ECLI:NL:RBUTR:1999:AA3704, Rechtbank Utrecht, 29-10-1999, 105038 KG ZA 99/940
Rechtbank Utrecht — Uitspraak 
Datum: 1999-10-29 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Bestuursrecht

Samenvatting: -

470 / K.G. nummer 105038
      KG ZA 99/940 mr 29 oktober 1999
      Vonnis van de president van de arrondissementsrechtbank te Utrecht in het kort geding van:
      1. A te B,
      2. C te D,
      3. E te D,
      4. F te G,
      eiseressen,
      procureur: mr. L.A.M. van Kippersluis,
      advocaat: mr. A.H. Wijnberg te Groningen,
      -tegen-
      de onderlinge waarborgmaatschappij ANOVA ZORGVERZEKERINGEN,
      Zorgkantoor Utrecht, gevestigd te Utrecht,
      gedaagde,
      procureur: mr. J.J.W. Remme,
      advocaat: mr. H.P. Utermark te 's-Gravenhage.
      1. Het verloop van het geding
      1.1. Eiseressen hebben de gedaagde, verder ook te noemen: het
      Zorgkantoor, in kort geding doen dagvaarden. Op de dienende
      dag, 19 oktober 1999, hebben eiseressen van eis geconcludeerd
      overeenkomstig de inhoud van het exploit van dagvaarding,
      waarvan een fotocopie aan dit vonnis is gehecht.
      1.2. Eiseressen hebben hun vordering bij monde van mr. Wijnberg
      toegelicht mede aan de hand van een overgelegde pleitnota en
      producties.
      1.3. Het Zorgkantoor heeft daarop bij monde van mr. Utermark
      verweer gevoerd mede aan de hand van overgelegde
      (pleit)aantekeningen en producties.
      1.4. Na voortgezet debat hebben partijen de stukken overgelegd
      voor het wijzen van vonnis.
      1.5. Bij brief van 21 oktober 1999 heeft mr. Wijnberg, op
      verzoek van de president en nadat ter zitting door (de raadsman
      van) het Zorgkantoor was verklaard daartegen  geen bezwaar te
      hebben, alsnog in kopie het procesdossier van het kort geding
      bij de president, alsmede een kopie van het procesdossier van het
      daartegen ingestelde hoger beroep aan de president doen
      toekomen. Aan mr. Utermark, raadsman van het Zorgkantoor, heeft
      mr. Wijnberg per gelijke post dezelfde stukken doen toekomen.
      2. De vaststaande feiten
      2.1. Eiseressen zijn verzekerden overeenkomstig de bepalingen
      van de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (hierna te noemen:
      AWBZ).
      2.2. De aanspraken van de verzekerden ingevolge de AWBZ vloeien
      voort uit art. 6 AWBZ jo. artikel 15 van het daarop
      gebaseerde besluit zorgaanspraken bijzondere
      ziektekostenverzekering.
      2.3. De te verlenen thuiszorg valt uiteen in zeven categorieën,
      te weten:
      - alphahulp,
      - huishoudelijke hulp,
      - verzorging,
      - algemene dagelijkse levensverrichtingen (ADL),
      - verpleging,
      - gespeçialiseerde verzorging,
      - gespecialiseerde verpleging.
      2.4. De indicatie welke bepalend is voor de vraag of
      de verzekerde aanspraak op thuiszorg heeft en, zo ja, op welke
      categorie en in welke omvang wordt sedert 1 januari 1998
      gesteld door een (onafhankelijk) Regionaal Indicatie Orgaan
      (RIO) als bedoeld in artikel 9a AWBZ.
      2.5. Eiseressen beschikken allen over een advies van het RIO,
      waaruit zij op thuiszorg zijn aangewezen.
      2.6. Eiseressen zijn door de hen betreffende instelling van
      thuiszorg op een wachtlijst geplaatst. Zíj ontvangen derhalve
      niet de hulp waarop zij, krachtens het advies van het RIO,
      aanspraak hebben.
      2.7. De uitvoeringorganen dienen, blijkens artikel 42 AWBZ,
      (met inachtneming van het bepaalde in artikel 6 AWBZ)
      overeenkomsten te  sluiten met personen en instellingen die één
      of meer van de vormen van zorg krachtens de AWBZ kunnen
      verlenen. In de praktijk is deze taak door alle
      uitvoeringsorganen AWBZ gemandateerd aan één uitvoeringskantoor
      AWBZ per regio, te weten het Zorgkantoor.
      2.8. Het zorgkantoor heeft met de betrokken thuiszorg-
      instellingen, onder meer, afgesproken dat lichamelijke zorg
      (verpleging, ADL en gespecialiseerde verpleging) te allen tijde
      direct moet worden geboden, zo nodig ten koste van andere
      vormen van zorg indien het budget niet toereikend is, alsmede
      dat de thuiszorginstellingen de mate van urgentie dienen te
      bepalen en dat zij wachtlijsten dienen te beheren zulks op
      basis van deugdelijke criteria.
      2.9. Het Zorgkantoor heeft periodiek overleg met alle
      thuiszorginstellingen in zijn regio. Daarbij wordt onder meer
      getoetst of door de thuiszorginstelling is voldaan aan de met
      da thuiszorginstelling gemaakte produktie afspraak, en met name
      of de diverse categorieën van zorg in de afgesproken aantallen
      zijn geleverd. Het Zorgkantoor heeft daarbij geconstateerd dat
      er in zijn regio volledig wordt voldaan aan de
      produktieafspraken, dat de lichamelijke zorg in ieder geval
      binnen een redelijjke termijn wordt geboden doch dat er
      wachtlijsten bestaan voor Alphahulp en HDL.
      2.10. Bij kort gedingvonnis van 18 december 1998 heeft de
      president van de arrondisementsrechtbank te ‘s-Gravenhage de
      vordering van een aantal in vergelijkbare omstandigheden met
      eiseressen verkerende personen tegen de Staat der Nederlanden
      afgewezen. In voormeld vonnis heeft de president te
      ‘s-Gravenhage onder meer overwogen dat de Staat zich terecht op
      het standpunt had gesteld dat niet zij maar de verschillende
      verzekeraars c.q. thuiszorginstellingen, aansprakelíjk dienen
      te worden gesteld voor het niet daadwerkelijk honoreren van de
      positieve indicatiestelling van de betrokken eisers. Voorts
      houdt het vonnis van de president te ‘s-Gravenhage het volgende
      in:
      " 3.4. Dat de zorgverzekeraars een beroep zouden kunnen
      doen op overmacht vanwege een tekort aan financiële
      middelen ligt niet in de rede. De uit de wet
      voortvloeiende zorgverplichting, die als
      resultaatsverbintenis moet worden gekwalificeerd, staat
      immens geheel los van het - voor het vervullen van deze
      verplichting - benodigde budget.
      3.5. Overigens staat nog niet vast dat de situatie
      waarvan eisers de dupe zijn het gevolg is van een
      tekort aan financiële middelen. Uit het door gedaagde
      overgelegde Quick-Scan-rapport kan immers afgeleid
      worden dat de oorzaken van de wachtlijstproblematíek
      divers zijn. Aanvulling van de financiële middelen van
      de verzekeraars door gedaagde garandeert bovendien niet
      dat deze - extra - financiën zullen worden aangewend
      voor het verlenen van thuiszorg; het staat de
      verzekeraars immers vrij om het hun door de COTG
      toegewezen (individuele) budget te besteden op de wijze
      die hen goeddunkt."
      2.11. Tegen het hiervoor onder 2.10 genoemde kort gedingvonnis
      is hoger beroep ingesteld.
      2.12. De circulaire van de Ziekenfondsraad gericht aan de
      uitvoeringsorganen AWBZ van 3 februari 1999 (circulairenummer
      AWBZ/7/99 met als onderwerp „uitkomst van overleg overeenkomst
      zorgverzekeraar – instelling voor thuiszorg„ houdt onder meer
      het volgende in:
      „Uitkomst overleg
      Tussen zorgverzekeraars Nederland (ZN en de
      Kontaktcommissie Publiekrechtelijke
      Ziektekostenregelingen voor Ambtenaren (PKZ) enerzijds
      en anderzijds de Landelijke Vereniging voor Thuiszorg
      (LVT) is overeenstemming bereikt over een uitkomst van
      overleg voor de overeenkomst tussen een zorgverzekeraar
      en een instelling voor thuiszorg.
      (…).
      Systeem zorgkantoren
      Partijen hebben afgesproken om de contractering en
      uitvoering van de overeenkomst over te laten aan de
      verbindingskantoren. Het verbindingskantoor wordt in de
      uitkomst van overleg aangeduid als zorgkantoor. Ik wijs
      u erop dat u het zorgkantoor zult moeten mandateren
      voor de uitoefening van de wettelijke bevoegdheden en
      machtigen ten aanzien van privaatrechtelijke
      bevoegdheden. Op grond van de wettelijke bepalingen
      rust op de uitvoeringsorganen vooralsnog
      verantwoordelijkheid voor de uitvoering van de AWBZ.
      (…).
      2.13. Artikel 10 van de overeenkomst Zorgkantoor –
      Thuiszorginstelling luidt onder meer als volgt:
      „financiering
      1. Het zorgkantoor zal de thuiszorginstelling van de
      terzake door de thuiszorginstelling verleende hulp,
      zoals bedoeld onder artikel 1 sub d (=hulp, zoals
      omschreven in artikel 15 Besluit Zorgaanspraken, toev.
      president), zorg, waarop verzekerden als zodanig
      aanspraak hebben, betalen overeenkomstig het tarief
      zoals dat laatstelijk krachtens de WTG is goedgekeurd
      dan wel vastgesteld, met inachtneming van een bij of
      krachtens de AWBZ vastgestelde toegangsbijdrage in de
      kosten van de verstrekking, te betalen door
      verzekerden.
      2. Financiering vindt plaats door bevoorschotting op
      basis van de COTG-rekenstaat.
      (…).
      2.14. Eiseressen sub 1, 2, en 4 hebben bij brief van hun
      raadsman van 25 juni 1999 het Zorgkantoor gesommeerd tot het
      treffen van zodanige maatregelen dat de zorginstellingen in
      staat zijn met onmiddellijke ingang de geïndiceerde thuiszorg
      aan hen te verlenen.
      2.15. Het zorgkantoor heeft bij brief van 15 juli 1999 aan (de
      raadsman van) eiseressen bericht dat hij niet aan de sommatie
      kan voldoen, aangezien de diverse thuiszorginstellingen,
      gehouden aan produktieafspraken, onvoldoende budget hebben
      om de zorg op afzienbare termijn te leveren.
      3. Het geschil
      3.1. Voor de volledige inhoud en de grondslagen van de
      vordering van eiseressen wordt verwezen naar het aan dit vonnis
      gehechte exploit van dagvaarding. Kort weergegeven strekt de
      vordering van eiseressen ertoe het Zorgkantoor, op verbeurte
      van een dwangsom, te bevelen om binnen een week na de
      betekening van het in deze zaak te wijzen vonnis zodanige
      maatregelen te treffen dat de desbetreffende instellingen de
      gevraagde zorg daadwerkelijk aan eiseressen kunnen verlenen,
      een en ander met veroordeling van het Zorgkantoor in de kosten
      van deze procedure.
      3.2. Eiseressen eggen aan hun vordering ten grondslag dat het
      Zorgkantoor onrechtmatig jegens hen handelt doordat zij de
      uitvoeringsinstellingen (instellingen voor thuiszorg) niet in
      staat stelt hun aan de wet ontleende aanspraken te honoreren,
      als gevolg van welk onrechtmatig handelen zij, eiseressen,
      schade lijden. Voorts stellen eiseressen dat zij een
      spoedeisend belang hebben bij hun vordering, aangezien zij nu
      de zorg behoeven waarop zij krachtens de AWBZ recht hebben.
      3.3. Het Zorgkantoor bepleit afwijzing van de vordering. Hij
      stelt dat het vonnis van de president te ’s-Gravenhage van 18
      december 1998 als onjuist moet worden beschouwd en dat de
      verwachting gerechtvaardigd is dat dit vonnis, althans wat
      betreft de motivering, in hoger beroep zal worden vernietigd.
      Verder voert het Zorgkantoor aan dat hij het niet in zijn macht
      heeft om een oplossing voor de problemen met betrekking tot de
      wachtlijsten te bewerkstelligen en dat eiseressen met hun
      vordering bij hem aan het verkeerde adres zijn. Het zorgkantoor
      heeft verder aangevoerd dat het in zijn algemeenheid niet aan
      hem is zich uit te laten over de vraag in welke gevallen een
      wachttijd aanvaardbaar is en hoe lang deze mag zijn. Voorts
      stelt het Zorgkantoor dat eiseressen, die zich niet zelf tot
      hem hebben gewend, niet aannemelijk hebben gemaakt dat zij een
      dringend belang hebben bij de voor hen geïndiceerde zorg. Ook
      een belangenafweging noopt, aldus het Zorgkantoor, tot
      afwijzing van de vordering van eiseressen. Ten slotte stelt het
      Zorgkantoor dat het primaire gevolg van een toewijzing van de
      vordering van eiseressen zou zijn dat zij bij voorrang zorg
      zouden moeten krijgen hetgeen, aldus het Zorgkantoor, volstrekt
      onverantwoord zou zijn nu eiseressen in dat geval voorrang
      zouden verkrijgen boven alle andere personen wier positie in
      dit kort geding niet aan de orde is geweest of kon zijn.
      4. De beoordeling van het geschil
      4.1. Centraal in dit kort geding staan de vragen of er ten deze
      sprake is van niet (tijdig) verleende thuiszorg, waarop
      krachtens de AWBZ aanspraak bestaat, en zo ja, of de
      zorgverzekeraar daarvoor kan worden aangesproken.
      Eiseressen stellen dat hun aanspraak op verlening van thuiszorg
      vaststaat en zij zijn van oordeel, mede gelet op de inhoud van
      het in onderdeel 2.10 genoemde kort gedingvonnis, dat de
      zorgverzekeraar, in casu het Zorgkantoor, aansprakelijk is voor
      het niet tijdig verlenen van deze zorg. Eiseressen hebben in
      dit verband aangevoerd dat de desbetreffende
      thuiszorginstellingen wel bereid zijn de gevraagde zorg te
      verlenen, maar dat zij door gebrek aan middelen daartoe niet in
      staat zijn. Het Zorgkantoor is, aldus eiseressen, bij machte de
      thuiszorginstellingen die middelen te verschaffen. Door dit na
      te laten handelt het zorgkantoor volgens eiseressen
      onrechtmatig jegens hen.
      4.2. Het Zorgkantoor daarentegen is van mening dat eiseressen
      met hun vordering bij hem aan het verkeerde adres zijn, nu de
      onderhavige problematiek moet worden toegeschreven aan een
      duidelijke kloof tussen de vraag naar thuiszorg en het daarvoor
      beschikbare budget. Hij voert daartoe aan dat de spanning die
      zicht thans voordoet het gevolg is van het feit dat de Overheid
      enerzijds, in casu in de AWBZ, in volume onbeperkte rechten
      toekent en dat dezelfde Overheid anderzijds niet alleen geen
      open-eind-financiering aanvaardt maar bovendien, in het kader
      van zijn streven om de kosten van de gezondheidszorg te
      beperken slechts beperkte middelen ter beschikking stelt. Het
      Zorgkantoor is van mening dat het niet in het vermogen van de
      uitvoeringsorganen AWBZ ligt om de onderhavige problematiek op
      te lossen en dat dit ook niet van hen kan worden gevergd. Hij
      voert daartoe aan dat de zorgkantoren nauwelijks de
      mogelijkheid hebben beleid te voeren en dat ook de door de COTG
      vastgestelde tarieven geen speelruimte bieden. Verder heeft het
      Zorgkantoor gesteld dato ook in de brief van de Staatssecretaris
      van Volksgezondheid Welzijn en Sport aan de voorzitter van de
      Tweede Kamer van 18 juni 1999 met de daarbij gevoegde notitie
      „Zicht op Zorg„(Kamerstuk Tweede Kamer, vergaderjaar 1998-1999
      nummer 26631, nr. 1) steun valt te vinden voor zijn standpunt
      dat eiseressen zich tot de Staat moeten wenden.
      4.3. heft verweer van het Zorgkantoor dat hij niet aansprakelijk
      is voor het feit dat aan eiseressen, ondanks hun positieve
      indicatiestelling, geen thuiszorg krachtens de AWBZ wordt
      verleend wordt verworpen, op grond van het navolgende.
      4.4. Op grond van het bepaalde in artikel 6 lid 1 AWBZ hebben
      verzekerden aanspraak op zorg ter voorkoming van ziekte ten ter
      voorziening in hun geneeskundige behandeling, verpleging en
      verzorging. Deze aanspraken zijn ander uitgewerkt in het
      Besluit zorgaanspraken bijzondere ziektekostenverzekering. Op
      grond van artikel 15 van dit Besluit behoort thuiszorg tot de
      verstrekkingen waarop op grond van de AWBZ recht bestaat. Een
      aanspraak op de vestrekkingen ontstaat wanneer voor een
      bepaalde verzekerde een positieve indicatie is gesteld op grond
      van het bepaalde in artikel 9a en 9b AWBZ. Als onweersproken
      staat vast dat eiseressen alleen een dergelijke positieve
      indicatie hebben.
      4.5 In artikel 6 lid 1 AWBZ is voorts bepaald dat de
      ziekenfondsen en de ziektekostenverzekeraars en uitvoerende
      organen ervoor zorg dienen te dragen dat de bíj hen
      ingeschreven verzekerden hun aanspraak op zorg tot gelding
      kunnen brengen. Uit deze bepaling volgt onmiskenbaar, dat een
      persoon , die een positieve indicatie heeft voor een bepaalde
      verstrekking jegens de zorgverzekeraar het recht heeft op het
      realiseren van die verstrekking. De stelling van het
      Zorgkantoor, dat aan de zorgplicht van de zorgverzekeraar reeds
      is voldaan door het enkele feit van het sluiten van
      (raam)overeenkomsten met 'thuiszorginstellingen en dat er geen
      rechtsverhouding bestaat tussen de verzekerde en de zorg-
      verzekeraar, wordt verworpen. Voor die stelling valt in de AWBZ
      geen steun te vinden.
      4.6. De AWBZ noemt geen termijn, waarbinnen met de te verlenen
      thuiszorg een aanvang moet worden gemaakt, doch het ligt in de
      rede dat hierbij een redelijke termijn, die van geval tot geval
      kan verschillen, in acht moet worden genomen. Een kort-
      gedingprocedure is niet geëigend om daartoe voor alle gevallen
      geldende termijnregels te stellen. Het is echter voldoende
      aannemelijk geworden dat deze termijn ten aanzien van ieder van
      eiseressen ruimschoots is overschreden. Als niet, althans
      onvoldoende gemotiveerd weersproken staat vast dat de
      indicatie voor thuiszorg van eiseres sub 1 dateert van 11 maart
      1999 en van eiseres sub 2 van 18 mei 1999. Ook ten aanzien van
      eiseressen sub 3 en 4 heeft te gelden dat zij al te lang op
      (enige vorm van) thuiszorg moeten wachten. Uit het vorenstaande
      volgt dat voldoende aannemelijk is dat het Zorgkantoor
      tekortschiet jegens eiseressen, nu de desbetreffende
      thuiszorginstellingen niet, althans slechts ten dele, aan
      eiseressen de thuiszorg verstrekken, waarop ieder van hen
      krachtens de AWBZ recht heeft.
      4.7. het Zorgkantoor heeft voorts gesteld dat hem niet kan
      worden toegerekend dat eiseressen niet de hen krachtens het
      advies van het RIO toekomende thuiszorg krijgen, nu het aan hem
      daartoe door de Staat respectievelìjk het COTG verstrekte
      budget ontoereikend is. Of het aan het Zorgkantoor verstrekte
      budget ontoereikend is valt in dit kort geding niet met
      zekerheid vast te stellen. Daartoe zou een nader onderzoek van
      de daarvoor van belang zijnde feiten en omstandigheden nodig
      zijn, waarvoor in dit geding geen plaats is. Echter, indien
      wordt aangenomen, dat het budget niet toereikend is, kan het
      Zorgkantoor zich daarop jegens eiseressen niet beroepen.
      Ten eerste kan betwijfeld of het Zorgkantoor geen enkel
      verwijt treft met betrekking tot de omvang van de budgettaire
      mogelijkheden, aangezien de zorgverzekeraar tegen de door het
      COTG toegepaste verdeling van (het door de Staat voor thuiszorg
      uitgetrokken) macro-budget en de daarbij gehanteerde tarieven,
      bezwaren heeft kunnen uiten. Niet is echter gesteld of gebleken
      of daarvan gebruik is gemaakt.
      Voorts, aangenomen dat ook een dergelijk bezwaar onvoldoende
      budgettaire ruimte heeft kunnen bieden dat wel bij voorbaat
      zinloos zou zijn geweest, aangezien het tekort uitsluitend te
      wijten is aan het door de Staat voor thuiszorg beschikbaar
      gestelde bedrag, zal de zorgverzekeraar de Staat zelf dienen
      aan te spreken. Immers, op beiden rust de verantwoordelijkheid
      voor een adequate uitvoering van de AWBZ.
      Reeds geruime tijd – zo stelt het Zorgkantoor – is het macro-
      budget van de Staat voor thuiszorg te gering.
      Het Zorgkantoor cq de gezamenlijke zorgverzekeraars zullen
      mitsdien toereikende budgetten cq aanvulling van budgettekorten
      van d Staat dienen te verlangen, teneinde in staat te zijn de
      zorgplicht jegens de verzekerden te kunnen nakomen.
      Niet kan worden aangenomen, dat de Staat, met de vaststelling
      van het macro-budget voor thuiszorg heeft beoogd de rechten van
      de AWBZ-verzekerden te bekorten. Wijziging van die rechten zal
      overigens slechts kunnen geschieden door middel van een wijzi-
      ging van de AWBZ zelf. Bovendien zal de Staat zich niet op
      financiële onmacht kunnen beroepen. In ieder geval kan, gelet
      op het zorgkarakter van de AWBZ, een mogelijk budgettair tekort
      niet worden afgewenteld op degenen die de zorg nodig hebben.
      4.8. Het  vorenstaande betekent in concreto, dat voorzover er
      sprake is van onvoldoende budget om aan eiseressen de zorg te
      verlenen, waarop zij krachtens hun indicatiestelling recht
      hebben, dit (in de relatie van eiseressen tot hun zorgverzeke-
      raar) voor rekening komt van de zorgverzekeraar.
      4.9. Het Zorgkantoor heeft niet betwist, dat eiseressen over-
      eenkomstig de bepalingen van de AWBZ bij hem (Anova Zorgverze-
      keringen) verzekerd zijn. Nu voorts vaststaat, dat eiseressen
      nog niet de zorgverstrekking ontvangen waarop zij ingevolge de
      indicatiestelling van het RIO recht hebben, handelt het
      Zorgkantoor in strijd met zijn uit de AWBZ voortvloeiende
      verplichting.
      4.10. Het verweer van het Zorgkantoor, dat bij toewijzing van
      de vordering eiseressen ten onrechte voorrang krijgen boven
      anderen, wordt verworpen. Indien er anderen zijn, die in
      gelijke omstandigheden verkeren als eiseressen, zullen ook zij
      jegens het Zorgkantoor recht hebben op het tot gelding brengen
      van hun aanspraak.
      4.11. Ook de overige door het Zorgkantoor in dit geding
      aangevoerde feiten en omstandigheden kunnen niet tot een ander
      oordeel leiden. De door eiseressen gevraagde voorzieningen zijn
      derhalve toewijsbaar. Wel zijn termen aanwezig de te verbeuren
      dwangsom te matigen. Voorts zal worden bepaald dat de dwangsom
      vatbaar is voor matiging, voorzover handhaving daarvan naar
      maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar zou
      zijn, zulks mede in aanmerking genomen de mate waarin aan de
      veroordeling is voldaan, de ernst van de overtreding en de mate
      van verwijtbaarheid daarvan. Ten slotte zal de gevorderde
      uitvoerbaarverklaring op de minuut worden afgewezen, nu
      eiseressen, voor wie terstond na de uitspraak van dit vonnis
      een grosse beschikbaar zal zijn, daarbij geen belang hebben.
      4.12. Het Zorgkantoor zal, als de in het ongelijk gestelde
      partij, worden veroordeeld in de kosten van deze procedure.
      5. De beslissing
      De president:
      5.1. Veroordeelt het Zorgkantoor om binnen een week na de
      betekening van dit vonnis zodanige maatregelen te treffen dat
      de desbetreffende thuiszorginstelling en de gevraagde zorg
      daadwerkelijk aan ieder van eiseressen kan verlenen, een en
      ander op verbeurte van een dwangsom van f 100,-- per dag, voor
      ieder van eisereSsen afzonderlijk, dat het Zorgkantoor in
      strijd met deze veroordeling handelt.
      Bepaalt dat de hiervoor bedoelde dwangsom vatbaar is voor mati-
      ging door de rechter, voorzover handhaving daarvan naar maat-
      steven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar zou zijn,
      zulks mede in aanmerking genomen de te waarin aan de
      veroordeling is voldaan, de ernst van de overtreding en de mate
      van verwijtbaarheid van de overtreding.
      5.2. Veroordeelt het Zorgkantoor in de kosten van dit geding,
      tot aan deze uitspraak aan de zijde van eiseressen begroot op
      f 1.550,-- voor salaris van hun procureur en op f 462,33 voor
      verschotten.
      5.3. Verklaart dit vonnis tot zover uitvoerbaar bij voorraad.
      5.4. Wijst af het meer of anders gevorderde.
      Dit vonnis is gewezen door mr. H.J. Schepen, en uitgesproken
      ter openbare terechtzitting van 29 oktober 1999.