Beleidsdebat over de ruimtelijk-economische ontwikkeling in Nederland
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2004-2005, pag. 827-856

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

07-04-2005

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2004-2005

nr. 20, pagina 827-856

21-03-2005

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in vergadering

Beleidsdebat over de ruimtelijk-economische ontwikkeling in NederlandPagina 827-856
Presentie en opening (maandag 21 maart 2005)Pagina 827-827
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter ter zake gedane voorstellen (maandag 21 maart 2005)Pagina 856-857

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 152 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is het beleidsdebat over de ruimtelijk-economische
ontwikkeling in Nederland.De voorzitter:Ik heet de ministers Veerman en Peijs en de staatssecretarissen Van Geel
en Van Gennip van harte welkom. De minister van Economische Zaken komt later.
De staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat verwachten wij ieder ogenblik.Mevrouw Meindertsma (PvdA):Voorzover wij hebben kunnen nagaan, is het de eerste keer dat in deze
Kamer een beleidsdebat wordt gevoerd met bewindslieden van vier verschillende
ministeries. Dat is bijzonder. De voorbereiding van dit beleidsdebat is ook
bijzonder te noemen. Er is een speciale werkgroep opgericht en er hebben twee
interessante expertmeetings plaatsgevonden. Verder hebben wij goede, externe
ambtelijke ondersteuning gehad. Het thema van dit debat is: de ruimtelijke-economische ontwikkelingen
in meerjarige beleidsplannen vanuit vier verschillende invalshoeken, afkomstig
van vier verschillende departementen. De samenhang tussen de onderscheiden
beleidsvelden is evident. Benadering vanuit een samenhang kan tot ongekende
ontwikkelingskracht leiden, mits goed aangestuurd en van goede instrumenten
voorzien. Naarmate de voorbereidingen vorderden, werd de stapel nota's, adviezen,
rapporten en commentaren hoger en hoger. Er ontstond bij mij een sterk verlangen
naar inperking van de vraagstelling en behandeling van een overzichtelijk,
verkokerd onderdeeltje van het grote geheel. Dat overkomt vast veel beleidsvoorbereiders
en beleidsbeslissers. Dit begrijpelijke verlangen naar overzichtelijkheid
is echter een geweldige valkuil om het maken van keuzes in de afweging van
het geheel aan belangen te ontwijken en de verantwoordelijkheid te ontlopen.
Ook kwam de vraag bij mij op hoeveel beleidsambtenaren wel niet bij de totstandkoming
van deze nota's, commentaren en adviezen betrokken waren geweest. Ook vroeg
ik mij af of de mensen en partijen die straks bij de uitvoering van de plannen
betrokken zijn, bij de vorming van het beleid een rol hebben gespeeld. Zijn
de beleidsvisies wel op hun uitvoerbaarheid getest? Of zijn er twee werkelijkheden
gecreëerd: de werkelijkheid conform de nota in de binnenkamers van de
departementen en de werkelijkheid buiten de cirkel van de opstellers van de
nota? Gezien alle commentaren die zijn geschreven en de opmerkingen die tijdens
onze meetings zijn gemaakt, kon het helaas wel eens waar zijn dat er twee
werelden zijn ontstaan. De vraag is hoe die twee werelden weer
bij elkaar kunnen worden gebracht. Hebt u daar een begin van een antwoord
op?Niet ontkend kan worden dat deze regering, meer dan in het verleden is
gebeurd, een poging heeft gewaagd om het nationale ruimtelijke-economische
beleid in een visie te integreren. De poging alleen al is een oprecht gemeend
compliment waard. Of deze poging ook wordt omgezet in daadwerkelijke samenhang
wat beleidsvisie, horizonbepaling en uitvoering betreft, valt te betwijfelen.
De nota's en de reacties daarop doornemend, valt niet aan de indruk te ontkomen
dat er eerder sprake is van een bedrijfsverzamelgebouw dan van het kantoor
van de toekomst waarin een grote centrale hal ruimte biedt aan alle disciplines
om elkaar te ontmoeten, te bevragen en aan innovaties te werken, een ruimte
waar ook andere partijen gemakkelijk naar binnen kunnen lopen om zowel kennis
te halen als te brengen.De entree van het bedrijfsverzamelgebouw is smal en loopt via de toegangsdeur
van de nota Ruimte. De receptioniste in de uiterst bescheiden kale hal is
de minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer. Er
is geen helpdesk neergezet. Alle medewerkers en gasten worden ogenblikkelijk
verwezen naar de afzonderlijke kantoren. De koffie en de thee moet iedereen
zelf aanschaffen en zetten. Dat is jammer. Ruimtelijk-economische ontwikkelingen
vragen bij uitstek om ontschotting, om het doorbreken van heilige huisjes
en dus om coördinatie in het publieke belang. Is het daarom niet essentieel
dat de verschillende doelstellingen, de verschillende horizonbepalingen en
de verschillende investeringsstromen door een externe werkgroep van wetenschappers
en vakdeskundigen in overleg met marktpartijen, maatschappelijke organisaties
en andere overheden omgesmeed worden tot heldere en geïntegreerde uitvoeringsprogramma's?
Wij willen dat van harte aanbevelen.Op een aantal punten wil ik namens de fractie van de Partij van de Arbeid
ingaan: - de visie en de functie van de nota Ruimte in relatie
tot de andere beleidsnota's;- de internationale context;- de effectiviteit van de uitwerking van de sturingsfilosofie;- de
rol van de burgers.Ten slotte wil ik nog enkele losse opmerkingen maken.Allereerst zal ik dus spreken over de visie en de functie van de nota
Ruimte in relatie tot de andere beleidsnota's. Een van de doelen van de nota
Ruimte is borging en ontwikkeling van de nationale dan wel internationale
ruimtelijke waarden. Dat betekent naar het oordeel van mijn fractie dat die
waarden benoemd moeten worden. Het zou naar onze mening moeten gaan om waarden
die te maken hebben met het zoeken naar een balans tussen economie, milieu
en duurzame ontwikkeling en met waarden die de ruimtelijke identiteit van
ons land bepalen, zoals de Hollandse rivier- en polderlandschappen en haar
oude steden, om er maar een paar te noemen. Als er vooraf geen normatief kader
aangegeven wordt, is er ook geen inhoudelijk toetsingskader achteraf om te
beoordelen of ontwikkelingen gewenst dan wel ongewenst zijn. Dat is in de
geschiedenis van de ruimtelijke ordening van ons land ongekend. Door die ordening
hebben wij internationale bekendheid gekregen en mede door die ordening hebben
wij nog steeds waardevolle landschappen en steden, en daar moeten wij zuinig
op zijn.De paradox is dat er wel gesuggereerd wordt dat de nota Ruimte het integrerende
overkoepelende kader is, ook voor de andere nota's, maar dat zij in feite
weinig richtinggevend is. De nota Ruimte dwingt niet tot keuzes, tot richtinggevende
gebiedsgerichte uitspraken, en zonder die richtinggevende uitspraken is het
lastig sturen op de andere nota's. Ruimtelijk is ogenschijnlijk veel mogelijk,
maar er is weinig geld, dus moeten keuzes gemaakt worden en een uitvoeringsagenda
vastgesteld worden. De investeringsstrategie na 2010 blijft nu onduidelijk.
In de nota Ruimte staan 14 projecten voor de hoofdstructuur genoemd, terwijl
er slechts geld is voor 4.Wat onder basiskwaliteit beschreven wordt, gaat niet veel verder dan een
aantal minimumvereisten die wettelijk al vastgelegd zijn. Dat het begrip basiskwaliteit
als inhoudelijke toets zal gaan gelden voor het Rijk om de ruimtelijke ontwikkelingen
aan te toetsen, leidt vooralsnog niet tot de gewenste duidelijkheid vooraf,
maar tot discussies en jurisprudentie achteraf. Met zoveel woorden wordt dat
ook gesteld in de memorie van toelichting bij de tweede Wet op de ruimtelijke
ordening, waarin staat dat verwacht mag worden dat de exacte werking en inhoud
van het begrip basiskwaliteit zich zullen uitkristalliseren via de jurisprudentie.
Het is de vraag welke partijen daar eigenlijk blij mee zijn. Zou een overmaat
aan keuzemogelijkheden, zowel geografisch als naar functie, juist niet kunnen
leiden tot veel dezelfde initiatieven op verschillende plaatsen die elkaar
mogelijk in de weg staan? Is er nog een taak weggelegd voor de nationale overheid
met betrekking tot beperking van de toename van het aantal vierkante meters
kantoor, aangezien inmiddels een leegstand van tussen de 5 en 6 miljoen vierkante
meter is ontstaan? Denkt niet iedere gemeenten dat zij de beste kansen heeft
om het tophoofdkantoor binnen te halen? Want hoe moet het bijvoorbeeld met
de verdiepte aanleg van een A4, waarover gemeenten convenanten afgesloten
hebben over een eigen bijdrage die gefinancierd zal moeten worden uit de opbrengst
van gronden van aangewezen knooppunten waarop kantoren zijn gepland? Ook is
bepaald niet ondenkbaar dat onduidelijkheid over de gewenste richting op andere
plaatsen tot gevolg zal hebben dat activiteiten die juist wel nodig zijn niet
ontwikkeld worden.Mijn volgende punt betreft de internationale context, de relatie met Europa.
Er is vrijwel geen bewust denkbeeld bij de manier waarop wij met de mogelijkheden
en moeilijkheden van Europa omgaan in vergelijking met andere landen. Er is
geen beleid om vanuit de kracht van regio's die wordt gevormd door de sociaal-economische
en landschappelijke identiteit tot beleid te komen waarmee de mogelijkheden
van structuurfondsen veel beter worden benut en waarmee wordt bijgedragen
aan de doelstelling om te komen tot een kennisintensieve, multiculturele en
innovatieve economische ontwikkeling. In het Europees bestuurlijk denken wordt
een sterk accent gelegd bij de regio's. Het Europa van de regio's vraagt om
een visie waarbij regiogrenzen lang niet altijd hoeven samen te vallen met
nationale grenzen. In dat denken zouden de havens van Antwerpen en Rotterdam
geen concurrenten van elkaar hoeven te zijn zoals nu vaak blijkt,
maar juist bondgenoten om elkaars kracht te versterken in een concurrerend
wereldperspectief. Grensoverschrijdende regiovorming zou ook gevolgen moeten
hebben voor verruiming van nationale wet- en regelgeving betreffende bedrijfsvestigingen
en vergunningprocedures, een problematiek waar men in Limburg regelmatig mee
te maken heeft. Investeringspremies voor bedrijfsvestigingen zijn te nationaal
georiënteerd, er is geen duidelijke regie van de verschillende ministeries
bij het aansturen van grensoverschrijdende knelpunten en er is teveel diversiteit
in bevoegd gezag. Hoe zou daar verbetering in aangebracht kunnen worden?Daarnaast is van het allergrootste belang stil te staan bij de wijze waarop
de regering omgaat met de gevolgen van het Europees beleid voor de nationale
ruimtelijke ontwikkeling. Wij constateren dat er door de regering vaak reactief
gereageerd wordt op Europees beleid en niet pro-actief, zoals gewenst zou
zijn. De doorwerking van belangrijke richtlijnen op de beleidsvelden van natuur,
milieu en water wordt niet vroegtijdig beleidsmatig doordacht op de gevolgen
voor het nationaal ruimtelijk-economisch beleid.Het is een ernstige omissie in de nota Ruimte dat hieraan geen aandacht
besteed is. Afstemming van economie en ecologie en de vertaling daarvan in
ruimtelijke plannen wordt afgedwongen door Europa als we het zelf niet tijdig
meenemen in onze plannen. Bij voortduring worden we de afgelopen jaren geconfronteerd
met de gevolgen van niet-tijdig geïmplementeerde richtlijnen op Nederlandse
bodem, wat tot veel juridische procedures en stagnatie leidt bij belangrijke
ontwikkelingsplannen met alle gevolgen van dien. Stagnatie betekent vertraging,
vertraging brengt kosten met zich mee, ondertussen kunnen omstandigheden wijzigen
en moeten de plannen herzien worden en daarover moet weer met veel partijen
overleg gepleegd worden. Dat moet anders, is onze oprechte overtuiging en
heel snel anders. De houding die de regering nu vaak laat zien, is verwijtend
naar Europa kijken en voorstellen doen om bij Europa uitstel te vragen met
betrekking tot de implementatie van belangrijke richtlijnen (denk aan de richtlijn
betreffende luchtkwaliteit). Reeds bij de totstandkoming van de betreffende
richtlijn zouden in het beleidsvoorbereidingsproces de gevolgen van het voorgestelde
beleid letterlijk in kaart gebracht moeten worden, op grond waarvan invloed
uitgeoefend kan worden aan de voorkant van het beleidsproces, zowel in Europa
als anticiperend daarop in eigen land. Als een richtlijn eenmaal aangenomen
is, moet de doorwerking vertaald worden in ruimtelijke beelden en mogelijkheden
en onmogelijkheden aangeven voor sociaal-economische ontwikkelingen en voor
het aanleggen van infrastructuur.Er is geen instantie in ons land die de doorwerking van Europese richtlijnen
per richtlijn afzonderlijk en vervolgens in samenhang in beeld brengt. Hoewel
het gezamenlijk initiatief van VNG, IPO, Unie van Waterschappen en Binnenlandse
Zaken ("http:/www.europadecentraal.nl") een stap in de goede richting van
de informatiebehoefte rond de afzonderlijke richtlijnen is. Er is echter geen
instantie, waar partijen die betrokken zijn bij ruimtelijke ontwikkelingsplannen
te rade kunnen gaan om in een zo vroeg mogelijk stadium van het planproces
voldoende informatie te verkrijgen over een integrale doorwerking van verschillende
richtlijnen en de beleidsmatige consequenties daarvan. Dat kan grote gevolgen
hebben voor plannen en voor de risico's die daarmee zowel financieel als qua
rechtsbescherming gelopen worden. Dat kan zorgen voor meer vertraging in de
bouwproductie als nu al het geval is in sommige sectoren. Niemand acht zich
schijnbaar verantwoordelijk voor de gevolgen van het niet doorgaan van een
bouwplan, omdat geen rekening gehouden is met de habitat- of vogelrichtlijn,
of met de Richtlijn luchtkwaliteit of de Richtlijn water, om maar eens vier
richtlijnen te noemen die van grote invloed zijn op de ruimtelijk-economische
ontwikkeling van ons land in de toekomst.Wij menen dat het tot de verantwoordelijkheid van de Rijksoverheid hoort
en daarbinnen als eerste tot de verantwoordelijkheid van het ministerie van
VROM om deze kennis te vergaren, te bundelen, te vertalen in beleidsconsequenties
en toe te voegen aan het noodzakelijke nationaal ruimtelijk afwegingskader.
Of daar een nieuw instituut vanuit een gebundelde samenwerking tussen de verschillende
overheden en met ondersteuning van marktpartijen voor in het leven geroepen
moet worden, dan wel dat het tot de taken van het ruimtelijk planbureau zou
moeten gaan behoren, laten wij graag aan de regering over, maar het moet wel
snel gebeuren. In ons omringende landen wordt wel degelijk kennis gebundeld
rond ruimtelijk-economische en ecologische ontwikkelingen, waardoor zij in
staat zijn innovaties tot stand te brengen, nieuwe technieken te ontwikkelen
en alternatieve oplossingen te bedenken. Als wij onze kennis en kunde niet
adequaat bundelen en vertalen naar de beleidspraktijk dan blijven we achter
de ontwikkelingen aanhollen. Hierover dienen wij een motie in.Over de effectiviteit en gevolgen van de sturingsfilosofie "Decentraal
wat kan, centraal wat moet" het volgende. Deze sturingsfilosofie zal door
iedereen onderschreven worden, zeker door Kamerleden die lang in het lokaal
bestuur werkzaam geweest zijn. Deze sturingsfilosofie past ook in het witboek
over Europese Governance bijvoorbeeld. Maar door de wijze waarop de operationalisering
plaatsvindt middels het begrip ontwikkelingsplanologie en zonder heldere kaders,
ontstaat een ingewikkeld systeem van vervlochten verantwoordelijkheden en
een aantal open eindes die met jurisprudentie ingevuld moeten worden. Dat
zou wel eens contraproductief kunnen werken. Het is een sturingsfilosofie
die niet stuurt op inhoud, maar op processen. Uit alle gesprekken die wij
gevoerd hebben, maar ook uit vele commentaren komt met name, maar daar niet
alleen, met betrekking tot de projecten in de Hoofdstructuur de behoefte aan
duidelijkheid naar voren. Duidelijkheid over de verschillende verantwoordelijkheden
tussen publieke en private partijen. Duidelijkheid over de onderlinge rol
en verantwoordelijkheden van de betrokken ministers en ministeries, maar ook
en vooral duidelijkheid over het uitvoeringsprogramma en de financieringsmogelijkheden
en zekerheid over investeringsbijdragen.Zonder een duidelijk afwegingskader zal bij het serieus nemen van de voorgestelde
sturingsfilosofie de sturende rol van de minister van VROM gaan
verdwijnen, zonder dat meteen helder wordt hoe de nieuwe rol van de minister
van Ruimtelijk Ordening dan wel ingevuld wordt. Is het een regierol? Nee,
zo zouden wij durven stellen, want ook een regisseur weet wat hij met het
toneelstuk wil verwoorden of verbeelden. Het is helaas meer de rol van receptioniste
bij de ingang van het kale bedrijfsverzamelgebouw. Daar zijn wij niet zo gelukkig
mee, maar het is eveneens de vraag of de voorgestelde sturing effectief is
in de praktijk, zowel in aanpak als in het begeleidend juridisch instrumentarium
zoals neergelegd in de fundamentele herziening van de WRO. Op dit moment willen
wij daar niet lang bij stilstaan, maar zullen daar zeker op terugkomen bij
de behandeling van de WRO in deze Kamer.Nu wil ik slechts de opmerking maken dat wij de indruk krijgen dat decentraal
wat kan middels PKB-teksten, die soms op detailniveau ruimtelijke beleidskeuzes
uitwerken, en middels flankerend instrumentarium als monitoring, visitaties,
financiële prikkels, toetsing en evaluatie, allemaal moderne instrumenten
in plaats van de zogenoemde verouderde afwegingskaders – ik hoop dat
u begrijpt dat dit cynisch bedoeld is – tot meer onzekerheid over de
afloop van het planproces leidt dan wanneer duidelijkheid vooraf geschapen
wordt. Onzekerheid over de afloop van planprocessen zal bij private partijen
altijd leiden, en terecht, tot risicomijdend gedrag dan wel tot het laten
opnemen van schadeclaims in de overeengekomen afspraken. Het lijkt alsof de
uitgangssituatie complexer aan het worden is en door middel van veel jurisprudentie
verduidelijkt zal moeten gaan worden. Is die veronderstelling juist, is dit
gewenst en zo niet, hoe zou dat te voorkomen zijn, zo vragen wij de bewindslieden?Bij het nadenken over sturing hoort ook het nadenken over instrumenten.
En mede door de inbreng van verschillende betrokkenen bij de expertmeetings
willen we u de vraag voorleggen of het geen aanbeveling verdient om te komen
tot de oprichting van een Rijksontwikkelingsbedrijf ten behoeve van de projecten
in de Hoofdstructuur. Zou dat niet een goede bijdrage kunnen leveren aan het
verschaffen van meer duidelijkheid over de verantwoordingsstructuur en over
de meerjarige exploitatiemogelijkheden? Jaren geleden, toen minister Brinkhorst
nog minister van landbouw was, heb ik in deze Kamer bij de begrotingsbehandeling
van LNV, met veel instemming van collega van Gennip van het CDA, met betrekking
tot het onderdeel natuur gepleit voor het realiseren van een nationale grondbank.
Toen met het oogmerk om er voor te zorgen dat de EHS versneld aangepakt en
uitgevoerd zou kunnen worden. Nu zou ik dat opnieuw willen bepleiten als voertuig
voor de realisering van de projecten in de hoofdstructuur. Zo'n grondbank
kan onderdeel zijn van een nationaal ontwikkelingsbedrijf, maar dat hoeft
niet. Er kan gedacht worden aan het oprichten van een dergelijke grondbank
in een samenwerkingsverband met private partners zoals banken, verzekeraars
en pensioenfondsen. Het heeft tot groot voordeel dat minister Veerman op dit
moment de domeingronden in westelijk Flevoland niet op de vrije markt hoeft
te gaan verhandelen, met alle gevolgen voor de belemmeringen die dat kan opleveren
bij een verdergaande groei van Almere, maar dat hij de gronden in zou kunnen
brengen in de grondbank. Waarom worden die gronden op dit moment eigenlijk
verkocht, minister Veerman, terwijl volgens de nota Ruimte in 2006 bepaald
zal worden of Almere niet moet gaan groeien volgens het hoge groeiscenario?
Het zou toch van geïntegreerd en samenhangend beleid getuigen wanneer
u wacht met de verkoop tot die beslissing genomen is?Zonder richtinggevend kader lijkt het alsof heel veel mogelijk is en er
wordt gesuggereerd dat er nu ongekende mogelijkheden gaan ontstaan. Deels
is dat schijn omdat doorwerking van Europese richtlijnen en doorwerking van
nationale wetgeving veel beperkingen opleggen. Zoveel beperkingen dat de planvorming
zowel in het ruimtelijk ontwerp als in het doorrekenen van de verschillende
varianten en vervolgens in de besluitvorming over de risicoverdeling wel eens
langer zou kunnen duren dan nu het geval is. Als er voorafgaand aan een planproces
geen toetsingskader ligt met een breed draagvlak, dan gaan belangen en beoordelingen
zodanig door elkaar lopen dat de mogelijkheden voor het uitoefenen van hindermacht
tussen alle partijen worden verruimd. En dat is weinig effectief.Mevrouw de voorzitter. Het volgende punt betreft de rol van burgers en
van organisaties die de niet meegekoppelde maatschappelijke belangen vertegenwoordigen.
In de voorgestelde sturingsfilosofie gaan publieke en private partijen samen
om de tafel zitten om tot de ontwikkeling van een plan te komen. Het initiatief
kan zowel van de publieke partij als van de private partij uitgaan. Ik wil
u een voorbeeld voorleggen uit de dagelijkse praktijk. Gemeente X wordt door
partij A benaderd om tot de ontwikkeling van een plan te komen in de buurt
van het stadion van de betaaldvoetbalclub. Dat plan moet zodanig zijn dat
er voldoende middelen vrijkomen om tot de verbouw dan wel nieuwbouw van het
stadion te komen. In alle vertrouwelijkheid gaan gemeente en private partij
om de tafel zitten. Plannen worden gemaakt. Ondertussen worden in alle stilte
gronden verworven door de marktpartij en wordt gezocht naar partijen die de
hoogst mogelijke opbrengst voor de grond kunnen bieden. Programma's worden
afgestemd op de opbrengstcapaciteit en de plannen worden doorgerekend. Na
enkele jaren onderzoek en onderlinge afstemming wordt aan de gemeenteraad
een bestemmingsplanwijziging voorgelegd, waarin slechts de nieuwe functies
genoemd staan. Het uitgebreide plan met financiële achtergronden wordt
vertrouwelijk ter inzage gelegd. De gemeenteraad stemt in met de bestemmingsplanwijziging
middels een projectprocedure, die zonder al te veel bezwaren vervolgens goedgekeurd
wordt. De bestemming wordt in hoofdzaak omschreven met de functie "leisure".
College en marktpartij blij. Nu kan er doorgegaan worden met de uitvoering
en er wordt een overeenkomst gesloten, waarin niet meer de ontbindende voorwaarde
"behoudens goedkeuring door de raad" opgenomen is. Aan planvoorbereidingskosten
is inmiddels enkele miljoenen uitgegeven, maar die zijn verrekend in de totale
grondexploitatie. Een goed voorbeeld van publiekprivate samenwerking, zou
gezegd kunnen worden. Maar nadat al deze beslissingen genomen zijn door het college, met instemming
van de raad, en de contracten ondertekend zijn met de private partner, blijkt
dat de bestemming "leisure" concreet inhoudt dat er een gokhal met 400 speelplaatsen
gaat komen. Daar werden een aantal inwoners van plaats X buitengewoon boos
over. Zij kwamen bij elkaar en besloten actie te gaan ondernemen. Iedereen
bij wie zij te rade gingen vertelde hen dat ze niets meer te vertellen hadden
omdat alle besluiten al rechtsgeldig genomen waren. Gelukkig ontdekten deze
strijdbare inwoners van stad X dat in een grijs verleden de betreffende gemeente
een verordening aangenomen had die haar burgers toestond een raadplegend referendum
te organiseren en met veel tegenslag en doorzettingsvermogen en weinig steun
van gemeentebestuur en een overgrote meerderheid van de gemeenteraad zetten
de inwoners van deze stad hun actie toch door. Het raadplegende referendum
kwam er. Met overweldigende meerderheid werd er "nee" gezegd tegen een plan
met 400 speelplaatsen in een grote gokhal. Het college vroeg toch aan de raad
om te blijven instemmen met het plan, maar de raad ging met aarzeling overstag
en besloot af te zien van de bouw van een gokhal. De private partner diende
de volgende dag een schadeclaim in bij de desbetreffende gemeente, want zij
hadden immers een overeenkomst gesloten zonder voorbehoud. Ik kan u zeggen
dat het verhaal nog lang niet afgelopen is en dat er veel verliezers zijn.
Wat is er hier nu fout gegaan naar het oordeel van de bewindslieden?Mevrouw de voorzitter. Ik vertel dit verhaal niet als anekdote maar uit
onze oprechte bezorgdheid over de positie van partijen, individuele burgers
en organisaties die belangen vertegenwoordigen waaraan bij de planvorming
geen aandacht besteed is in de nieuwe sturingsfilosofie. In de nota Ruimte
wordt een sturingsfilosofie gepresenteerd, waarin ogenschijnlijk veel plaats
is ingeruimd voor publiekprivate samenwerkingsrelaties. Daardoor worden niet
aan tafel zittende partijen pas geconfronteerd met kant-en-klare plannen nadat
plan- en ontwikkelingsdoelen geheel en al uitgewerkt zijn. Zo kan een college
van BenW en een aanzienlijk deel van de gemeenteraad tegenover haar inwoners
komen te staan. Het wordt naar onze mening duidelijk aan de hand van dit voorbeeld,
dat helaas niet enig in zijn soort is, dat resultaten uit de decentrale ontwikkelingsplanologie
alsnog het traject van de formele toelating in het bestemmingsplan zullen
moeten volgen. Duidelijk wordt ook dat de bestemmingsplanbevoegdheid in het
duale stelsel nooit overgedragen moet worden als bevoegdheid aan het College
zonder instemming van de Raad. Dan had het proces zich nog meer achter gesloten
deuren af kunnen spelen en was noch minder dan nu een omkeerbaarheid van de
beslissing mogelijk geweest.Het lijkt nog meer voor de hand te liggen om het creëren van draagvlak
een plaats te geven in het ontwikkelingstraject van plannen die tot stand
gebracht worden en – misschien – ook in het vooraf bepalen van
het beoordelingskader. Noch in de nota Ruimte noch in de herziening van de
Wet op de Ruimtelijke Ordening is daarover iets te vinden of zijn aanbevelingen
gedaan. Ik heb digitaal in de nota Ruimte op het begrip "rechtsbescherming"
gezocht en vond geen enkele verwijzing. Dat geeft te denken.Ik kom nog even terug op het witboek voor governance in een Europees perspectief.
Daarin staan vijf beginselen vermeld: openheid, participatie, verantwoordingsplicht,
doeltreffendheid en samenhang. De sturingsfilosofie "decentraal wat kan en
centraal wat moet", past naar de mening van de PvdA-fractie in de filosofie
van het witboek. Maar hoe gaat de regering om met de praktijk van beslotenheid
in PPS en ontwikkelingsplanologie in de tijd dat vertrouwen tussen de onderhandelingspartners
moet worden opgebouwd en openbaarheid en transparantie nodig zijn om het vertrouwen
van de burger te behouden? Worden de mogelijkheden tot burgerparticipatie
niet eerder kleiner dan groter bij het regime van ontwikkelingsplanologie?
Wij zouden de zienswijze van de verschillende bewindslieden over dit punt
graag vernemen. Als wij enerzijds in dit land verklaren dat de afstand tussen
burgers en politiek onaanvaardbaar groot geworden is, zullen wij anderzijds
in onze planvorming op welke beleidsterreinen ook, zorg moeten dragen dat
een rol en invloed voor de individuele burgers en organisaties weggelegd zijn.
Dat kan niet aan het toeval overgelaten worden, maar moet aan de voorkant
van het proces georganiseerd worden.Het is des te meer noodzakelijk om dit aan de voorkant van het proces
te organiseren, wanneer aan de achterkant van het proces de bezwaarmogelijkheden
bij bestemmingsplanprocedures terécht aanmerkelijk bekort worden. De
verantwoordelijkheid voor het creëren van draagvlak en het organiseren
van betrokkenheid ligt niet alleen bij de publieke partij maar evenzeer bij
de private partij. De vraag is wel welke overheidslaag erop moet toezien dat
deze belangen voldoende aan bod komen. Is dat de provincie of de rijksoverheid
die dit door middel van procesvereisten afdwingt? Wat in dit verband te denken
van de dubbelrollen van een gemeente en andere overheden in het planproces?
Het is niet alleen op dit punt van belang om nogmaals het advies van de WRR
uit 1998 over Ruimtelijke Ontwikkelingspolitiek open te slaan en te lezen
hoe daarin een sterk pleidooi gehouden wordt voor een ruimtelijke ontwikkelingspolitiek
"die meer mogelijkheden biedt voor regionale coördinatie via actieve
betrokkenheid van een veelheid van actoren, de zogenaamde stakeholders". Dit
WRR-advies koerst aan op een transactiemodel. In dit model kunnen aan de voorkant
van de planvorming burgers en andere betrokkenen, zoals organisaties die belangen
vertegenwoordigen op het terrein van milieu en natuur, meepraten en hun belangen
naar voren brengen. Wij dienen ook op dit punt een motie in.Mevrouw de voorzitter. Wij zouden ten slotte nog graag willen weten van
de ministers van LNV en Economische Zaken of het niet te overwegen valt om
de veenkoloniën aan te wijzen als een van de weinige gebieden in ons
land waar grootschalige grondgebonden landbouw gecombineerd met vormen van
intensieve veeteelt tot in lengte van jaren ruimtelijk gefaciliteerd zou moeten
worden. Verder willen wij van de ministers van Verkeer en Waterstaat en Economische
Zaken weten hoe het komt dat het economisch belang van de stadsregio's wel
met de mond wordt beleden, maar noch in de nota Pieken in de Delta noch in
de nota Mobiliteit wordt vertaald in beleidsvoorstellen en een
uitvoeringsagenda voor bereikbaarheid en economische vitaliteit. In de nota
Ruimte worden netwerksteden aangewezen, maar er is nauwelijks een vertaling
van terug te vinden in de andere beleidsdocumenten. Verder willen wij van
de minister van VROM weten of er niet op korte termijn een nota Ruimte extra
nodig is, waarin de gevolgen van klimaatverandering een ordenende rol spelen.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat in toenemende mate de regelgeving en de richtlijnen van
de EU van betekenis worden voor de uitkomsten van nationale planprocessen;overwegende dat planschade die ontstaat door het over het hoofd zien van
Europees beleid moet worden voorkomen;vaststellende dat de regering niet op proactieve wijze omgaat met het
Europees beleid;vaststellende dat het Europees perspectief in de voorliggende nota's vrijwel
ontbreekt;vaststellende dat er geen principieel debat plaatsvindt over de wijze
waarop met EU-regelgeving wordt omgegaan en hoe Nederland dit doet in vergelijkend
perspectief;vaststellende dat geen enkele instantie in ons land het overzicht van
de EU-regelgeving bijhoudt, compileert en vertaalt in sturingsopgaven en kaartbeelden
ten aanzien van de implicaties voor de ruimtelijkeordeningsprocessen;vaststellende dat het tot de verantwoordelijkheid van het ministerie van
VROM behoort om deze beleidsvertaling te maken;verzoekt de regering om de kennis over EU-beleid te vergaren, te bundelen
en te vertalen in de beleidsconsequenties ten aanzien van onze ruimtelijke
ordening, en deze beschikbaar te stellen aan het totale werkveld,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Meindertsma, Lemstra, Walsma,
Schouw, Van Middelkoop, Slagter-Roukema en Van der Lans.Zij krijgt nr. XXI-A.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat het hebben van een breed draagvlak voor ruimtelijke investeringen
van doorslaggevend belang is;overwegende dat het verkrijgen van een breed draagvlak samenhangt met
de openheid en transparantie in alle stadia van voorbereiding van een planproces;overwegende dat het opbouwen van vertrouwen tussen private en publieke
investeerders veel tijd kost en om beslotenheid vraagt;overwegende dat de positie van de burger en ngo's verandert, onder invloed
van de sturingsfilosofie en werkwijze van ontwikkelingsplanologie;vaststellende dat in de nota Ruimte de positie van de burger en ngo's
in termen van rechtsbescherming en participatiemogelijkheden nergens is uitgewerkt;vaststellende dat de democratisch verankerde participatiemogelijkheden
behoren tot het domein van de toelatingsplanologie en derhalve bij het voorgestelde
beleid aan het eind van planprocessen aan bod komen;verzoekt de regering om een kader uit te werken in de herziene Wet op
de ruimtelijke ordening 2, waarin de participatiemogelijkheden voor burgers
en ngo's staan aangegeven, teneinde de condities te formuleren voor het verkrijgen
van een breed draagvlak bij ontwikkelingsplanologie,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Meindertsma, Lemstra, Van Middelkoop,
Schouw, Slagter-Roukema, Walsma en Van der Lans.Zij krijgt nr. XXI-B.De heer Lemstra (CDA):Mevrouw de voorzitter. Het is een redelijk uniek experiment om in plaats
van waarschijnlijk vier traditionele begrotingsbehandelingen, met commissievoorbereidingen,
nu één themadebat over de ruimtelijk-economische inrichting
van dit land te houden. Het is op z'n minst al tijdwinst en misschien komt
er aan het eind van morgen nog meer winst uit. Het is jammer dat minister
Dekker dit debat niet kan bijwonen. Ik wens haar namens mijn fractie sterkte
toe.Ik zal op een aantal onderdelen van de verschillende nota's ingaan: de
internationale context, de sturingsfilosofie, waarover collega Meindertsma
ook sprak, het langetermijnbeleid, de borging van de ruimtelijke kwaliteit,
het beeld van de economische kracht van dit land, innovatie, publiekprivate
samenwerking en de relatie met het programma Andere overheid.Ik heb eerst enkele algemene inleidende opmerkingen. Er is dringend behoefte
aan nieuw, geformaliseerd rijksbeleid voor de ruimtelijke en economische ontwikkeling
van Nederland. Met de stellingnamebrief Nationaal Ruimtelijk Beleid heeft
het kabinet in 2002 laten zien welke richting het op moet gaan met de ruimtelijke
ordening. De huidige nota's liggen in lijn met deze prelude. Het motto van
dit kabinet "meedoen, meer werk, minder regels" werkt door in het ruimtelijk-economisch
beleid, met een duidelijk primaat bij het bewerkstelligen van economisch herstel.
Het is daarom verheugend om te constateren dat de nieuwe nota's over de mobiliteit,
de groene ruimte en de regionaal-economische ontwikkelingen synchroon lopen
met deze nota Ruimte. Het is op zich een buitengewone prestatie om dat vanuit
zoveel verschillende departementen bij elkaar te brengen. Dit biedt mogelijkheden
voor verdere stroomlijning in de uitvoering.De vier nota's hebben het kompas van de ontwikkelingsplanologie meegekregen.
Ze hebben een uitvoeringskarakter, met een kort visiedeel en
duidelijke uitvoeringsprogramma's. Het motto "decentraal wat kan en centraal
wat moet" is ter hand genomen en geeft houvast in en richting aan de wijze
waarop taken zijn toebedeeld aan de medeoverheden.In de vier nota's is duidelijk gemaakt dat de leefbaarheid en het ondernemersklimaat
in ons land onder grote druk staan. De bereikbaarheid van de werklandschappen
wordt terecht als een groot probleem gezien. De internationale concurrentiepositie
moet zich herstellen, maar hangt weer samen met een goede bereikbaarheid.
De regering kiest in haar beleid voor een uitwerkingsmodel waarin de krachten
van markt en overheid worden gebundeld, op gebiedsniveau in ontwikkelingsplanologie
en op projectniveau in publiek/private samenwerking. De sturingsopgave krijgt
bijzonder veel aandacht, als een soort tegenreactie op het stagneren van de
uitvoering van eerder beleid. Uitvoeren en implementeren van beleid is in
de ogen van de CDA-fractie vaak moeilijker dan het concipiëren van beleid.
Zij vereisen namelijk lef en doorzettingsvermogen van het openbaar bestuur.Nu ga ik in op de convergentie en divergentie van de nota's. Er is consensus
over de noodzaak van het verminderen van de regeldichtheid en het belang van
innovaties als motoren van de economie, maar er is ook divergentie. De mate
waarin het beleid gepositioneerd is in de Europese context, varieert nogal.
Ook de financiële instrumenten ISV2, ILG en de brede doeluitkering lopen
niet helemaal synchroon en zijn qua aansturingstructuur niet geheel op elkaar
afgestemd. De opvattingen over wat "innovatie" is en hoe investeringen terugverdiend
kunnen worden, zijn niet geheel terug te voeren op een heldere kabinetsvisie.
Naar de mening van de CDA-fractie zijn dit allemaal punten die bij de uitvoering
van de nota's aan de orde dienen te komen, wil het voorgestane beleid een
kans van slagen hebben. In het vervolg van dit betoog zal op een aantal van
deze punten worden teruggekomen, maar nu al vraagt de CDA-fractie aan de minister
van VROM of zij het als één van haar kerntaken ziet om bij de
uitvoeringsagenda van de nota Ruimte coördinerend op te treden ten opzichte
van de andere departementen en om bundeling en ontschotting blijvend te stimuleren.
Ik weet dat de staatssecretaris morgen namens de minister zal zeggen: "Natuurlijk!"
Wat betekent in dit verband echter "een coördinatie met een organiserend
en faciliterend karakter"? Dat klinkt buitengewoon sympathiek, maar nog niet
erg daadkrachtig. Ik wil graag de toezegging van de minister dat zij die coördinerende
rol echt ter hand gaat nemen.Dan de omgeving van de nota's, de omgeving van de niet fysieke velden.
In de praktijk blijken veel ruimtelijk-economische investeringen te stranden
op gebrek aan draagvlak onder de burgers – mevrouw Meindertsma gaf daar
zojuist een prachtig voorbeeld van in de gemeente "Z" – en op het gebrek
aan commitment bij NGO's. Zeker nu zo duidelijk gekozen wordt voor een intensieve
samenwerking met marktpartijen, zal het belangrijk zijn om via burgerparticipatie
het draagvlak onder de bevolking voor ruimtelijk-economische ingrepen te bevorderen.
Graag wil de CDA-fractie een reactie van de regering op deze inleidende beschouwingen.Ik kom nu op de internationale context en het perspectief van de nota's.
Om de internationale context van onze economische keuzes goed over het voetlicht
te krijgen, is het nodig om vanuit Nederland naar Europa en de wereld te kijken
en de vraag te stellen hoe wij als Nederland kunnen inspelen op veranderingen.
Maar, het is ook nodig om vanuit het buitenland naar Nederland te kijken uitgaande
van de vraagstelling wat men eigenlijk van onze economie en infrastructuur
verwacht! Zo is bekend, dat het land Nordrhein-Westfalen (even groot als Nederland!)
sinds die Wende zich meer oriënteert op het Westen dan op het Oosten.
Bovendien gaat 30% van onze export naar dat land!Beide kijkrichtingen ontbreken feitelijk in drie van de vier nota's, waardoor
er ook geen beeld kan worden gegeven van de sterktes en zwaktes van onze economie
en de relatie met de ruimte daarbij. De agenda voor een vitaal platteland
vormt hierop een uitzondering.In de nota Pieken in de Delta wordt weliswaar een hoofdstuk gewijd aan
de Nederlandse regio's in internationaal perspectief, maar dit stuk ontbeert
een visie op voorgaande vragen, zodat het dan ook niet vertaald is in beleidsuitspraken. De nota Mobiliteit maakt niet helder zichtbaar hoe Nederland is gelegen
in de Trans Europese Netwerken en welke maatregelen getroffen zullen worden
om de aansluitingen te verbeteren. Zij lijkt zich bijna uitsluitend te richten
op het woon-werkverkeer op de triple A-verbindingen, uiteraard ook goed voor
de internationale bereikbaarheid. De nota Ruimte kijkt, ondanks de hoofddoelstelling,
niet erg over de grens.Nieuwe markten ontstaan, nieuwe productiegebieden worden ingericht. De
verwevenheid tussen de Nederlandse economie en de economie van Midden- en
Oost-Europese landen groeit. Het zwaartepunt van Europa zal in de komende
decennia meer naar het oosten verschuiven. (Berlijn als nieuwe Duitse hoofdstad
en als nieuw scharnierpunt tussen West en Oost en de uitbreiding van de Unie
met tien merendeels Midden- en Oost-Europese landen. Nederland is bij uitstek
in de positie die nieuwe brandpunten te bedienen.Is in dit verband de minister van VROM als coördinerend minister
bereid om met haar Duitse vakcollega's van het Bundesministerium de ruimtelijk-economische
kansen die de uitbreiding van de Europese Unie met zich brengt, voor Duitsland
en Nederland in het algemeen en voor de grensregio's in het bijzonder in kaart
te brengen, zo vraagt de CDA-fractie.In de nota Ruimte en de nota Mobiliteit hebben drie assen de bijzondere
status van internationale hoofdverbinding: de A2, de A4 en de A12. Deze assen
verbinden de nationale mainports met Londen, Parijs, de Vlaamse Ruit, het
Ruhrgebied, de regio Frankfurt en Berlijn. De CDA-fractie is van oordeel dat
aan deze drie de internationale verbindingsas Amsterdam-Twente-Berlijn moet
worden toegevoegd als snelste, meest betrouwbare en meest robuuste verbinding
tussen de noordvleugel en Berlijn. Immers, de A2, de A4 en de A12 zijn alledrie
zuidwaartse verbindingen. De inbedding van de as Amsterdam-Berlijn (zowel
de A1 als hoofdas als de Berlijn-spoorlijn) in het netwerk van de Trans Europese
Netwerken (TEN) van de Europese Commissie is van groot economisch belang,
omdat deze de enige rechtstreekse west-oost-as is tussen Nederland, Duitsland
en de nieuwe Oost-Europese lidstaten. Gaarne een positieve reactie
van de regering op deze stelling.Ik ga nu in op de betekenis van het Europese beleid voor de ruimtelijke
ordening. Ondanks het feit dat de Europese Unie (nog) geen ruimtelijke ordeningsbeleid
voert, is de EU-regelgeving in hoge mate bepalend aan het worden voor het
gebruik van onze ruimte en voor onze economie! Mevrouw Meindertsma wees er
ook al op. Vindt de regering dat in de huidige benadering door Nederland van
Europese besluitvorming – in het algemeen, maar ook toegespitst op de
EU-begroting – de invalshoek van het ruimtelijke beleid voldoende aandacht
krijgt, zo vraagt de CDA-fractie. Het valt de CDA-fractie op dat er in de
nota's geen overzicht is opgenomen van de ruimtelijke en economische implicaties
van de almaar aanscherpende EU-richtlijnen en -normen. Wordt er op dit moment
gewerkt aan het tot stand brengen van een Europees kader voor de ruimtelijke
ordening en is daar tijdens het Nederlandse voorzitterschap reeds op ingezet?Kijkend naar het Lissabon-rapport "Facing the Challenge" is het, ook los
van de beleidstechnische relatie met de EU de vraag wat de Nederlandse economie
bijdraagt aan de vooraanstaande positie die Europa wil innemen op de wereldmarkt.
Een heldere profilering in dezen vraagt om gedurfde keuzes, maar die worden
naar de mening van de CDA-fractie (nog) niet helemaal gemaakt.Ademt de nota Pieken in de Delta niet nog steeds de sfeer uit van Nederland
Distributieland. Door het werken met economische kerngebieden lijkt het alsof
er scherpe keuzes worden gemaakt, maar er wordt geen keuze gemaakt in het
soort economie dat in dit land moet worden bevorderd. Ook de VROM-raad pleitte
voor het verbinden van Mainport- aan Brainportgedachten, maar is daar inmiddels
al iets mee gebeurd?Het fenomeen Stedelijke Netwerken in internationaal verband verdient naar
de mening van de CDA-fractie in de context van de Lissabon-afspraken meer
aandacht. Denk hierbij aan Hengelo/Enschede met Münster/Osnabrück,
aan Eindhoven met Aken en Leuven en Maastricht met Aken en Luik. De CDA-fractie
is van mening dat een kennisintensieve economie, met aandacht voor innovaties
in bereikbaarheid en dienstverlening en met een duidelijke oriëntatie
op de wereldmarkt kan bijdragen aan de doelen van de Lissabonstrategie. De
specifieke kenmerken en oplossingen van problemen van ons land zouden ons
handelsmerk moeten worden. Slim ruimtegebruik, wonen op het water –
waarom niet? – vernieuwende logistieke concepten, natuur in de stad:
het onmogelijke mogelijk maken! Het is gewenst om de stedelijke netwerken
verder te ontwikkelen naar de internationale dimensie om dergelijke innovaties
te programmeren.Mevrouw de voorzitter. Ik kom op de sturingsfilosofie: decentraal wat
kan, centraal wat moet, is het Leitmotiv van de nota's. Dit leidt naar een
sturingsfilosofie waarbij de eigen verantwoordelijkheid een belangrijk uitgangspunt
is. Onze fractie stemt daar van harte mee in. Dit uitgangspunt betekent dan
naast een sturende rol van de medeoverheden (provincie en gemeente), minder
sturing vanuit Den Haag, ook een belangrijke positie voor maatschappelijke
organisaties, burgers en bedrijven is weggelegd. Burgers en maatschappelijke
organisaties voelen zich evenals bestuurders immers betrokken bij en verantwoordelijk
voor de ontwikkeling van "hun" gebied. Wel zijn er bij dit majeure sturingsmodel –
het is echt een majeure stap – een paar vragen te stellen en kanttekeningen
te plaatsen. Allereerst maar de vragen.De eerste is of de verschillende vakdepartementen ten aanzien van de decentralisatiegedachte
wel op dezelfde lijn zitten. Om de sturingsfilosofie te laten slagen, is het
belangrijk dat de departementen er zich eenzelfde voorstelling van hebben
gemaakt! Het kabinet straalt met de nota's het vertrouwen uit dat het dit
keer allemaal gaat lukken in een sfeer van goed collegiaal bestuur, maar zo
vraagt de wantrouwige Groninger, waar is dit vertrouwen feitelijk op gebaseerd?De sturing van het rijk is gericht op de nationale Ruimtelijke Hoofdstructuur
(RHS) en het waarborgen van de basiskwaliteit van de ruimte in Nederland.
Meer ontwikkeling en minder ordening: het rijk stuurt op hoofdlijnen en de
decentrale overheden zijn vrij om aanvullend eigen beleid te formuleren, wanneer
dat niet strijdig is met de (ruimtelijke) rijksdoelen. Zo is het hoofdwegennet
een zaak van het rijk, terwijl de overige infrastructuur en bebouwing is overgelaten
aan provincies en gemeenten. Maar wat gaat het rijk doen als die strijdigheid
zich wél voordoet? Hoe gaat het rijk daarbij te werk onder het regime
van de nog steeds geldende oude Wet op de ruimtelijke ordening, in het overgangsrecht
en in de nieuwe WRO? In welke situaties is het rijk voornemens om een eigen
bestemmingsplan te maken en waar ligt de grens met een AMvB?Provincies krijgen een centrale rol in de gebiedsontwikkeling. Dat is
een breuk met het verleden, want tot nu toe houden de provincies zich vooral
bezig met "toelatingsplanologie".Voor gebiedsontwikkeling zijn andere vaardigheden nodig dan voor de traditionele
toelatingsplanologie, een andere cultuur en zelfs een ander soort mensen.
Ambtenaren en bestuurders moeten niet langer afwachten, maar pro-actief zijn.
Bovendien is de markt onmisbaar om projecten te laten slagen. Binnen de driehoek:
provincie-gemeente-markt moet het gebeuren. Is de regering het met de CDA-fractie
eens dat er een cultuuromslag nodig is om gebiedsontwikkeling goed te kunnen
aanpakken en dat er bestuurders met lef en idealisme nodig zijn om deze taak
op te pakken? Zo ja, welke rol ziet de regering voor zichzelf weggelegd om
deze cultuuromslag te bevorderen en te realiseren?Ik wil nu een paar kanttekeningen maken. Uit de kaartbijlagen bij de nota
Ruimte blijkt dat rijk, provincies en gemeenten bij bijna elk beleidsonderwerp
met elkaar aan tafel zitten in steeds wisselende verantwoordelijkheden. Deze
dichte bestuurlijke vervlechting zal naar verwachting leiden tot veel overleg
en bestuurlijke drukte, met vertragingen en stroperigheid van beleidsvorming
als gevolg. Het is daarbij van het grootste belang dat naast juridische en
financiële instrumenten en middelen ook de aantrekkelijkheid van het
beleidsconcept, de communicatieve waarde en de beschikbare deskundigheid aan
de orde komen.Het grondbeleid is nog beperkt ontwikkeld. Dit levert onzekerheid op,
vooral omdat de vereveningskwestie van cruciale invloed blijkt te zijn op
ontwikkelingsplanologie. Besluitvorming over een actief grondbeleid kan pas plaatsvinden nadat de uiteindelijke bevoegdheden van de overheden
in de nieuwe WRO definitief zijn bepaald.Kortom, een adequaat instrumentarium is een "conditio sine qua non" voor
het slagen van de sturingsfilosofie van de nota Ruimte.In de nota Ruimte wordt een aantal maatregelen op rijksniveau aangekondigd
die tot kortsluiting tussen rijk en gemeenten kunnen leiden via uniformering
en digitalisering van de bestemmingsplannen. Er wordt veel ruimte geboden
aan nieuwe initiatieven, maar er zijn ook erg veel correctiemechanismen paraat,
zoals opgemerkt in de evaluatie van de planbureaus. Deze vorm van sturing
kan worden getypeerd als "sturen op de achterbank van een stadsbus". De positie
van de Inspecteur Ruimtelijke Ordening als een soort "hoofdconducteur" tijdens
de rit zou wel eens belangrijker kunnen worden dan die van de politieke gezagsdragers.
Ik krijg graag een reactie van de regering op deze drie kanttekeningen.Ik kom nu op het langetermijnbeleid. De horizons van de verschillende
beleidsnota's verschillen. De nota Pieken in de Delta richt zich vooral op
bestaande knelpunten en de acties uit deze nota zijn gericht op de middellange
termijn van vijf à tien jaar.De Agenda vitaal platteland kiest voor een andere benadering en synchroniseert
de planningshorizon met de Europese beleidsagendavorming. Hierdoor komen bijvoorbeeld
vragen zoals welk natuurbeleid is nodig nadat de ecologische hoofdstructuur
is gerealiseerd, niet aan de orde.De nota Ruimte hinkt op dit punt op twee gedachten. Het is een strategische
nota voor de ruimtelijke ontwikkeling van dit land voor de komende decennia
(tot 2020 met een doorkijk tot 2030) en tegelijkertijd vormt het ook het uitvoeringskader
voor de aanpalende beleidsterreinen en ligt het accent vooral op het hier
en nu. De middelen zijn geprogrammeerd tot 2014.De nota Mobiliteit schuift de termijn om duurzame mobiliteit te realiseren
door van 2030 – het staande NMP4-beleid – naar de periode 2030-2050.
Dit houdt in dat de transitieperiode bijna verdubbelt. Ik verwijs ook naar
het SER-advies op dit punt. Naar het oordeel van de CDA-fractie is een zekere synchronisatie van de
horizonschalen van de nota's van belang, niet alleen vanwege de consistentie
van beleid, maar ook voor de investeringen van marktpartijen, zij willen ook
weten waar zij op langere termijn aan toe zijn. Mijn fractie is verder van
oordeel dat majeure investeringsprojecten in dit land, onder andere in de
infrastructuur, een zeer lange planningshorizon vragen, soms van 10 tot 20
jaar, waardoor het gewenst kan zijn om al dan niet via het werken met scenario's
verder te kijken dan de nu gehanteerde termijnen. Voor de grote inrichtingsopgaven
is het toch wel gewenst om de planningshorizon wat verder weg te leggen. Hierbij
valt te denken aan het samenhangende complex van problemen rondom klimaatverandering
en zaken als bodemdaling en alle gevolgen voor het waterbeheer. Denk ook aan
de problematiek van Schiphol na 2030: met de huidige Polderbaan en de waarschijnlijke
zesde en zevende baan tot 2030 is de problematiek niet opgelost; met andere
woorden, voor de mainport Schiphol is een futurum van buitengewoon belang,
ook na 2030. Denk ten slotte ook aan een beeld van de bereikbaarheid van de
Randstad in de verdere toekomst! Men mag van de nota Ruimte verwachten dat
er op die onderdelen een blik in de toekomst geworpen zou worden, met aanzetten
tot een gedegen beleidsbepaling binnen de werkingsperiode van de nota. Ik
heb de eer hierover straks een motie in te dienen.Ik ben aangeland bij de borging van de ruimtelijke kwaliteit: hoe wordt
het begrip "basiskwaliteit" ingevuld en bovenal gehandhaafd? In de omschrijving
is enkel een opsomming van functies weergegeven en geen kwaliteitsnorm. De
vraag werpt zich op wat er in de nieuwe sturingsfilosofie allemaal onderhandelbaar
is. Zo geeft de nota Ruimte meer vrijheden aan de medeoverheden en meer ruimte
aan het particulier initiatief. Dit doet recht aan de veranderde maatschappelijke
omstandigheden en geeft ruimte aan regionale verschillen. De CDA-fractie acht
dat een goede zaak, maar bij deze vrijheid hoort wel een helder toetsingskader.
Het begrip "basiskwaliteit" geeft daartoe onvoldoende richting.Door het accent op procedures en het ontbreken van inhoudelijke richtinggevende
kaders kan worden verwacht dat in de praktijk zal worden onderhandeld over
de noodzaak van projecten, de risico's, de sturingsbenadering, in- en uitsluiting
van partijen aan de onderhandelingstafel, de verevening van baten en lasten,
de juridische constructies voor privaat beheer, de kwaliteitseisen enz.; eigenlijk
over alles dus! Dat zal leiden tot torenhoge transactiekosten en afbreukrisico's
van schuivende kaders, voordat een project in de realisatiefase komt. Dat
zou bijzonder jammer zijn.Om te voorkomen dat ruimtelijke ordening slechts eendimensionaal wordt
gericht op het faciliteren van de ruimtevraag en daardoor alleen maar een
vrijbrief zal zijn voor individuele initiatieven, dient naar de mening van
de CDA-fractie de borging van kwaliteit in de uitvoering van het beleid beter
verzekerd te zijn en dient speciale aandacht te worden geschonken aan het
scheppen van de juiste condities voor het toepassen van ontwikkelingsplanologie.
Voor een deel vinden we die condities in de Wet op de Ruimtelijke Ordening –
nu en straks, hopen we – deels zullen ze ook nader moeten worden ingevuld.
Het toetsingskader met daarin een borging van kwaliteit moet naar de mening
van de CDA-fractie zijn uitgekristalliseerd voordat de belangen op tafel komen.
Graag verneemt mijn fractie van de regering hoe zij de borging van de kwaliteit
gestalte denkt te geven, dit mede naar aanleiding van de debatten over de
nota Ruimte in de Tweede Kamer.Er zijn alarmerende analyses over water. De CDA-fractie vraagt zich af
wat daarmee gebeurt in deze beleidsnota's. Is het voldoende om bij locatiekeuzes
en herinrichting van bestaand bebouwd gebied door provincies, gemeenten en
waterschappen de nadelige effecten in kaart te laten brengen? Als we uitgaan
van zeespiegelrijzing en hogere piekafvoeren van de grote rivieren dan staat
de regering een grote opgave te wachten om de voeten droog te houden! Van
die opgave valt weinig te merken in de beleidskeuzes van de nota Ruimte. De
afstemming tussen het ruimtelijk beleid en het waterbeleid is niet transparant
en de PKB-uitspraken over water zijn niet imponerend. Naar de mening van mijn
fractie is een heldere beleidsanalyse op nationale schaal noodzakelijk
over de ontwikkelingen die men ziet aankomen en hoe daarop inmiddels op is
geanticipeerd. De wateropgave wil de regering ontwikkelingsgericht oppakken.
Als dit inhoudt dat er over elke maatregel overeenstemming bereikt moet worden
in alle bestuurlijke gremia, dan kan dat een slagvaardig optreden in de weg
staan. De vrees is dat het thans geformuleerde beleid zal leiden tot discussies
op project- en gebiedsniveau, zonder het vereiste inzicht op nationale en
internationale schaal. Gaarne een geruststellende reactie van de hiermee belaste
staatssecretaris.Wat zijn de perspectieven van de Nederlandse industrie op langere termijn?
Wat is de visie op deze industrie en op de productie en de diensten? Kortom:
wat is het beeld van de economische kracht van dit land? Allereerst een algemene
opmerking. Effectief beleid vraagt om een helder perspectief op de Nederlandse
industrie, om een beeld van onze economische kracht. Geen blauwdruk maar wel
een heldere keuze in het soort economie dat moet worden bevorderd. De nationale
economische speerpunten vereisen naast een generieke basiskwaliteit ook specifieke
beleidsinspanningen voor een selectief en gericht rijksbeleid en voor bundeling
van de gezamenlijke inspanningen van overheden. Meer scherpte in het langetermijnperspectief
en een grotere focus leggen tevens een steviger fundament voor succesvolle
publiekprivate samenwerking. Niet ieder economisch speerpunt stelt dezelfde
voorwaarden. De economische kerngebieden, met als primaire activiteit industrie
en logistiek, kunnen niet functioneren zonder een internationaal concurrerend
multimodaal basisnet voor goederenvervoer. De kerngebieden gericht op dienstverlening
kunnen niet zonder een hoogwaardig multimodaal basisnet voor personenvervoer.Naast deze algemene opmerking heb ik een aantal specifieke opmerkingen.
Steeds vaker wordt de vraag gesteld of Nederland nog wel aantrekkelijk is
voor bedrijven en voor industrieën. Dat is een terechte vraag, want de
industrie en de daaraan gekoppelde diensten zijn cruciale pijlers onder onze
economie. Het gaat hier om plusminus twee miljoen banen. In de recent verschenen
industriebrief geven de bewindslieden van Economische Zaken een analyse van
de huidige plaats van de Nederlandse industrie. De bewindspersonen laten zien
dat het niet alleen om EZ-beleid gaat. Dat is terecht, want een bedrijf heeft
in zijn functioneren met veel meer te maken, zoals regeldruk, betrouwbaarheid
van vergunningsprocessen, aansluiting van onderwijs en van kennisinstituten
en het al dan niet hebben van een gelijk speelveld. De industriebrief gaat
hierdoor dan ook vooral over andere ministeries, zoals OCW, VROM, SZW en zelfs –
als gesproken wordt over een gelijk speelveld – Buitenlandse Zaken.
De vraag van de CDA-fractie aan de bewindslieden van Economische Zaken is
dan ook hoe de agenda voor het gehele kabinet rondom een goed bedrijvenklimaat
gestalte zal krijgen. Zal EZ coördineren en zo ja, hoe?Binnen Europa doet ons land het de laatste jaren minder goed op het gebied
van de economische groei. Dit vertaalt zich onmiddellijk in problemen op het
gebied van werkgelegenheid, koopkracht en overheidsfinanciën. Het kabinet
wil verhinderen dat dit land in een global-shiftscenario terechtkomt, waarin
West-Europa, en dus ook Nederland, de boot mist. Het tracht dit doel te bereiken
door vermindering van regulering, vermindering van de administratieve lasten,
verhoging van de arbeidsparticipatie en -productiviteit, hervorming van de
volksgezondheid, steun voor de mainports Rotterdam en Schiphol, verlaging
van de VPB en versterking van de Lissabonstrategie. Deskundigen noemen daarbij
als extra onzekerheden: de ontwikkelingen in China, de relatie werkloosheidvergrijzing
en het draagvlak in de samenleving.De CDA-fractie plaatst hierbij enkele kanttekeningen. De ontwikkelingen
in China en India zijn niet alleen onzekerheden, maar kunnen op termijn evenzeer
uitdagingen zijn voor de Europese en de Nederlandse economie. Over het algemeen
wordt aangenomen dat de vergrijzing zal leiden tot een grotere vraag naar
arbeid en dus tot vermindering van de werkloosheid. Innovatie en kennis op
alle terreinen is van eminent belang en zal kunnen leiden tot verhoging van
de arbeidsproductiviteit en -participatie. Ook steun is een interessante optie,
via subsidie of via beleid zoals in de Verenigde Staten, waar innoverende
bedrijven de winst door innovatie mogen "houden".Ook fiscale factoren spelen een belangrijke rol bij het bieden van perspectief
aan de Nederlandse industrie. Hoe verhoudt het fiscale klimaat in Nederland
zich bijvoorbeeld ten opzichte van de andere EU-landen en de rest van de wereld?
Uit onderzoek is gebleken dat de hoogte van het vennootschapsbelastingtarief
een zeer belangrijke rol speelt als vestigingsplaatsfactor. Positief waardeert
de CDA-fractie in dit verband het beleid van de staatssecretaris van Financiën
om het tarief van de vennootschapsbelasting te verlagen. Maar er is meer dan
alleen het tarief. Belangrijk is ook op welke manier Nederland reageert op
uitspraken van het Hof van Justitie te Luxemburg over zaken die betrekking
hebben op de directe belastingen in relatie tot de fundamentele EU-verdragsvrijheden.
Wellicht moeten wij in zijn algemeenheid de mogelijkheid van verrekening van
buitenlandse verliezen uitbreiden. Dan leveren wij een bijdrage aan het fiscale
vestigingsklimaat in Nederland, terwijl wij bovendien de Nederlandse vennootschapsbelasting
meer EU-proof maken.Er is reden tot zorg over het R&D-perspectief in dit land. De trend
van de beschikbaarheid van gekwalificeerd R&D-personeel is negatief. Data
van Eurostat, de OESO en het CBS laten alle zien dat de aanwas van nieuwe
wetenschappers en technici in dit land ver beneden het internationale gemiddelde
ligt. Dit kan een zware wissel trekken op de toekomstige aantrekkelijkheid
van Nederland voor het verrichten van R&D-activiteiten. In dat verband
vraagt de CDA-fractie aandacht voor meer structurele maatregelen ten behoeve
van de wisselwerking tussen het Midden- en kleinbedrijf en kennisinstellingen
als het Small Business Innovation Research Programm en, sinds zeer recent,
The Small Business Act in de Verenigde Staten. Wat voor een maatregelen kan
de overheid nog nemen om deze trend in positieve zin om te buigen? Wat betekent
in dit verband de omslag in rolopvatting, namelijk van een afstandelijke naar
een betrokken overheid met hart voor de industrie?Het innovatiebeleid is nogal bètagericht. Daar is op zichzelf niets mis mee, al moet worden bedacht dat dienstenclusters ook snel kennisintensief
worden en daarom ook behoefte zullen hebben aan innovatie. Anders verliezen
zij hun positie. Het is boeiend om te constateren hoe de nota's van de departementen
van elkaar verschillen. De nota van het ministerie van Verkeer en Waterstaat
heeft vooral een technisch karakter. Het gaat om slimmigheden in ontwerp,
benutting en uitvoeringswerkzaamheden, bijvoorbeeld in het programma Wegen
naar de Toekomst. Bij de ministeries van Economische Zaken en van Landbouw,
Natuur en Voedselkwaliteit is kennis juist een voorwaarde om te innoveren.
Het Innovatieplatform heeft een sleutelgebiedenaanpak ontwikkeld, uitgaande
van kennis en bedrijvigheid waar ons land in excelleert. In het beleid van
het ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer
betekent innoveren vooral het slim combineren van verschillende functies onder
eenzelfde dak.Er wordt veel geïnvesteerd in Innovatiecentra en -platformen. Werken
die voldoende samen? Dit vraagt de CDA-fractie zich vol eerbied af.Het is fascinerend om te zien dat grote steden elkaar vanuit de brainport-filosofie
opzoeken. Ik noemde Eindhoven, Aken en Leuven al en op een iets andere schaal
Enschede, Münster en Osnabrück. Wat zijn de effecten van innovaties
op het ruimtegebruik? Is het waar dat door de stijging van arbeidsproductiviteit
meer ruimte nodig zal zijn, terwijl technologische en organisatorische verbeteringen
het ruimtegebruik juist doen dalen?Er is meer aandacht nodig voor de consequenties op de lange termijn van
investeringen in vooral de infrastructuur. Zodoende kun je betere afwegingen
maken tussen investeringen en onderhoud, de "life cycle" van een project.
Dit leidt tot nieuwe uitvoeringsvormen als het innovatief aanbesteden en de
publiekprivate samenwerking. Zaken als ontwerp, bouw, financiering, onderhoud
en beheer gaan gestalte krijgen via, onder andere, concessiemodellen. Binnen
de bouwwereld wordt zelfs al gesproken over het initiatiefrecht van de projectontwikkelaar,
zodat de ontwikkelingen van een gebied niet uitsluitend van een overheid afhangen. Op dit moment is er volgens deskundigen meer geld voorhanden dan er investerings-
en beleggings-mogelijkheden zijn. Dit stemt overeen met hoe de situatie was
ten tijde van het verschijnen van de vierde nota Ruimtelijke Ontwikkeling
van 1988, die ik aan den lijve heb ondervonden. Hierdoor wijken pensioenfondsen
en andere beleggers uit naar het buitenland. Dat is natuurlijk hartstikke
jammer.Binnen het ministerie van Verkeer en Waterstaat en vooral bij Rijkswaterstaat
vindt een enorme cultuuromslag plaats. Daarbij dient als uitgangspunt dat
de markt het moet doen, tenzij... Van een departement voor infrastructuur
wordt het ministerie van Verkeer en Waterstaat meer een departement van algemeen
bestuur en een beleidsdepartement met mobiliteit als belangrijke kerntaak.
Met de nota Mobiliteit heeft de minister van Verkeer en Waterstaat onder andere
via de brede doeluitkering een enorme decentralisatie tot stand gebracht.
Zij heeft geld overgedragen aan andere overheden om de problemen op regionaal
niveau op te lossen. Het verkeersdepartement stelt zich ten doel om ook nog
eens 80% van het onderhoud op basis van standaardcontracten uit te besteden
aan marktpartijen. De CDA-fractie plaatst bij deze goede ontwikkelingen een
paar kanttekeningen. Als publiekprivate samenwerking werkelijk een breed succes
moet worden, vergt dat het radicaal ombuigen van een overheidscultuur! Dat
vraagt dus meer dan een kenniscentrum dat "papers" produceert of een "taskforce"
die modelcontracten opstelt; dat betekent dat de traditionele rollen in een
bouwproces steeds meer onder druk komen te staan. Er zal sprake zijn van een
ketenintegratie, zowel voor- als achterwaarts. Ook vindt er een verschuiving
plaats van verantwoordelijkheden. Welke positie moet de opdrachtgever gaan
innemen? In hoeverre moet deze risico's op zich nemen? Deze vragen zullen
aan de orde komen. Ook de noodzaak tot ontvlechting van de rollen van initiator,
partner en rechter die door overheden tegelijkertijd worden uitgeoefend, verdient
aandacht!Uit Het Financieele Dagblad van 26 februari valt op te maken dat
een doorbraak is bereikt in het overleg met het bedrijfsleven over de toepassing
van PPS, waarbij de minister aangaf dat deze doorbraak haar gaat helpen om
de ambities van de nota Mobiliteit dubbel en dwars te realiseren. Halleluja!
Naar de mening van de CDA-fractie is alleen een doorbraak te realiseren wanneer
het echt gaat om het bereiken van meerwaarde, financieel én maatschappelijk,
via de realisatie van projecten met PPS. Ook de gedachte dat PPS kan leiden
tot substantieel extra investeringsruimte voor het Rijk en zelfs miljarden
zou kunnen opleveren, verdient nadere onderbouwing. Eerst zien en dan geloven,
is hier het parool! Gaarne krijg ik een reactie van de regering op deze kanttekeningen.Ten slotte wil ik iets zeggen over de relatie met het programma Andere
overheid. Het credo "centraal wat moet en decentraal wat kan" betekent niet
alleen een attitudeverandering bij de centrale overheid, maar naar wij aannemen
ook een kwantitatieve afslanking bij de organisatie op de verschillende departementen.
Bij Verkeer en Waterstaat zien we een forse aderlating ten faveure van de
marktpartijen. Bij de andere departementen gaat het nog slow motion.Verder wijs ik erop dat voor gebiedsontwikkeling andere vaardigheden nodig
zijn dan die voor de traditionele toelatings- en ordeningsplanologie. Zowel
het Rijk als de provincies en de gemeenten komen in een andere rol. Daarvoor
is een andere cultuur nodig en misschien zijn daarvoor wel andere mensen nodig.
Pro-actief handelen, een markt als samenwerkingspartner al dan niet via PPS
om projecten te laten slagen, vertrouwen in elkaar en durf om door te zetten
en vol te houden zijn nieuwe fenomenen bij deze cultuuromslag! Dat regel je
niet per decreet. De vraag is hoe hiermee om te gaan als overheid.De vraag bij de vandaag behandelde nota's is: wat zijn het voor nota's?
Zij zijn min of meer procesmatige nota's die bovendien sterk economisch gestuurd
zijn en waarbij de sturings- en handhavingsinstrumenten op gemeentelijk niveau
nog moeten worden opgebouwd. Ook het rijksbeleid zal nog voor een belangrijk
deel inhoudelijk via AMvB's en jurisprudentie geformuleerd moeten worden,
wil bijvoorbeeld een aanwijzing mogelijk zijn. Toch is de CDA-fractie verheugd
met deze nieuwe samenhang in het kabinetsbeleid tussen economie,
ruimte en mobiliteit en zij acht dit een grote stap voorwaarts. Er wordt een
moedige stap gezet, maar zij brengt met zich dat wij elkaar bij de les moeten
houden. Wij realiseren ons dat de uitvoering van dit beleid samenwerking vereist
tussen vele partijen en wij wachten dan ook met belangstelling de reactie
van de regering op deze bijdrage af.De Kamer,gehoord de beraadslaging,vaststellende dat de planningshorizonten in de nota's Ruimte, Pieken in
de Delta, Mobiliteit en de Agenda Vitaal Platteland, dicht bij het heden liggen
en ook onderling verschillen;van oordeel dat uit genoemde nota's geen heldere visie naar voren komt
op de vraag hoe er geanticipeerd gaat worden op langetermijnontwikkelingen
rondom zaken als klimaatverandering en zeespiegelrijzing, hoogwaterproblemen,
de ontwikkeling van Schiphol, bereikbaarheid van de Randstad;overwegende dat er in de genoemde nota's evenmin aanzetten zijn gegeven
om op deze ontwikkelingen te kunnen anticiperen;vaststellende dat er ook geen relaties zijn gelegd met de investeringen
in de kennisinfrastructuur en met de toekomstige aanwending van de middelen
uit het Fonds Economische Structuurversterking;vaststellende dat er grote investeringen gemoeid zullen zijn met het voorsorteren
op deze opgaven;constaterende dat er geen instrumenten beschikbaar zijn voor een objectieve
afweging van maatschappelijke kosten en baten,verzoekt de regering, de Staten-Generaal te voorzien van haar langetermijninvesteringstrategieën
die rekening houden met de zeer lange voorbereidingstijd van grote nationale
investeringen, indien nodig verkend met scenario's, vertaald in aanzetten
voor beleidsontwikkeling op korte en middellange termijn en vergezeld van
een prioritering van de investeringen op basis van een objectief en integraal
beoordelings-kader,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Lemstra, Schouw, Meindertsma,
Bierman-Beukema toe Water, Van Middelkoop, Walsma, Slagter-Roukema en Van
der Lans.Zij krijgt nr. XXI-C.De heer Walsma (CDA):Voorzitter. Namens de CDA-fractie kan ik zeggen dat wij blij zijn met
de Agenda Vitaal Platteland. Uiteraard maakt deze nota onderdeel uit van de
nota Ruimte. Het gaat in deze nota immers om ± 80% van het oppervlak
van ons land, waar ± 40% van de bevolking woont. Een vitaal platteland
is voor ons een gebied, een plek waar wij, jong en oud, goed kunnen wonen,
werken en recreëren. De Agenda Vitaal Platteland plaatst het plattelandbeleid
nadrukkelijk in een Europees perspectief. Uiteraard is de Nederlandse situatie,
waar vanwege de bevolkingsdichtheid de kwaliteit van de natuur en het cultuurlandschap
nogal onder druk staan, anders dan in de meeste andere landen, zoals Frankrijk
waar leegloop van het platteland een groot probleem aan het worden is. De
EU regelgeving biedt gelukkig voldoende ruimte voor beleidsinitiatieven die
gericht zijn op de plattelandsproblematiek zoals in Nederland. Het probleem
zit meer in de uitvoering van de regelgeving en de bekostiging. Dit geldt
zowel voor de EU als voor de rijksoverheid. Ik kom hier straks op terug.Voorzitter: LuijtenDe heer Walsma (CDA):Een belangrijke bepaler van het platteland is uiteraard de landbouw en
die verkeert in een moeilijke positie. Het is zelfs de vraag welke toekomstmogelijkheden
de land- en tuinbouw in ons land heeft. Het beleid wordt namelijk vooral bepaald
door Brussel en het forum van de Wereldhandelsorganisatie (WTO). Het resultaat
is verlaging van de prijzen van de producten. Kernvraag is of de landbouw
deze ontwikkeling aan kan en of er voldoende perspectieven zijn voor de langere
termijn. We weten dat de deskundigen hierover nadrukkelijk van mening verschillen.
Lees het rapport "Meer-werk" van de VROM-raad. Wat de zaak complex maakt,
is dat de land- en tuinbouwsector niet zomaar een willekeurige economische
sector is. Er zijn een aantal specifieke kenmerken zoals het werken met levende
have, de grondgebondenheid en daarmee de afhankelijkheid van de klimatologische
omstandigheden. Verder zijn de boeren prijsnemers. Dat wil zeggen dat ze heel
weinig invloed op de markt hebben. Kosten kunnen niet, zoals in andere bedrijven,
worden doorberekend.Liberalisering houdt dus te weinig rekening met deze aspecten van het
boerenbedrijf. Dit zal dan ook gevolgen hebben, niet alleen voor de landbouw,
maar ook voor de leefbaarheid van het platteland en het behoud van natuur-
en landschapskwaliteiten. Door de lagere prijzen van de land- en tuinbouwproducten
neemt ook de bijdrage aan het bruto nationaal product (BNP) af. In 1975 was
dit 5,5%, in 2003 was dit nog slechts 2,5%. Omdat de belangrijkste afzetmarkt,
Noord-West-Europa, is verzadigd kunnen de dalende prijzen moeilijk worden
gecompenseerd door een hogere productie.Toch is de CDA-fractie van mening dat de land- en tuinbouw weer voldoende
kansen moet krijgen. Daarbij komt dan wel de vraag aan de orde wat buiten
de economische waarde nog aan andere waarden onderkend moet worden zoals landschappen,
natuur en de sociale structuur. Vorig jaar heb ik in het beleidsdebat gerefereerd
aan het rapport van het researchinstituut Alterra te Wageningen, waarin het
voorstel wordt gedaan te zoneren en wel met de bedoeling om in de verschillende
omstandigheden bedrijfsvormen te ontwikkelen. Dit betekent dat er ruimte geboden
moet worden aan grootschalige productie voor de wereldmarkt. Anderzijds moeten
de doelen van natuur- en landschapsbeheer binnen de agrarische bedrijfsvoering
een plaats krijgen. De landbouwsector kan op deze wijze een belangrijke rol
spelen in het bereiken van de verbrede doelstelling van het landelijk gebied.
De minister voorziet "een model gebaseerd op drie lagen". We kunnen, zoals
gezegd, ook spreken over drie bedrijfsvormen die zeer waarschijnlijk
gaan ontstaan.Ten eerste is er het grootschalige landbouwbedrijf dat marktconform geïnnoveerd
moet worden en dat met weinig landschappelijke beperkingen van doen krijgt.
Met name de zeekleigebieden bieden hiervoor optimale productieomstandigheden.
Ten tweede zijn er gebieden met natuurlijke handicaps waar grondsoort en verkaveling
zodanig beperkend zijn dat een fatsoenlijk inkomen alleen uit de landbouw
niet mogelijk is. Denk daarbij aan de veenweidegebieden met hoge waterpeilen.
Deze boeren moeten voor de maatschappelijke wensen ten aanzien van het landschapsbeheer
een beloning krijgen. Ten derde is er de groep boeren die op diverse manieren
een bijdrage levert met de zogenaamde "Groene Diensten", zoals onderhoud van
waterlopen, vogelbescherming en instandhouding van de biodiversiteit. Kortom,
productielandbouw naast landbouw met beperkingen ten behoeve van meer maatschappelijke
toegevoegde waarde. Dit past geheel in het Europees beleid. Er vindt immers
een verschuiving plaats van productondersteuning naar inkomensondersteuning.
De inkomensondersteuning wordt verkregen voor de geleverde diensten. Het is
dus geen subsidie.Dan zijn er nog de niet grondgebonden intensieve sectoren. Vanwege de
internationale concurrentiekracht van Nederland, de agrologistiek en de hightech
systeem land- en tuinbouw wordt in de nota Ruimte clustering van glastuinbouw
en bollenteeltgebieden voorgesteld binnen door de provincies vastgestelde
gebieden. Dit roept ten eerste de vraag op of van clustering nu al niet in
voldoende mate sprake is. Ten tweede de vraag wat dit gaat kosten en wat de
meerwaarde zal zijn. Ook andere argumenten spelen immers hierbij een rol.
De ontwikkeling van de glastuinbouw in bijvoorbeeld Noordwest Friesland is
vooral ook tot stand gekomen vanwege de ± 10% meer lichtinval en daardoor
een hogere productie dan in het Oosten en het Westen van ons land. Enigszins
tot onze verbazing hebben we gelezen dat ook gedacht wordt aan clustering
van varkens- en pluimveehouderijbedrijven. Ten aanzien van de logistiek begrijpelijk,
maar toch moet de vraag gesteld worden of dit verstandig is, omdat een uitbraak
van een besmettelijke ziekte dan nog grotere gevolgen zal hebben dan we nu
een paar keer hebben moeten meemaken. Wij horen graag de mening van de minister
over de genoemde problemen.De Raad voor het Landelijk Gebied zal zich buigen over de vele vragen
die nog beantwoord moeten worden en daarna, in de loop van 2005, zal de minister
zijn visie geven op de toekomst van de land- en tuinbouw in Nederland. Wij
zien dit met grote belangstelling tegemoet.Wat ons op zich wel aanspreekt in de agenda Vitaal Platteland is het uitgangspunt
van het beleid "decentraal wat kan, centraal wat moet". De rijksoverheid formuleert
de kaders en de decentrale overheden zijn verantwoordelijk voor de uitvoering.
Dit betekent dat de rijksoverheid vooral verantwoordelijk is voor het systeem
en dus aanstuurt op hoofdlijnen. Omdat het platteland in Nederland zeer heterogeen
is, zijn de provincies en de gemeenten verantwoordelijk voor de realisatie
en dus voor het resultaat. Wel biedt de rijksoverheid de helpende hand, omdat
het om een zeer complexe zaak gaat.Dit betekent onder meer dat van de kant van de regering er beleidsruimte
gegeven wordt voor schaalvergroting in de beste landbouwgebieden en dat aanpassingen
in de landinrichting gestimuleerd zullen worden. Waardevolle landschappen
kunnen zowel door, dan wel samen met boeren worden beheerd. Daar tegenover
hoort een redelijke vergoeding te staan, waarvan de continuïteit verzekerd
is. Dit geldt evenzeer voor het natuurbeheer. Die toezegging willen wij graag
van de minister horen.In aantrekkelijke cultuurlandschappen moeten ook investeringen gedaan
worden in toeristisch-recreatieve infrastructuren. De overheid moet de boeren
de mogelijkheid bieden zich in deze richting te ontwikkelen. Recreatie en
toerisme zijn voor het landelijk gebied immers van grote economische betekenis.
In veel Europese regio's is de bijdrage vanuit recreatie en toerisme aan het
regionaal product al groter dan die van de landbouw.Veel boeren klagen steen en been over het vergunningenstelsel. Dit moet
opnieuw onder de loep genomen worden. Te strakke, te gedetailleerde en vaak
onnodige regelgeving neemt de motivatie weg met als gevolg dat de gewenste
vitalisering achterwege blijft. Wat gaat de regering hieraan doen? Met betrekking
tot het natuurbeheer zal in eerste instantie stevig ingezet moeten worden
op het realiseren van de huidige afspraken. Dit betreft ondermeer het realiseren
van de Ecologische Hoofdstructuur. Van grote betekenis is de huidige versnippering
op te heffen door realisatie van de verbindingen tussen de grote natuurgebieden
om de ecologische kwaliteit te realiseren. De minister heeft laten weten dat
hij dit pas in 2018 gerealiseerd wil hebben. De vraag is of dit niet te ver
in de tijd wordt opgeschoven, vanwege de ontwikkelingen die ten aanzien van
de landbouw en het platteland op redelijk korte termijn moeten gebeuren. Ook
willen wij de minister vragen hoe een goede samenhang gerealiseerd gaat worden
met de Vogel- en Habitatrichtlijn en met de Kaderrichtlijn Water die er aan
zit te komen.Mevrouw de Voorzitter. Ik had het zopas over de "Groene Diensten" waar
de boeren een bijdrage aan kunnen leveren. De vraag is wat nu precies onder
Groene Diensten moet worden verstaan. In de Agenda Vitaal Platteland wordt
dit niet goed uitgewerkt en dit is dan ook de reden waarom in het veld hier
nogal wat discussie over is. Het gaat zoals gezegd om activiteiten op het
gebied van natuur-, water- en landschapsbeheer, maar ook om cultuurhistorie
en bijvoorbeeld het ontwikkelen van recreatief medegebruik van grond met als
doel het ontwikkelen van kwaliteit van het landelijk gebied. Dit is nogal
een abstracte aanduiding van zaken. Het moet meer geconcretiseerd worden.
Deelt de minister deze mening?De vervolgvraag is hoe dit wordt ingevuld, want de diensten zijn niet
verplicht en kunnen zowel betaald als onbetaald zijn. Het systeem van Groene
Diensten vereist dus een concrete en bruikbare formulering van de vraag en
een goede aanpak om vraag, aanbod en financiering te koppelen. De financiering
is een verantwoordelijkheid van de overheden. De regie zou naar onze mening
beter door intermediairs dan door de overheid gedaan kunnen worden. Wat vindt
de minister hiervan? Helaas is er nog steeds geen duidelijkheid over de EU-middelen voor het plattelandsbeleid in de lidstaten. Momenteel
wordt, als ik het wel heb, onderhandeld over het budget voor de periode 2007-2013.
Graag horen wij van de minister wat de stand van zaken is.Europese en nationale middelen zijn op redelijk korte termijn nodig om
dit beleid inhoud te geven. De minister heeft gelukkig toegezegd het Programma
Beheer in de komende jaren om te bouwen naar een regeling voor Groene Diensten.Niet onvermeld mag blijven dat er binnen de EU ook nog de zogenoemde cross-compliance-regels
zijn waar de boer aan moet voldoen wil hij in aanmerking komen voor inkomenssteun.
Dit is een serie beheersregels met betrekking tot onder andere volksgezondheid,
diergezondheid, identificatie en registratie van dieren en de conditie van
landbouwgronden. Niet naleving van deze voorwaarden leidt tot verlaging of
zelfs intrekking van betalingen. Kan de minister ons uitleggen of en zo ja,
welke relatie er bestaat tussen deze vorm van inkomenssteun en de EU-middelen
voor het plattelandsbeleid?Begin 2002 hebben wij in deze Kamer uitvoerig gesproken over de reconstructie
van de grote zandgebieden in Nederland. Het doel was en is het bevorderen
van een goede ruimtelijke structuur in het bijzonder met betrekking tot de
landbouw, de natuur en het milieu, alsmede het verbeteren van een goed woon-,
werk- en leefklimaat. Het Rijk zet in deze kabinetsperiode extra geld in voor
de aanpak van de verdrogings- en milieuproblematiek in en rond de Ecologische
Hoofdstructuur. Verder worden de intensieve veehouderijbedrijven geconcentreerd
in de zogenoemde landbouwontwikkelingsgebieden. De rijksdoelen worden aangevuld
met regionale doelen, zodat onder regie van de provincies een samenhangende
gebiedsgerichte aanpak wordt gerealiseerd. Vanuit de provincies horen wij
dat de uitvoering uitermate traag verloopt en dat er sprake is van veel bureaucratie.
Omdat de zaken over veel schijven lopen duurt het maanden voordat de provincie
een projectvoorstel afhandelt. Vooral de procedure rond bedrijfsverplaatsingen,
één van de speerpunten in de reconstructie, loopt bijzonder
stroef. Er worden veel bezwaren ingebracht door omwonenden en actiegroepen
en bovendien werken de verschillende overheidsdiensten niet goed met elkaar
samen. "De regelgeving zit in de knoop", aldus een vertegenwoordiger van NLTO.
Dit is een andere beoordeling van de ontwikkelingen ten aanzien van de reconstructie
dan de minister eind vorig jaar liet weten. Graag een reactie van de minister
over deze problematiek. Terecht staat in de nota Agenda Vitaal Platteland
dat de transitie naar een duurzame landbouw een gezamenlijke opgave is voor
overheden, bedrijven kennisinstituten en maatschappelijke organisaties. Inmiddels
is er een LNV transitieteam dat gesprekken voert over allerlei kwesties, die
aan de orde zijn. Er zal een kennisinfrastructuur opgebouwd moeten worden
waar de boeren, die in de komende jaren belangrijke keuzes moeten maken, gebruik
van kunnen maken. We horen graag van de minister hoe dit wordt aangepakt.Mijnheer de voorzitter, een vitaal platteland betekent ook een vitale
plattelandsgemeenschap. De dynamiek die zal ontstaan kan de sociale en culturele
infrastructuur onder druk zetten, bijvoorbeeld door afkalvende voorzieningen.
Waar de overheid verantwoordelijk is voor voorzieningen, zal ze rekening moeten
houden met de eigenheid van het platteland. Van belang is dat het openbaar
vervoer in stand blijft in welke vorm ook, omdat anders vooral de oudere en
minder mobiele mensen problemen zullen ondervinden. Verder wil ik noemen voorzieningen
als scholen, welzijnsinstellingen, winkels en dergelijke. De rijksoverheid
heeft in dezen vooral een faciliterende rol. De minister is hier in de Tweede
Kamer uitvoerig op ingegaan en heeft duidelijk laten weten dat het ministerie
van LNV samen met de andere betrokken departementen hier aandacht aan zal
geven en maatregelen zullen nemen. Wij zijn erg ingenomen met deze toezegging.
We zien uit naar de reactie van de regering.De heer Van der Lans (GroenLinks):Mijnheer de voorzitter, er zijn mensen die de Eerste Kamer een achterhaald
orgaan vinden. Hun aantal neemt vandaag de dag ieder uur toe. Mijn partij
vindt dat ze misschien wel een beetje gelijk hebben. Dat neemt niet weg dat
wat wij hier vandaag proberen te doen tamelijk vooruitstrevend is. Ik denk
niet dat het erg vaak voorgekomen is dat in het parlement, los van de politieke
waan van de dag – die wij zoals u weet graag aan de overkant toevertrouwen –
een integraal beleidsdebat wordt gevoerd naar aanleiding van een viertal prominente
nota's van vier ministeries. Het is zeer te betreuren dat dit nu weer in het
gedrang komt door het debat over het deconstitutionaliseren van de burgemeestersbenoeming.
Omdat we nu het hele debat in een termijn moeten voeren, lopen we grote kans
dat we niet echt de puntjes op de i kunnen zetten. Dat is jammer voor het
experiment dat we zijn aangegaan.Zelfs die handicap neemt niet weg dat het de moeite van de onderneming
waard is geweest om die nota's eens te bekijken aan de hand van een aantal
vragen. Grijpen de nota's echt in elkaar? Zijn ze toekomstbestendig? Trekken
ze echt gezamenlijk op of draaien ze om de hete brei heen? We hebben daarover
met een groot aantal deskundigen gesproken. Anderen hebben hieraan al gerefereerd.
Het was, als ik voor mijzelf spreek, een buitengewoon leerzame ervaring. In
dat opzicht is het experiment dus al geslaagd te noemen. Ik denk dat dit voor
de meeste collega's ook geldt. En nu maar hopen dat we iets van die wijsheid
op de regering kunnen overbrengen. Dat zal het moeilijkste gedeelte van de
klus zijn!Voorzitter. Ik wil een paar algemene opmerkingen maken en een punt nader
uitwerken. Ik probeer daarbij zo weinig mogelijk in herhalingen te treden.
Ik zal verwijzen naar punten waarvan ik weet dat collega's ze aan de orde
stellen. Dat geldt bijvoorbeeld voor de burgerparticipatie, waarvan ik de
behandeling geheel heb overgelaten aan mijn collega Meindertsma en waarbij
ik mij van harte aansluit.Voorzitter. Ik maak eerst een paar algemene opmerkingen. Het zijn er zeven
naar aanleiding van de verkenningen die wij de afgelopen weken hebben gedaan
en de grote nota's die wij tot ons hebben genomen.Mijn eerste opmerking betreft het woord integraal. Ik kan me niet aan
de indruk ontrekken dat wij de gevangenen zijn van een paradoxale wet. Hoe
vaker we in Den Haag zeggen dat er integraal beleid moet komen, hoe kleiner
de kans is dat het daadwerkelijk gebeurt. Onze bureaucratische
systemen weten inmiddels wel raad met het woord integraal. De verschillende
partijen sturen dan hun troepen naar de vergadertafel om het beleid op elkaar
af te stemmen, maar ze gaan daar de facto onderhandelen en compromissen sluiten.
Dat is precies het tegendeel van integraal werken.Dit kabinet wil zeker op ruimtelijk-economisch terrein integraal werken.
Ik wil graag horen wat de verschillende ministers in de nabije toekomst voor
tastbare resultaten kunnen presenteren. Wat is er in de organisatie en de
aansturing aan het veranderen om op dit punt voortgang te boeken?Ik vraag dit vooral, omdat een van de kritiekpunten uit onze gesprekken
was dat een heldere, operationaliseerbare visie nogal eens ontbreekt en dat
er geen keuzen worden gemaakt. Er is geen heldere, integrale uitvoeringsagenda,
zeiden onze zegslieden. Als dat zo is, is het een stuk moeilijker om inspanningen
integraal te maken, want dan werk je weer in een situatie van permanente departementale
besprekingen, onderhandelingen en getouwtrek. Is er al een zichtbaar resultaat
te melden van de zogenaamde projectenveloppen?Ik wil er graag een voorbeeld uithalen. Hoe moet het verder met de havens
in Nederland? Blijven Rotterdam en Amsterdam hun eigen agenda volgen en proberen
zij het kabinet daarvoor te mobiliseren of werken wij met een integrale visie?
Hoe wordt er in het kabinet gedacht over verbetering, vergroting of modernisering
van de sluizen in het Noordzeekanaal bij IJmuiden? Wordt een besluit daarover
afgewogen in een visie op de ontwikkeling van de Nederlandse havens in een
globaliserende economie of bekijken wij dat apart? Wellicht kan mevrouw Peijs
haar integrale licht hierover laten schijnen.Mijn tweede opmerking, of beter gezegd: verbazing, betreft Europa. Ik
kan hier kort over zijn, want andere sprekers hebben er al het nodige over
gezegd. Als je alles bekijkt, inclusief de plaatjes en de afbeeldingen, behandelen
wij Europa toch nog een beetje als de dertiende, steeds meer afvallige provincie
van Nederland. Je zou verwachten dat wij langzaam maar zeker andere vragen
gaan stellen, bijvoorbeeld door niet alleen te kijken naar nationale landschappen,
maar ons landschap in een internationaal perspectief te plaatsen. Wat zijn
in ons land nu eigenlijk internationale landschappen? Wat is de landschappelijke
waarde van Nederland in een Europese context? Dat soort vragen worden nog
heel weinig gesteld, zoals de heer Lemstra al zei.Daarmee maken wij van Brussel alleen maar een soort nare richtlijnenmachine,
die ons steeds vaker lastig valt in onze provinciale bezigheden. Het is te
dol om er een motie over in te dienen en dat zal ik ook niet doen, maar eigenlijk
mag je van elke regeringsnota van enige importantie verwachten dat deze begint
met een Europese beschouwing of dat een stevig hoofdstuk over de Europese
context daarin niet ontbreekt. Als wij Europa tot leven willen brengen, zullen
wij ook Europees moeten leren denken. Het beleidsdenken moet daarbij voorop
gaan. Meer en meer zie ik het gebeuren dat wij ons tegen Europa opstellen,
juist als het gaat om maatregelen die betrekking hebben op ruimtelijk beleid.
De voorbeelden zijn al genoemd: milieu, luchtkwaliteit en water.Ik verneem graag van de verschillende bewindslieden hoe zij daarin verandering
willen brengen. Dat betreft ook het perspectief hoe wij in de praktijk proactief
kunnen omgaan met Europese richtlijnen. Mevrouw Meindertsma heeft hierover
de nodige verstandige dingen gezegd.Een derde opmerking betreft het feit dat wij ons veel moeilijkheden op
de hals halen, omdat krachtdadige keuzen uitblijven. Wij duwen dossiers eindeloos
voor ons uit, ook op dit terrein. Wij delen nu al zeker tien jaar de kennis
dat rekeningrijden of beprijzen een effectief instrument is, maar toch duurt
het nog bijna een decennium voordat wij dat voor elkaar krijgen, als wij tenminste
af mogen gaan op de uitspraak van mevrouw Peijs dat dit wel eens tot 2013
of 2014 kan duren.Ik vind dit eigenlijk onvoorstelbaar. Wij klagen dat het in Nederland
lang duurt om infrastructurele projecten aan te leggen, maar het duurt bijna
net zo lang om sturingsmaatregelen voor elkaar te krijgen, zoals rekeningrijden,
een effectieve grondpolitiek of de Wet op de ruimtelijke ordening. Dat zijn
zaken die jaren en jaren slepen. Wij produceren daarmee beleid zonder instrumenten.
Dat houdt ons van de straat, maar het maakt het land bepaald niet beter en
mooier. Integendeel. Je ziet overal onduidelijkheid ontstaan over de werking
en betekenis van de nota Ruimte, omdat eigenlijk ongewis is met welk instrumentarium
de intenties van deze nota waargemaakt moeten worden. Sterker, er is zelfs
een strijdigheid te constateren tussen de basisfilosofie van deze nota en
de Wet op de ruimtelijke ordening, waarin naar mijn mening terecht wat meer
sturing van bovenaf mogelijk wordt.Dan de grondpolitiek. Al jaren worden hier beslissingen aangekondigd die
steeds opnieuw uitblijven. Ik zou met name de minister van VROM, die verantwoordelijk
is voor ruimtelijke sturingsinstrumenten, willen vragen wat haar ervan weerhoudt
om de grondpolitiek met voortvarende hand aan te pakken. Ik heb zelf drie
jaar geleden vragen gesteld over de grondposities. Er is een onderzoek geweest
waarvan de resultaten er niet om logen. Ik ga dat allemaal hier niet herhalen,
maar om kort te gaan: de grond in dit land is feitelijk vergeven aan particuliere
partijen die zich daarmee los van welke kwaliteitsvraag dan ook een onderhandelingspositie
verwerven in de planontwikkeling. Dat is iets wat niemand wil, maar de regering
schuift de hete aardappel nu al jaren voor zich uit. Als ik het goed begrepen
heb, gaat de minister het zelfrealisatieprincipe nu nog eens onderzoeken.
Dat is nutteloze en nodeloze politieke besluiteloosheid. Ik zou daar graag
nog eens tekst en uitleg over krijgen. Wanneer is het gronddossier nu eindelijk
rijp voor parlementaire behandeling?Het vierde punt betreft het gebrek aan memorie of aan lerend vermogen
van de rijksoverheid. Ik vond de exercitie van de Tweede Kamer om met behulp
van een parlementair onderzoek de Vierde nota te evalueren, eigenlijk heel
goed. Dat is een vorm van beleidsevaluatie waartoe het parlement vaker zou
moeten overgaan, maar dan zou het natuurlijk wel goed zijn als de resultaten
ook doorkomen. Ik heb echter de indruk dat de Notie van Ruimte ergens op het
ministerie van VROM zoek is geraakt. Collega Van Middelkoop was daarbij betrokken
en zal daar ongetwijfeld iets over zeggen, maar voor mij is dit een voorbeeld
waarin de regering het tempo zelf uit het proces haalt. Ik zou
op dat punt graag een reactie van de bewindslieden van het ministerie van
VROM willen horen.De vijfde opmerking betreft het afnemende vermogen tot sturing of planning.
In de nota Ruimte kondigt zich een paradigmawisseling aan van toelatingsplanologie
naar ontwikkelingsplanologie; daar is al het nodige over gezegd. De sturingsfilosofie
is dan decentraal gericht: het moet gebiedsgericht en van onderaf komen. De
contourenbenadering van minister Pronk is daarmee van de baan. Sinds dat bekend
is, lijkt het wel of een zucht van opluchting door het land gaat: "We zijn
weer vrij". Er is echter vooral een verademing van projectontwikkelaars en
gemeentebesturen, die weer over de grenzen heen kunnen stappen. Het idee dat
we daar juist voorzichtiger in moeten worden, is daarbij dus weer verder achterop
geraakt. Ik kan daar niet echt meteen bij staan te juichen. Mijn probleem
met de overgang van de toelatingsplanologie naar de ontwikkelingsplanologie
is nu juist dat we daarmee een onnodig verlies lijden aan sturend en corrigerend
vermogen. Het grote probleem van de Vierde nota was dat er weliswaar een toelatingsplanologie
in dit land was, maar dat in feite alles groeide en kon. De verrommeling van
het landschap is onder het regime van de toelatingsplanologie ontstaan. De
vraag is nu welke wapens wij met de ontwikkelingsplanologie in de hand hebben
om dat proces weer in goede banen te leiden. Ik heb daar een hard hoofd in.
Ik begrijp de weerstand tegen de harde contourenbenadering, maar ik vraag
mij nu af wat het sturend vermogen is van de rijksoverheid om de kwaliteit
van het landschap op orde te houden. Is ontwikkelingsplanologie niet ook het
prijs geven van sturend vermogen juist op het moment dat je het meer dan ooit
nodig hebt? Ik kom daar straks in concrete zin nog over te spreken, maar ik
zou daar graag in zijn algemeenheid een reactie van de minister van VROM op
vernemen. Wat zijn eigenlijk de correctiemechanisme, de vormen van bijsturing
die de minister voor ogen heeft? Ik heb het idee dat het evenwicht tussen
kwaliteitssturing van bovenaf en eigen initiatief van onderaf met behulp van
de nieuwe ontwikkelingsplanologie de verkeerde kant op geraakt. Ik zou graag
zien dat de minister mij van het tegendeel overtuigt.Mijn zesde punt is dat die angst nog eens wordt bevestigd doordat essentiële
begrippen vaag blijven. Ik beperk me nu tot de nota Ruimte. Er worden geen
heldere oriëntaties meegegeven waarmee men op decentraal niveau de ruimte
verder kan inrichten en ontwikkelen. Dat is ook de meest voorkomende kritiek
in het veld: er wordt gesproken over basiskwaliteit en een toetsingskader –
dat zijn de begrippen waarin rijksbemoeienis en lokale verantwoordelijkheden
elkaar moeten gaan raken – maar het is de meeste mensen volslagen onduidelijk
welke praktijken, vormen van sturing en handhaving onder die woorden schuilgaan.
Er wordt gesproken van basiskwaliteiten als ondergrens, maar door wie en hoe
worden deze basiskwaliteiten bewaakt? Het is tasten in het duister. Dat doet
het ergste vrezen voor de kwaliteit van het landschap. Ik begrijp bijvoorbeeld
niet waarom de systematiek van de SER-ladder, die tamelijk eenvoudig is en
die neerkomt op eerst optimaliseren van ruimtegebruik door intensiveren, dan
herstructureren en tenslotte pas uitbreiden, niet standaard onderdeel is van
de procesmatige basiskwaliteit. Dat zou op zichzelf al een rem kunnen aanbrengen
in de eindeloze druk op de schaarse ruimte. Ik begrijp heel goed dat je de
uitkomst van een dergelijke systematiek niet kunt voorschrijven vanuit Den
Haag, maar ik vind wel dat je van elk lokaal bestuur mag vragen om expliciet
aan te geven dat het in zijn afwegingen deze systematiek zo zorgvuldig mogelijk
heeft gevolgd. Daarmee stuur je dus de ontwikkelingsplanologie. Ik begrijp
dan ook niet zo goed waarom op dat punt geen duidelijkheid wordt geboden.
Voor mij is dat aanleiding om het ergste te vrezen: wat zich hier voordoet
als een paradigmawisseling is in mijn ogen eerder een knieval voor bestaande,
onwenselijke ontwikkelingen. Graag hierop een reactie.Want er is – opmerking nummer zeven – natuurlijk wel één
sturende kracht, en dat is de economische noodzakelijkheid. Om het maar eens
in ouderwetse termen te zeggen: uiteindelijk stuurt het kapitaal. Daar doen
wij tegenwoordig niet dramatisch meer over, maar in essentie komt het bij
ruimtelijke ordening er toch op neer, dat men die economische sturing in ruimtelijk
ordelijke banen moet leiden. In feite betekent dit dat wij het economische
belang moeten zien te engageren in het totstandkomen van ruimtelijke kwaliteit.
Dat is een extra reden om de kwaliteitskaders helder en scherp te formuleren.
Want als wij dat niet doen, lopen wij overal in het land het – zoals
ik het maar even aanduid – Schiphol-risico: wij hebben wél kaders
en richtlijnen, maar deze zijn flexibel toepasbaar en van bestuurlijk elastiek,
zodat er altijd wel meegebogen kan worden. Voor elk apart geval zo links en
rechts in het land is dat misschien niet eens zo dramatisch, maar in de optelsom
van al dat ruimtegebruik leidt het tot lelijkheid, onnodige verspilling en
het dichtgroeien van horizonnen. En mijn grootste probleem is dat ik geen
gezamenlijke overtuigende agenda van dit kabinet zie om aan dat proces paal
en perk te stellen. Het is een beetje als met die twee voetbalelftallen die
met veel rumoer een wedstrijd voetballen, maar uiteindelijk wint Duitsland.
In de ruimtelijkeordeningscompetitie speelt het economisch referentiekader,
het economisch principe de rol van Duitsland. En wij slagen er dus onvoldoende
in om die ruimtelijke kwaliteit in dat economisch referentiekader te laten
doordringen.Dat klinkt wellicht abstract, maar er is wat mij betreft een heel aansprekend
en voor iedereen herkenbaar bewijs van deze stelling, en dat is de ontwikkelingen
met betrekking tot bedrijventerreinen in dit land. Dit probleem is al veel
langer aan de orde en leidt tot grote onvrede: iedereen ziet de lelijke blokkendozen
steeds meer ruimte opslokken. In Noord-Holland– en het zal in andere
provincies niet anders zijn – is de laatste jaren meer grond uitgegeven
voor bedrijventerreinen dan voor woningbouw. Terwijl voor woningbouw een bezoek
aan de welstandscommissie dan wel de lokale stadsbouwmeester onontbeerlijk
is, rukt op menig bedrijventerrein de lelijkheid in volle glorie op. Dat is
moeilijk te bevatten. Bij elkaar genomen dwars door het land, leggen bedrijventerreinen
precies de tekortkomingen van de ruimtelijke ordening bloot én de terughoudendheid
om daar wat tegenin te brengen.Ik geef een hele lijst van zaken die misgaan. 1. Het begint al met de raming. Niemand wil de boot missen, dus is er
een enorme drang om ruim te ramen voor bedrijventerreinen. Er is geen instantie
die het realiteitsprincipe van die ramingen controleert, dus kan elke gemeente
haar eigen plan trekken en daartoe ruimtereserveringen doen.2. Er vindt geen regionale afweging plaats of alle reserveringen voor
bedrijventerreinen niet leiden tot overcapaciteit, ruimteverspilling. Wat
er op dit punt gebeurt, moet bovendien altijd vrijwillig gebeuren.3. Gemeenten komen dus in een concurrerende verhouding te staan en gaan
concurreren op prijzen. De grond gaat vaak voor weggeefprijzen de deur uit.
Aanvangshuren komen nogal eens uit op nul euro per vierkante meter gedurende
de eerste maanden.4. Lage prijzen maken het voor bedrijven vaak aantrekkelijk om zich bij
vestiging een ruim jasje aan te meten. Het kost toch niks. Daardoor ontstaat
een prikkel tot ineffectief ruimtegebruik.5. Lage prijzen maken het vaak aantrekkelijker om te verhuizen dan om
in de bestaande omgeving te investeren. Het gevolg is dat groeiende bedrijven
vaak naar een nieuw bedrijventerrein verhuizen met achterlating van verouderde
bedrijven op het oude bedrijventerrein dat daardoor eerder in een spiraal
van verloedering terechtkomt.6. Om die spiraal te keren moet de overheid ingrijpen en gaan herstructureren,
en dat kost handenvol geld. Met andere woorden, er is een dynamiek op gang
gebracht, waarvan de rekening uiteindelijk bij de overheid zelf terecht komt.7. Omdat ruimtelijke kwaliteit in dat proces een kostenpost is, worden
de verplichtingen op dit terrein geminimaliseerd; provinciale welstandcommissies
hebben nauwelijks greep op dit terrein.Dat is dus een dynamiek die ons ernstig zorgen moet baren, omdat deze
doorgaat, duur is en ons landschap onnodig verpest. Dat probleem wordt ook
in vrijwel alle provincies geconstateerd, maar de aanpak kenmerkt zich toch
in hoge mate door vrijblijvendheid. De overheid besteedt bakken geld aan voorbeeldboeken,
inspiratieboeken, ontwerpateliers, maar echt zoden aan de dijk zet dat niet,
want onderhuids gaat het goedkoop aanbieden en onderling concurreren gewoon
door en als een gemeente morgen zijn grote slag kan slaan, zal zij zich die
heus niet laten ontnemen door provinciale goede bedoelingen. Ik denk dat juist
als je dat constateert het rijk een aantal corrigerende en sturende instrumenten
moet ontwikkelen, waardoor er een betere verhouding kan ontstaan tussen de
economische noodzaak voor bedrijfshuisvesting – daarover geen twijfel –
efficiënt ruimtegebruik en landschappelijke en esthetische kwaliteiten.
Ik zal een paar elementen van zo'n aanpak noemen en vraag de verschillende
bewindslieden daarop in hun antwoord te reageren.In de eerste plaats moeten de ramingen nauwkeuriger worden, dus niet langer
alleen maar optellen, maar een reële behoefte ramen met een methodiek
waarin ermee rekening wordt gehouden dat ruimte schaars is. Dat vereist een
goede ramingsystematiek op provinciaal niveau, waarbij duurzaamheid ook een
rol speelt. Hier lijkt mij een mooie faciliterende taak weggelegd voor het
ministerie van EZ. Nu zijn er al weer onderzoeken waaruit blijkt dat in de
nota Ruimte de schatting voor benodigde bedrijfsterreinen vele tienduizenden
hectares te groot is.In de tweede plaats zou je een paar zaken moeten definiëren met betrekking
tot de basiskwaliteit, zeg maar de ondergrens, zoals dat ook in de nota Ruimte
wordt genoemd. Een verplichte exploratie van de SER-ladder is zo'n basiskwaliteitseis,
een beeldkwaliteitsplan of een rol van de welstand is zo'n tweede eis. Het
lijkt mij denkbaar om het gestunt met prijzen aan banden te leggen, omdat
daarmee wel het kortetermijnbelang gediend wordt maar het langetermijnperspectief
wordt ondermijnd. Allemaal redenen om instrumenten te definiëren die
deze processen in de goede richting sturen. Dit lijkt mij een schone taak
voor minister Dekker en haar ministerie.Dit alles betekent ook dat de rol van de Inspectie Ruimtelijke Ordening
op dit punt moet worden bijgesteld. Er moet immers ook gehandhaafd kunnen
worden. Ik weet eigenlijk niet goed of de huidige bevoegdheden daarin precies
voorzien, maar ik zou graag een Wet ruimtelijke ordening zien waarin dit een
goed denkbare rechtsfiguur wordt. Graag een reactie. Dat betekent ten slotte dat je het bestuurlijk goed moet afdekken. De
kern van de problemen met betrekking tot bedrijventerreinen is dat de gemeentes
elkaar gaan beconcurreren. Daar start dus een verkeerde dynamiek. Afwegingen
ten opzichte van belangen met betrekking tot het landschap of ruimteverspilling
worden daardoor al naar achteren gedrongen, want iedereen is bang dat de boot
gemist wordt. Dat doorbreek je alleen door toetsende bevoegdheden op een niveau
hoger te leggen. En in Nederland is dat nog steeds de provincie. Wat mij betreft
worden bedrijventerreinen dus een zaak van provincies. Gemeenten kunnen dan
bedrijfsterreinen van enige omvang niet vaststellen zonder instemming van
een bestuurlijk niveau hoger.Voorzitter. Het gaat mij niet om de vraag of er nu meer of minder bedrijfsterreinen
moeten komen, het gaat erom dat van de politiek verwacht mag worden dat zij
processen waarbij met ruimte geknoeid wordt en het landschap onder druk komt
te staan bijstuurt en de goede kant opbuigt. Dat blijft naar mijn mening de
opgave die de overheid zichzelf moet stellen, ook in het tijdperk van de ontwikkelingsplanologie.
Precies om die reden ben ik wat uitvoeriger stil blijven staan bij de bedrijfsterreinen,
omdat in de dynamiek die daarbij optreedt alle zwakke plekken van de ruimtelijke
en economische ontwikkeling zichtbaar worden. De economie maakt het landschap
lelijk en de ruimtelijke ordening kan daar weinig substantieels tegen inbrengen.
Daarmee ontstaat een ongewenste dynamiek. Dat maakt de bedrijventerreinen,
naast alle punten die mijn collega's hebben en zullen aandragen, juist tot
zo'n interessante en akelige concrete vorm van casuïstiek. Ik ben dan
ook zeer nieuwsgierig naar het antwoord van de regering morgen.Mevrouw Bierman-Beukema toe Water (VVD):Mevrouw de voorzitter. Mijn fractie heeft er alle begrip voor dat de minister
van VROM niet aan dit debat kan deelnemen, maar dat neemt niet weg dat zij
het erg jammer vindt dat zij er vandaag en morgen niet bij kan zijn. Indertijd
hebben wij overwogen om de minister voor Bestuurlijke Vernieuwing en Koninkrijksrelaties
bij dit debat uit te nodigen. Daar waren best redenen voor,
maar wij moesten ergens een streep trekken en achteraf gezien was dat misschien
toch wel een praktische gedachte. Wij vinden het immers belangrijk met een
brede kabinetsdelegatie een aantal vragen te kunnen bespreken die ons bezighouden
als het gaat over de ruimtelijk economische ontwikkeling van ons land. Zien
wij een coherente, consistente visie en is die ambitieus genoeg? Hebben wij
wel een adequate oriëntatie op Europa en de rest van de wereld? Wordt
innovatie gestimuleerd en is er tot slot sprake van een sturingsfilosofie
die ook echt kan werken?Laat ik beginnen met het tellen van onze zegeningen. Niet eerder heeft
een regering geprobeerd zo strak geregisseerd eenheid te brengen in de verschillende
ruimtelijke nota's. Paars 1 heeft kort na zijn aantreden een soort ruimtelijke
agenda of startnotitie vastgesteld waarop de verschillende nota's vervolgens
voortborduurden. Dit kabinet heeft de lat hoger gelegd, waarvoor hulde.Mijn fractie heeft begrip voor de argumentatie waarom dit keer uitdrukkelijk
niet voor algehele integratie is gekozen, gezien het faseverschil in de uiteenlopende
PKB procedures, maar wij zien een dergelijke integratie wel als een wenselijke
volgende stap. Een integraal uitvoeringsprogramma met een tijdshorizon dat
de sectorale meerjarenprogramma's vervangt, zou naar onze mening ook grote
voordelen kunnen bieden.Ik ga verder met onze zegeningen: er is gekozen! Er is gekozen voor het
versterken van onze internationale concurrentiepositie, voor economisch herstel,
krachtige steden en vitaal platteland. De economische ontwikkeling wordt door
de rijksoverheid gefaciliteerd door bemoeienis en investeringen in de ruimtelijke
hoofdstructuur en gebieden en netwerken van nationaal belang.De regering heeft nadrukkelijk gekozen voor ontwikkelingsplanologie en
neemt daarmee afstand van de toelatingsplanologie uit het verleden. Het zal
geen verbazing wekken dat de VVD fractie met die keuzes goed kan leven zolang
andere belangen, zoals bijvoorbeeld milieukwaliteit en veiligheid, voldoende
gewaarborgd zijn. Over milieukwaliteit lezen wij overigens weinig dat niet
al wettelijk geregeld is. Het aantal nationale landschappen is uitgebreid.Als wij naar de sturingsfilosofie kijken, dan hoopt de VVD-fractie dat
de consequent volgehouden decentralisatie ook tot de zegeningen kan gaan behoren,
ondersteund door bijvoorbeeld de brede doeluitkering infrastructuur.Voor de eerste maal is in een nationaal ruimtelijk beleidskader het Nederlands
continentaal plat meegenomen en dat werd hoog tijd. De lagenbenadering wordt
geïntroduceerd en ruimtelijke plannen moeten digitaal uitwisselbaar worden.
Zegeningen genoeg dus.Ruimtelijke ordening is in dit land traditioneel een belangrijk onderwerp.
Wij kunnen van mening verschillen over de vraag of Nederland vol is of niet.
Nederland is in ieder geval zo vol en ruimte is er zo schaars dat we er zuinig
en zorgvuldig mee om moeten gaan. Nederland is bovendien plat – daarom
pleiten wij ook voor een vlaktax – waardoor horizonvervuiling min of
meer een gegeven is en dit stelt hoge eisen aan ontwerpkwaliteit en landschappelijke
inpassing. Via ruimtelijke keuzes moeten wij proberen bestaande problemen
op te lossen – de transformatie of reconstructie van de agrarische sector –
en wij moeten niet willens en wetens nieuwe problemen oproepen. Daarom steunt
mijn fractie de terughoudende opstelling van de regering ten opzichte van
het bouwen in de buurt van de 20Ke zone rond Schiphol.Tot slot moeten wij op een creatieve manier waarde toevoegen aan het landschap
en de stedelijke leefomgeving. Het waarborgen van die ruimtelijke kwaliteit
is een publiek belang en mag naar de mening van de VVD fractie dus niet zonder
strakke regie worden overgelaten aan de markt en ook niet zonder meer aan
het vrije spel van soms concurrerende bestuurlijke krachten.De vraag is nu of er sprake is van een consistente visie en of die visie
ambitieus genoeg is en toekomstvast. De ruimtelijke nota's liggen redelijk
in elkaars verlengde, maar de planhorizon is nogal verschillend. Er is samengewerkt
en afgestemd. Een gevaar van dergelijke toegewijde Haagse afstemming is het
kleinste gemene veelvoud als uitkomst; een resultaat dat nergens pijn doet
en waar iedereen wel mee kan leven. De veel gehoorde klacht dat een onderscheidende
ruimtelijke visie ontbreekt, vindt mijn fractie herkenbaar. Waar willen wij
op langere termijn naar toe met Nederland en waarin willen wij ons onderscheiden?
Of is de visie van dit kabinet nu juist dat je zo'n ideaal op nationaal niveau
helemaal niet moet willen hebben omdat het tot niets leidt? Moeten wij een
nationale visie hebben of moeten wij een samenhangende visie ontwikkelen voor
de regio's, zij zullen zich immers moeten onderscheiden in de internationale
concurrentie?Als je goede redenen hebt om niet voor een nationale blauwdruk te kiezen,
als je deregulering hoog in het vaandel hebt staan en met overtuiging kiest
voor decentralisatie en als je meningsverschillen met andere overheden zo
min mogelijk voor de rechter wilt uitvechten, moet je wel een visie op ruimtelijke
kwaliteit hebben en die ook duidelijk communiceren. De afwezigheid als zodanig
van knellend rijksbeleid vormt op zichzelf nog geen impuls voor samenwerking
en het realiseren van samenhangende kwaliteit.Er is de laatste maanden veel gesproken over de Nederlandse canon. Dat
begrip verscheen, zo leek het, uit het niets nu de noodzaak gevoeld werd het
Nederlandse profiel wat op te poetsen. Wie zijn wij, wat is onze gemeenschappelijke
achtergrond en geschiedenis en welke waarden zijn daardoor de onze geworden?
Het lijkt erop dat de ook in de Tweede Kamer gevoerde heftige discussie over
het begrip "ruimtelijke basiskwaliteit" veel overeenkomsten vertoont met die
canondiscussie. Als met name anderen, verspreid in het land, het ruimtelijk
beleid moeten vormgeven en in redelijke vrijheid keuzes moeten maken, dan
is het hebben van een soort gedeelde mentale bagage, een gedeeld, want begrepen
en herkend beleidsperspectief en kwaliteitsbesef essentieel. De antwoorden,
ook de schriftelijke, van de minister van VROM geven op het punt van die basiskwaliteit
met name toelichting op de werkinstructies; de procesarchitectuur voor andere
overheden. Welke taak zien de leden van het kabinet voor zichzelf bij het
stimuleren en verspreiden van kwaliteitsbesef? Opmerkelijk was, als voorbeeld
van management by speech, de maatschappelijke respons op de
kritische uitlatingen van de minister van V&W over het groeiend aantal
SUV's in ons land. Variërend van "waar bemoeit ze zich mee" tot "goed
idee; hoe weren we die dingen uit ons stadscentrum?" en mag een GroenLinks-Tweede-Kamerlid
zich wel met zo'n "PC Hooft-tractor" vertonen? Door een vrij beperkte, maar
beargumenteerde uitspraak van de minister werd de discussie over de merites
van die auto's aangezwengeld en in rap tempo door het land verspreid.Ik noem dit niet-ruimtelijke voorbeeld, omdat ik zo graag inhoudelijke
opvattingen van kabinetsleden zou willen horen over zaken of processen, die
in het ruimtelijk economisch beleid niet zozeer geboden of verboden zijn,
maar toch wel wenselijk of juist onwenselijk; over do's and don't's, opvattingen
over de vaak treurigstemmende lelijkheid van bedrijfshallen, maar ook over
verkwisting van schaarse ruimte. We moeten elkaar over dat soort zaken gaan
aanspreken en kennelijk moet dat ook "centraal". Als minister Veerman stelt
dat zijn departement als sturingsfilosofie heeft het organiseren van maatschappelijk
vertrouwen en het creëren van binding, dan lijkt ook dat te vragen om
communicatie van het soort dat mensen echt een beeld geeft van waarom het
gaat. Graag een reactie hierop.Op een aantal punten zijn duidelijke verschillen in benadering zichtbaar.
Een integrale rendementsbenadeling vinden we terug in het EZ-beleid, maar
zeker niet in dezelfde mate bij het overig ruimtelijk-economisch beleid. Sturingsvisies
zijn niet of niet geheel identiek en mogelijk niet compatibel met die van
Europa. De vermindering van regelgeving wordt sectoraal en niet integraal
uitgevoerd. Hoe toekomstvast is het ruimtelijk-economisch beleid? Is het beleid
uit de nota Ruimte wel houdbaar tot 2030? Het is nuttig om een langetermijnperspectief
te hebben en ingezette koersen ook langdurig vol te houden. Daarbij is een
duidelijke focus van bestuurlijke energie essentieel. Ook bij het achterop
raken van de Lissabon-strategie wordt gewezen op de noodzaak van determined
political action. De nota Ruimte is de Nederlandse ruimtelijke bijdrage aan
Lissabon. Biedt de gekozen sturingsfilosofie voldoende garanties voor een
duidelijke focus van bestuurlijke energie? Wij zetten daar als VVD-fractie
grote vraagtekens bij. Ik kom daarop terug.Is het beleid inhoudelijk voldoende duurzaam? Een visie ten aanzien van
de langetermijnontwikkelingen in ons land lijkt te ontbreken. Daarnaast ziet
mijn fractie enkele beren op de weg die reeds aanwezig zijn. Zo wordt er nadrukkelijk
gekozen voor bundeling. Dat is een begrijpelijk en honorabel streven, want
het betekent dat schaarse ruimte zuinig benut wordt bij verstedelijking en
infrastructuur. Maar hoe lang is deze optie vol te houden als het ene na het
andere plan wordt getorpedeerd omdat we juist in die gebundelde concentraties
niet kunnen voldoen aan de eisen van luchtkwaliteit? Doet de regering deze
ervaringen of als een paar betreurenswaardige incidenten of moeten we aan
hele andere, juist niet gebundelde scenario's gaan denken? Als dat laatste
het geval is, zakt de visie van de regering wel door een van haar belangrijkste
pijlers. Kan de regering aangeven of haar voorstellen, bijvoorbeeld voor de
twaalf gebieden, milieuproof zijn? Kunnen deze de strengere Europese regelgeving
doorstaan? De regering kiest, en dat steunt de VVD-fractie, voor de twee mainports.
Maar kunnen we dat wel waarmaken als, bijvoorbeeld, in de regio Schiphol de
geharmoniseerde EU-regelgeving ten aanzien van emissies een probleem wordt,
niet zozeer vanwege het luchtverkeer alleen, maar vanwege de cumulatie met
het wegverkeer in die regio? Kan de regering ook aangeven hoe concurrerende
en vaak drukkere Europese regio's als Londen en Parijs hiermee omgaan?Dezer dagen trad het Kyoto-verdrag in werking. Dat genereerde weer de
nodige discussie, maar ook verwijzingen naar Zutphen dan wel Zandvoort aan
Zee. In dat kader is het minstens opvallend dat weliswaar aandacht wordt besteed
aan zaken als watertoets, ruimte voor de rivier en waterberging, maar dat
bijzonder weinig wordt gezegd over de kustverdediging. In de doorwerkingsbijlage
van de nota Ruimte valt te lezen dat de kustprovincies en gemeenten de definitieve
begrenzing van het kustfundament vastleggen in streek- en bestemmingsplannen.
Dat klinkt heel ferm, maar dan ...? Er komt nog een beleidslijn Kust om de
verantwoordelijkheden en rollen te expliciteren. Acht prioritaire zwakke schakels
worden uit het oogpunt van veiligheid versterkt. Inzet daarbij is het bestand
zijn tegen 200 jaar klimaatverandering. Wat betekent dat in ruimtelijke, technische
en financiële zin? Waar ligt straks de ruimtereservering voor 200 jaar
zeespiegelstijging? Wat betekent de hoognodige herziening van de wettelijke
norm?Urgent lijkt ook de vraag of wij wel tot 2030 beleidsmatig kunnen volstaan
met meer van hetzelfde, zij het met een gewijzigde sturingsfilosofie. Ik doel
op mainports, traditionele infrastructuur en meer bedrijventerreinen. Innovatie
is vraaggestuurd. Dat hebben de door ons geraadpleegde experts ons ook nadrukkelijk
voorgehouden. De overheid is daarbij ook in normerende zin een belangrijke
speler. Hoeveel innovatie wordt door de voorliggende plannen afgedwongen in
de zin van vraagsturing? Zal de komende jaren de bestuurlijke organisatie
van Nederland voldoende robuust zijn of worden om de toegedachte rol en verantwoordelijkheden
waar te maken? Zullen stedelijke netwerken gaan functioneren als beoogd? Is
dat cultureel gezien haalbaar? Hoe zal ons veiligheidsbeleid uitkristalliseren
en zal bijvoorbeeld ketenregie worden gerealiseerd? Ik heb, niet-limitatief,
een aantal zorgen benoemd. Al met al lijkt het mijn fractie zeer aannemelijk
dat de houdbaarheidsduur van het ingezette beleid aanzienlijk korter zal blijken
te zijn dan beoogd.Sluit ons ruimtelijk-economisch beleid voldoende aan bij de EU? Verhelderend
zijn in dat opzicht de conclusies van het Ruimtelijk Planbureau in zijn rapport
Unseen Europe. Ik noem allereerst de cultuurverschillen. Nederland lost ruimtelijke
dilemma's op door langdurig te polderen en is ook bereid te gedogen. Doorwerking
naar provinciaal en lokaal niveau vindt vaak te laat plaats. Dit gedrag wordt
door Brussel niet begrepen en afgestraft. Zie de gebeurtenissen rond de Nitraatrichtlijn
en de Habitat-2000-richtlijn. Naast de algemene verwijzingen naar de grote
impact van EU-beleid op de ruimtelijke ontwikkeling van Nederland, wijzen
de opstellers op de centrale plaats die de mainportstrategie heeft als hoeksteen
van ons ruimtelijk beleid sinds 1980. Die strategie verliest relevantie door
ingrijpende veranderingen op Europees niveau: via de Single
European Sky, de liberalisering van de luchtvaart, het samengaan van KLM en
Air France, en de komst van grote toestellen als de A380 van Airbus, zullen
zich grote veranderingen voordoen voor Schiphol en de bedrijfsomgeving van
Schiphol. In de Economische Strategie Randstad wordt als ambitie voor de regio
geformuleerd een plaats in de topvijf van Europese regio's voor 2015. Maar
vorig jaar stond de Randstad op de achtste plaats en de trend is eerder negatief
dan positief.In andere regio's in Europa zien we een clustering van economische sectoren.
Denk aan de financiële dienstverlening in Londen en de hightech in Beieren.
In de Randstad zagen wij een clustering van Europese Distributiecentra en
Europese hoofdkwartieren van bedrijven. Daarbij heeft echter een verzadiging
plaatsgevonden en dus zal het mainportbeleid een kwalitatieve slag moeten
maken. Dat kan alleen door technologische innovatie van logistieke processen.
Het internationaal diversifiëren van de economie is een must. Dat is
niet eenvoudig omdat de meeste clusters al een plaats in Europa hebben gevonden.
Als er nog kansen liggen voor bijvoorbeeld biochemie of gentechnologie, dan
vereisen ze hoogwaardige specialisatie en een leefomgeving die aantrekkelijk
is voor toptalenten. Op dat punt heeft de Randstad de laatste jaren nadrukkelijk
positie verloren. Dan zijn wij weer terug bij het onderwerp; er moet nationaal
beleid zijn, dat lokale en regionale overheden moeten ondersteunen door het
aanbieden van een kwalitatief hoogwaardige werk- maar ook leefomgeving. Dat
vraagt diversiteit in huisvesting, verbetering van mobiliteit, ook in het
woon-werkverkeer, en diversiteit in aanbod en inrichting van bedrijventerreinen.
Dit alles vereist een goede samenwerking tussen de verschillende ministeries
en met de andere overheden. Het vergt bovendien nauwe samenwerking met het
bedrijfsleven. In vergelijking met Duitsland of de regio Londen ligt Nederland
achter met de invoering van bepaalde vormen van prijsbeleid. Iemand moet in
dezen de regie op zich nemen. Wie kan dat doen? Om een voorbeeld te noemen:
Londen investeert de komende tien jaar 10 mld in zijn Mainport en heeft daarvoor
een speciaal programma met krachtige sturing.Verbeterde waterverbindingen in Europa, bevorderd via de TENS, zullen
betekenis hebben voor Rotterdam. Deze havenstad zal iets moeten doen om haar
positie te behouden of te versterken in de logistieke keten in een vergroot
Europa. De consequenties van de Kaderrichtlijn Water zullen op termijn ook
hun sporen nalaten in het Nederlands ruimtelijk beleid. Ik noem nog enkele
verschillen. De nota Ruimte zet in op de verdere versterking van kansrijke
regio's, maar de Europese structuurfondsen richten zich juist op zwakke regio's.
Het enige TEN-T-project dat Nederland raakt, is de IJzeren Rijn, terwijl Brussel
die status niet wenst toe te kennen aan de Zuiderzeelijn. Liggen aan die keuze
verschillende opvattingen ten grondslag ten aanzien van de potentie van het
Noorden of slechts ten aanzien van de net zo relevante vraag of een dergelijke
verbinding richting Hamburg ook werkelijk, Europees gezien, van belang is?Duidelijk is dat de vier departementen een verschillende opvatting hebben
over de internationale context waarin de economie zich moet herstellen. Voor
het ministerie van Verkeer en Waterstaat ligt het accent op Europa en dan
vooral op TENS, normen en fondsen. Voor het landbouwbeleid is de wereldmarkt
een belangrijk gegeven. Ook "Europa" bepaalt daarvoor in hoge mate het beleidskader.
In het beleid van het ministerie van Economische Zaken is de toegevoegde waarde
van onze export zichtbaar, met de hoofdinfrastructuur en mainports als verbinding
met de wereldmarkt. Daarnaast is de oriëntatie zichtbaar op de structuurfondsen.Alvorens in te gaan op de sturingsfilosofie en de uitvoeringsaspecten,
sta ik stil bij een aantal deelaspecten. In het beleid van het ministerie
van Economische Zaken wordt een integrale rendementsafweging gemaakt, terwijl
die op de andere beleidsterreinen geheel of gedeeltelijk ontbreekt. Tot 2014
moeten wij rekening houden met beperkt beschikbare rijksmiddelen. Ook de SER
wijst daarop. In diezelfde periode kunnen wij ook uit de structuurfondsen
van de Europese Unie geen omvangrijke bijdrage verwachten. Goede maatschappelijke
kosten- en batenanalyses zijn dus essentieel voor een zorgvuldige prioritering.
Mijn fractie bepleit een dergelijke rationele benadering, maar pleit ervoor
dat er rekening wordt gehouden met de zogenoemde zachte waarden. Wie niet
rijk is, moet slim zijn! Op basis van rationele afwegingen moeten projecten
in rij en gelid worden gezet, maar ook beleidsregels ingevoerd of juist afgeschaft
worden.Opmerkelijk is de mededeling in de nota Mobiliteit dat knelpunten op de
hoofdverbindingsassen in samenhang worden bezien en prioriteit kunnen krijgen
"ook in geval van een gunstiger kosten-batenverhouding bij knelpunten op andere
verbindingen". Je vraagt je af hoe dat kan als tenminste de Ruimtelijke Hoofdstructuur
met zijn kerngebieden en stedelijke netwerken correct gekozen is.Het heeft er alle schijn van dat de regering zo min mogelijk tijd wil
verdoen met het schrijven van nota's en zo snel mogelijk tot uitvoering over
wil gaan. Bravo! Lukt het wel om prioritaire projecten zonder een omvangrijke
rijksbijdrage uit te voeren? Hoe wekken wij de belangstelling van de particuliere
sector, die juist wel investeringsruimte heeft? Hoe bereiken wij daarbij de
beste prijs-kwaliteitprestaties? Kan het niet slimmer? Dit vraagt mijn fractie
zich af. Is het denkbaar om door middel van aanbestedingen gelegenheidscombinaties
van publieke en private partijen die met elkaar concurreren, ontwerp- en uitvoeringsvoorstellen
te laten doen? In de Angelsaksische wereld zijn hier legio voorbeelden van.Voor het gevoel van veiligheid is perceptie belangrijker dan risicoberekeningen.
Staatssecretaris Van Geel wees in het blad Waterspiegel ook op de discrepantie
tussen risicobeleving van mensen en de statistische werkelijkheid. In 2002
heeft hij het maatschappelijk debat over risico's aangezwengeld. In het kader
van die discussie wordt de benadering van het Rijksinstituut Volksgezondheid
en Milieu met de titel "Nuchter omgaan met risico's" uitgewerkt. Mijn fractie
vindt het belangrijk dat die discussie werkelijk nuchter wordt gevoerd en
dat men zich daarbij niet beperkt tot bespreking van de klassieke milieurisico's.
Wij hebben daarom met tevredenheid gelezen dat de staatssecretaris uitvoering
geeft aan de motie-De Krom, waarmee gepleit wordt voor een multi-criteria
analyse, en dat de ministerraad een paar maanden geleden heeft ingestemd met
de analyse van verschillende beleidsdossiers om in breder kader een beeld
te krijgen van de manier waarop de overheid met risico's omgaat. Niet al deze
dossiers zijn relevant voor het ruimtelijk-economisch beleid, maar een aantal
is dat wel. Uitvoering van risicobeleid kan veel ruimte en veel geld kosten.
Het is daarom nodig om scherp beargumenteerd prioriteit te geven aan het voorkomen
van de grootste risico's; de grootste kans op rampen met de grootste gevolgen.
Wanneer dergelijke keuzes gebaseerd op een heldere afweging van kosten en
baten nietéén op één sporen met de beleving en
angstgevoelens van mensen vraagt dat bestuurlijke moed. Doeltreffende communicatie
over het hoe en waarom van dergelijke keuzes gebaseerd op de maatschappelijke
rendementsvraag, is essentieel. Graag krijg ik hierop een reactie.Overigens wordt in het maatschappelijk debat over risico's door mijn fractie
aandacht gemist voor de interactie tussen dierplagen en gezondheidsrisico's
voor de mens. Bij de vogelpestepidemie in 2003 zijn minimaal duizend mensen
besmet geraakt met het vogelpestvirus. Wij weten inmiddels heel zeker dat
dierplagen zich helaas op gezette tijden voordoen. Dat vraagt om adequate
voorzorgsmaatregelen in organisatorische zin, maar ook om doordenking van
ruimtelijke consequenties, en daar spreken wij vandaag over. Is de organisatie
van de reconstructie en de compartimentering van ruimtelijke concentraties
voldoende doordacht en ingericht om menselijke uitbraken te voorkomen? Hebben
we in ruimtelijke zin wel voldoende brandgangen tussen intensieve veehouderij
en stedelijke ontwikkeling om het risico van verspreiding te beperken? Ook
hierop krijg ik graag een reactie.Voorzitter. Sprekend over risico's wil ik stilstaan bij het watervraagstuk.
De kans op overstroming wordt in Nederland ernstig onderschat. Nu citeer ik
niet het Pentagon, maar de heer Schaap, voorman van de waterschappen. De kans
op overstroming is volgens hem groter dan die op alle andere gevaren bij elkaar.
Als hij gelijk heeft spoort zijn mening in dit geval met de perceptie van
de gemiddelde Nederlander, die blijkens het Arcadis-onderzoek de kans op een
watersnood reëel acht.Het RIVM-rapport Risico's in bedijkte termen geeft aan dat weliswaar onze
waterkeringen nog nooit zo sterk zijn geweest, maar de normen waaraan ze voldoen
zijn achterhaald door demografische, hydrologische, klimatologische en maatschappelijke
ontwikkelingen. De laatste risicoanalyse dateert uit 1960 en dient dus hoognodig
geactualiseerd te worden. In de nota Ruimte wordt in algemene termen gesproken
over ruimtelijke ontwikkeling in relatie tot mogelijke gevolgen voor de waterhuishouding.
Bij de gehanteerde lagenbenadering past dat water wordt gezien als ordenend
principe voor de ruimtelijke inrichting. Maar als dat zo is, ontbreekt een
integrale risicobenadering waarbij ook de risico's van overstroming, wateroverlast
en droogte zijn meegenomen. Dit kan betekenen dat bij de uitwerking van de
nota Ruimte een aantal functies verkeerd gelokaliseerd blijkt te zijn. Ook
de Adviescommissie water stelt dat de uitvoeringsagenda van de nota Ruimte
in onvoldoende mate een koppeling legt tussen waterdoelstellingen enerzijds
en verstedelijking en economische activiteiten anderzijds. Het laatste woord
over de beleidslijn Ruimte voor de rivier is, gezien het alternatieve voorstel
van de provincies, ook nog niet gezegd. Graag krijg ik hierop een reactie.Het Nederlands continentaal plat is in aanmerking genomen bij de opstelling
van de nota Ruimte, maar vooralsnog ontbreekt een integrale visie op de Noordzee.Voorzitter. Wanneer wij een en ander tot ons door laten dringen, kan mijn
fractie niet anders dan concluderen dat ten aanzien van een zeer wezenlijke
factor voor het ruimtelijk beleid, met grote consequenties voor veiligheid,
kosten en ruimtevraag, bet beleid nog onvoldoende is uitgekristalliseerd.
Met de VROM-raad vindt mijn fractie de gebrekkige aanduiding van ruimtelijke
maatregelen, die zullen moeten worden genomen ten behoeve van bet kwantitatieve
waterbeheer, zorgwekkend. De nota Ruimte zegt op dit punt: "Zeespiegelrijzing
en de grotere extremen in neerslag en droogteperioden, die worden verwacht
in combinatie met bodemdaling, maken ingrijpende aanpassingen in het watersysteem
en de waterhuishouding noodzakelijk". Inderdaad, maar bij die constatering
blijft het.Voorzitter. Ik kom te spreken over het vestigingsklimaat en de aanleg
van bedrijventerreinen. Terecht is bij de discussie in de Tweede Kamer over
het aantal hectaren bedrijventerrein in de Hoeksche Waard de koppeling gelegd
met honderden hectaren extensief en/of niet gebruikte bedrijventerreinen in
bet Rotterdams havengebied. Een probleem bij dit onderwerp is bet ontbreken
van adequate prikkels om te kiezen voor herstructurering. De mythe dat het
aanleggen van een bedrijventerrein werkgelegenheid creëert, blijkt bijzonder
hardnekkig. De meeste nieuwkomers zijn verhuizende ondernemers. Flinke toename
van het areaal aan bedrijventerrein houdt uitgifteprijzen laag en remt de
private bereidheid om in bestaande terreinen te investeren. Schaarste daarentegen
leidt tot hogere prijzen en matiging van bovenmatige grondreserves door ondernemers.
Binnen redelijke marges leidt enige terughoudendheid bij de uitbreiding tot
grotere maatschappelijke baten. De prioritering van topprojecten en financiële
ondersteuning van uitsluitend herstructurering via het Actieplan bedrijventerreinen
2004-2008 heeft onze steun. Om mee te komen, moeten we investeren in innovatie
en kenniseconomie; dat wil zeggen ruimte creëren voor hoogwaardige bedrijven
en zakelijke dienstverlening. Dat vraagt soms kantoren, kantoorachtige panden
in carnpusachtige bedrijfsparken.In de Tweede Kamer is een krachtig pleidooi gehouden voor het gebruik
van de SER-ladder: 1. benutten, 2. herstructureren, 3. nieuwe terreinen. Daar
is schriftelijk op gereageerd, maar ik weet niet of het antwoord meer past
in de categorie "ja, mits", dan wel "nee, tenzij". Mijn fractie zou op dit
punt graag meer helderheid krijgen! Nog voordat er sprake was van "centraal
wat moet en decentraal wat kan" zagen wij een wildgroei aan bedrijventerreinen.
Veel gemeenten financieren met bedrijventerreinen de aanleg van infrastructuur,
of liever gezegd, zij denken dat te doen. Want vaak er ook gebouwd voor de
leegstand. Mijn fractie vindt dit een ongezonde ontwikkeling, waar noch economische
ontwikkeling noch ruimtelijke kwaliteit bij gebaat zijn. Wij
zien op dit punt een belangrijke rol voor de provincie.Toen ik eerder sprak over de mainportstrategie, heb ik al gevraagd naar
de regie. Over dit onderwerp is ook veel gezegd tijdens de expertmeetings
die wij als Kamer hebben gehouden. Het beeld dat voor ons ontstaat, is dat
het voorliggende beleid gedoemd is te mislukken als er geen strakke regie
op komt. Niet alleen binnen het kabinet, maar ook en vooral in de 12 gebieden
zelf. Het voorbeeld van de Zuid-as is al vaker genoemd. Is die Zuid-as er
nu gekomen dankzij de overheid of ondanks de overheid? Als we de nota Ruimte
volgen, is dit een cruciaal project waar landelijk regie op zou moeten zitten.
Maar is dat ook feitelijk het geval geweest? Onder de landelijke rol verstaan
wij meer dan het fourneren van geld alleen. Een duidelijke investeringsstrategie
van de overheid voor dit soort projecten hebben wij in de nota's node gemist.
Komt die er nog, zo vragen wij het kabinet.Regie betekent ook dat je moet kunnen loslaten als het over de invulling
gaat. Als de minister van LNV convenanten met provincies sluit over de ontwikkeling
van gebieden, zal het ministerie vervolgens de verleiding moeten weerstaan
zich ook met de nadere invulling van die gebieden te bemoeien. De regering
bepleit terecht meer public private partnerships en daarmee betrokkenheid
van het bedrijfsleven. En toch komt dat nog niet echt van de grond. Er is
veel meer geld in dit land dan beleggingsmogelijkheden. Pensioenfondsen beleggen
massaal in het buitenland. Heeft de regering daar een verklaring voor? Komt
dat omdat er voor beleggers en investeerders onvoldoende lange termijn zekerheden
zijn? Komt het omdat de politiek niet wil betalen maar wel de zeggenschap
wil behouden? Typerend in dit geval vond mijn fractie de reactie aan de overzijde
over het tot stand gekomen convenant over de Zuid-as. Maar hoopgevend is dat
er op 25 februari jongstleden afspraken zijn gemaakt tussen overheid
en bedrijfsleven over de PPS-projecten. Wij zijn blij dat daar ook gekozen
is voor duidelijkheid en dat er sprake is van DBFM contracten: Design, Build,
Finance en Maintenance. Zelfs het FD van afgelopen zaterdag spreekt daarover. Tijdens de expertmeetings heeft de Heer Brinkman het initiatiefrecht voor
de private sector bepleit. Niet alleen de overheid kan in dat geval initiatief
voor een bepaalde ontwikkeling nemen, maar ook de private sector. Daarbij
zijn dan nadrukkelijk de risico's, maar ook de opbrengsten voor de initiatiefnemer.
Zo'n initiatiefrecht spreekt de VVD-fractie aan. Is de regering bereid deze
gedachte op te pakken en met een notitie hierover aan de Kamer te komen?De lijnen die het kabinet uitzet, kunnen wij volgen. Maar de grote vraag
blijft hoe we het gaan waarmaken. De vraag van governance dus. "Centraal wat
moet en decentraal wat kan" klinkt leuk als richtsnoer maar kan het ook? In
de nieuwe WRO krijgt de provincie een belangrijke rol toebedeeld. Maar is
de provincie daarvoor toegerust? Krijgt de provincie ook instrumenten om een
en ander of te dwingen en is het Rijk, dus ook wij, bereid, los te laten?
Voor de 12 grote projecten kan de VVD-fractie zich voorstellen dat je daarvoor
een aparte autoriteit neerzet met een duidelijk verantwoordelijke trekker.
Die moet natuurlijk binnen randvoorwaarden opereren, maar zolang hij daar
maar binnen blijft ook armslag krijgen om een en ander te realiseren. En dat
betekent ook dat procedures korter moeten worden. Dan kan en mag het geen
40 jaar duren voordat een stukje snelweg wordt aangelegd waar democratische
besluitvorming over heeft plaatsgevonden, zoals de A4 Midden-Delftland.Voorzitter. Ik rond af. Ik zal onze zegeningen niet herhalen, maar benadruk
nogmaals dat door dit kabinet belangrijke stappen zijn gezet. Nederland gaat
niet op slot en de sleutel wordt gebroken. De oprechte intentie om zoveel
mogelijk te decentraliseren komt helder over. Op een aantal terreinen is het
huiswerk simpelweg niet af; ondermeer op het terrein van risico en van water
en klimaatverandering. Ook een betrouwbaar lange termijn perspectief voor
het agrarisch natuur-en landschapsbeheer ontbreekt nog. Bij het maken van
ruimtelijk-economische keuzes en zeker bij het zoeken naar oplossingen voor
zogenaamde "wicked problems" bepleit de VVD fractie een sterkere focus op
objectivering van het maatschappelijk rendement, op heldere afweging van kosten
en baten.Tot slot, voorzitter, het is maar een gedachte, maar het is morgen Wereldwaterdag;
Luctor et Emergo heeft eeuwenlang het Nederlandse denken gedomineerd. Water
was onze grootste vijand. Wij ontwikkelen nu nieuwe manieren om die vijand
te slim af te zijn. Zouden wij niet met de kennis van nu en om het hoofd blijvend
boven water te houden, nog een stap verder moeten gaan en ernaar moeten streven
van water juist onze grootste vriend en dus onze grootste troef te maken?
Ik hoor graag van de staatssecretaris of zij naast alle lastige dossiers die
op haar bordje liggen deze gedachte eens zou willen verkennen.Mevrouw Slagter-Roukema (SP):Voorzitter. Zoveel bewindslieden in onze Kamer, je zou er verlegen van
worden. Je zou haast denken dat er wat ernstigs in de lucht hangt, maar dat
speelt morgen pas. Ik zie de dag van morgen natuurlijk wel met grote belangstelling
tegemoet, want laat ik eerlijk zijn, als Eerste Kamerlid dróóm
je er natuurlijk wel eens van: na de nacht van Wiegel, de nacht van Slagter!
Morgen zal ik het woord niet voeren, vandaag wel en het is vanavond een bijzondere
bijeenkomst, leden van vijf vaste kamercommissies voeren een debat met vijf
bewindslieden van vier ministeries over de ruimtelijk economische ontwikkeling
van Nederland. Onderleggers voor deze discussie zijn de nota Ruimte, de nota
Mobiliteit, de nota Pieken in de Delta en de agenda Vitaal platteland. Hoe
het morgen ook afloopt, ook na morgen zullen wij te doen hebben met schaarse
ruimte in ons land die zo goed mogelijk beschermd en verdeeld moet worden.Het doel van onze discussie is om de beleidsvoornemens, verwoord in de
verschillende nota's, die betrekking hebben op de ruimtelijk-economische ontwikkeling
van Nederland, met de verantwoordelijke bewindslieden tegen het licht te houden
en antwoord te krijgen op de vraag in welke mate deze divergeren dan wel convergeren
tot een geïntegreerde toekomstvisie. Mijn fractie stelt het erg op prijs
dat alle bewindslieden vanavond aanwezig wilden zijn en betreurt het bijzonder
dat minister Dekker helaas niet aanwezig kan zijn. Wij wensen
haar veel sterkte voor de komende periode en leven met haar mee.Voor de Socialistische Partij staat naast het belang van welvaart door
groei van de economie, bevordering en bescherming van ons aller welzijn minstens
zo veel op de voorgrond. Ongebreideld kiezen voor economische groei kan een
onverantwoord snelle exploitatie van grondstoffen betekenen, kan ernstige
bodem-, water en luchtvervuiling met zich mee brengen, met nodeloze gezondheidsrisico's
en doet kostbare natuur verdwijnen. Wij produceren zonder voldoende voorwaarden
vooraf en afspraken over het bestrijden van de gevolgen achteraf. Schade die
wij nu aanrichten is vaak onherstelbaar. Wij vinden dat juist op de beleidsterreinen
die we vandaag bespreken de invalshoeken people, planet en profit in balans
en leidend moeten zijn.Als Groningse maak ik zeker eenmaal per week – per trein, dat wel –
de tocht naar de randstad, langs de Drentse Aa, het heidelandschap, de IJssel,
de Veluwe, het groene Hart. Landschappen, nationale landschappen van een rustgevende
schoonheid, die behouden moeten worden voor wie na ons komen. Als huisarts
word ik overigens regelmatig geconfronteerd met de gevolgen van luchtvervuiling
en geluidsoverlast. Zelfs in Groningen nemen de klachten hierover toe en in
ieder geval word ik regelmatig geconfronteerd met mensen die zich zorgen maken
over de toekomst van zichzelf en hun kinderen.Zonder nu in al te grote somberheid te vervallen moet toch mijn eerste
conclusie bij het lezen van de genoemde nota's zijn dat de dimensies milieu,
behoud van biodiversiteit en welzijn zowel in sociaal als in fysiek opzicht
erg weinig aandacht krijgen. Een tweede conclusie is dat de nota's uiteenlopen
als wij kijken naar de termijn waarop een toekomstvisie wordt vormgegeven.
De SP is van mening dat de economische toekomstvisie te kenschetsen is als
meer van hetzelfde, traditioneel en weinig garanties biedend op duurzame ontwikkeling.
Een derde dat bij de probleemanalyses over hoe leefbaarheid gecombineerd kan
worden met economische ontwikkeling de richtingen divergeren waarin naar oplossingen
wordt gezocht. Een vierde dat de nota's erg onduidelijk zijn over de sturingsmechanismen
en verantwoordelijkheden en een vijfde tenslotte dat het erop lijkt alsof
er in Den Haag gedacht wordt dat de wereld bij onze grenzen ophoudt. Met andere
woorden: de inbedding in en het belang van Europa worden weinig betrokken
bij de planvorming. Collega Lemstra heeft dat pregnant naar voren gebracht.
Een uitzondering hierop vormt de Agenda Vitaal Platteland. Naar onze mening
gaan deze tekortkomingen leiden tot veel vergaderen, afstemmen en frustraties
in de planvorming en tot weinig aandacht voor het verantwoord omgaan met ruimte
en milieu. Ik zal deze conclusies verder uitdiepen en daarbij vragen stellen
waarbij ik niet altijd op voorhand wil vermelden aan wie ik de vraag stel
omdat dat vast het geïntegreerde karakter van het debat ten goede kan
komen.Voorzitter. In de nota Ruimte staan vier inhoudelijke doelen centraal:
versterking van de internationale concurrentiepositie van Nederland, het bevorderen
van krachtige steden en een vitaal platteland, borging en ontwikkeling van
internationale ruimtelijke waarden en borging van de veiligheid. De regering
wil dit bereiken door minder Haagse regels en meer decentrale afwegingen,
door ontwikkelingsplanologie in plaats van toelatingsplanologie. De regierol
van de provincies moet versterkt worden. De nota spreekt van een heldere verdeling
van verantwoordelijkheden tussen Rijk en decentrale overheden.Als ik de nota lees vind ik het allemaal nog niet zo helder. Het Rijk
is altijd systeemverantwoordelijk wordt gesteld, soms resultaatsverantwoordelijk
als het gaat om nationale belangen zoals bij de Ruimtelijke Hoofdstructuur
en vaak ook alleen kaderstellend in die zin dat het Rijk decentrale overheden
een gereedschapskist verschaft waarmee ze hun taken kunnen uitvoeren. Ik denk
dat dit roept om moeilijkheden. Als verantwoordelijkheden niet duidelijk benoemd
zijn, bestaat het risico van veel discussie en onenigheid om nog maar te zwijgen
van de juridische houdbaarheid van dit soort termen. Graag een toelichting
op de termen systeemverantwoordelijkheid en resultaatverantwoordelijkheid.
Wat wordt hier nu precies mee bedoeld? Over welk systeem en welke resultaten
gaat het? Denken de bewindslieden dat een term als systeemverantwoordelijkheid
houdbaar is in Europees perspectief, zeker als wij zien hoe in toenemende
mate de regelgeving en richtlijnen uit Europa van betekenis zijn voor nationale
planprocessen? Wie is verantwoordelijk voor de schade als een gemeente of
een provincie bij de uitvoering van ruimtelijke ordeningsprojecten geen rekening
houdt met die EU-regelgeving?Voorzitter. De minister benoemt de basiskwaliteit als de ondergrens voor
alle ruimtelijke plannen. De ruimtelijke kwaliteit wordt bepaald door de gebruiks-,
belevings- en toekomstwaarde van een gebied. De kwaliteit van de ruimte staat
echter op drie niveaus onder druk. Het gaat dan over de onderlaag, het water
en de bodem die te lijden hebben onder klimaatsveranderingen en vervuiling,
de tussenlaag met zijn zichtbare en onzichtbare netwerken en de bovenlaag
met de occupatie door menselijk gebruik. Ontwikkelingen op het ene niveau
hebben gevolgen voor het andere niveau. Hier is integraal beleid geboden.
De nota Ruimte benoemt dat ook en zegt toe in heel Nederland de ruimtelijke
basiskwaliteit te willen verhogen. Opvallend is dan wel dat bij het begrip
basiskwaliteit alleen formele functies, worden benoemd en geen kwaliteitsniveaus.
Wat is de ondergrens van de basiskwaliteit als we kijken naar de begrippen
gezondheid en levensverwachting? Accepteren wij dat er gezondheidsrisico's
blijven bestaan en dat jaarlijks mogelijk 5000 mensen vroegtijdig overlijden
door blootstelling aan luchtverontreiniging? Is het voorkómen van gezondheidsschade
een sturend principe bij de ruimtelijke ordening en een belangrijk onderdeel
van de basiskwaliteit? Op welke manier pakken VROM, V&W, EZ en LNV dit
probleem gezamenlijk op? In mijn waarneming is dit een terrein waar de gezamenlijke
inspanning ver te zoeken is. Is de regering het met mij eens dat de basiskwaliteit
gericht moet zijn op milieu en gezondheid en dat die dus meer dient in te
houden dan de bestaande wettelijke normen? Moet het voorzorgprincipe ook geen
wettelijke norm worden? Zou het behoud van het landschapsschoon ook niet een
onderdeel van de basiskwaliteit moeten zijn?Ik heb overigens met instemming maar toch ook enige bezorgdheid de brief
van de staatssecretaris aan de Tweede Kamer gelezen, waarin hij zijn
plannen met betrekking tot de aanpak van de luchtkwaliteit openbaart. Het
is positief dat hij maatregelen voorstelt om de uitstoot van fijn stof bij
de bron onder andere door middel van roetfilters op dieselauto's aan te pakken
en dat er meer aandacht en geld komt voor aanpak van luchtkwaliteitsaneringssituaties –
een mooi scrabble woord!– langs rijkswegen. De kwaliteit van de lucht
heeft hoge prioriteit. Wij hebben zorgen over de extra tijd die hij wil bepleiten
bij de EU ten aanzien van de NO2-uitstoot. Hoe kansrijk acht hij dit verzoek,
ook in het licht van het feit dat ons dit mogelijk in EU verband een concurrentievoordeel
zou kunnen opleveren waar andere landen niet op zitten te wachten? Bestaat
er overigens nog discussie over het toepassingsgebied van de norm? Geldt deze
uitsluitend voor de openbare ruimtes of is deze ook van toepassing voor alle
binnen- en buitenruimtes?Voorzitter, ontwikkelingsplanologie is het sleutelwoord als we de nieuwe
ruimtelijke ordening bekijken. Na lezing van alle nota's en commentaren is
het me nog steeds niet duidelijk wat dat nu precies inhoudt. Het is duidelijker
wat het niet is dan wat het wel is. Wie van de bewindslieden wil dat nog eens
duidelijk in Jip-en-Janneketaal voor mij uiteenzetten? Wat wordt er in praktische
zin onder verstaan en waar staat de methodologische basis van deze werkwijze
beschreven?Voor zover ik het begrijp is er een omslag van ordening naar ontwikkeling.
Impliceert dit dat ordening ontwikkeling in de weg staat? Leidt minder ordening
tot ordeloosheid?Er lijkt ook een nauwe samenhang te bestaan met publiekprivate samenwerking
en projectenveloppe's. Als we het hebben over publiekprivate samenwerking,
zijn er nog wel wat voetangels en klemmen. Ik noem er enkele. Deze zijn ook
al door andere sprekers genoemd. Als de overheid met private investeerders
afspraken wil maken, is het van belang je te realiseren dat er al snel sprake
kan zijn van een dubbelepettenproblematiek. De overheid stelt de kaders voor
onderhandelingen over de ontwikkelingsprojecten en is tegelijk partner en
medefinancierder. Hoe wordt hiermee omgegaan? Wie draagt bij grote projecten
de risico's? De overheid die bij grote projecten nauwelijks geld uittrekt
en toch risicodragende partner is? Of de investeerder, die zich te allen tijde
kan terugtrekken als de risico's zich ongunstig ontwikkelen ten opzichte van
de beoogde winsten? Ik denk dat er een groot verschil is in rendementsdenken
tussen de private en publieke investeerder. Hoe is de democratische terugkoppeling
geregeld? De investeerders vrezen lange inspraakprocedures, de burger vreest
de gevolgen voor zijn eigen leefmilieu. Collega Meindertsma heeft zojuist
helder beschreven hoe de zaken lopen en ook fout kunnen gaan aan de hand van
de recente gebeurtenissen in de gemeente X. Het deed mij erg denken aan een
vrijwel identiek gebeuren in de gemeente Z, waar mijn partij met enthousiasme
de volksraadpleging aangemoedigd en ondersteund heeft en waar overigens mijn
vader van 88 een van de tegenstemmers was. In de expertmeetings die van tevoren
zijn georganiseerd, werd benoemd dat particuliere investeerders uitwijken
naar het buitenland omdat het private geld hier tegen de dijken opklotst.
Ik vond dat een merkwaardige uitspraak die ik graag becommentarieerd en geanalyseerd
zie door de bewindslieden. Zijn er wel voldoende publieke middelen om een
serieuze partner van de private investeerder te kunnen zijn?Ook de prioriteiten van overheid en private investeerders lijken nogal
eens uit elkaar te liggen. Er is wel geld voor nieuwe bedrijventerreinen en
niet voor herstructurering en revitalisering, wel voor wonen aan de randen
niet voor sociale woningbouw. Welke middelen staan de overheid ter beschikking
om bouwconcentraties daar te bewerkstelligen waar voldaan wordt aan alle eisen
voor kwaliteit? Alleen sturen met geld brengt het risico van afwenteling van
de stad naar het buitengebied met zich mee. Het voorkomen van afwenteling
brengt vaak onrendabele acties met zich mee als je alleen naar het geld kijkt.
Ik hoor graag het commentaar van de bewindslieden. Kan de overheid meer dan
sturen op de achterbank? Wie van de bewindslieden wil voor mij het begrip
projectenveloppe toelichten aan de hand van een concreet voorbeeld, bijvoorbeeld
de aanpak en het behoud van de Hollandse Waterlinie? Hoe kom je aan de weet
waar de enveloppe zich bevindt, wie of wat erin zit, wat de doelen en randvoorwaarden
zijn en wie coördineert? Wie doet de enveloppe op de post en aan wie
is hij geadresseerd?Over twee weken spreken wij in deze Kamer uitgebreid over de implementatie
van de kaderrichtlijn Water. Deze richtlijn zal naar mijn overtuiging van
grote invloed zijn op de ruimtelijke ordening in ons land, evenals de Vogel-
en Habitatrichtlijn en de Nitraatrichtlijn. Er is meerdere malen opgemerkt
dat de aandacht en inzet van ons land in het voortraject van de totstandkoming
van richtlijnen verhoogd moeten worden. Daarnaast moet er in de besluitvorming
op alle niveaus rekening worden gehouden met de inhoud en reikwijdte van de
richtlijnen. Ik constateer dat dit nog te weinig gebeurt. Daarom ondersteunt
onze fractie de motie die collega Meindertsma hierover heeft ingediend.Water is een belangrijk sturend principe voor de ruimtelijke ordening
in ons land. De nota Ruimte benoemt dit ook als zodanig. Wie Holland zegt,
denkt water: brede rivieren traag door oneindig laagland gaand. De rivieren
krijgen nog meer ruimte om wateroverlast in de komende decennia tegen te gaan.
De nota hierover is net gepubliceerd. Watermanagement krijgt terecht veel
aandacht. Toch vraagt mijn fractie zich af of er voldoende overzicht is van
de waterproblematiek. Waar en hoe wordt een integrale visie ontworpen, rekening
houdend met aspecten zoals milieu, klimaat, ruimte, capaciteit en kwaliteit?
Collega Bierman vroeg hier ook al naar. Ik wist niet dat het morgen wereldwaterdag
was, ik dacht eigenlijk dat het bijltjesdag was.Het is onweerlegbaar dat de aarde opwarmt. De klimaatveranderingen die
de laatste halve eeuw zijn geregistreerd, hebben een omvang en een tempo die
hun weerga in de laatste millennia niet kennen. De belangrijkste oorzaak lijkt
de toename van broeikasgasconcentraties. De temperatuur steeg wereldwijd met
0,6° en in Nederland zelfs met 0,7°C. Tegelijk met de temperatuur
nam de neerslag op het noordelijk halfrond toe. Rivieren krijgen meer water
te verwerken en de zeespiegel stijgt. Volgens mensen die er verstand van hebben,
zal deze de komende eeuw met 20 tot 110 cm stijgen in de kuststreken. Ook
zal de bodem dalen. Dat zal natuurlijk grote effecten hebben
op de ruimtelijke ordening, het milieu en het voortbestaan van mensen, dieren
en planten.Hoewel angst een slechte raadgever is, zijn wij toch bang dat de sense
of urgency niet erg groot is bij de burger en de overheid. Het is prachtig
dat Kyoto in werking is getreden, maar er moet nog veel meer gebeuren om te
voorkomen dat wij over een eeuw moeten spreken van Zuidhorn aan Zee. De Hofvijver
zou dan wel eens erg groot kunnen zijn. Er zal een hoge prijs betaald moeten
worden. Wij zullen listen moeten verzinnen. Daarvoor geldt: hoe eerder bedacht
en geregeld, hoe goedkoper de oplossing, hoe lager de prijs en des te veiliger
de burgers.Het terugdringen van het broeikaseffect is een eerste stap op een lange
weg naar duurzame ontwikkeling. Laten wij onze kennis aanwenden voor innovaties
om duurzame energie te ontwikkelen. Dat is eens te meer van belang als wij
tot ons door laten dringen dat onze eigen gasvoorraad al binnen dertig jaar
uitgeput kan zijn. Technologie en kennisontwikkeling, schoon vervoer en duurzame
landbouw zijn allemaal innovatieve terreinen die ook als motor van de economie
kunnen functioneren.In de diverse nota's zijn er verschillende benaderingen en uitwerkingen
van het begrip "innovatie", maar er zijn geen toetsbare doelen en monitoring
vindt gebrekkig plaats. Wie van de bewindslieden gaat de verkokering doorbreken
en orde in de chaos scheppen? De afwezige minister van Economische Zaken misschien?In de aanloop naar dit debat heb ik veel gelezen en geleerd. Wat dat betreft
is deze Kamer voor mij een permanente scholingsplaats, en dat zonder lesgeld
te betalen. Ik krijg zelfs geld toe! Toch moeten wij juist bij debatten als
deze oppassen voor het zelfrijzendbakmeeleffect. Het deeg rijst verder en
verder, het komt de pan haast uit, maar de koek die ervan wordt gebakken,
smaakt nergens meer naar. Het lijkt wel gebakken lucht. Daarom kom ik terug
bij het doel van alle nota's. Zij zijn gericht op de ontwikkeling van de economie.
Ontwikkelingen zijn goed, daar zijn de nota's van doordesemd. Maar wanneer
zijn die ontwikkelingen duurzaam en wanneer niet?De nota's materialiseren de waarden van onze typisch westerse samenleving,
terwijl er zeker ook andere waarden te bedenken zijn. Wat is een nieuwe auto
vergeleken bij een nieuw kleinkind, om maar iets te noemen? Wat is het kunnen
haasten over de snelweg, vergeleken met de rust van de hei? Wat heb je eraan
om een paar minuten sneller in het buitenland te kunnen zijn als je de weg
naar de buren niet meer kunt of wilt afleggen?Duurzaamheid gaat in essentie over de kwaliteit van leven en de mogelijkheid
om die kwaliteit in de toekomst te handhaven. Veel Nederlanders zijn niet
gelukkig met onze prestatiemaatschappij met zijn 24 uurs-economie en verdergaande
individualisering. Dat bedenk ik niet; dat heeft het Sociaal en Cultureel
Planbureau voor ons onderzocht en opgeschreven. De voorkeur van heel veel
mensen en overigens ook van mijn partij gaat uit naar een maatschappij waarin
solidariteit en aandacht voor elkaar essentiële onderdelen van de basiskwaliteit
van het bestaan zijn. Of we daar komen als we de plannen van deze regering
volgen, waag ik te betwijfelen, maar ik laat me graag overtuigen.Ik zie dan ook uit naar de beantwoording door alle bewindslieden en ben
benieuwd of zij net als ik bereid zijn om van dit debat te leren en er lering
voor de toekomst uit te trekken.De heer Schouw (D66):Mijnheer de voorzitter. De Eerste Kamer bestaat uit avontuurlijke types.
Wie dat niet gelooft, moet morgen maar eens komen kijken, maar vandaag verkennen
de wat meer consistente avonturiers de ontkokering van het Rijk in een geïntegreerd
beleidsdebat waarbij de meeste belangrijke beleidsuitgangspunten op het gebied
van ruimte, mobiliteit, het platteland en de "pieken in de Delta" aan de orde
komen met de meest betrokken bewindslieden.Het is misschien goed om in herinnering te brengen waarom we hieraan zijn
begonnen. In essentie waren er twee redenen. De eerste is dat de Kamerleden
het idee hadden dat er weinig samenhang in het beleid zou zitten. Er wordt
veel gesproken over coördinatie en afstemming, maar het ook echt doen
is toch wat anders. Om dit te beoordelen is het vergrootglas op een aantal
verbindingen gelegd. De tweede hypothese was dat er aan de implementatiekracht
iets zou schorten. Of, in andere woorden: veel papier, maar weinig meetbare
resultaten in de praktijk.Naar aanleiding van alle gesprekken die zijn gevoerd, de stukken en de
ontvangen reacties kom ik tot vier observaties. In mijn eerste termijn zal
ik die observaties, die gezien het late tijdstip ietwat prikkelend zijn, aan
de regering voorhouden en haar uitdagen om daar morgen op te reageren.Mijn eerste observatie is dat de regering geen samenhangend Deltametropool-beleid
of Randstad-beleid – ik wissel die twee woorden af, want anders wordt
het zo eentonig – voert. Op dit moment woont bijna 90% van de Nederlanders
in een stedelijk gebied. Nederland is gegroeid naar een stadsstaat die uniek
is in Europa. Een uitgestrekt gebied van steden en stedelijkheid met een omvang
en potentie die zich goed laten vergelijken met andere hotspots in Europa.
Nederland is een stadsstaat aan het worden die haar welvaart dank aan de intensieve
wisselwerking met de internationale omgeving. Ons land heeft een urbane economische
structuur.Ik mag vandaag ook spreken namens de Onafhankelijke Senaatsfractie. Daar
ben ik buitengewoon gelukkig mee; ik hoop dat het ook morgen weer lukt. Wat
onze fracties opvalt, is dat het denken van beleidsmakers en beslissers in
Den Haag nog weinig rekening lijkt te houden met deze gegroeide werkelijkheid.
Als wij niet uitkijken, ontglipt de Deltametropool aan deze regering. De aantrekkingskracht
van een policentrisch gebied zoals de Randstad moet internationaal concurreren
met meer mono-centrische gebieden zoals Londen, Berlijn en Parijs. Deze internationale
concurrentieslag wordt nog versterkt door trends zoals globalisering en de
opkomst van een diensten- en kenniseconomie. Stedelijke agglomeraties dragen
deze verbindingen en vormen interculturele smeltkroezen.De grote internationale behoefte aan kennisintensivering en flexibilisering
kunnen ook onze Randstad de wind in de zeilen geven. Stedelijke agglomeraties
trekken menselijk talent aan, de grondstof voor de kenniseconomie. Onze Randstad
heeft veel kansen, maar wel onder voorwaarden. Ik noem er vier: diversiteit
in economie, cultuur en leefstijlen, tolerantie en vrijheid van vestiging
en ruimte voor continue veranderingen. Als aan deze voorwaarden niet is voldaan,
gaan de nadelen van de agglomeratie overheersen en zakt de Deltametropool
door het ijs.En de Randstad heeft het niet gemakkelijk in die internationale concurrentie.
Congestie en hoge kosten voor grond en huisvesting worden een competitief
nadeel wanneer de samenleving onvoldoende investeert in stedelijke bereikbaarheid.
Ik vraag aan het kabinet of dit het met ons eens is dat de Randstad, al was
het alleen al vanuit economisch perspectief, eigenlijk één grote
metropool is in Europa. Zo ja, wat gaat het kabinet precies doen aan de positionering
van die metropool? Kan het kabinet nog eens aangeven hoe de internationale
concurrentiepositie van de Randstad zich verhoudt tot die van andere Europese
hotspots? En wil het kabinet ook aangeven hoe het sturing geeft aan de concurrentievoordelen
van de Deltametropool en hoe het de concurrentienadelen wegwerkt?Kan het kabinet aangeven in welke nota die ene samenhangende visie op
de Randstad staat met de acties daarvoor? Eén nota waarin economie,
ruimte, milieu, verkeer en vervoer en de belangen van de zuid- en noordvleugel
met elkaar zijn verbonden. Overigens is het met het oog op de internationale
concurrentiepositie van de Randstad traditiegetrouw volgen van een provinciale
indeling naar een zuidvleugel, noordvleugel en de provincie Utrecht ongelukkig,
welhaast onverstandig. Nota bene ook nog eens met aparte projectministers!
Wil het kabinet eens uitleggen waarom één projectminister voor
de Randstad niet verstandig zou zijn?Die sturende Randstadnota waarnaar wij zo uitzien, is ook belangrijk omdat
ze mede een afwegingskader geeft voor investeringen, zowel van de overheid
als van het bedrijfsleven. En investeren van die laatste groep is steeds meer
een internationale afweging, zo is in de hoorzittingen bevestigd.Wat er kan gebeuren als een duidelijke visie ontbreekt, komt naar de opvatting
van onze fracties het meest urgent naar voren rond het Schiphol-dossier. ledereen
begrijpt het enorme belang van deze internationale mainport, maar een verstandig
antwoord op de vraag of het centrum van de Deltametropool de meest optimale
plek ervoor is, mis ik in elk debat. Er is al zo vaak gesproken over verplaatsing,
dat het pragmatische kortetermijndenken het eigenlijk wint van een duurzame
visie. En, wie er even goed over nadenkt en er even rustig op reflecteert,
weet dat het niet de vraag is of de start- en landingsbanen van Schiphol verplaatst
gaan worden, maar wanneer en waar naartoe.De huidige situatie in het hart van de Randstad handhaven betekent een
`standstill' voor stedelijke en economische ontwikkelingen in het hart van
de Randstad. Een voorbeeld: de gemeente Amstelveen heeft op basis van haar
toekomstvisie als taakopdracht op zich genomen om 6000 à 8000 nieuwe
woningen te bouwen. Deze bouwopgave is afgestemd met de regio en provincie.
In de nota Ruimte haalt het kabinet echter een streep door deze visie. De
aanwezigheid van meer woningen botst met de ontwikkelingen van Schiphol. De
grens van de 20 Ke-contour rond Schiphol is bikkelhard. Deze casus roept de
vraag op wat sturend is voor de ruimtelijk-economische ontwikkeling in het
hart van ons land. Zijn dat de start- en landingsbanen van Schiphol op die
plek? Of is dat een toekomstvaste visie op de Randstad Holland? Overigens
wil ik op dit punt nog wel opmerken dat onze fracties om deze en nog een aantal
andere redenen vooralsnog niets zien in privatisering van Schiphol.Mijn tweede observatie is, dat het milieu eerder het sluitstuk van beleid
is dan het begin. Ik zei al dat het wat prikkelend is om het kabinet uit te
dagen op dit moment.Enige tijd geleden stond er een indrukwekkende foto op de voorpagina van
de Volkskrant. Het was een luchtfoto van Europa met daarop de verschillende
niveaus aan luchtvervuiling, ingekleurd als dreigende rode wolken. Deze wolken
bevonden zich boven Madrid, Milaan, Parijs, Londen, het Ruhrgebied en zowat
heel Nederland. De acties om Nederland schoon te krijgen mogen dan wellicht
leiden tot minder zwerfvuil op de grond, net boven het maaiveld, in de lucht,
lijken wij er een potje van te maken.Vervuiling van de Iucht blijkt ook steeds vaker een sta in de weg voor
stedelijke en ruimtelijke ontwikkelingen. Als bij snelwegknooppunten vanwege
luchtvervuiling niet mag worden gebouwd, verhindert dat stedelijke verdichting,
waardoor de mobiliteit en luchtvervuiling juist toenemen. De fracties van
D66 en OSF constateren dat dergelijke averechtse effecten zich de laatste
maanden hand over hand voordoen.Zo is mijn eigen stad, Dordrecht, met vereende krachten bezig om de binnenstad
te vernieuwen, maar daar stak de rechter onlangs een stokje voor. Investeringen
staan in de ijskast, omdat milieunormen worden overschreden. Nu is mijn pleidooi
zeker niet om die normen maar los te laten, maar om dit probleem adequater
aan de voorkant aan te pakken. Schonere lucht, meer openbaar vervoer, schonere
auto's, enz., enz. Dordrecht is niet de enige stad met dit probleem, er zijn
inmiddels tientallen stedelijke projecten in het land die op dit moment stilliggen.Is het kabinet het dan ook niet met ons eens dat de noodzaak voor misschien
radicalere maatregelen met grote spoed dichterbij komt? Kan, zo vraag ik het
kabinet, een burger straks wellicht via de rechter zijn recht op schone lucht
opeisen, waardoor het kabinet wel gedwongen wordt om over te gaan op onorthodoxe
maatregelen?Voorzitter. Mijn derde observatie. De sturingsfilosofie "centraal wat
moet, decentraal wat kan" stelt nieuwe eisen aan de regierol van VROM. Het
rijksbeleid probeert op landelijk niveau meer samenhang te brengen en tegelijkertijd
niet alles te regelen, een lofwaardig streven. Met het bepalen van de ruimtelijke
hoofdstructuur is op een aantal punten gekozen, maar de vraag is of dat wel
voldoende scherp is gedaan. Zo is het hoofdwegennet overbelast en de visie
om dit nu eens adequaat te verbeteren nog wat onduidelijk. Ook de visie op
het openbaar vervoer is – en dan zeg ik het nog positief – vrij
magertjes. De minister van Verkeer en Waterstaat zei verleden jaar hier –
volgens mij zo'n beetje op dezelfde tijd – zoiets als: ja, het uitvoeren
van een visie kost geld, dat hebben wij niet, dus dan ook maar geen duidelijke
visie. Nu er blijkens de hoopvolle berichten van minister Zalm weer geld komt,
is het kabinet dan ook van plan om een heldere, krachtige toekomstvisie op
dat openbaar vervoer wat steviger neer te zetten, bijvoorbeeld
een studie naar een metrostelsel in de Randstad?Fundamentele aanpakken van de problemen rond de steden blijven achterwege,
zeker in vergelijking met de landen om ons heen. De WGR-aanpak waarover wij
binnenkort in deze Kamer praten, is te veel een 'houtje touwtje' aanpak: even
de boel bij elkaar houden. Het kabinet sluit aan op regionale ambities, maar
hoe verhoudt zich dat tot regio-overstijgende zaken?Centraal wat moet, decentraal wat kan, lijkt als wij niet uitkijken vooral
een bezweringsformule: samenhang op een hoog abstractieniveau. Dat moeten
wij dan ook niet hebben.Een belangrijke vraag bij dit geheel is wie nu eigenlijk de regisseur
van het totaal is. Verschillende woordvoerders hebben dat eigenlijk ook al
gevraagd. Is die er nog wel of is het een voormalig een plan op hoofdlijnen
dat is goedgekeurd? Al met al wekt het de indruk dat iedereen een beetje richting
bepaalt, maar is dat nu wel zo verstandig in een klein land met veel tegengestelde
belangen?De heer Derksen van het ruimtelijke planbureau stelde dat het ministerie
van VROM niets meer doet dan het secretariaat voeren nu de enveloppen zijn
verdeeld over verschillende ministeries. En een secretariaat is wel wat anders
dan coördinatie, laat staan regie. Wie is nu precies waarvoor verantwoordelijk?Een punt van zorg daarbij vind ik ook de rol van de provincies. Deze hadden
tot voor kort vooral een controlerende en toetsende rol richting gemeenten.Dit gaat nu veranderen; zij gaan meer sturen. Dit roept natuurlijk ook
de vraag op of de provincies hiervoor wel voldoende zijn uitgerust. Het vraagt
een ander type ambtenaar en een andere werkcultuur. Wat is de zienswijze van
het kabinet hierop? Overigens ben ik ook benieuwd naar een reactie van het
kabinet op het punt dat het verkrijgen van meer ontwikkelende bevoegdheden
van de provincie op gespannen voet staat met haar controlerende taak.Decentralisatie hoort erbij, maar wij moeten ervoor oppassen dat dit niet
overgaat in vrijblijvendheid en het niets doen van de rijksoverheid. Op de
radio was vanavond een uitzending over de decentralisatie van de stedelijke
distributie. Iedere gemeente kan nu het eigen distributiebeleid bepalen, maar
veel bedrijven ondervinden daar economisch nadeel van. Je moet dus heel goed
kijken wat je decentraliseert.Wie overigens de Iijn van decentralisatie serieus wil doortrekken, zou
de consequentie van een sterker lokaal belastingstelsel onder ogen moeten
durven zien, zoals in Amerika. Daarom vraag ik nu of het kabinet die lijn
doortrekt. Is zij voor een sterker Iokaal belastingstelsel, en zo ja, hoe
komt dit tot uitdrukking.Mijn vierde observatie is dat er gebrek aan focus is op de 10 grote nationale
projecten voor de korte en op de 10 projecten voor de middenlange termijn.Op basis van de gevoerde gesprekken mogen wij gerust de conclusie trekken
dat er veel beleid wordt gemaakt, maar dat die fraaie voornemens niet altijd
zijn gekoppeld aan concrete investeringsschema's. Als je dit positief wilt
bekijken, zie je dat op veel plaatsen ambities bestaan waarbij velen naar
dezelfde geldbronnen kijken.Per saldo oogt dit allemaal niet zo verstandig. Van een afstand bezien,
lijkt alles belangrijk. Er zijn misschien wel te veel prioriteiten, maar adequate
financiële dekking en stevig bestuurlijk commitment bepalen uiteindelijk
of er iets gebeurt. Wij zien op dit moment nog weinig van een gezamenlijke
rijksbrede uitvoeringsagenda gekoppeld aan voldoende financieringsbronnen
die op elkaar zijn aangesloten.Wij missen een concreet lijstje van kabinetsbrede nationale projecten,
die voor 2010 gerealiseerd moeten zijn, voorzien van financiering en bestuurlijke
rugnummers. De lijsten zijn nu te omvangrijk, hebben weinig focus en geven
weinig sturing. Investeerders weten daardoor niet welke projecten reële
kansen bieden en welke niet. Door te veel ballen in de lucht te houden, ontstaan
geen doelpunten. Kan het kabinet nu eens op een A4-tje de kabinetsbrede topprioriteiten
van het kabinet voor 2010 leveren? Wil het kabinet op de achterkant van dat
A4-tje de kabinetsbrede prioriteiten tot 2020 vermelden? Wil zij daarbij ook
aangeven welke minister verantwoordelijk is voor de verschillende projecten?
Op die manier ontstaat een uitvoeringsagenda met daarin duidelijke collectieve
keuzes. Dit sluit naadloos aan bij de behoefte van marktpartijen die graag
willen investeren als maar duidelijk is waarin en met welk tempo.Ik kom tot een afronding. Per saldo liggen de vier ruimtelijk relevante
nota's min of meer in elkaars verlengde. Maar de relatie tussen ruimtelijk-fysiekbeleid
en allerlei niet fysieke beleidsvelden is erg zwak. Ook hanteren de verschillende
nota's elk een eigen tijdshorizon.Meer vrijheid voor lagere overheden en meer ruimte voor particulier initiatief
lijken prima, maar bij vrijheid hoort ook een toetsingskader waarbinnen die
vrijheid zich beweegt. Een toetsingskader is nodig om de ruimtelijke kwaliteit
te borgen. De ruimtelijke ordening in ons land moet niet alleen langs een
procedurele, maar ook langs een inhoudelijke lijn tot stand komen. Hoe denkt
het kabinet de borging van de ruimtelijke kwaliteit in de uitvoering van het
beleid te verzekeren?Tot slot. Wij spreken vandaag over integraal beleid. Ik haal daar ook
het beleid van VW bij, want dat investeert net als VROM in de leefbaarheid
van wijken. Ik voorzie met de invoering van de nieuwe WMO hierbij een groot
probleem voor onze verstedelijkte samenleving. Ik constateer een tegenstrijdigheid
in het beleid voor herstructureringswijken van de departementen van VW en
VROM. Zo ziet VW wijken als een soort kuuroord voor allerlei hulpbehoevende
mensen die moeten "vermaatschappelijken", terwijl VROM'ers deze wijken het
liefst zo snel mogelijk op de schop willen nemen en sociale desintegratie
een halt toeroepen. Het is nog niet bewezen dat keurig geherstructureerde
VROM-wijken een vruchtbare bodem zijn voor de kuuroorden van VWS. Ook vragen
wij ons af wat de opmars van vermaatschappelijking betekent voor de kwaliteit
en de kwetsbaarheid van de buurt. Onder welke condities is vermaatschappelijking
een succes en zijn volkse buurten hiervoor een geschiktere omgeving dan buitenwijken?Voorzitter, ik wacht met belangstelling het antwoord van de regering af.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Voorzitter, ik spreek mede namens de fractie van de SGP. Het eigenlijke probleem is onze welvaart. De materiële productie
die ruimte vreet, als een octopus haar tentakels op ons landschap legt, infrastructurele
eisen stelt en burgers de ervaring of de illusie van geluk schenkt. Burgers
met een bijna genetisch ingebakken heimwee naar het arcadische ideaal van
het groene platteland, maar met het vooruitzicht van wonen en werken in een
hoogontwikkelde urbane cultuur. Een cultuur met een indrukwekkend materieel
substraat. Ons aller voorland is de stad. En vrijwel alle planologie is daaraan
dienstbaar en baant onze wegen.Wie wat meer aanschouwelijk wil krijgen waarover ik het heb, moet eens
een historische atlas doorbladeren; dan wordt pas goed zichtbaar wat we dit
land, al dan niet met overtuiging, aandoen. Eeuwenlang is er een kaart met
veel open ruimtes waar, om Marsman te citeren, alles in een groots verband
is opgenomen en waar de lucht laag hangt, met open ruimtes dooraderd met smalle
verbindingslijntjes die bescheiden vlekken en vlekjes met elkaar verbinden.
Dat blijft zo tot de Tweede Wereldoorlog. Daarna slaat de welvaart toe. De
vlekken dijen uit, zoeken elkaar met tentakels op, vormen netwerken die de
open ruimte inkapselen en geven Nederland een nieuwe ruimtelijke definitie.
Het land krimpt en Marsman dreigt een zonderling te worden.Dit is een woord van onbehagen; ik zal het niet ontkennen. Ik zou er lang
over kunnen doorspreken: over lelijke bedrijfsterreinen, agressieve infrastructuur,
verrommeling van het landschap, monotone Vinex-wijken enz.. Ik zal het niet
doen, al was het maar omdat alleen een romanticus de reële feiten mag
ontkennen, maar een politicus niet. En in nostalgie kun je niet wonen. Er
is voor die politicus ook een interessante keerzijde: dat is telkens weer
de ontdekking van de geweldige hoeveelheid en variatie aan intellectuele creativiteit
die in ons land beschikbaar is bij die talloze deskundigen die zich hebben
verdiept in de ruimtelijke opgaven waar ons complexe land voor staat; dat
hebben we in onze werkgroep weer mogen ervaren. Een deel van die kennis is
neergeslagen in stukken als de nota Ruimte. De voorbereiding tot dit debat
was dan ook een genoegen. Het oogmerk van dit debat is om zaken bijeen te
brengen die doorgaans gescheiden worden gepresenteerd en besproken. Dit roept
vragen op over coördinatie en logica van volgorde. Ik begin met het laatste.
De verantwoordelijke bewindspersonen hebben een wettelijke verplichting tot
het vierjaarlijks uitbrengen van een milieubeleidsplan, tot het opstellen
van ruimtelijke plannen. Daarnaast is er een departementale gewoonte om op
gezette tijden nota's af te scheiden over landbouw, mobiliteit of economische
structuur. Ziedaar de verklaring van de omvang van het gezelschap achter de
regeringstafel.Al die documenten raken elkaar. Dat roept de vraag op naar de onderlinge
verhouding. Dat is natuurlijk niet alleen een vraag van vandaag, maar een
van vele decennia. Het belangrijkst is de verhouding tussen een nota over
de ruimtelijke ordening en het Nationaal Milieubeleidsplan. Wat komt eerst
en is mede normstellend voor wat volgt? Mijn stelling is dat de ruimtelijke
ordening de milieunormstelling dient te volgen en niet andersom. Het is enigszins
onaardig om te zeggen dat ik mij gelukkig prijs dat de heer Van Geel de eerste
woordvoerder is namens de regering. Ik neem echter aan dat wat hij zegt ook
namens mevrouw Dekker zal worden uitgesproken. Dat de ruimtelijke ordening
de milieunormstelling dient te volgen betekent bijvoorbeeld dat situaties
als die rond rijksweg 13 in Overschie thans weliswaar onvermijdelijk zijn,
maar ook een waarschuwing voor de toekomst. Zo moet het dus niet. Ik kan nog
wat dichter bij huis blijven. Staatssecretaris Wijn faciliteert fiscaal roetfilters.
Dat is natuurlijk regelrecht in strijd met het beginsel dat de vervuiler betaalt.
Die roetfilters hadden na de voor Nederland rampzalige Europese plaatjes van
luchtverontreiniging onmiddellijk verplicht moeten worden gesteld. Doe je
dat niet, dan heeft dat weer effecten – beter gezegd restricties –
voor de ruimtelijke ontwikkelingsmogelijkheden. Het belang van de ruimtelijke
ordening, en dat is in ons land een hoog belang, leidt daarom tot de imperatief
van bronbeleid voor de milieubewindsman.Enigszins in het verlengde hiervan ligt de vraag hoe om te gaan met Europese
regelverplichtingen. Verplichtingen overigens die niet over ons komen, maar
waar we vanaf het allereerste begin bij betrokken zijn; tenminste, als we
goed opletten. Wat nog veel te veel ontbreekt in nationale documenten over
ruimtelijke ordening, is niet zozeer het thema Europa als wel een opsomming
van het woud aan kaderstellende normen, vervat in allerlei richtlijnen. Ze
beperken onze beleidsruimte, of we dat nu aangenaam vinden of niet. Een beschikbaarheid
van inzicht in die verplichtingen kan voorkomen dat wij later door de rechter
worden teruggefloten. Wordt dat in de departementale organisatie voldoende
onderkend? Ik heb daar zo mijn twijfels over. Mede met het oog daarop heb
ik een van de twee moties van mevrouw Meindertsma met overtuiging mede ondertekend.Ik blijf nog even in Europa. Daar heeft in het ruimtelijk denken het concept
van de policentrische stedelijke ontwikkeling school gemaakt. Daarin wordt
onder meer aandacht gevraagd voor een ongewenst uiteengroeien van centrum
en periferie. Oftewel de beduchtheid van een ontwikkeling in een kerngebied
die ten koste zou gaan van andere regio's. Wat zegt dit Nederland? In de vierde
nota Ruimtelijke Ordening was, althans op nationale schaal, dit idee juist
verlaten. Het spreidingsbeleid was immers afgedankt en dat is volgens mij
tot in de nota Ruimte nog altijd het geval. Ligt Nederland dan buiten Europa?
Wat heeft dit soort Europese concepten nog voor zin wanneer het kennelijk
buiten Brussel wordt genegeerd? Als een soort terzijde vraag ik de minister
van LNV of Nederland voornemens is het Europees Landschapsverdrag van de Raad
van Europa te ratificeren. Dat verdrag verplicht ons dan landschappen als
waardevol te erkennen, landschapsbeleid te formuleren en procedures in te
stellen voor inspraak. Ook moeten kwaliteitsdoelstellingen worden geformuleerd.
Is dat verdrag onmiddellijk compatibel met het nationale beleid? Ik vraag
dat wellicht enigszins vooruitlopend.Ik noemde de Vierde nota van 1988 al. Die nota was sterk getekend door
de slechte economische prestaties van Nederland in de jaren tachtig. Er was
de angst het Jutland van Europa te worden. Ik ben er nooit geweest, Jutland
schijnt heel mooi te zijn, maar het was een angst. Daarom werd het concept
van de mainports gepresenteerd, of beter gezegd: sterker benadrukt,
want de Rotterdamse haven en vooral Schiphol hadden zich nooit veel aangetrokken
van plannenmakers en waren onderhevig aan een sterke eigen dynamiek, waaraan
het beleid slechts kon accommoderen. Maar goed, de Vierde nota was wel anticyclisch.
Hoe is dat nu met de nota Ruimte? Bij het lezen van de nota bleek mij dat
het actuele beleidsdenken veel dichter bij de Vierde nota staat dan bij de
Vijfde nota van minister Pronk, die helaas in de prullenmand is verdwenen.
Pronk wilde met zijn nota een poging doen ook te conserveren wat wij landschappelijk
waardevol vinden. De nota vormde dan ook een kritische instantie tegenover
het dictaat van de economische groei. Met de nota werd dus weer beoogd anticyclisch
te zijn in de beste ruimtelijke tradities van ons land. Zie ik het goed, dan
kan dat zo niet gezegd worden van de nota Ruimte. Waarom niet? Is deze nota
daarom niet in die zin revolutionair dat geen welbewuste poging wordt gedaan
waar nodig een tegenwicht te vormen tegen de ruimtevretende eisen van de homo
economicus? Leidt dit, gecombineerd met de omslag der ontwikkelingsplanologie,
er niet toe dat wij minder dan ooit kunnen schatten wat na een jaar of vijfentwintig
als gevolg van deze nota het ruimtelijk gelaat van Nederland zal zijn? Ik
ben er niet gerust op. Waar is het ruimtelijk ontwikkelingsbeeld waarop wij
aankoersen en dat ons in staat stelt om, indien nodig, bij te sturen? Of is
het eindresultaat dan de toevallige resultante van het vrije spel van economische
en een beetje politieke krachten?Aanvullende opmerkingen over de lange termijn kan ik achterwege laten
door te verwijzen naar het betoog van de heer Lemstra en de motie, die ik
mede heb ondertekend. Wat mij betreft, gaat het daarbij om meer dan om termijnen,
maar ook om de wezenlijke vraag of het geld de ruimtelijke ordening volgt
of, andersom, het geld de ordening dicteert.Ik heb nog twee andere, aanpalende vragen. Ter voorbereiding van het debat
over de vijfde nota Ruimtelijke Ordening deed een werkgroep in de Tweede Kamer
in 2000 een onderzoek naar voorafgaande nota's, de voornemens daarin en de
reële gevolgen ervan. Dat leidde tot het interessante rapport "Notie
van Ruimte". Daar wees collega Van der Lans al op. In dat rapport wordt aanbevolen
om te zorgen voor een eigen budget voor de ruimtelijke ordening, zodat een
kop kan worden gezet op projecten. Hun gewicht en het vertrouwen bij publieke
en private investeerders worden daardoor versterkt. De begrotingspost die
ten tijde van de Vinac is opgenomen voor de Nieuwe Sleutelprojecten, kan als
goed voorbeeld gelden. Wat is het oordeel van het kabinet over zo'n apart
projectbudget van het ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer?In de Uitvoeringsagenda wordt een aantal interessante voorbeeldprojecten
van ontwikkelingsplanologie vermeld. Over één daarvan, "het
Hart van de Heuvelrug", hoorde ik onlangs positieve verhalen met complimenten
voor de coördinerende rol van het ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer. Die geef ik graag door, want dat is bemoedigend,
ook voor de minister. Meer algemeen hoorde ik evenwel dat er behoefte bestaat
aan een filosofie betreffende de omgang met rijksgrond in ontwikkelingsplanologie.
Concreet valt dan te denken aan vrijkomende bestemmingen van rijksgrond van
terreinen als de vliegbases Twente, Valkenburg en militaire oefenterreinen.
Het departement dat eigenaar is, bijvoorbeeld dat van Defensie, heeft er belang
bij om gronden tegen hoge marktprijzen te kunnen verkopen. Dat heeft dan wel
tot gevolg dat de kwaliteitsontwikkeling binnen een dergelijk project een
stuk moeilijker wordt. Nu komt het mij voor dat het departementale belang
hier vooral een boekhoudersbelang is, hoe legitiem het op zichzelf ook is.
Het resultaat is dat dit belang de ontwikkelingsplanologie behoorlijk kan
hinderen. Omdat dit een interne overheidszaak is waarbij vermoedelijk de minister
van Financiën knopen kan doorhakken, wil ik vragen naar een regeringsvisie
op de omgang met rijksgrond in ontwikkelingsplanologie.Nadenkend over het begrip ontwikkelingsplanologie – ik ben niet
de enige geweest die dat heeft gedaan – rees de vraag of het begrip
niet een element van innerlijke tegenstrijdigheid in zich bergt. De rol van
de overheid wordt allereerst immers stimulerend en gaat uit van ruimte aan
andere partijen. Dat kan toch moeilijk anders betekenen dan dat het plankarakter
van ruimtelijke ordening op de achtergrond raakt? Dat is toch eigenlijk de
betekenis van het woord plan in het woord ontwikkelingsplanologie? Concreet
roept dit vragen op over de handhaving van het beleid. Hoe kan je ontwikkelingsplanologie
handhaven? Op blz. 29 van de nota Ruimte stelt de minister dat de goede beleidsvoornemens
in het verleden niet altijd tot het gewenste resultaat hebben geleid. Dat
mag waar zijn, maar is het nieuwe beleid op dit punt niet nog veel kwetsbaarder?
Moeten wij alleen al de vraag wat de resultaten in dezen zijn in procestermen
zien of toch nog in ruimtelijke ontwikkelingsbeelden?Het adagium is: centraal wat moet, decentraal wat kan. Dat is moedig,
want het vergt een grote zelfbeheersing van de rijksoverheid en dus ook van
het parlement. Wat gebeurde er echter enkele weken geleden? Voor de zoveelste
keer sprak de Tweede Kamer over het lastige vraagstuk van de zogenoemde permanente
recreatiewoningen. Hiervoor zijn echter de provincies en gemeenten concreet
bevoegd. Geheel conform haar filosofie had de minister kunnen zeggen dat zij
geen zin had in een debat over zaken waartoe zij niet bevoegd is en ook niet
wil zijn. Dat deed zij natuurlijk niet. Waar zit de beleidsruggengraat van
een minister die eerst en vooral slechts kaderstellend bezig wil zijn? Als
de minister al een probleem heeft, dan heeft zeker ook de onder haar ressorterende
Inspectie dat. Hier doet zich een voorspelbare spanning voor. Als ik het goed
begrijp, wil de Inspectie zoveel mogelijk het rijkstoezicht behouden. Conform
het nieuwe beleid – en, als ik goed geïnformeerd ben, ook conform
de gedachten van de commissie of de werkgroep-Alders – past het natuurlijk
veel beter in de filosofie van de nota Ruimte dat er een vorm van getrapt
toezicht via de provincies komt. De Rijksinspectie zal dan dus een stapje
terug moeten doen. Ik ben benieuwd of de minister dit mij zo zal durven nazeggen,
maar volgens mij kan ze moeilijk anders. Het belang en de actualiteit van
de zaak kan ik nog demonstreren met een verhaal dat ik pas hoorde. De inspectie
had moeite met bouwvergunningen die ergens waren afgegeven,
maar zij was niet bevoegd tot ingrijpen. De inspectie, niet voor een gat te
vangen, loopt vervolgens naar de Commissaris van de Koningin met het verzoek
om bij de desbetreffende gemeente in te grijpen, omdat sprake zou zijn van
algemene verwaarlozing. Het valt de inspectie kennelijk zwaar om af te kicken.
Ik zou in dit debat dus graag vernemen hoe de minister de rol van de inspectie
ziet, in het bijzonder in relatie tot de provinciale bevoegdheden. Graag krijg
ik hierop een reactie.In haar nota schrijft de minister dat publiekprivate samenwerking goed
past bij ontwikkelingsplanologie. Ik zal het niet tegenspreken. Maar dan moet
er wel meer duidelijkheid komen over de condities waaronder: de deling van
verantwoordelijkheden, de plaats van de burger enz.. Ik heb daar enkele principiële
vragen over. Als de private sector bereid is om risico's te nemen, ligt in
het verlengde daarvan niet dat de overheid die partijen ook zeggenschap moet
geven, soms zelfs het recht van initiatief? Mevrouw Bierman verwees naar suggesties
van de heer Brinkman. Publieke belangen kunnen ten gerieve van de private
partijen wellicht ook ondergebracht worden in een naamloze vennootschap. Dat
kan zo zijn, maar hoe regelen we dan nog de inspraakmogelijkheden van de burger
en de democratische controle? Hoe wordt rekening gehouden met het feit dat
vaak openbaarheid niet wordt geapprecieerd door private marktpartijen? En
wellicht ook niet door de aan de andere kant van de tafel zittende overheidspartijen.
Ik heb de relevante motie van mevrouw Meindertsma meeondertekend en verwijs
daarom voor het overige gemakshalve op dit punt naar haar betoog. Zij zal
het mij niet kwalijk nemen dat ik met veel belangstelling haar verhaal over
plaats X heb aangehoord. Het zij mij als laatste spreker vergund om mee te
delen dat het over Zwolle ging natuurlijk niet, over het Zwolle uit de tijd
toen zij daar de bestuurlijke verantwoordelijkheid droeg.De minister is voornemens om de planbureaus te vragen tweejaarlijks te
rapporteren over de daadwerkelijke en de verwachte ruimtelijke ontwikkeling.
Dat is prima, maar het heeft natuurlijk pas dan echt zin als er op basis van
die rapportages tussentijds kan worden ingegrepen als zou blijken dat de zaak
niet loopt als gewenst. In de genoemde parlementaire nota Notie van ruimte
is geconstateerd dat het ontbreken van een ruimtelijk toetsingskader een evaluatie
naar de vraag of en, zo ja, in hoeverre het feitelijke ruimtegebruik zich
destijds conform de Vierde nota heeft ontwikkeld onmogelijk heeft gemaakt.
Wat nu te doen met die les? Wanneer is het nieuwe beleid geslaagd? Is daar
nog antwoord op te geven in termen van ruimtebeelden of nog slechts in termen
van geslaagde ontwikkelingsprocessen? Als dat laatste het geval wordt, voorspel
ik een hoop frustraties. Die frustraties waren er al toen bij de uitvoering
van de Vinex een debat ontstond over de kwaliteit van de meeste nieuwe locaties.
Alles lag echter vast in convenanten die het Rijk had gesloten en de Kamer
had het nakijken. Ik vrees dat dit soort situaties zich nog vaker zullen voordoen.
Als deze verwachting reëel is, moeten we dat nu onder ogen zien en iets
bedenken om op goede wijze waar nodig tussentijds te kunnen corrigeren. Hoe
wordt in het nieuwe beleid het kwaliteitsbegrip vastgelegd, door wie en wie
ziet toe op de handhaving?Ik wil in dit verband nog verwijzen naar de interessante brief van 11 maart
2003 van de Rijksplanologische commissie aan de minister van VROM, waarin
een pleidooi wordt gehouden voor een sanering van het aantal convenanten en
waarin tevens wordt geadviseerd om de convenanten te beperken tot expliciete
rijksbelangen. Wat is over deze belangrijke zaken het oordeel van de regering?Voorzitter. Ik wil nog kort een tweetal opmerkingen over innovatie en
bedrijfsterreinen maken. Vorig jaar is in deze Kamer een debat gehouden over
de kenniseconomie. Toen is de nodige kritiek geleverd op de schamele ambities
en cijfers van dit kabinet. In het verband van ons debat nu is het interessant
en positief dat het kabinet als een van de kansrijke innovatiethema's "Hoogwaardig
ruimtegebruik" heeft geïdentificeerd. Zo is voor het programma Klimaat
voor ruimte 40 mln gereserveerd. Dat is een veel te bescheiden bedrag als
we de aard van de uitdaging van klimaatverandering in aanmerking nemen. De
aanvaarding van de motie-Lemstra kan een prikkel zijn om in dit type onderzoek
meer te investeren.Over bedrijfsterreinen zou veel te zeggen zijn, misschien wel een tirade
af te steken. Ik zal dat niet doen. Ik heb met de heer Van der Lans afgesproken
dat ik dit aan hem zou overlaten. En dat heb ik inmiddels gedaan, geheel vertrouwende
op zijn kritische geest. Ik kan hem meedelen dat ik geheel tevreden was met
zijn beschouwing/tirade. Inmiddels kunnen wij samen constateren dat ook mevrouw
Bierman zeer kritische vragen heeft gesteld over dit kennelijk zeer relevante
onderwerp. Kortom, de zorgen die bij ons leven, leven natiebreed.De beraadslaging wordt geschorst.De voorzitter:Het kabinet zal morgen om ongeveer half twaalf met zijn ongetwijfeld integrale
antwoord beginnen.Sluiting 22.35 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20042005-827-856.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl