waarom denkt u dat de situatie die u nu beschrijft, niet valt onder de
reikwijdte van artikel 5?De heer Vos (VVD):Ik verzoek de minister mijn vraag te beantwoorden. Mijns inziens is de
oplossing gelegen in een nadere beschrijving van het georganiseerde verband.
De woordvoerder van D66 heeft daar ook op gewezen.Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):In dat idee kan ik mij vinden. Ik wijs er wel op dat het verkennend onderzoek
ook een mogelijkheid is.De heer Vos (VVD):Maar daarmee brengt men de sector als zodanig in kaart.Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):Jawel, maar als je concrete aanwijzingen hebt dat een groep criminele
activiteiten aan het ontwikkelen is, kan men artikel 5 gebruiken. Ik ben het
met u eens dat de omschrijving duidelijker kan. Als de concrete aanwijzingen
er niet zijn en je hebt toch het idee dat het om een gevoelige branche gaat,
kun je een verkennend onderzoek uitvoeren.De heer Vos (VVD):Het verkennend onderzoek kan inderdaad gebruikt worden. Daarmee kan men
nagaan hoe een sector werkt. Men richt zich dan nog niet op de criminele activiteiten
in de sector, maar op de gevoelige plekken in de sector. Hoe werkt de beurs?
Hoe werkt de milieubranche? Aan de hand van het onderzoek kan men besluiten
dat er reden is om verder te gaan. Ik wijs nu echter op iets anders. Er is
een gedachtesprong: er is niets en ineens heeft men te maken met georganiseerde
criminelen. Ineens ontdekken we dat zich een organisatie heeft gevormd. Wat
moeten we doen voordat het zover is? Dit probleem breng ik onder de aandacht
van de minister. Ik kan mij voorstellen dat de minister mijn zorgen wegneemt
door zich nader uit te laten over de interpretatie van georganiseerd verband.
Als 'georganiseerd verband' te interpreteren is en niet volkomen gefixeerd
is, kan ik mij voorstellen dat de opportuniteit en de subsidiariteit –
je mag nooit met een kanon op een mug schieten – eraan kunnen bijdragen
dat ook als men te maken heeft met een vager georganiseerd verband, nog opsporingsmethoden
te hanteren zijn waarvan de aanwending niet het schieten met een kanon op
de mug is. Die methoden zouden wel kunnen inhouden dat preventief opgetreden
wordt en dat men voorkomt dat men op een bepaalde dag ineens moet constateren:
daar is een soepel georganiseerde organisatie die heel moeilijk te pakken
is.Voorzitter! Ik kom vervolgens te spreken over de schandaalmethoden. Met
name het gebruik van de schandaalmethoden heeft vele burgers de ogen geopend.
Pas toen het IRT zich begon bezig te houden met het doorlaten van soft- en
harddrugs en met criminele infiltranten, hoorde je als lid van de enquêtecommissie
van derden: daar is iets aan de hand, wat daar gebeurd is, is schokkend. Toen
begon er iets te spelen. De schandaalmethoden hebben dan ook voor de meeste
ophef zorggedragen.Voorzitter! Ik steek in op de eerste schandaalmethode, namelijk het doorlaten.
Het doorlaten van soft- en harddrugs blijft een extreme uitwas. Constatering
van de mate waarin het zich heeft voorgedaan, leidt bijna tot verstandsverbijstering.
Het toezicht van politie en justitie bleek volledig ontoereikend. De functionarissen
die zich hiermee bezig hebben gehouden, hebben bijna cellulair geopereerd.
Namens de VVD onderstreep ik nog eens dat het oordeel van de Kamer dat voor
het doorlaten het muizengaatje openblijft, eveneens het VVD-standpunt is.
Daarop komen we nu niet terug. Voor de VVD blijft het standpunt dat het doorlaten
per richtlijn moet worden geregeld, echter niet begrijpelijk, gelet op de
betekenis van de enquête en ook de duidelijke uitspraak die de Kamer
daarover heeft gedaan. De argumentatie die daarbij is gehanteerd, is ook niet
overtuigend. Richtlijnen kunnen flexibeler zijn, maar we willen juist geen
flexibiliteit als het gaat om de schandaalmethoden, het doorlaten. We willen
enige rigiditeit. We willen dat het doorlaten bijna niet kan en dat er alleen
maar een muizengaatje is.Er wordt betoogd dat de besluitvormingsprocedure veel waarborgen kent,
dat de minister er ook in een incidenteel geval bij betrokken wordt en dat
hij uiteindelijk de Kamer zal informeren. Nu is het altijd prima als de minister
de Kamer zo breed mogelijk informeert; dat blijf ik onderstrepen. Jaarverslagen
over het gebruik van methoden acht ook de VVD van belang. Toch moet de vraag
worden opgeroepen in hoeverre de minister en de Kamer zich moeten bezighouden
met operationele gevallen waarin over doorlating van drugs wordt besloten.
Het komt mij niet onredelijk voor dat politie en justitie zelf de veldverantwoordelijkheid
dragen als het gaat om de aanwending van methodes en dat slechts in een uiterst
gering percentage zaken de minister mede de veldverantwoordelijkheid in operationele
zin overneemt.De heer Rouvoet (RPF):De heer Vos zegt dat het muizengaatje, dus de route via het college, moet
blijven bestaan.De heer Vos (VVD):Ik propageer dat niet, maar het is een politieke realiteit.De heer Rouvoet (RPF):Oké, daar zijn wij het over eens. Er zijn echter twee mogelijkheden,
want er zijn op dat punt twee amendementen ingediend. Je kunt zeggen dat deze
route voor alle door te laten spullen moet kunnen gelden. Je kunt ook zeggen
dat echte rotzooi, dus echt gevaarlijke en schadelijke spullen zoals radioactief
afval, nooit mag worden doorgelaten. Daarover heb ik een amendement ingediend
dat aansluit bij de motivering van de enquêtecommissie.
In beide gevallen blijft de route via het college overeind. Wat is uw oordeel
daarover?De heer Vos (VVD):Ik vind het moeilijk om nu te reageren op concrete voorbeelden, want als
wij het ene voorbeeld noemen, komen wij ook weer op andere voorbeelden. De
Kamer heeft besloten dat het doorlaten slechts in uitzonderlijke gevallen
kan worden gehanteerd. Als het aan mij ligt, vinden die uitzonderlijke gevallen
nooit plaats. Maar de mogelijkheid wordt in theorie opengelaten. Er is natuurlijk
een hele range aan variëteiten bij het doorlaten. Het doorlaten van harddrugs
moet echt niet of nauwelijks gebeuren, dus liever niet. Bij het doorlaten
van cd's kan ik mij bijvoorbeeld een rekkelijker benadering voorstellen.De heer Rouvoet (RPF):Precies. Dat ligt niet zo ver van wat in mijn amendement is opgenomen.
Wij hoeven niet in de casuïstiek te treden, maar mijn vraag is wel of
u meent dat uit een oogpunt van de volksgezondheid of de veiligheid schadelijke
en gevaarlijke stoffen ook in uitzonderlijke gevallen kunnen worden doorgelaten?
Het kan daarbij om harddrugs, een partij wapens, semtex of radioactief afval
gaan; het kan van alles zijn. Mogen dit soort gevaarlijke of schadelijke zaken
volgens u worden doorgelaten of niet?De heer Vos (VVD):De VVD vindt dat het uitgangspunt in de wet moet worden verankerd en dat
de uitwerking daarvan in andere modaliteiten kan plaatsvinden. Het uitgangspunt
is het verbod op doorlaten. De aanpassingen daarop moeten nog nader onderwerp
van overleg zijn. Het heeft geen zin om nu in structuren te praten.De heer Rouvoet (RPF):Dat is een misverstand, want wij spreken nu over de wetstekst die dezer
dagen moet worden vastgesteld. Er zijn twee amendementen ingediend. Het amendement
van de PvdA stelt dat het muizengaatje via het college open moet blijven,
ongeacht de voorwerpen waarover wij spreken. Mijn amendement stelt dat dit
muizengaatje in ieder geval niet open mag blijven voor zaken die schadelijk
of gevaarlijk zijn voor de volksgezondheid of de veiligheid. Wij moeten dat
nu met elkaar afspreken, want nu stellen wij de wetstekst vast. Beide amendementen
hebben betrekking op het artikel waarin het uitgangspunt van het verbod op
doorlaten is opgenomen. De uitwerking van beide amendementen verschilt natuurlijk
wel degelijk. Ik meende in u een medestander te hebben gevonden.De heer Vos (VVD):Toch gaat mijn sympathie uit naar het amendement dat van de zijde van
de PvdA geïnitieerd is. Naast de voorbeelden die u genoemd heeft, zijn
er namelijk ook nog andere voorbeelden te noemen die even verwerpelijk zijn.
Als je er nu twee voorbeelden uit licht, sluit je misschien niet uit dat even
verwerpelijke doorlatingen wel mogen. Als je uw amendement a contrario uitlegt,
houdt dat in dat andere zaken wel mogen worden doorgelaten. Je kunt dit dan
ook beter in een flexibeler vorm van regelgeving opnemen, als je het uitgangspunt
maar in de wet zet.De heer Rouvoet (RPF):Nu maakt u het zichzelf moeilijker dan nodig is, want in mijn amendement
noem ik geen voorbeelden. Ik sluit daarmee juist aan bij de formulering 'schadelijk
of gevaarlijk voor veiligheid of volksgezondheid' uit het door de Kamer aangenomen
beslispunt 52, waar ook de naam van de VVD-fractie onder staat. Die term is
nu losgelaten in het amendement-Kalsbeek. Het is duidelijk dat de aanduiding
'schadelijk of gevaarlijk' een hele range betreft. Daar kun je geen redenering
a contrario aan ophangen. Je zegt gewoon: dat is rotzooi en dat willen wij
niet meer. Dat hebben wij namelijk in de enquête geleerd. Ik had gehoopt
dat de VVD ook tot zo'n ferme uitspraak zou kunnen worden gebracht.De heer Vos (VVD):Ik voel veel inhoudelijke sympathie voor het standpunt dat u nu verwoordt,
maar vanwege een structurele benadering en de wettelijke structuur ging mijn
voorkeur uit naar het amendement van de PvdA-fractie. Wellicht kunnen wij
de discussie continueren als wij de reactie van de minister op dit punt hebben
gehoord.Doorlaten blijft in ieder geval mogelijk. Het blijft dus ook mogelijk
dat de criminelen die zich daarmee bezighouden, politie en justitie proberen
te corrumperen. Een voorbeeld van de dilemma's waarin politie en justitie
kunnen komen te verkeren, is het volgende. Wat moet er gebeuren als een gestuurde
informant, die vaak waardevolle informatie oplevert, plotseling bij politie
en justitie meldt dat er morgen een vrachtwagen uit Spanje aankomt waarin
soft- of harddrugs worden vervoerd? Wat moet de politie in zo'n geval doen?
Moet zij direct de minister informeren of moet zij het waardevolle contact
proberen te handhaven, zodat ook de volgende criminele informatie kan worden
verkregen? Als wij spreken over richtlijnen, is naar mijn oordeel de kans
aanwezig dat de politieambtenaar bewust sneller de neiging zal voelen om de
informatie van die informant minder serieus te nemen en te zeggen: 'Hij zegt
wel dat hij gaat doorlaten, maar hij doet het waarschijnlijk niet, laat het
dan maar gaan, dan behoeven wij niemand hierover te informeren en houden wij
het contact in stand.' Voor dit soort gevallen moet in de hoofden van politie-
en justitieambtenaren staan dat het hier niet een richtlijn betreft die soepel
kan worden geïnterpreteerd, maar een wettelijk verankerde verbodsbepaling.
De verleiding om soepel te reageren op dergelijke informatie van informanten
moet worden beteugeld.Een burgerinfiltrant is een man of vrouw die op verzoek van de politie
en justitie tegen de criminelen zegt: 'Ik heb de douane plat en als je bij
mij komt, trek ik een container door de douane heen en gaat de zon gloren
en komen de financiën eraan, dus doe het via mij.' Dat ging ook fantastisch,
zoals wij hebben gezien. De criminele burgerinfiltrant had enorm veel handel.
In de praktijk bleek de sturing van die criminele burgerinfiltrant, die vaak
ook een financieel belang had bij de criminele activiteiten, zeer moeizaam
te zijn. Lichtte hij nu het pootje van de criminelen of het pootje van de
overheid? Wij hebben sterk de neiging gehad te veronderstellen dat hij het
pootje van de overheid ook lichtte. Achteraf bezien, is het concept van die
criminele burgerinfiltrant ook zeer naïef gebleken. Er bestond immers
geen enkele zekerheid dat die criminele burgerinfiltrant tot de kring van
de getrouwen van de oppercrimineel zou doorgroeien en dat uiteindelijk de
oppercrimineel, klopjes op de schouders gevend, bij de criminele
burgerinfiltrant zou aankomen met de opmerking 'zoveel coke dat je voor mij
hebt binnengebracht, fantastisch', waarna de politie de man kon pakken. De
veronderstelling dat de criminele burgerinfiltrant zou groeien naar een status
van een bevriende relatie van de oppercriminelen, is een fata morgana.Het is mij ook opgevallen dat bij deze methode ontzettend weinig is geleerd
van de ervaringen in het buitenland. Ik wijs in dit verband op de aanpak door
de FBI van de maffia in New York. Medio 1980 heeft men daar succes gehad met
het aanpakken van de raad van bestuur van maffiafamilies. Men heeft daarbij
gebruik gemaakt van een FBI-infiltrant, Joe Pistone geheten, alias Donny Brasco.
Betrokkene heeft jarenlang een ingewikkeld dubbelleven geleid als loopjongen
voor de Gambinofamilie. Op een bepaald moment was hij zo ver gegroeid als
infiltrant, dat hij een 'made man' zou worden, dat wil zeggen een officiële
maffioos. De FBI heeft hem toen teruggetrokken. Als gevolg daarvan heeft de
maffia alle contactpunten van die FBI-agent vermoord. De FBI heeft naar aanleiding
van deze ervaring besloten dat het concept van een groei-informant heel moeilijk
is en eigenlijk niet meer gebruikt mocht worden. Had men maar over de grenzen
gekeken, had men maar eens gevraagd naar de ervaringen in Engeland en Amerika,
dan was de IRT-affaire nooit ontstaan. Daarom onderstreep ik het belang van
internationale samenwerking in dit verband. Men moet leren van elkaars ervaringen.
Bevordert de minister die internationale ervaringen?Het kabinet is van mening dat in beginsel niet met criminele burgerinfiltranten
moet worden gewerkt. De voorgestelde artikelen 126w en 126x maken echter geen
onderscheid tussen criminele en niet-criminele burgerinfiltranten. Aldus kan
er sprake zijn van een soort sluipende aanvaarding van criminele burgerinfiltratie.
Hoe staat de minister tegenover de gedachte dat de wettelijke constructie
eerder faciliërend dan beperkend kan zijn, als het gaat om de inzet van
criminele burgerinfiltranten? Wanneer de wet, zij het beperkt, een mogelijkheid
biedt, kan het makkelijker worden die mogelijkheid op te rekken en er gebruik
van te maken. Hoe voorkomt de minister dat de criminele burgerinfiltrant in
het hok blijft en alleen door het muizengaatje eruit kruipt? De VVD is geen
voorstander van de criminele burgerinfiltrant. Wij zien dat het hier gaat
om een zeer dubieuze groep mensen. In het kader van de Zandvoortse kinderpornozaak
bleek ook weer dat een van de hoofdverdachten – wanneer ik althans de
krantenberichten mag geloven – langdurig informant is geweest in een
groot aantal kinderpornozaken. Het gaat om een groep mensen die slecht betrouwbaar
is, weinig juiste normen en waarden heeft, heel gemakkelijk met de politie
meewerkt of zichzelf op crimineel vlak begeeft.De heer Rouvoet (RPF):Voorzitter! De heer Vos zegt dat de VVD geen voorstander is van de inzet
van de criminele burgerinfiltrant. Dat is in confesso. Maar wat betekent het
feit dat je vaak heel moeilijk een onderscheid kunt maken tussen een gestuurde
informant enerzijds en een infiltrant anderzijds? Ik denk even aan het amendement
van collega Rabbae en het feit dat de meeste ingezette burgerinfiltranten,
zoals de bevinding van de enquêtecommissie was, een criminele achtergrond
hebben. Dat is deze week nog eens bevestigd door hoofdcommissaris Van Hoorn.
Wat betekent dat voor het standpunt van de heer Vos ten aanzien van burgerinfiltratie,
zoals dat nu in de wet is vastgelegd?De heer Vos (VVD):Ik heb de zorg uitgesproken dat de wijze waarop het nu in de wet is vastgelegd,
faciliërend kan werken om toch weer meer gebruik te gaan maken van criminele
burgerinfiltranten. Ik bedoel daarmee: meer dan de Kamer besloten heeft en
meer dan de regering ondersteund heeft. Ik ben daar bezorgd over. De minister
kan morgen mijn zorg wellicht enigszins wegnemen, maar ik deel de zorg die
de heer Rouvoet in zijn vraag waarschijnlijk aanstipt.De heer Rouvoet (RPF):Ik heb die aarzeling ook nog en ik heb die ook verwoord. Laten wij daarom
niet proberen om elkaar vast te pinnen. Maar bent u het met mij eens dat wij,
wanneer wij de bevoegdheid tot inzet van een burgerinfiltrant regelen, het
in de praktijk grosso modo over criminele burgerinfiltranten hebben? De vraag
is of je, als je dat niet wilt, dan de bevoegdheid tot het inzetten van een
burgerinfiltrant in de wet moet opnemen.De heer Vos (VVD):Doordat de artikelen 126w en 126x een onduidelijk onderscheid maken tussen
de informanten en de criminele burgerinfiltranten, is daar een probleem.De heer Rabbae (GroenLinks):Voorzitter! Voor alle duidelijkheid: is de VVD nu voor of tegen het gebruik
maken van een burgerinfiltrant?De heer Vos (VVD):De VVD onderstreept de politieke realiteit die eerder in de Kamer is vastgelegd,
dat de criminele burgerinfiltrant zomin mogelijk gebruikt moet worden, maar
dat ook hier het muizengaatje overeind blijft.De heer Rabbae (GroenLinks):Wij hebben dus twee muizengaatjes? Een voor het doorlaten en een voor
de burgerinfiltrant.De heer Vos (VVD):Dat hebben we gezamenlijk zo besloten.De heer Rabbae (GroenLinks):Nee, dat heeft u gedaan, samen met andere collega's. Ik ben niet verantwoordelijk
voor het muizengaatje van het doorlaten noch voor dat van de infiltratie.De heer Vos (VVD):Ik begrijp u.Voorzitter! Ik steek door op het onderscheid tussen informanten en infiltranten.
Zoals allen hier wellicht weten, schrijft het recept voor het vangen van georganiseerde
criminelen voor: verzamel zoveel mogelijk informatie van bronnen liefst zo
dicht mogelijk bij de veronderstelde crimineel; veredel die informatie en
zoek dan weer nieuwe informatie. In de praktijk blijken burgers om wat voor
persoonlijke reden dan ook bereid te zijn de politie van informatie te voorzien.
De politie kan daar echter niet blind op varen. Die informatie moet zorgvuldig
worden gecontroleerd. Een belangrijk winstpunt van de parlementaire enquête
is dat de sluier van geheimzinnigheid over het gebruik van informanten en
infiltranten is weggevallen. Niet alleen de Criminele inlichtingendienst houdt
zich daar meer mee bezig, ook de tactische recherche en de
officier van justitie dragen verantwoordelijkheid. Het gebruik van informanten
en infiltranten blijft noodzakelijk voor de opsporing. Toch is het nodig nog
een aantal aspecten van deze methode nader te belichten. In het wetsvoorstel
wordt de positie van de burgerinformant en de burgerinfiltrant gescheiden
geregeld. Het is de vraag of dit wettelijk onderscheid aansluit bij de weerbarstige
opsporingspraktijk. Stel je voor dat een informant in een criminele groepering,
bijvoorbeeld een drugsorganisatie, wordt gevraagd de illegale loten te halen.
Het weigeren van een dergelijk verzoek wekt niet alleen verbazing, maar ook
achterdocht, met alle risico's van dien. Om die reden zullen dergelijke verzoeken
moeilijk geweigerd kunnen worden. Mijn collega van D66 sprak over een moord,
ik heb het over het zich eerder voordoende voorbeeld van een informant, zijnde
niet crimineel, die gevraagd wordt om een kleine criminele activiteit te verrichten
en er strafrechtelijk bij kan worden gelapt.Blijkens het wetsvoorstel kunnen kleine hand- en spandiensten in een aantal
gevallen worden beschouwd als pseudo-koop of -dienstverlening. Het is onduidelijk
of dit is bedoeld om de overgang van informant naar infiltrant geleidelijk
te laten verlopen. In dat geval zou bijvoorbeeld de meewerkende bonafide boekhouder
zijn positie als informant kunnen behouden. Waarschijnlijk voelt hij er niets
voor als infiltrant door het leven te gaan en daarmee onder een zwaarder regime
te vallen. Mijn fractie verzoekt de minister duidelijkheid te verschaffen
over het onderscheid tussen informant en infiltrant en het middengebied van
het verrichten van kleine hand- en spandiensten en pseudo-koop.Ik stap nu over op een onderwerp waarover ik een amendement heb ingediend,
namelijk de afschermingsprocedure. Zoals gezegd, maakt het wetsvoorstel een
einde aan de tweedeling van enerzijds het opsporingsonderzoek in een geheime,
gesloten fase en anderzijds een tactische fase. Personen die in het verleden
werden afgeschermd omdat zij uitsluitend sturingsinformatie verschaften, blijven
in het nieuwe wetsvoorstel niet langer buiten schot. Ook zij kunnen genoopt
worden in het getuigenbankje plaats te nemen. Met betrekking tot criminele
informanten staat dat uitgangspunt boven twijfel verheven. Er zijn echter
ook mensen uit de legale wereld die willen meewerken aan de bestrijding van
georganiseerde criminaliteit. De VVD-fractie is bezorgd of de bereidheid van
bijvoorbeeld de accountant blijft bestaan indien tevoren geen toezegging kan
worden gedaan over de geheimhouding van de identiteit van betrokkene.De minister-president heeft op zijn eigen manier het punt van de geheimhouding
van de identiteit in geweldszaken aan de orde gesteld, maar dat is in feite
hetzelfde probleem. Met het wetsvoorstel wordt enigszins op die zorg ingespeeld.
De rechter-commissaris kan op een wijze die vergelijkbaar is met de regeling
inzake de bedreigde getuige, maatregelen nemen opdat bijvoorbeeld bij het
horen van een politieambtenaar de identiteit van diens informant of informatie
over de gebruikte opsporingstechniek geheim blijft.Voorzitter! De methode als zodanig is voor de VVD ietwat verwrongen. Stel
je voor dat een informant zich bij de politie heeft gemeld en heeft gezegd:
ik moet en zal om diverse redenen geheim blijven. Dan moet de officier uiteindelijk
aan de rechter-commissaris vragen: ik heb informatie van iemand waarvan ik
niet weet wie het is. Je mag hem ondervragen, maar vertel mij niet wie het
is. Vertel het ook niet aan de verdachte en ook niet aan zijn raadsman. Voorzitter!
Dat is een gekunstelde constructie om de identiteit van betrokkene geheim
te houden. Een belangrijk punt is ook de grote onzekerheid. De vraag of de
rechter-commissaris bereid is het verzoek van de informant om geheimhouding
van zijn identiteit te volgen, wordt tijdens het verhoor gesteld. Men is al
iemand aan het verhoren en dan moet de rechter-commissaris besluiten of hij
de identiteit moet prijsgeven.In dit verband kom ik eerst terug op het onderscheid tussen sturingsinformatie
en bewijsmateriaal. Op bladzijde 28 van de nota naar aanleiding van het verslag
verklaart de minister dat het contract met een informant meestal is gericht
op het verkrijgen van informatie in ruime zin. De informatie hoeft niet per
se per definitie bruikbaar te zijn als bewijsmiddel in een strafzaak. Het
kan ook voorkomen dat het gaat om sturingsinformatie over de richting van
een onderzoek. Stel je voor dat de vriendin van de drugscrimineel zich bij
de politie meldt en zegt dat haar ex-vriend een schurk is. Daarnaast heeft
een informant zich bij de politie gemeld. Hij heeft gehoord dat in een bepaalde
horecagelegenheid de bewuste meneer vaak over bruin- en witgoed praat, terwijl
hij niet in de wasautomatenbranche zit. Dan voegt de informatie van de vriendin
van de crimineel heel weinig toe, maar zij onderstreept toch dat er wellicht
reden is om onderzoek te verrichten. Je kunt je afvragen of in al die gevallen
altijd op het punt van de identiteit van de informant risico moet worden gelopen.Vervolgens verklaart de minister op bladzijde 29 dat de officier een zeer
reële inschatting kan maken van de kans dat de identiteit van de informant
op enig moment in het geding komt. Uiteraard houdt de zittingsrechter het
eindoordeel, maar de officier is kennelijk in staat sturend op te treden en
een goede inschatting te maken van de beantwoording van de vraag of hij de
informatie van een informant bewijstechnisch nodig heeft. Waar ik naartoe
wil, is dat het gebruik van informatie van informanten onmisbaar is. Indien
zij direct of indirect bijdragen aan bewijsmateriaal, dient de mogelijkheid
te bestaan om verklaringen op de zitting te toetsen. In dat geval dient de
informant in beginsel met naam en toenaam zijn of haar verklaring te bevestigen.
Het is echter niet nodig dat alle informanten, ook zij die vage sturingsinformatie
geven, het risico lopen dat op enig moment hun identiteit wordt prijsgegeven.
De officier zal de gelegenheid moeten hebben met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid,
mits getoetst door rechter-commissaris en zittingsrechter, daarover sluitende
afspraken met een informant te maken. Als dat niet kan gebeuren, bestaat de
niet geringe kans dat deze bronnen van sturingsinformatie opdrogen.Alles overwegend, heeft de VVD de voorkeur voor de afschermingsprocedure
die door de parlementaire enquêtecommissie is voorgesteld. Deze houdt
in dat een officier voordat hij zijn procesdossier klaarmaakt, zijn stukken
aanreikt aan de rechter-commissaris en vraagt of bepaalde stukken, waaruit
bijvoorbeeld de identiteit van de informant blijkt, wellicht
geheim kunnen blijven. De officier heeft zelf een inschatting gemaakt van
het bewijsmateriaal. De rechter-commissaris geeft als het ware een soort voorwas
van de wijze waarop rechters erover denken. De officier kan dan zijn zaak
opmaken en afwegen: de rechter-commissaris vindt dat ik de identiteit van
de betrokkene wel moet prijsgeven, wat doe ik ermee, ik breng de zaak wel
of niet voor of ik haal die man helemaal uit mijn bewijsplaatje.Het wetsvoorstel regelt als structuur dat het zwaartepunt in zeer belangrijke
mate bij de officier ligt. Ik denk dat de methode die de enquêtecommissie
heeft voorgesteld, mits getoetst door de rechter-commissaris, dat zwaartepunt
bij de officier houdt. Hij maakt zelf zijn procesdossier op en vraagt aan
de rechter-commissaris of er wellicht naar zijn oordeel pijnpunten in zitten.
Hij kan de rechter-commissaris gebruiken als een controle op zijn eigen inschatting.
Zelfs blijft de optie open om de zaak niet te laten voorkomen, al naar gelang
het oordeel van de rechter-commissaris. Uiteraard houdt de zittingsrechter
altijd het eindoordeel. Ik spreek over een situatie waarin de officier met
aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid afspraken maakt.De heer Dittrich (D66):Voorzitter! Hoe moet het nu als de officier van justitie dat voorlegt
aan de rechter-commissaris en deze zegt dat dit beter buiten het dossier gehouden
kan worden? Op dat moment weet de advocaat dat nog niet. Wanneer de rechter-commissaris
in de voorfase die beslissing heeft genomen, wordt hij dan in de ogen van
de advocaat van de verdachte niet een verlengstuk van de officier van justitie?De heer Vos (VVD):Ik denk dat de officier van justitie het oordeel van de rechter-commissaris
kan gebruiken om zijn zorgvuldigheid strakker op de lijn te brengen. Het blijft
echter een onafhankelijk oordeel van een rechter-commissaris of het procesdossier
toereikend is. Hij behoort ook een proces-verbaal op te maken over de vraag
of hij het verzoek van de officier kan volgen. Je kunt nooit met 100% zekerheid
iemands identiteit afschermen. Dat moet ook niet.De heer Dittrich (D66):Moet dan de rechter-commissaris aan de advocaat van de verdachte vragen
wat hij ervan vindt, om zich een volledig oordeel te kunnen vormen? Moet hij
die twee meningen tegen elkaar afwegen en dan de knoop doorhakken? In uw opvatting
legt de officier van justitie het bij de rechter-commissaris en hij neemt
die beslissing. Zo bouwt u toch een onevenwichtigheid in strafproces in?De heer Vos (VVD):Ik verwijs naar de wijze waarop het gerechtelijk vooronderzoek geopend
wordt en de wijze waarop de telefoontap is georganiseerd. De procedure die
hierbij wordt gevolgd, is ook niet op tegenspraak georganiseerd. De officier
vraagt aan de rechter een oordeel, waarop uiteindelijk bij de zittingsrechter
kritiek kan worden uitgeoefend.De essentie van mijn betoog is dat ruimschoots gebruik moet kunnen worden
gemaakt van informanten en met name van niet-criminele informanten. Deze leveren
lang niet altijd bewijsmateriaal op, maar ook heel vaak sturingsinformatie.
De officier is volgens de minister in staat een scheiding te maken. Daarbij
past iets meer zekerheid over de vraag of de identiteit moet worden prijsgegeven.De visie van de enquêtecommissie luidde dat de politionele infiltratieteams
onvoldoende capaciteit hebben om alle onderzoeken te kunnen inwilligen. De
commissie is van oordeel dat deze teams uitgebreid dienen te worden. De sturing
en controle van infiltratieteams is goed. De commissie is voorstander van
een landelijk gecoördineerde inzet van politie-infiltranten. Het kabinet
kon zich in dat uitgangspunt vinden. Ook de Raad van hoofdcommissarissen sloot
zich aan bij de opvatting van de parlementaire enquêtecommissie terzake.De VVD heeft de indruk dat de Afdeling nationale coördinatie politie-infiltratie
als coördinator op de juiste lijn zit. Met name haar nieuwe programma
Focus, dat op alle mogelijke fronten moet inspelen op de risico's, is hoopgevend.
Toch wil ik bij dezen een oproep doen om niet te lichtvaardig te denken over
politiële infiltratie. Dat blijft een zeer riskant opsporingsmiddel.
Het gaat daarbij om risico's voor de integriteit van de ambtenaar en om fysieke
risico's. Hij of zij begeeft zich immers in een crimineel milieu. Deze waakzaamheid
geldt extra indien de infiltrant langdurig in het milieu verkeert.Terzijde kom ik nog even terug op mijn FBI-voorbeeld van Joe Pistone alias
Donny Brasco. Dat is een zaak die van alle kanten beschreven is: door de man
zelf, door de maffia, door de FBI en door wetenschapsmensen. Toen het uur
der waarheid aanbrak en hij bij de rechter kwam en te horen kreeg dat hij
moest getuigen, twijfelde hij of hij uiteindelijk wel zou getuigen. Hij twijfelde,
omdat de maffia inmiddels vergaande dreigementen had geuit aan hem en aan
zijn familie. Er was een moordcontract op hem afgesloten. Toen was men dus
op het punt aanbeland dat een langdurige infiltratie bijna geen succes zou
gaan opleveren. Uiteindelijk heeft de politie-infiltrant wel getuigd en nog
steeds schijnt hij met regelmaat te moeten verhuizen, omdat het moordcontract
niet is ingetrokken. Tijdens de infiltratie was hij ook nauwelijks in staat
op enigerlei wijze een normaal leven te leiden en zich met zijn familie te
bemoeien.Bijzondere aandacht verdient in dit verband de methode van het direct
afluisteren. Als je de methode van direct afluisteren hanteert, kun je wellicht
voorkomen dat je moet besluiten tot politie-infiltratie of moet besluiten
tot het sluiten van deals met criminelen. Als je direct afluisteren afzet
tegen die methode, dan is het een betrekkelijk risicoloze methode waarmee
de rechtsorde, de fysieke veiligheid en de integriteit van betrokkenen minder
gevaar lopen.Met name het direct afluisteren in woningen is een relatief veilig en
daardoor ook effectief middel bij de bestrijding van georganiseerde criminaliteit.
In het verleden heeft dat middel zijn waarde bewezen bij de onderzoeken naar
de absolute top van criminele organisaties. Een goed voorbeeld is het Amerikaanse
onderzoek naar de baas der bazen, de capo di capi: het hoofd van de Gambinofamilie
Paul Castellano. In zijn huis op Long Island was onder zijn keukentafel een
bug geplaatst. Het was zijn gewoonte om iedere week criminele werkbesprekingen
in de keuken te houden en juist op die plek leverde de bug een 'mer à
boire' aan informatie op. De VVD wil bevorderen dat het direct afluisteren bij de afweging van de
ernstigheidsgraad van methoden voor het hanteren van politie-infiltratie en
voor het hanteren van deals komt. Direct afluisteren, ook in woningen, is
minder ernstig en minder gevaarlijk dan politie-infiltratie en het sluiten
van deals met criminelen. Vandaar dat ik een amendement heb ingediend dat
beoogt om het, met inachtneming van de waarborgen die er toch al in staan,
vanaf de delictsnorm van zes jaar mogelijk te maken dat er direct wordt afgeluisterd
als iemand verdacht wordt van betrokkenheid bij een criminele organisatie.De heer Rouvoet (RPF):Voorzitter! Er ontstond vandaag naar aanleiding van het amendement van
de heer Rabbae ook al een discussie over de lijn van de parlementaire enquêtecommissie.
Realiseert de heer Vos zich dat hij met dit voorstel afwijkt van het standpunt
van de parlementaire enquêtecommissie over het direct afluisteren in
een woning? Daar moest dan namelijk acht jaar of meer op staan. Dat is bij
beslispunt 21 ook niet door de Kamer via moties gewijzigd. Dat ligt er dus
nog steeds. En ik heb ook niet gehoord dat er iets in die richting zou komen
na het werkbezoek aan New York. De heer Vos doorbreekt dus op dit punt de
consensus tussen de enquêtecommissie, de Kamer en het kabinet. Dan is
de vraag gerechtvaardigd of hij zich er rekenschap van gegeven heeft dat hij
zich daarmee verwijdert van die standpunten.De heer Vos (VVD):De enquête vond bijna drie jaar geleden plaats. Sindsdien is mij
uit diverse bronnen gebleken – zowel buitenlandse als lokale bronnen –
dat het direct afluisteren een methode is die schoon en zonder veel risico's
veel informatie oplevert. Ik ben tot het besef gekomen dat wij, tegen de achtergrond
van de ernstigheidsgraad van opsporingsmethoden, maar beter eerder kunnen
besluiten om direct af te luisteren dan voor andere methoden te kiezen. Ik
tracht met behulp van het amendement de minister een uitspraak hierover te
ontlokken. Ik zou willen bevorderen dat dit middel gemakkelijker kan worden
toegepast dan wij in het verleden hebben overwogen. Dat realiseer ik mij heel
goed.De heer Rouvoet (RPF):Het gaat mij om het evenwicht in het debat. Vandaar dat het mij gepast
lijkt om op te merken dat de heer Vos op dit punt geen voorbehoud maakte of
voetnoot aanbracht bij het enquêtestandpunt, terwijl wij ook toentertijd
op de hoogte waren van de manier waarop deze methode werkt.De heer Vos (VVD):Ik had toen geen enkele reden om een voorbehoud te plaatsen. U weet zelf
hoe het is gegaan: de informatie die nadien is verschenen, wijst op veel succes
bij het hanteren van deze opsporingsmethode. Toen had ik geen aanleiding voor
een voetnoot, maar nu wil ik propageren dat de methode gemakkelijker kan worden
gebruikt.De heer Dittrich (D66):Voorzitter! Het is interessant om de discussie tussen oud-commissieleden
aan te horen over de vraag waarom zij een paar jaar geleden geen voetnoten
hebben geplaatst, maar ik wil het volgende vragen. Vindt de heer Vos niet
dat hij heel gemakkelijk over het aspect van privacy heen stapt? Het recht
op privacy in het eigen huis wordt genoemd in de Grondwet. Wij maken een uitzondering
op dit recht omdat wij georganiseerde criminelen onder bepaalde omstandigheden
in hun eigen woning willen kunnen afluisteren. De minister stelt voor om dit
alleen mogelijk te maken bij verdenking van misdrijven waar acht jaar of meer
voor staat en stelt daarnaast nog enkele andere eisen. De heer Vos zwakt dit
weer af. Mijn conclusie is dat de VVD gemakkelijker inbreuk wil maken op de
privacy. Wat heeft de heer Vos gebracht tot de indiening van zijn amendement,
behalve de geraadpleegde bronnen waarnaar hij verwijst?De heer Vos (VVD):Het hanteren van politie-infiltranten, dus het sturen van infiltranten
naar een groep criminelen om met hen te praten, informatie te verzamelen en
die door te sturen, is ook een ernstige inbreuk op privacy. Het direct afluisteren
gaat wat betreft de inbreuk op privacy even ver. Dan kies ik voor de methode
die het minste risico oplevert voor politie-infiltranten, van wie wij vragen
om een bijna onmogelijke klus te klaren, en voor de samenleving als geheel.De heer Dittrich (D66):U kiest voor het minste risico voor de samenleving als geheel, maar dit
hangt weer af van de manier waarop je kijkt naar het recht op privacy van
de burger. De burger moet weten dat hij in beginsel niet thuis door de overheid
afgeluisterd kan worden, tenzij daar heel erge dingen gebeuren. U zwakt dit
echter af.De heer Vos (VVD):Voorzitter! De heer Dittrich veralgemeniseert het te zeer. Ik zie dit
binnen het kader van de diverse randvoorwaarden die verbonden zijn aan het
direct afluisteren in woningen. Ik maak de afweging dat je beter eerder direct
kunt afluisteren dan een politie-infiltrant sturen of een deal met een crimineel
maken.Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):De heer Vos wil de methode van het direct afluisteren in de woning gemakkelijker
kunnen inzetten. Hij stelt daarom voor om het strafmaximum voor de delicten
waarbij dit is toegestaan, te verlagen van acht naar zes jaar.De heer Vos (VVD):Je kunt de methode nu gebruiken bij mensen die leidinggeven aan criminele
organisaties. Als de wet straks is aangenomen in de Eerste Kamer, staat op
dit misdrijf acht jaar. Het enige wat ik doe, is het trapje wat lager maken,
zodat de methode ook kan worden toegepast bij deelnemers aan een criminele
organisatie.Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):Dat begrijp ik. Ik ben benieuwd welk type delicten er wel onder vallen
als je zes jaar als strafmaximum neemt, die er niet onder vallen bij een strafmaximum
van acht jaar.De heer Vos (VVD):Dat is toch simpel. Het gaat om de betrokkenheid. Iemand die artikel 140
overtreedt, iemand die deelneemt aan een criminele organisatie, maakt zich
schuldig aan een delict. In dit kader kan het nodig zijn om opsporingsmethoden
te hanteren. Ik geef hierbij de voorkeur aan direct afluisteren boven politie-infiltratie.Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):U doet net of ik iets heel stiekems vraag, maar dat doe ik absoluut niet.
U bedoelt te zeggen dat voor het door u net genoemde delict zes jaar staat.De heer Vos (VVD):De Tweede Kamer heeft een wijziging van artikel 140 aangenomen. Er staat
nu vijf jaar op, het wordt zes jaar. De Eerste Kamer moet zich er nog over
buigen, maar de kans dat de wijziging wordt aangenomen, is groot. In mijn
amendement sluit ik aan op de delictsnorm die straks zal gelden voor deelname
aan een criminele organisatie.Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):Dat is één delict waarvoor een strafmaximum van zes jaar
staat, maar er zijn er meer. Daarbij zou het dan ook moeten kunnen.De heer Vos (VVD):Nee, mijn betoog geldt alleen voor de verdenking van betrokkenheid bij
criminele organisaties. Ik wil het niet op andere delicten toepassen. Wij
spreken nu in het kader van het framewerk dat zich richt op de vraag welke
methode kan worden gehanteerd als er een redelijk vermoeden is van betrokkenheid
bij een criminele organisatie of als er sprake is van verdenking van deelname
aan een criminele organisatie. In dat framewerk – dus niet voor andere
delicten maar alleen voor de criminele organisatie – bepleit ik enige
voorkeur voor direct afluisteren.Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):Dat begrijp ik, maar uw amendement gaat veel verder.De heer Vos (VVD):Neen, absoluut niet.Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):Jawel. Ik lees in uw amendement dat, als er sprake is van een strafbaar
feit waarop een strafmaximum staat van zes jaar, het mogelijk is om met inachtneming
van alle daaraan verbonden voorwaarden, direct in de woning af te luisteren.De heer Vos (VVD):Neen, dan hebt u het amendement echt verkeerd begrepen en gelezen. Het
amendement strekt er alleen toe om de nu bij nota van wijziging aangebrachte
delictsnorm van acht jaar te vervangen door zes jaar. Het past derhalve precies
in de nota van wijziging. Het amendement verandert alleen acht in zes.Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):Ik ben hiervan nog niet overtuigd, maar ik zal het bezien.De heer Vos (VVD):Voorzitter! Ik vervolg mijn betoog met het onderwerp storefrontfirma's,
ofwel dekmantelfirma's. Gebleken is dat dit soort firma's succes kan opleveren
bij het wekken van de schijn dat geld kan worden witgewassen. Deze infiltratievorm
levert derhalve succes op. Hoe staat de minister hier tegenover? Wil hij het
werken met storefrontfirma's bevorderen of juist afknijpen?Voorzitter! De positie van de rechter-commissaris is en blijft een beetje
een pijnpunt. Het wetsvoorstel is hierover duidelijk. Het wordt niet wenselijk
geacht de rechter-commissaris op grote schaal in te zetten in de opsporingsfase.
Dat zou afbreuk doen aan de heldere verdeling van bevoegdheden tussen officier
en rechter-commissaris. De fractie van de VVD twijfelt nog steeds enigszins
aan deze argumenten. Als de rechter-commissaris een toetsende rol vervult
met betrekking tot ingrijpende opsporingsmethoden, behoeft dat nog niet te
betekenen dat hij de officier voor de voeten loopt. Eerder het tegendeel is
het geval. Indien de rechter-commissaris de inzet van het middel hanteert,
kan dat de officier meer zekerheid bieden. Hoewel de zittingsrechter het eindoordeel
behoudt, heeft hij een indicatie van hoe het middel door de rechter wordt
opgevat. Het is echter duidelijk dat men aan rechterlijke zijde veel moeite
heeft met de uitgebreide rol van de rechter-commissaris. Zo betoogt rechter
Willemse dat het gezag van de rechter-commissaris minder zal worden indien
hij dichter bij de opsporing wordt gepositioneerd en gemakkelijker door de
zittingsrechter zal worden overruled. Na ampel beraad kiest de fractie van
de VVD ervoor de ontwikkelingen op dit terrein af te wachten. Daarbij kan
als maatstaf het volgende dienen. Als het in de toekomst vaak voorkomt dat
de zittingsrechter de aanwending van methoden onrechtmatig acht, dan is dat
een voorbode voor het feit dat meer 'voorwas' nodig is voordat een zaak ter
zitting komt. Ook wijst dat er dan op dat de rechter-commissaris zich strakker
moet bezighouden met de toepassing van de methodes.En als het dan toch niet goed gaat? Het wetsvoorstel biedt een goed pakket
regels en te verwachten is dat hierop legistisch zal worden gereageerd. Men
zal zich aan de regels willen houden. Echter, de ontwikkelingen staan niet
stil. Het wetsvoorstel biedt daar ook ruimte voor. Men zal proberen de grenzen
op te zoeken. Wat wordt bijvoorbeeld precies verstaan onder stelselmatige
observatie? Wij kunnen er zeker van zijn dat de rechter zich daarover zal
buigen. In de nota naar aanleiding van het verslag wordt op een aantal punten
gerefereerd aan de vraag wat er kan gebeuren als de regels toch niet in acht
worden genomen. De minister wijst op bladzijde 5 op het feit dat de strafrechter
met inachtneming van de achterliggende belangen zal bepalen of in een concreet
geval consequenties moeten worden verbonden aan de schending van regels. Voor
het geval in een voorkomende situatie een infiltratie onrechtmatig is, kan
de rechter volgens de minister het verkregen bewijsmateriaal buiten beschouwing
laten.Ronduit cryptisch – en daar steek ik op in – is de mededeling
met betrekking tot informatie die in het buitenland is vergaard op grond van
een opsporingsmethode die in Nederland niet wettelijk is geregeld. Nederland
heeft straks het een en ander geregeld, maar het is goed denkbaar dat het
in het buitenland nog niet zo is geregeld en dat materiaal dat daar is vergaard,
in het intercollegiale verkeer in Nederland wordt gepresenteerd. Hoe moet
daarmee worden omgegaan? De minister heeft gezegd dat het niet per definitie
behoeft te betekenen dat informatie die in het buitenland is vergaard volgens
een niet in Nederland geaccepteerde methode, niet bruikbaar is. Omdat politiediensten
meer gaan samenwerken en er sprake is van globalisering en informatie-uitwisseling,
is het dringend noodzakelijk dat de minister op dit terrein duidelijk laat
zien wat hij vindt en dat hij aangeeft hoe internationale samenwerking kan
blijven plaatsvinden. Met name omdat georganiseerde criminaliteit bij uitstek
internationaal is, moet over deze materie meer helderheid ontstaan. Daarnaast
moet er zekerheid zijn over de mogelijkheden om te blijven samenwerken. Functionarissen
van de Engelse CRI hebben mij uitgelegd dat men moeite zal hebben om informatie
van hun informanten aan Nederlanders door te geven.Een ander aspect van als het dan toch verkeerd gaat, is te vinden in buitenlandse
jurisprudentie. In Amerika is het leerstuk ontwikkeld van 'the fruits of a
poisoned tree'. De vergiftigde boom staat daarbij voor onrechtmatige opsporingsmethoden
in het onderzoek. Deze vruchten kunnen in beginsel niet als bewijsmateriaal
worden gebruikt. Toch zijn er inmiddels nuanceringen aangebracht. Er wordt
bijvoorbeeld betoogd dat als een verdachte op een onrechtmatige wijze een
verklaring heeft afgelegd, maar er ook op andere wijze informatie verkregen
was, die informatie toch kan worden gebruikt. Het gaat dan bijvoorbeeld om
een verdachte die onder grote druk verklaart in welk meer het lijk ligt, terwijl
men inmiddels al aan het dreggen was. Ook zonder druk op de verdachte zou
men met deze activiteiten het lijk toch wel gevonden hebben. De redenering
die in Amerika inmiddels geldt, is dat in zo'n geval het bewijs toch mag worden
gebruikt. Het is een zeer ingewikkelde constructie en het zou goed zijn om
erop vooruit te lopen, omdat de ontwikkeling die zich daar heeft voorgedaan,
hier ook zal optreden.Voorzitter! In dit betoog heb ik met name in het licht van het wetgevingsproces
enige opmerkingen geplaatst. In algemene zin overheerst er een gevoel van
tevredenheid dat de Kamer en de minister zover zijn gekomen in dit debat.
Daarbij is ook van belang dat het wetsvoorstel een vloeiende overgang met
het heden laat zien. Wat in opsporingsland nu mag, mag ook na invoering van
de wet, maar langs gestructureerde banen. Politie en justitie krijgen meer
vaste grond onder de voeten.Voorzitter! Vervolgens zal ik enkele woorden wijden aan het wetsvoorstel
tot herziening van het gerechtelijk vooronderzoek. Dit wetsvoorstel is al
ontzettend lang bij de Kamer in behandeling. Ik wil bij drie onderdelen ervan
nog stilstaan.De mini-instructie maakt het mogelijk dat een verdachte die zich niet
in voorlopige hechtenis bevindt, mede sturing geeft aan het onderzoek. Het
gaat om verdachten jegens wie een handeling is verricht op grond waarvan zij
mogen aannemen dat zij vervolgd zullen gaan worden. Het kan ook gaan om verdachten
jegens wie nog geen gerechtelijk vooronderzoek is geopend. Deze mini-instructie
gaat dus buitengewoon ver. Op dit punt is het kabinet, mede op instigatie
van de Kamer, door de bocht gegaan. De VVD hikt echter nog steeds tegen de
mini-instructie aan. De bezwaren zijn de volgende.Een verdachte zou kunnen proberen via de mini-instructie een proefballon
op te laten om na te gaan of er een gerechtelijk vooronderzoek tegen hem loopt.
Er moet een handeling verricht zijn waaraan de verdachte in redelijkheid de
verwachting kon ontlenen dat er geen vervolging aanstaande was. Ongemotiveerde
verzoeken zullen waarschijnlijk worden afgewezen, maar men zal het wel proberen.
Uit een onderzoek van de Katholieke Universiteit Nijmegen is gebleken dat
rechter-commissarissen en officieren van justitie eigenlijk geen behoefte
hebben aan de mini-instructie en dat zij het als een academisch bedenksel
zien om verdachten gelijke rechten te bezorgen.Een tweede punt van aandacht in dit kader is dat de Wet BOB de officier
van justitie het stuur in handen geeft, terwijl de mini-instructie dat voor
een deel weer ongedaan maakt. Hij zou de leiding over een deel van het voorbereidend
onderzoek kunnen kwijtraken. Wat vindt de minister van dit risico en vindt
hij dat er sprake moet zijn van 'equality of arms'? Ik kan mij voorstellen
dat hij denkt in de richting van zoveel mogelijk equality of arms, maar ik
kan me ook voorstellen dat niet in alle omstandigheden die gelijkwaardigheid
van verdachte en officier mogelijk en wenselijk is.De VVD staat niet te springen om de mini-instructie. Dat geldt ook voor
het OM, dat vreest voor een belemmering van het apparaat. Als enig lichtpunt
zie ik dat de mini-instructie zou kunnen voorkomen dat onderzoekshandelingen
ter terechtzitting al te overvloedig zullen worden herhaald. Zo zou de mini-instructie
ertoe kunnen bijdragen dat er geen onnodige vertraging ontstaat. Dat zou de
VVD over de brug kunnen helpen.De heer Dittrich (D66):Voorzitter! Het verbaast me een beetje dat de heer Vos zegt dat de VVD-fractie
zoveel aarzelingen over die mini-instructie heeft, want als dat in 1995 ook
al zo was geweest, toen de Kamer het wetsvoorstel op dat punt behandelde,
dan zou zijn fractie dat al in haar inbreng kenbaar hebben kunnen maken. U
heeft echter geen inbreng geleverd. In het verslag komt niet voor wat de vragen
en standpunten van de VVD-fractie zijn. Het overvalt mij dat u nu kritiek
uit. Waarom heeft u dat niet in de gang van het wetsvoorstel naar voren gebracht?De heer Vos (VVD):Ik ben in de geschiedenis van de totstandkoming van het wetsvoorstel gedoken.
Ik heb geconstateerd dat de VVD daar niet een ampele inbreng bij geleverd
heeft. Ik heb mij afgevraagd wat daar de reden voor kan zijn. De reden daarvoor
zal waarschijnlijk zijn dat er aarzelingen bestaan over de mini-instructie,
maar niet zodanig zwaarwegende aarzelingen dat de mini-instructie geen doorgang
kan vinden.De heer Dittrich (D66):Maar zo ken ik noch u noch de vorige woordvoerder van de VVD, de heer
Korthals. Als er aarzelingen waren, wist hij die altijd wel luid en duidelijk
naar voren te brengen.De heer Vos (VVD):Het is goed als de minister nog eens onderstreept dat de mini-instructie
de efficiënte gang van zaken op de terechtzitting bevorderen kan. Als
in de voorfase de zaak goed is voorbereid en een verdachte zijn kans heeft
gehad om ook prikkels uit te sturen, kan dat de afweging op de zitting makkelijker
maken. Dat zal waarschijnlijk het argument zijn.De heer Rabbae (GroenLinks):De VVD is meestal duidelijk, of je het er mee eens bent of niet. Bent
u nu voor of tegen de mini-instructie?De heer Vos (VVD):Wij kunnen leven met de mini-instructie zoals die nu in het wetsvoorstel
staat, maar dat is een kunnen leven met enige kanttekeningen. Soms moet de
praktijk ook aangeven hoe zoiets gebruikt wordt.De heer Rabbae (GroenLinks):Wij zullen u blijven volgen.De heer Vos (VVD):De kanttekeningen die ik hier plaats, lopen vooruit op de vermoedelijke
reacties vanuit de praktijk. Een volgend punt betreft de spoedzoeking. Thans dient het doorzoeken van
woningen en kantoren te geschieden door de rechter-commissaris met verlof
van de rechtbank. In spoedgevallen mag de rechter-commissaris zonder dat verlof
naar binnen en met uiterste spoed is de officier van justitie daar zelf vrij
in. Er moet dan wel onverwijld door de officier van justitie een gerechtelijk
vooronderzoek worden geopend. Het wetsvoorstel geeft een nieuwe regeling voor
het bezoeken van plaatsen. In geval van een woning of een kantoor van iemand
die zich op verschoning kan beroepen, zoals een advocaat, mag de rechter-commissaris
naar binnen zonder het verlof van de rechtbank op voorhand. In spoedeisende
gevallen geldt hetzelfde voor de officier. Bij de doorzoeking van kantoren
kan de officier het in het nieuwe wetsvoorstel alleen af. Al is met het oog
op de inbreuk op de privacy de doorzoeking van een woning verdergaand wellicht
dan in een bedrijf, toch blijft een doorzoeking in een bedrijf ook een gang
van zaken die diep kan insnijden. Is het toezicht op de naleving van de wettelijke
bepalingen ter waarborging van de rechten van een verdachte bij een woning
anders dan bij een bedrijf? De conclusie van de VVD is dat daarmee nog steeds
grote voorzichtigheid moet worden betracht, omdat ook bij de bedrijven de
privacy door een huiszoeking op het spel kan komen te staan.Vervolgens is er de vraag of de rechter-commissaris altijd vooraf moet
worden geraadpleegd over een machtiging bij een spoedzoeking of dat de machtiging
achteraf kan worden gegeven. Een belangrijk adviseur van de minister, mevrouw
Cleiren, schrijft in haar toelichting op het Wetboek van Strafvordering dat
de machtiging zo mogelijk vooraf, maar in elk geval achteraf dient te worden
verleend. De minister gaat ervan uit dat de machtiging altijd vooraf en zeker
niet achteraf moet worden verleend. Daar ligt een interessant geschilpunt –
moet het nu vooraf of achteraf? – dat de minister kan ophelderen in
het kader van het wetgevingstraject.Een belangrijk punt waarover ik ook een amendement heb ingediend, betreft
de parallelle trajecten. Als de rechter-commissaris zich met een onderzoek
bezighoudt en een verdachte daarbij gehoord wordt in aanwezigheid van een
advocaat, kan het ook voorkomen – dat wordt in dit kader ook in de openbaarheid
gebracht – dat bij de politie nog een ander onderzoek loopt. Dan is
moeilijk uit te leggen waarom bij de rechter-commissaris wel de advocaat,
soms voor dezelfde problematiek, aanwezig mag zijn en bij de politie niet.
Het amendement dat ik heb ingediend, geeft met enige omhalen de mogelijkheid
om alleen voor die gevallen van parallel onderzoek de rol van de advocaat
enig gestalte te geven. De omhalen richten zich erop dat ook in dit kader
het opsporingsbelang kan meebrengen dat de advocaat er niet bij is, maar waar
mogelijk moet er toch meer evenwichtigheid worden bereikt. Ik krijg hierop
graag een reactie van de minister.De heer Dittrich (D66):Vorige week hebben wij de justitiebegroting behandeld en toen heb ik namens
de fractie van D66 aan de minister van Justitie gevraagd hoe hij staat tegenover
de aanwezigheid van de advocaat bij het politieverhoor. Het antwoord was dat
hij niet die kant op wilde.De heer Vos (VVD):De aanwezigheid van de advocaat bij het politieverhoor als zodanig is
een stap te ver.De heer Dittrich (D66):Nu gaat het ook om een politieverhoor.De heer Vos (VVD):Wij praten nu over een heel bijzonder verhoor in een kleine categorie
zaken. Het gaat erom dat er bij de rechter-commissaris iets loopt en een onderdeel
van dezelfde zaak of een ander onderzoekje bij de politie loopt. In die weinige
zaken waarin er parallelle trajecten zijn, is het moeilijk uit te leggen dat
de advocaat wel aanwezig mag zijn bij de rechter-commissaris, waar diepgaander
gevraagd wordt, terwijl hij niet aanwezig mag zijn bij het mindere, makkelijkere
verhoor bij de politie.De heer Dittrich (D66):Mag ik het zo interpreteren dat u, terwijl u vorige week nog tegen de
advocaat bij het politieverhoor was, nu wat ruimte creëert om in dit
specifieke geval toch een advocaat bij het politieverhoor aanwezig te laten
zijn?De heer Vos (VVD):Ik praat over twee verschillende zaken. Het gaat mij uitdrukkelijk niet
om de aanwezigheid van de advocaat bij het politieverhoor zonder enige rechterlijke
opvolging. Hierover oordelen wij nu niet en de VVD zal er niet gauw een voorstander
van zijn onder alle omstandigheden de advocaat hiervoor de ruimte te geven.
De parallelle trajecten zijn echter heel bijzonder. De rechter-commissaris
is dan al hard aan het werk om diepgaande vragen te stellen, waarbij de advocaat
aanwezig mag zijn. Dan is het moeilijk uit te leggen waarom er niet meer evenwicht
gevonden kan worden door de advocaat zowel bij de politie als bij de rechter-commissaris
aanwezig te laten zijn.De heer Rabbae (GroenLinks):Bij een parallel verhoor door de politie bent u ervoor dat de advocaat
aanwezig is. Het gaat dan dus om een andere zaak dan die onderwerp is van
een gerechtelijk vooronderzoek. Zijn wij het hierover met elkaar eens?De heer Vos (VVD):Het kan in theorie, maar het hoeft niet. Het zal vaak verschillende onderdelen
van hetzelfde onderzoek betreffen.De heer Rabbae (GroenLinks):Hoe weet u dat? Het kunnen natuurlijk ook twee aparte zaken zijn.De heer Vos (VVD):Dan staan zij los van elkaar en zijn het geen parallelle trajecten.De heer Rabbae (GroenLinks):Sluit u het überhaupt uit dat er sprake kan zijn van twee verschillende
zaken?De heer Vos (VVD):Nee, dat sluit ik niet uit.De heer Rabbae (GroenLinks):Waarom maakt u dan verschil tussen het ene verhoor en het andere verhoor?De heer Vos (VVD):Soms moeten er in een groot onderzoek verschillende onderdelen worden
nagespeurd. Het ene deel kan al rijp zijn om bij de rechter-commissaris te
worden behandeld, maar het andere nog niet. De laatste invoer uit Spanje naar
Nederland kan al bij de rechter-commissaris zijn beoordeeld, terwijl het aspect
van de opslag in dezelfde drugszaak nog voorwerp van onderzoek
is. Dan is er sprake van parallelle trajecten. In zo'n geval kan ik mij inderdaad
voorstellen dat er naar evenwicht gezocht wordt. Ik ben er zeer benieuwd naar
hoe de minister hierop reageert.De heer Rabbae (GroenLinks):Dat ben ik ook. Uw amendement geeft echter geen duidelijkheid over datgene
wat u nu verbaal naar voren brengt. Hierdoor blijft uw voorstel een beetje
mank. Ik vind dit jammer, want ik was ervoor, maar ik was er ook voor dat
u zo consistent zou blijven, dat het ook voor andere gevallen dan parallelle
verhoren zou gelden.De heer Vos (VVD):U moet het maar eens nakijken. Mijn amendement sluit zeer nauw aan bij
datgene wat de commissie-Moons op dit terrein geadviseerd heeft.Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):Voorzitter! Met dit wetsvoorstel wordt beoogd een groot deel van de aanbevelingen
van de enquêtecommissie uit te voeren. Dit wetsvoorstel moet een belangrijk
antwoord zijn op de crisis in de normering die de enquêtecommissie heeft
vastgesteld en die de Kamer en het kabinet hebben onderschreven. Het belang
van het wettelijk verankeren van opsporingsbevoegdheden is door het onderzoek
van de parlementaire enquêtecommissie aangetoond en vervolgens, tenminste
voorzover ik weet, door niemand ten principale ter discussie gesteld. Integendeel,
in de Kamer en daarbuiten is het belang ervan een- en andermaal onderstreept.De vraag die nu nog aan de orde is, is of de wijze waarop aan de verschillende
bijzondere opsporingsbevoegdheden een wettelijke grondslag wordt gegeven,
de beste is. Deze vraag is, zo merken wij vandaag, niet eenvoudig te beantwoorden.
Tijdens de debatten over het rapport met de enquêtecommissie en met
het kabinet was er vrij grote eensgezindheid in politieke en beleidsmatige
zin. Wij wisten wat wij wilden en wat wij niet meer wilden. Maarten van Traa
zag erop toe en hij heeft gelukkig nog wel gezien hoe zijn hartstochtelijk
pleidooi voor normering door iedereen werd overgenomen. Ik heb hem gemist
om mee te kijken of het nu naar zijn idee goed is opgeschreven. Dit wetsvoorstel
regelt observatie, infiltratie, pseudo-koop, opnemen op een besloten plaats
en het opnemen van vertrouwelijke communicatie met een technisch hulpmiddel.
Daar is bij nota van wijziging aan toegevoegd: het opnemen van vertrouwelijke
communicatie in een woning.Allereerst bekruipt mij toch een beetje het gevoel dat dit wetsvoorstel
nog ternauwernood gereed was voor plenaire behandeling. Dat gevoel had ik
in april ook al, maar toen wilden wij het graag voor het verkiezingsreces
afronden. Dat is toen niet gelukt en ik heb vandaag weer het gevoel dat wij
misschien beter nog een schriftelijke ronde hadden kunnen inlassen. Dat is
dus niet het geval en het zal veel van ons vergen om deze behandeling morgen
op een goede manier te kunnen afronden, want er zijn echt nog open einden.Ik begin meteen met de eerste, het doorlaten. Het gecontroleerd afleveren
en het doorlaten is iets dat het wetsvoorstel niet regelt. In het verslag
heeft de fractie van de PvdA, met bijna iedereen, al aangegeven dat zij vooralsnog
niet overtuigd is van de wenselijkheid om het verbod op doorlaten, zoals het
is vastgelegd in de motie op stuk nr. 57, ter afronding van het debat over
het rapport van de enquêtecommissie en het kabinetsstandpunt daarover,
slechts te regelen in een richtlijn en niet in de wet zelf. Ook het antwoord
dat het kabinet geeft in het nader verslag overtuigt niet. Ik loop de argumenten
van het kabinet even langs.Een wettelijk verbod is niet nodig, want eigenlijk staat al in de wet
dat je in beslag moet nemen, dat wil zeggen niet mag doorlaten, als het om
grote hoeveelheden drugs of iets dergelijks gaat. Zoals het kabinet zelf terecht
stelt, is dat niet zo'n geruststellend verweer. Immers, als dat verbod tot
doorlaten, dat wil zeggen het gebod tot inbeslagname, al bestond, heeft het
op zijn minst niet goed gewerkt. Dat dit alleen zou komen door onvoldoende
toezicht, laat zich volgens mij betwijfelen. Er was gewoon ook heel veel onduidelijkheid
over de norm zelf. Men dacht, en volgens mij in beginsel te goeder trouw,
dat doorlaten wel eens een heel behulpzame opsporingsmethodiek zou kunnen
zijn. Die methodiek is ontwikkeld. Voorts zegt het kabinet dat het doorlaten
lastig is te regelen omdat niet duidelijk is welke stoffen en goederen onder
het verbod tot inbeslagname zouden moeten vallen. Dat zou beter bij richtlijn
vastgesteld kunnen worden. Hier had ik een beetje een déjà-vu-gevoel
bij, want ik kan mij herinneren dat ik zelf in het debat in de Kamer de vraag
heb gesteld wat wij nu eigenlijk regelen als wij zeggen dat doorlaten niet
zou mogen. Waar hebben wij het dan precies over? Daartegen was toen veel bezwaar;
het leek allemaal heel ingewikkeld. Uiteindelijk is daartoe niet besloten.
Nu wordt het toch weer opgevoerd. Maar dat dit in een richtlijn zou moeten,
overtuigt mij nooit, want dan kun je er net zo goed een wettelijke grondslag
aan geven en het vervolgens in een AMvB regelen.Samenvattend stelt het kabinet, dat het verbod reeds in belangrijke mate
besloten ligt in het wettelijk stelsel van inbeslagnemingsbevoegdheden én
dat de nadere explicitering ervan niet of slechts zeer moeizaam met het opportuniteitsbeginsel
is te verenigen. Dit overtuigt de fractie van de PvdA niet. Immers, wat is
ertegen om de grenzen waarbinnen het opportuniteitsbeginsel gehanteerd mag
worden, aan te geven? Aan de ene kant een bevoegdheid om in beslag te nemen
en aan de andere kant een gebod als het om bepaalde goederen gaat. Is dat
laatste aan de orde, dan is daarop nog één uitzondering mogelijk,
maar daar komt wel het college aan te pas en zelfs de minister. Ik heb het
dan over het beroemde muizengaatje. Welnu, degene die deze mening is toegedaan,
moet een amendement indienen en ik heb dat dan ook gedaan. Het amendement
ziet op de situatie dat er al sprake is van het uitoefenen van een bijzondere
opsporingsbevoegdheid. Als in zo'n situatie, dus bij een lopend onderzoek
naar zware of georganiseerde criminaliteit, duidelijk wordt waar zich voorwerpen
bevinden die bij wet verboden zijn, dan moet overgegaan worden tot inbeslagname.
Dat hoeft alleen niet als de officier van justitie op grond van een zwaarwegend
opsporingsbelang anders beveelt. De officier van justitie moet daarvoor wel
toestemming hebben van het college van PG's die op zijn beurt de minister
weer moet consulteren. Dat laatste is dus het muizengaatje.Het amendement regelt dus een plicht tot inbeslagname in bepaalde situaties.
Ik meen dat dit precies die situaties zijn waarin in het verleden de zaak
uit de hand is gelopen. Er was een onderzoek en/of er werd geïnfiltreerd
en in dat kader werd doorgelaten. Men zag het zelfs als een opsporingsmethode
en dat is iets waarvan de Kamer heeft gezegd dat zij dit niet zou moeten willen.De juridische formulering van het verbod op doorlaten is, zoals al eerder
in het debat is gebleken, buitengewoon lastig. Met behulp van de ambtelijke
ondersteuning van de minister heb ik erg mijn best gedaan, maar ik besef dat
er wel degelijk nog vragen te stellen zijn. Welhaast bij elk woord in het
amendement kun je je afvragen wat het precies betekent. Toch meen ik dat deze
formulering vooralsnog de beste is, maar als iets anders of beter kan, laat
ik mij van het tegendeel overtuigen. Misschien mag ik aangeven welke twee
andere mogelijkheden ik in ieder geval heb overwogen. Je zou je kunnen voorstellen
dat je doorlaten nog breder verbiedt en het dus niet koppelt aan de bijzondere
opsporingsbevoegdheden, maar dat je in het algemeen zegt: doorlaten mag niet.
Dat noopt wel tot het formuleren van uitzonderingen, anders krijg je in de
praktijk te maken met een niet werkbare situatie. We hebben vastgesteld dat
het opsommen van de uitzonderingen heel lastig is en, dat is belangrijker,
dat we voor het doorlaten geen beleid willen formuleren. Daarom hebben we
die mogelijkheid als ongewenst verworpen. De andere mogelijkheid is het komen
tot een zeer smalle aanduiding en het doorlaten alleen te koppelen aan infiltratie.
Dus als er geïnfiltreerd wordt en er wordt doorgelaten, komt het moment
waarop een 'njet' geldt, zij het dat er nog een eventuele uitzondering geldt.
Daarmee wordt het beleid weer te smal. Je kunt bijvoorbeeld te maken hebben
met een inkijkoperatie. Dan is er een onderzoek. Er wordt vastgesteld dat
ergens een lading drugs ligt. Het lijkt mij dan dat je die niet moet willen
doorlaten. Van die situatie zijn voorbeelden. Destijds ontdekte men dat in
Friesland semtex in een schuur lag opgeslagen. Dat heeft men doorgelaten.
Althans, men heeft de lading niet in beslag genomen. Het gevolg was dat de
semtex later verdwenen bleek te zijn. Deze manier van handelen lijkt mij dan
ook buitengewoon problematisch.De heer Rouvoet heeft op mijn amendement een subamendement ingediend en
daarover wil ik wat zeggen. In mijn amendement wordt gesproken over: voorwerpen
waarvan het aanwezig hebben of het voorhanden hebben ingevolge de wet verboden
is. Waar hebben we het dan over? In ieder geval over de goederen die we onder
de aanduiding willen vangen: over drugs, over wapens en over semtex. We hebben
het echter over meer. We hebben het bijvoorbeeld over vervalst geld of over
vervalste cd's. Die mag je ook niet in je bezit hebben. Ik heb mij afgevraagd
of het hanteren van die ruimere definitie erg is. Ik vind dat niet erg, althans
minder erg dan het hanteren van de andere definitie: schadelijk of gevaarlijk
voor de gezondheid. Onder die formulering vallen namelijk goederen die wij
niet per definitie niet willen doorlaten. Denk aan sigaretten. Die zijn zonder
meer schadelijk voor de volksgezondheid. Toch kan ik mij voorstellen dat je
een lading daarvan een keer doorlaat als daarmee een zwaarwegend opsporingsbelang
wordt gediend. Ik geef dus toe dat het verbod op het aanwezig zijn of voorhanden
hebben wat ruimer is dan de formulering die wij in gedachten hadden, maar
ik vind dat dat beter is dan de omschrijving die de enquêtecommissie
had met haar formulering waarin wordt gesproken van schadelijk of gevaarlijk
voor de gezondheid; althans vooralsnog.De heer Rouvoet (RPF):Dat 'vooralsnog' onderstreep ik. We zijn allebei aan het zoeken. De discussie
gaat nu dus voornamelijk over de woorden: schadelijk of gevaarlijk. Het eerste
lid van het amendement van mevrouw Kalsbeek neem ik over. Vervolgens kom ik
met mijn toevoeging. Ik ben het dus met mevrouw Kalsbeek eens dat het niet
zo erg is dat voor een bredere formulering wordt gekozen. Ik kan het betoog
van mevrouw Kalsbeek volgen, maar er blijft voor mij nog een vraag bestaan
met betrekking tot het voorbeeld dat zij zelf gaf: de schuur met semtex. Daarbij
ging het volgens mevrouw Kalsbeek om iets zeer problematisch. Het verschil
tussen het amendement van mevrouw Kalsbeek en dat van mij is dat het met haar
amendement mogelijk is dat in de geschetste situatie de semtex in de schuur
blijft liggen of dat daar wapens blijven liggen dan wel doorgelaten worden,
maar met het mijne niet. Ik proef uit de woorden van mevrouw Kalsbeek dat
als je bij een inkijkoperatie niet in beslag neemt, er sprake is van doorlating.Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):Dat dacht ik niet. Ik geef toe dat het een beetje tricky is. Het gaat
mij erom dat je zoiets inhoudelijk niet precies kunt begrenzen. Wij kunnen
geen definitie vinden van goederen die je nooit zou mogen doorlaten die zo
sluitend is dat we daarmee altijd kunnen werken. Die hebben we tot op heden
niet kunnen vinden. Misschien dat iemand daarmee kan komen. Graag dan, maar
ik heb ze nog niet.De heer Rouvoet (RPF):Ik val ik terug op het bijna Kamerbrede beslispunt waar u als eerste uw
naam onder heeft gezet. Daarin figureert nu juist de term: schadelijk of gevaarlijk
voor de veiligheid en de volksgezondheid. Daar grijp ik nu op terug, maar
dan met het aangeven van een uitzondering. Ik zeg dus: oké, over de
volle breedte toepassen en slechts een muizengaatje overlaten. Daarmee gaan
wij akkoord, maar, het gestelde geldt niet voor stoffen zoals semtex. Omdat
wij het verbod met betrekking tot sigaretten dubieus zouden vinden, zouden
we de semtex maar de markt op laten gaan. Met uw amendement kan dat wel, maar
met het mijne niet.Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):Laat ik alles nog eens op een rij zetten. U zegt: doorlaten mag nooit
als er sprake is van goederen die schadelijk of gevaarlijk zijn. Dat zou betekenen
dat je sigaretten, maar ook de lijntester nooit mag doorlaten. U vindt toevallig
wel dat daarvoor het verbod moet gelden, maar ik niet. Op dit punt verschillen
we dus inhoudelijk van mening. Ik vind bijvoorbeeld dat die lijntester wel
een keer doorgelaten moet kunnen worden. U niet, en dat geeft u waarschijnlijk
het gevoel dat uw amendement het goede amendement is. Over die sigaretten
zou je nog kunnen zeggen: soit, dat is maar zo, dat moet dan maar. Maar ik
vind dat arbitrair. Je zou dan een uitzondering mogen maken
voor cd's, maar voor sigaretten niet. Dat vind ik heel willekeurig. Inhoudelijk
is het niet scherp af te bakenen. Dan moet je je waarborgen zoeken in de procedure:
het muizengaatje. Het gaat om een combinatie van de koppeling aan opsporingsbevoegdheden,
de omschrijving van de bij wet verboden artikelen, de procedurele waarborg
dat zelfs de minister er nog naar kijkt en de kennis die wij hebben over de
bedoeling van de wetgever om het doorlaten te verbieden. Dat moet voldoende
waarborg zijn om ervoor te zorgen dat de dingen die wij niet meer willen,
inderdaad niet meer gebeuren.De heer Rouvoet (RPF):Ik geef toe dat de betrokkenheid van de minister in dezen een procedurele
waarborg biedt. Maar erkent u met mij dat het doorlaten van een partij harddrugs
in het milieu, wat wij bij de parlementaire enquête zijn tegengekomen,
met uw amendement mogelijk is, zij het via de extra procedurele waarborg?Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):Het is wel uitgesloten. Wij hebben immers die procedurele waarborg en
wij zijn volstrekt duidelijk over de bedoeling van het wetsartikel. Het is
dan volgens mij niet mogelijk dat via de muizengaatjesprocedure besloten wordt
om dat type goederen door te laten. Als een betere inhoudelijke definitie
mogelijk zou zijn, vindt u mij aan uw zijde. Die is er volgens mij echter
niet. Als de minister die wel heeft, houd ik mij daar graag voor aanbevolen.
Ik hecht absoluut niet aan mijn naam onder het amendement; dat is het punt
niet. Ik kan die definitie echter gewoon niet verzinnen.De heer Rouvoet (RPF):Dan zijn wij het nog meer eens dan wij al dachten. U zegt nu dat de PvdA-fractie
niet wil dat via de route van het college van PG's harddrugs, semtex of wapens
worden doorgelaten.Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):Ja, dat klopt. Dat heb ik ook steeds gevonden. Het is beleidsmatig en
politiek volstrekt duidelijk wat Kamer en kabinet willen. Het is alleen verrekte
ingewikkeld om dat zodanig in de wet te formuleren, dat wij ermee uit de voeten
kunnen. Ik denk dat mijn amendement daarvoor de beste formulering kiest. Het
is misschien geen tien, maar laten wij hopen dat het een zeven is.De heer Rabbae (GroenLinks):Wat u zojuist zei, is voor de wetsgeschiedenis wel goed, maar het staat
niet in uw amendement. Uw amendement zegt, plat uitgedrukt: als de minister
ja zegt, is het verantwoord om het door te laten. Dat is de consequentie van
uw amendement.Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):Ja, en daarop is parlementaire controle mogelijk. Ik weet niet hoe het
over tien jaar is, maar het parlement is tamelijk duidelijk geweest over zijn
bedoelingen. De minister zal zich wel tien keer achter zijn oren krabben voordat
hij ook maar een gram semtex laat doorgaan. Ik denk dus dat het vrij waterdicht
is.De heer Rabbae (GroenLinks):Ik hoop dat het qua controle waterdicht is. U vestigt uw hoop op de controle
van de Kamer op de minister, want wij weten dat de minister in dit soort situaties
ja moet zeggen. Dat is dan in ieder geval beter geregeld dan nu het geval
is. Maar dat is dan ook de enige waarborg die wij hebben, want onder de verantwoordelijkheid
van de minister kan van alles worden doorgelaten als het onderzoek daarvoor
maar een zwaarwegend motief biedt. Dat staat in uw amendement.Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):Nee. Als u kritiek heeft, moet u proberen het anders te regelen. Het alternatief
is dat wij zeggen dat doorlaten nooit mag. Dat zal echter niet werken. Als
ergens een schuur vol gestolen fietsen staat en men heeft een begin van een
vermoeden van wie daarachter zou kunnen zitten, dan vind ik het prima als
men dat volgt. Ik wil dus geen algemeen categorisch verbod op doorlaten, want
in sommige omstandigheden is het in het kader van de criminaliteitsbestrijding
wel gewenst om goederen door te laten. Voor een bepaalde categorie goederen,
overigens in combinatie met informanten en infiltranten die het initiatief
van de politie begonnen over te nemen, wilden wij dat echter niet meer.Ik kom nu terug op het verbod tot doorlaten, in die zin dat als wij dat
in de wet opnemen en daarmee dus een norm vestigen, er ook een sanctie dient
te staan op het overtreden van die norm. Naar mijn oordeel hoeft dan niet
onmiddellijk en automatisch de nietigheid uitgesproken te worden, maar de
rechter dient zich wel af te vragen of alles bij het opsporingsonderzoek rechtmatig
is geweest. Het tweede lid van artikel 359a Wetboek van Strafvordering geeft
aan dat de rechter ook rekening dient te houden met het geschonden belang.
De rechter kan dus zo nodig ex artikel 359a, lid 2, Wetboek van Strafvordering,
de consequentie van nietigheid – bewijsuitsluiting of strafvermindering
behoort natuurlijk ook tot de mogelijkheden – aan de schending van het
verbod tot doorlaten verbinden. Volgens mij is dit zo, maar ik draag het zo
voor, opdat de minister daar ook zijn goedkeuring aan hecht.Genoemde muizengaatjesprocedures met betrekking tot het amendement op
stuk nr. 10 geldt evenzeer voor de burgerinfiltranten, maar daarop kom ik
straks nog terug.De motie over het doorlaten bepaalde ook dat geen personen zouden mogen
worden doorgelaten. Daarbij is zelfs geen muizengaatjesprocedure toegelaten.
Bij de voorbereiding van dit wetsvoorstel heb ik mij afgevraagd of wij op
dit punt nu al dan niet iets moeten regelen. Ik was tot de conclusie gekomen
dat dit niet moest, omdat ik er geen rekening mee hield dat opsporingsambtenaren
of justitie serieus zouden overwegen om ook maar één persoon
door te laten teneinde een opsporingsbelang te dienen. Ik heb nu van verschillende
collega's gehoord dat ze dat wel hebben horen zeggen in opsporingsland. Als
dat zo is, ben ik wel van mening dat wij ons vervolgens de hersens moeten
verzwikken over hoe dat voorkomen kan worden. Het mag nooit zo zijn dat als
wij pogen het doorlaten van bepaalde goederen te verbieden, daar a contrario
uit afgeleid zou kunnen worden dat het met personen wel zou mogen. Zoals gezegd,
ik heb hierover geen amendement gemaakt, maar dat komt een beetje door de
loop van dit debat. In het wetsvoorstel wordt geen onderscheid gemaakt tussen criminele en
niet-criminele burgerinfiltranten, maar in de toelichting wel. Op bladzijde
47 staat dat de muizengaatjesprocedure alleen geldt voor infiltratie met behulp
van een criminele burger. Burgerinfiltratie mag alleen als niet met politie-infiltratie
kan worden volstaan, zo staat in de memorie van toelichting. Verder is het
kabinet van mening dat niet met criminele burgerinfiltranten behoort te worden
gewerkt. Dat vond de Kamer ook. Het mag gewoon niet. Echter, er is geen onderscheid
in de wet gemaakt tussen criminele en niet-criminele burgerinfiltranten. Ten
aanzien van niet-criminele burgerinfiltranten kan ik mij daarbij nog wel wat
voorstellen. De commissie-Van Traa is tegengeworpen dat je wellicht in bepaalde
allochtone bevolkingsgroepen, zoals Chinezen, zou moeten werken met burgerinfiltranten,
omdat men gewoon geen politie-infiltranten heeft die daar geloofwaardig kunnen
infiltreren. Je kunt ook denken aan mensen met een bepaalde deskundigheid,
zoals accountants of IT'ers. Onderscheid maken in de wet tussen criminele
en niet-criminele burgerinfiltranten gaat niet. Wij hebben het wel geprobeerd,
maar wat je ook probeert te bedenken, het is allemaal zo zacht als boter.
Er blijven twee mogelijkheden over. Of wij schaffen de gehele burgerinfiltratie
af, of wij passen de muizengaatjesprocedure hierop toe. Dat laatste kan dan
alleen maar als de minister afstand neemt van het op dat punt gestelde in
de memorie van toelichting. Daarin staat namelijk dat de criminele burgerinfiltrant
wel mag. Als de minister uit beleidsmatige overwegingen van oordeel is dat
een criminele burgerinfiltrant niet mag, dan houden wij de niet-criminele
burgerinfiltrant over, ten aanzien waarvan weer de muizengaatjesprocedure
geldt. Dat zou ik een werkbare opzet vinden. Vandaar het amendement op stuk
nr. 10.Vervolgens kom ik te spreken over de uitoefening van bijzondere opsporingsbevoegdheden
in de woning.De heer Rouvoet (RPF):Ik ben ook geïnteresseerd in de opvatting van mevrouw Kalsbeek over
de rechtsgrond voor het plegen van strafbare feiten door burgerinfiltranten,
dit in relatie tot de schulduitsluitingsgrond.Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):Dat is natuurlijk een goede vraag. Er staat nu iets over in het wetsartikel
zelf, namelijk dat het alleen maar mag met toestemming van de officier van
justitie. In een eerder debat hebben wij daarover ook gesproken. Ik herinner
mij nog goed dat minister Sorgdrager zei dat, zo het zou gebeuren, dit nooit
van toepassing zou mogen verklaard op geweldsdelicten. Zij zei tegelijkertijd
ook dat je voorzichtig moet zijn met het formuleren van wat wel en niet mag.
Op het moment dat je aangeeft waar de grens ligt, zul je zien dat iemand die
als infiltrant niet wordt vertrouwd, wordt uitgenodigd om dat delict te plegen
dat hij niet meer mag plegen. Dat is dus buitengewoon lastig.De heer Rouvoet (RPF):Mevrouw Kalsbeek, ik hecht zeer aan uw opvatting over het probleem. Bij
een politie-infiltrant kun je de rechtsgrondslag, het ambtelijk gegeven bevel,
als schulduitsluitingsgrond aanvoeren. Dat is artikel 43 Wetboek van Strafrecht.
Dat ontbreekt bij de burgerinfiltrant. De vraag is, als het dan toch tot een
zaak bij de rechter komt, waar een burgerinfiltrant zich dan op kan beroepen.
Is de toestemming van de officier van justitie daar voldoende voor? Dat lijkt
mij niet, maar ik hoor graag uw opvatting daarover.Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):Het lijkt mij dat dat wel zal moeten. Anders lever je een burgerinfiltrant
uit aan weet ik wat. Dat kun je niet maken. Stel dat je alleen maar met niet-criminele
burgerinfiltranten werkt. De officier van justitie geeft hem toestemming en
hij wordt daarvoor vervolgens opgepakt. Dat lijkt mij niet te kunnen.De heer Rouvoet (RPF):Mij dus ook niet. Het punt is echter dat het ambtelijk gegeven bevel wel
in artikel 43 Wetboek van Strafrecht staat, maar de toestemming van de officier
van justitie niet. Volgens mij ontbreekt de rechtsgrondslag om tot een schulduitsluitingsgrond
te kunnen concluderen. Ik vraag of u dat met mij deelt.Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):Ik zeg eerlijk dat ik dat niet zo gelezen heb. Ik meende dat de overeenkomst
in combinatie met de toestemming van de officier van justitie voldoende zou
zijn, maar ik wil best met u deze vraag richting minister voorsorteren en
kijken welk briljant antwoord daarop komt.Voorzitter! Het direct afluisteren in de woning. We hebben het al over
New York gehad. Ik herhaal dat niet. Het was dus niet New York. Ik ben heel
benieuwd, zeker na het interruptiedebatje met de heer Vos, welke extra delicten
onder zijn amendement zouden vallen, als die acht jaar naar zes jaar gaat.
Ik heb het nog eens nagekeken met de collega's. Wij hebben de indruk dat hier
echt iets anders staat dan de heer Vos bedoelt.De heer Vos (VVD):Mijnheer de voorzitter! Mag ik daar even op reageren? Het is expliciet
alleen mijn bedoeling om het direct afluisteren in woningen makkelijker mogelijk
te maken, toegespitst op activiteiten die in het kader van een onderzoek naar
georganiseerde criminaliteit worden begaan. Niet meer en niet minder. Ik zal
nog even kijken of dit inderdaad zo is, maar ik meen vrijwel zeker te weten
dat mijn amendement daarop aansluit.Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):Uw amendement slaat op titel IV en titel V, misdrijven en misdrijven in
georganiseerd verband begaan. Dat georganiseerd verband doet natuurlijk iets.
Fietsen stelen, drugshandel, etc. Afhankelijk van het strafmaximum dat op
dat delict staat, mag je wel of niet direct afluisteren in de woning. Zo heb
ik het begrepen.De heer Vos (VVD):Maar kunt u het amendement, als het zich uitsluitend zou beperken tot
het direct afluisteren in woningen, gericht op de georganiseerde criminaliteit,
dan wel ondersteunen?Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):Nee, want u heeft dan die andere vraag nog niet beantwoord. Die georganiseerde
criminaliteit richt zich ergens op. Die houdt zich bezig met antiekdiefstal,
drugshandel, handel in organen, etc. Afhankelijk van het strafmaximum dat
op het onderliggende delict staat, moet de vraag beantwoord worden of wel
of niet direct afgeluisterd mag worden in de woning. Ik wil van de minister
weten welke delicten je nog extra vangt als je geen acht maar zes jaar als
strafmaximum hanteert.De heer Vos (VVD):U zult het toch waarschijnlijk met mij eens zijn dat wij als wij praten
over georganiseerde criminaliteit en de aanpak daarvan, ons niet alleen maar
op de leiders richten maar ook op de mensen die gewoon deelnemen?Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):Daar gaat het helemaal niet om. Het gaat om het type delicten dat je vangt
bij een maximum van zes jaar. Neem nu een winkeldiefstal. Om voor dat type
delicten in de woning af te luisteren, vind ik moeizaam. Maar als het gaat
om het maken van kinderporno, ligt het aanzienlijk anders.De heer Vos (VVD):Dat ben ik volkomen met u eens.Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):Goed, dat was alleen maar mijn vraag.Voorzitter! Ik kom dan op het begrip 'georganiseerde criminaliteit'. Het
wetsvoorstel bevat hiervan geen definitie, sterker nog, de term staat niet
eens in het wetsvoorstel. Er wordt wel gesproken van georganiseerd verband.
Als het vermoeden bestaat dat in zo'n georganiseerd verband misdrijven worden
gepleegd, is de toepassing van bijzondere opsporingsbevoegdheden mogelijk.
Het is onhelder welke rol daarbij de definitie van de enquêtecommissie
speelt. Deze zou volgens de nota naar aanleiding van het verslag dienen als
achtergrond, waartegen het wettelijke begrip moet worden uitgelegd. Ik vind
'achtergrond' een verwarrend begrip. Wij willen weten of de definitie van
de parlementaire enquêtecommissie wel of niet als uitgangspunt kan dienen
van wat onder georganiseerde criminaliteit moet worden verstaan. Op bladzijde
12 in de nota naar aanleiding van het verslag staat: 'Deze definitie is in
het nieuwe verdenkingscriterium verwoord in termen die passen binnen het begrippenkader
van het Wetboek van Strafvordering', maar op pagina 41 staat: 'dient de in
de memorie van toelichting overgenomen definitie van de PEC niet zozeer gezien
te worden als de interpretatie van een wettelijk begrip'. Dat kan niet, het
is het één of het ander. Hierover moet meer helderheid komen.
Er mag geen misverstand ontstaan over de inhoud van het cruciale begrip 'georganiseerde
criminaliteit'. Wij hebben ons destijds ervan laten overtuigen dat het begrip
niet in de wet moet worden opgenomen. Na lezing van dit wetsvoorstel is er
toch weer gerede twijfel bij mij opgekomen. Wat er nu staat, is in ieder geval
onduidelijk.Het volgende punt is het zogenaamde restartikel. Nadat de minister en
ook de enquêtecommissie zich tijdens de debatten hadden laten overtuigen
van de noodzaak van een restartikel, heeft men daar bij het vormgeven van
de wet alsnog vanaf gezien. Ik was zelf degene die erop aangedrongen heeft
zo'n restartikel in de wet op te nemen. Maar het kabinet heeft wel een goed
argument, namelijk dat van een restartikel de suggestie uitgaat dat inbreuk
op de privacy – hetgeen door artikel 2 van de Politiewet of artikel
141 van het Wetboek van Strafvordering niet gelegitimeerd wordt – wel
wordt gelegitimeerd. Daar zit wat in. Ik wacht op dit punt het verdere debat
af. Ik heb al vastgesteld dat een aantal collega's tevreden is gesteld door
de argumentatie. Het restartikel zou achterwege kunnen blijven.De rol van de rechter-commissaris zou volgens de enquêtecommissie
veel groter moeten zijn. In het wetsvoorstel is hem nu een rol toebedacht
bij de telefoontap en het direct afluisteren, waaronder ook de gevallen waarbij
dat in een woning gebeurt. Verder schijnt er in het wetsvoorstel in het geval
van deals met criminelen een rol te zijn toebedacht aan de rechter-commissaris.
Dit laatste weten wij nog niet, dat moeten wij afwachten. Het kabinet motiveert
het inschakelen van de rechter-commissaris in de gevallen in dit wetsvoorstel
geregeld met het feit dat er met het uitoefenen van deze bevoegdheden een
inbreuk op de grondrechten wordt gedaan. Dat is op zichzelf juist, maar de
vraag is wel of dat alleen bij het uitoefenen van deze bevoegdheden zo is.
Infiltratie bijvoorbeeld lijkt mij bepaald ook een inbreuk op het grondwettelijk
verankerde recht van de privacy. Wanneer een rechter-commissaris wel en wanneer
hij niet moet oordelen, doet nogal willekeurig aan. Ik nodig de minister uit
systematisch aan te geven waarom hij bij de genoemde bevoegdheden wel de rechter-commissaris
noodzakelijk acht en bij andere niet.De argumenten die de minister aanvoert tegen het veelvuldig inzetten van
de rechter-commissaris, zijn namelijk niet even sterk. Zo wordt gesteld dat
getornd wordt aan het gegeven dat de officier van justitie leider is van het
opsporingsonderzoek. Maar dat blijft hij toch? Als de rechter-commissaris
weigert een bepaald bevel te geven, zal dit 'alleen' betekenen dat het openbaar
ministerie naar een andere opsporingsmethode moet zoeken. Alleen als de rechter-commissaris
altijd of zo goed als altijd ingeschakeld moet worden, kan men betogen dat
de rechter-commissaris de facto de leiding van het onderzoek overneemt, maar
daar is voorlopig geen sprake van. Een ander argument is dat de bevoegdheden
in het geheim moeten worden aangewend. Dat is juist, maar dat lijkt mij geen
argument tegen de inzet van de rechter-commissaris. Het openbaar ministerie
besluit ook in het geheim tot de inzet van bepaalde middelen, en nu kijkt
er nog een ander mee.Het laatste argument is dat de zittingsrechter zich niet meer vrij zal
voelen als de rechter-commissaris toestemming heeft gegeven. Maar leert de
praktijk niet anders? Is het bovendien niet veel erger als bij de zittingsrechter
pas blijkt dat ten onrechte van een bepaalde opsporingsbevoegdheid gebruik
is gemaakt? Beter ten halve gekeerd – door de rechter-commissaris tegengehouden –
dan ten hele gedwaald, te weten dat de zaak stuk is wegens onrechtmatig verkregen
bewijs.Voor alle duidelijkheid: met name bij infiltratie door opsporingsambtenaren
zou de inzet van de rechter-commissaris overwogen kunnen worden bovenop hetgeen
nu is geregeld. De heer Vos heeft een amendement ingediend waarmee wordt beoogd
alle soorten infiltratie aan de rechter-commissaris voor te leggen. Ik ben
daar niet voor op het punt van de burgerinfiltrant. Dat zou naar mijn mening
via de muizengaatjesprocedure moeten gebeuren. Ik kan mij er echter wel wat
bij voorstellen bij de infiltratie door opsporingsambtenaren. Ik vind het
flauw om het amendement van de heer Vos in iets gewijzigde vorm in te dienen,
maar ik wil graag een reactie van de minister als lag er een amendement. Een punt dat nog niet door een van mijn collega's naar voren is gebracht,
is in sommige gevallen de dreiging van traagheid door te veel controle. Dit
is een angst die nogal eens door de politie wordt verwoord. Binnen het OM
vindt een interne controle plaats en in een aantal gevallen is er ook een
check door de rechter-commissaris. Waar die interne controle plaatsvindt en
hoe die is geregeld, weten wij eerlijk gezegd niet precies, want dat wordt
geregeld in de richtlijnen. Kan de minister ten minste de systematiek van
de interne controle bij de bijzondere opsporingsbevoegdheden uitleggen? Kan
hij ook ingaan op de inzet van de rechter-commissaris in verband daarmee?Nog een aantal opmerkingen over de diverse opsporingsbevoegdheden. Bij
stelselmatige observatie is een bevel van de officier van justitie nodig.
De politie mag dat niet zelfstandig doen. De minister veronderstelt dat de
politie niet snel het risico zal nemen om de grens tussen gewone en stelselmatige
observatie te overschrijden, omdat het risico bestaat dat de rechter het aldus
verkregen bewijs zal uitsluiten. Het is de vraag of de minister gelijk heeft
met deze redenering. Ik denk dat zij alleen geldt als de politie het vertrouwen
heeft dat het openbaar ministerie een verstandig beleid voert. Als men het
openbaar ministerie te terughoudend acht, kan de grens tussen gewone en stelselmatige
observatie wel eens opschuiven. Wij weten dat niet, het zijn veronderstellingen.
De vraag hoe een en ander geëvalueerd zal worden, is dan wel gerechtvaardigd.
Graag een reactie van de minister.Die vraag is des te dringender, omdat er in de nota naar aanleiding van
het verslag een voorbeeld wordt gegeven dat vragen oproept. Er staat: 'Ook
een kortstondige observatie met opnameapparatuur op een intieme plaats als
bijvoorbeeld een bordeel kan immers als stelselmatig gelden, omdat daarmee
een volledig beeld van een bepaald aspect van iemands leven kan worden verkregen'.Dat begrijp ik niet. Dat zo'n observatie zeer ingrijpend is voor iemands
privacy, begrijp ik, maar dat het filmen van seksueel handelen een volledig
beeld geeft van een bepaald aspect van iemands leven, begrijp ik niet. Hoezo
volledig? Dan is een observatie via een camera bij Albert Heijn ook een stelselmatige
observatie, omdat zij een volledig beeld geeft van een aspect van iemands
leven, namelijk het boodschappen doen bij Albert Heijn. Het is misschien een
ongelukkig gekozen voorbeeld, maar het geeft wel aan hoe wazig het begrip
'stelselmatige observatie' nog is. Ik denk dat dit veel helderder moet, zelfs
in de lagere regelgeving. De politieman en -vrouw moeten tenslotte weten waar
ze aan toe zijn.De heer Rouvoet (RPF):Observatie van zaken wordt nog een beetje in het midden gelaten. Ik heb
zelf als voorbeeld genoemd een voordeur die drie maanden wordt geobserveerd
en op videocamera wordt vastgelegd. Is dat geen inbreuk op de privacy, omdat
het geen persoon is maar een voordeur?Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):Ik vind dat u daarover intelligente vragen hebt gesteld en ik wacht het
antwoord daarop met belangstelling af.Dan een specimen van observatie: het plaatsen van peilapparatuur. Het
kabinet stelt dat er een rechtshulpverzoek moet worden ingediend als een voer-
of vaartuig met peilapparatuur de grens over gaat. Op de een of andere manier
komt dat mij buitengewoon onrealistisch voor. Stel je voor, er is een vrachtwagen
met een container of een bolide van een of andere verdachte die men in de
peiling heeft, letterlijk, want er staat een peilbaken op. Laten wij die bolide
nemen die goed vaart maakt richting Duitsland. De politie gaat erachteraan
en dan moet er een rechtshulpverzoek worden ingediend. Ik kan mij daar niets
bij voorstellen. Graag krijg ik een realistisch beeld van hoe dat zal gaan.Bij het opnemen van vertrouwelijke informatie met een technisch hulpmiddel
heeft de PvdA-fractie de samenloop van diverse opsporingsbevoegdheden aan
de orde gesteld. Daarop is geen afdoende antwoord gekomen. Daarom vraag ik
welke bevelen nodig zijn voor een politie-infiltrant (artikel 126h), die stelselmatig
observeert (artikel 126g), stelselmatig informatie inwint (artikel 126j),
en daarbij opnameapparatuur op het lichaam draagt (artikel 126g, lid 3).Zou de minister in willen gaan op de kritische overwegingen die de Orde
van advocaten geeft over de laatste nota van wijziging?Er is nu geruime tijd geanticipeerd op deze wetgeving. Na het debat met
het kabinet over de aanbevelingen van de enquêtecommissie was in politieke
en beleidsmatige zin duidelijk wat wel en wat niet meer mocht. De CTC toetst
nu al geruime tijd of bijzondere opsporingsbevoegdheden mogen worden ingezet.
Dat betekent dat de minister volgens mij moet weten of en hoe vaak er nog
verzoeken worden gedaan voor doorlaten of infiltratie door burgers, al dan
niet crimineel. Vervolgens is de vraag of deze verzoeken gehonoreerd zijn
en waarom dan wel. Ook van andere door de CTC te toetsen bijzondere opsporingsbevoegdheden
zou ik graag willen weten of en hoe vaak zij worden ingezet. Dat kan ook een
indicatie geven of de nu voorliggende wetgeving voldoende sluitend is.Voorzitter! Ik wil nog een enkele opmerking maken over het wetsvoorstel
inzake het gerechtelijk vooronderzoek. De PvdA-fractie is het daar in hoofdzaak
mee eens. De invoering van de mini-instructie is naar ons idee een verantwoord
tegenwicht tegen de toegenomen bevoegdheden van politie en justitie. Wel zal
het een extra belasting betekenen van de rechterlijke macht. Heeft de minister
daar rekening mee gehouden? Of zal hij dat gaan doen in de toekomstige contourennota?Bij de schriftelijke inbreng heeft de fractie van de Partij van de Arbeid
gepleit voor de aanwezigheid van een advocaat bij het politieverhoor in geval
van parallelle opsporing. Het kabinet zag daar tegenop, omdat dat te lastig
zou zijn. Steeds zou moeten worden nagegaan of tegen een verdachte een gerechtelijk
vooronderzoek loopt. Dat vinden wij niet zo'n overtuigend argument. Het moet
in dit digitale tijdperk toch mogelijk zijn om daar zonder al te veel tijdverlies
achter te komen. Het ligt dus voor de hand dat de fractie van de Partij van
de Arbeid op dit punt het amendement van collega Vos steunt.Het is jammer dat minister Sorgdrager deze wetsvoorstellen niet meer op
het laatst door de Kamer heeft kunnen loodsen. Alle voorbereidingen hebben
onder haar verantwoordelijkheid plaatsgevonden. En na alle sores die een enquête
ook met zich brengt, was dit een mooie afsluiting geweest.
Het was haar van harte gegund! Dat neemt overigens niet weg dat ook deze minister
de klus wel zal klaren.De algemene beraadslaging wordt geschorst.De voorzitter:De minister zal morgen antwoorden.De vergadering wordt van 15.45 uur tot 18.30 uur geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19981999-1479-1496.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl