ECLI:NL:HR:2017:1128, Hoge Raad, 20-06-2017, 16/00256
Hoge Raad — Uitspraak 
Datum: 2017-06-20 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Strafrecht

Samenvatting: Vrijwillig afstand van aanwezigheidsrecht? De HR stelt e.e.a. voorop m.b.t. het vermoeden dat een verdachte vrijwillig afstand heeft gedaan van zijn aanwezigheidsrecht en de nochtans bestaande mogelijkheid dat achteraf moet worden vastgesteld dat aan het aanwezigheidsrecht van de verdachte tekort is gedaan. Uit het in cassatie overgelegde mutatierapport van de politie moet worden afgeleid dat verdachte zeer kort voor de aanvang van de tz. door de politie is "meegenomen" en ingesloten op het politiebureau, welke insluiting voortduurde t.t.v. de behandeling van de zaak door het Hof, terwijl verdachte aan de politie heeft meegedeeld "dat hij om 11.40 uur een zitting had". Dit brengt met zich dat achteraf moet worden vastgesteld dat aan het recht van verdachte om in zijn tegenwoordigheid te worden berecht, is tekortgedaan. De HR tekent nog aan dat de onderhavige zaak verschilt van HR ECLI:NL:HR:2016:2240, waar het ging om een verdachte die al enkele weken gedetineerd was voordat de tz. plaatsvond, in welk geval kan worden aangenomen dat verdachte in voldoende mate in de gelegenheid is geweest een aanhoudingsverzoek te (doen) indienen. Volgt terugwijzing.

20 juni 2017
    Strafkamer
    nr. S 16/00256
    AJ/CeH
     
    Hoge Raad der Nederlanden
    
    
      Arrest
    
    
      
      op het beroep in cassatie tegen een arrest van het Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden, zittingsplaats Arnhem, van 22 december 2015, nummer 21/002421-15, in de strafzaak tegen:
    
    
      
        [verdachte]
      , geboren te [geboorteplaats] op [geboortedatum] 1955.
    
  
  
    
      1Geding in cassatie
    
    
      	Het beroep is ingesteld door de verdachte. Namens deze heeft J. Kuijper, advocaat te Amsterdam, bij schriftuur middelen van cassatie voorgesteld. De schriftuur is aan dit arrest gehecht en maakt daarvan deel uit.
      	De Advocaat-Generaal T.N.B.M. Spronken heeft geconcludeerd tot vernietiging van het bestreden arrest en tot terugwijzing van de zaak naar het Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden, teneinde op het bestaande hoger beroep opnieuw te worden berecht en afgedaan.
      	De raadsvrouwe heeft daarop schriftelijk gereageerd.
      
      
        2	Beoordeling van het eerste middel
      
    
    
    
      2.1.
      Het middel klaagt dat de verdachte in strijd met art. 6 EVRM niet in de gelegenheid is gesteld bij de berechting van zijn zaak in hoger beroep aanwezig te zijn, aangezien hij ten tijde van de behandeling ter terechtzitting in hoger beroep was ingesloten in een politiebureau en hij niet vrijwillig afstand heeft gedaan van zijn aanwezigheidsrecht. 
      
      
        2.2.1.
        
          Bij de aan de Hoge Raad gezonden stukken bevinden zich:
          (i) een dubbel van de dagvaarding van de verdachte om op 22 december 2015 te 11:40 uur te verschijnen ter terechtzitting van het Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden, locatie Arnhem;
          (ii) een proces-verbaal van voormelde terechtzitting inhoudende dat aldaar de verdachte niet is verschenen, dat wel is verschenen mr. J.A. van der Lem, die heeft verklaard uitdrukkelijk door de verdachte gemachtigd te zijn de verdediging te voeren, dat de raadsvrouwe het woord tot verdediging heeft gevoerd en dat het onderzoek is gesloten.
        
        
      
      
        2.2.2.
        
          In cassatie is – door middel van aanhechting aan de schriftuur – een mutatie rapport van de politie van het Basisteam Arnhem-Noord, opgemaakt op 22 december 2015 te 12:22 uur, overgelegd, voor zover van belang inhoudende: 
          "Opmaak datum/tijdstip	: dinsdag 22 december 2015 te 12:22 uur
          (...)
          Maatschappelijke klasse	: Overlast door verward/overspannen persoon
          (...)
          Pleegdatum/tijd		: Op dinsdag 22 december 2015  te 10:54 
          Plaats voorval			: Stationsplein, Arnhem
          (...)
          Toelichting bij incident
          Kregen wij een melding op Arnhem Centraal van een verwarde man in een trein welke elk moment aankomt op spoor 7. TP kwam de trein net aanrijden en stapte de conducteur uit samen met [verdachte] .
          (...)
          Van de conducteur hoorden wij dat [verdachte] geen vervoersbewijs had en daarna wartaal uit sloeg. 
          (...)
          
            [verdachte] zei tegen ons dat hij om 11.40 uur een zitting had op de rechtbank. Direct daarna riep hij dat hij dood wilde en dat zijn leven geen zin meer had. Hierop besloten wij [verdachte] mee te nemen om hem door Pro Persona te laten beoordelen. 
          (...)
          In Ede is [verdachte] ingesloten en met Pro Persona afgesproken dat ze in Ede langs gaan ter beoordeling."
        
        
      
    
    
      2.3.
      Uitgangspunt is dat indien de dagvaarding van een verdachte die is ingeschreven in de basisregistratie personen, rechtsgeldig is betekend, de verdachte niet op de terechtzitting is verschenen en de ter terechtzitting aanwezige, door de verdachte uitdrukkelijk gevolmachtigde raadsvrouwe niet verzoekt de behandeling van de zaak aan te houden met het oog op de uitoefening van het aanwezigheidsrecht door de verdachte, de rechter – behoudens duidelijke aanwijzingen van het tegendeel – kan uitgaan van het vermoeden dat de verdachte vrijwillig afstand heeft gedaan van zijn recht om in zijn tegenwoordigheid te worden berecht. Nochtans bestaat de mogelijkheid dat achteraf moet worden vastgesteld dat aan het recht van de verdachte om in zijn tegenwoordigheid te worden berecht, is tekortgedaan. Dit kan zich voordoen indien de verdachte ten tijde van de behandeling van zijn zaak rechtens van zijn vrijheid was beroofd zonder dat dit de rechter bekend was.
      
    
    
      2.4.
      
        Uit het hiervoor onder 2.2.2 vermelde stuk – aan de herkomst en betrouwbaarheid waarvan in redelijkheid niet behoeft te worden getwijfeld – moet worden afgeleid dat de verdachte zeer kort voor de aanvang van die terechtzitting door de politie is "meegenomen" en vervolgens is ingesloten op het politiebureau, welke insluiting voortduurde ten tijde van de behandeling van de zaak door het Hof, terwijl de verdachte aan de politie heeft meegedeeld "dat hij om 11.40 uur een zitting had". Dit brengt met zich dat achteraf moet worden vastgesteld dat aan het recht van de verdachte om in zijn tegenwoordigheid te worden berecht, is tekortgedaan.
        Gelet op het grote belang van de verdachte om bij de behandeling van zijn zaak aanwezig te zijn brengt het vorenoverwogene mee dat de verdachte de mogelijkheid dient te hebben om zijn zaak alsnog in hoger beroep in zijn tegenwoordigheid te doen behandelen. Dit leidt ertoe dat het bestreden arrest moet worden vernietigd en dat de zaak moet worden teruggewezen opdat deze opnieuw wordt berecht en afgedaan.
      
      
    
    
      2.5.
      Het middel is dus terecht voorgesteld.
      
    
    
      2.6.
      De Hoge Raad tekent hierbij aan dat de onderhavige zaak verschilt van de zaak die aan de orde was in HR 4 oktober 2016, ECLI:NL:HR:2016:2240, NJ 2016/486 in die zin dat het daar ging om een verdachte die al enkele weken gedetineerd was voordat de terechtzitting plaatsvond in welk geval kan worden aangenomen dat de verdachte in voldoende mate in de gelegenheid is geweest een aanhoudingsverzoek te (doen) indienen.
      
    
  
  
    
      3Slotsom
    
    
      Hetgeen hiervoor is overwogen brengt mee dat de bestreden uitspraak niet in stand kan blijven, het tweede middel geen bespreking behoeft en als volgt moet worden beslist.
    
    
  
  
    
      4Beslissing
    
    
      De Hoge Raad:
      	vernietigt de bestreden uitspraak;
      	wijst de zaak terug naar het Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden, zittingsplaats Arnhem, opdat de zaak op het bestaande hoger beroep opnieuw wordt berecht en afgedaan.
    
    
    
      	Dit arrest is gewezen door de vice-president W.A.M. van Schendel als voorzitter, en de raadsheren Y. Buruma en A.L.J. van Strien, in bijzijn van de waarnemend griffier L. Nuy, en uitgesproken ter openbare terechtzitting van 20 juni 2017.