ECLI:NL:HR:2018:24, Hoge Raad, 09-01-2018, 16/01512
Hoge Raad — Uitspraak 
Datum: 2018-01-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Strafrecht

Samenvatting: Door verdachte gemaakt en online geplaatst computerspel waarin aangevers figureren als schietschijven. Bedreiging met enig misdrijf tegen het leven gericht (meermalen gepleegd) a.b.i. art. 285.1 Sr? HR herhaalt toepasselijke overwegingen uit ECLI:NL:HR:2005:AT3659 m.b.t. eis dat bedreiging van dien aard is en onder zodanige omstandigheden is geschied dat bij betrokkene in redelijkheid de vrees kon ontstaan dat deze het leven zou kunnen verliezen. Hof heeft vastgesteld dat het door verdachte gemaakte computerspel met als titel 'The [naam bedrijf aangevers] massacre IV' online stond, dat de in de bewezenverklaring genoemde teksten en afbeeldingen op pagina's die werden gebruikt binnen dat spel waren geplaatst, dat de bedoeling van het spel was om poppetjes en konijnen met daarop foto's van de gezichten van aangevers neer te schieten en dat tussen verdachte en die aangevers een zakelijk geschil bestond. Zonder nadere motivering die ontbreekt is ‘s Hofs kennelijke oordeel dat bij aangevers in redelijkheid de vrees kon ontstaan dat daadwerkelijk op hen zou worden geschoten en dat zij daarbij het leven zouden kunnen verliezen, niet begrijpelijk. CAG: anders.

9 januari 2018
    Strafkamer
    nr. S 16/01512
    AJ/AGE
     
    Hoge Raad der Nederlanden
    
    
      Arrest
    
    
      
      op het beroep in cassatie tegen een arrest van het Gerechtshof Amsterdam van 3 maart 2016, nummer 23/005803-13, in de strafzaak tegen:
    
    
      
        [verdachte]
      , geboren te [geboorteplaats] op [geboortedatum] 1966.
    
  
  
    
      1Geding in cassatie
    
    
      Het beroep - dat kennelijk is beperkt tot de beslissingen ter zake van het onder 2 tenlastegelegde - is ingesteld door de verdachte. Namens deze heeft M.D. Rijnsburger, advocaat te Amsterdam, bij schriftuur een middel van cassatie voorgesteld. De schriftuur is aan dit arrest gehecht en maakt daarvan deel uit.
      De Advocaat-Generaal P.C. Vegter heeft geconcludeerd tot verwerping van het beroep.
      De raadsman heeft daarop schriftelijk gereageerd.
      
      
        2	Beoordeling van het middel
      
    
    
    
      2.1.
      Het middel klaagt dat de bewezenverklaring van het onder 2 tenlastegelegde onvoldoende met redenen is omkleed, nu uit de bewijsvoering van het Hof niet zonder meer kan volgen dat de verdachte [betrokkene 1] en [betrokkene 2] en [betrokkene 3] heeft bedreigd met enig misdrijf tegen het leven gericht. 
      
      
        2.2.1.
        
          Ten laste van de verdachte is onder 2 bewezenverklaard dat:
          "hij in de periode van 14 december 2012 tot en met 13 maart 2013 te Amsterdam [betrokkene 1] en [betrokkene 2] en [betrokkene 3] heeft bedreigd met enig misdrijf tegen het leven gericht, immers heeft verdachte opzettelijk een computerspel/shootersgame, bereikbaar via www. [naam bedrijf aangevers] .cu.cc, met als titel " [naam bedrijf aangevers] massacre IV ", gemaakt en/of (vervolgens) openbaar toegankelijk online geplaatst waarin (onder meer)
          - op de beginpagina van voornoemd(e) computerspel/shootersgame de tekst "Help defend [naam bedrijf aangevers] against the modern bancruptors, an evil race of slimey slugs from the depths of modern society's rectum. But beware, although appearing to be friendly bunnies, every now and then they show their true nature, as they try to bring you down when you are at your weakest! Shoot them when they're friendly or throwing bombs, or be doomed. May the force be with you", naast een of meer bewerkte foto's van voornoemde [betrokkene 1] en [betrokkene 2] en [betrokkene 3] is geplaatst en
          - op spelpagina's poppetjes en konijnen met een foto van het gezicht van voornoemde [betrokkene 1] en/of [betrokkene 2] en/of [betrokkene 3] staan afgebeeld die middels een muisklik neergeschoten kunnen worden en
          - op pagina's (op een afbeelding van een patroon) de teksten (al dan niet in de Engelse taal) "shoot them motherfuckers" en "reload and shoot some more" staan weergegeven." 
        
        
      
      
        2.2.2.
        
          Deze bewezenverklaring steunt op de volgende bewijsmiddelen:
          "1. Een proces-verbaal van aangifte met nummer PL136C 2013062122-2 van 14 maart 2013, in de wettelijke vorm opgemaakt door de bevoegde opsporingsambtenaar [verbalisant 1] , doorgenummerde pagina's 1 - 6.
          Dit proces-verbaal houdt in, voor zover van belang en zakelijk weergegeven, als de op 14 maart 2013 tegenover verbalisant afgelegde verklaring van [betrokkene 1] :
          Deze aangifte gaat over [verdachte] (het hof begrijpt hier en verder: de verdachte [verdachte] ). Ik ben mede-eigenaar van het bedrijf [naam bedrijf aangevers] . [verdachte] is voor ons werkzaam als zzp'er. Op 14 december 2012 heeft tussen [verdachte] en mij een woordenwisseling plaatsgevonden over betalingen. Op 14 maart 2013 bevond ik mij in het bedrijf in Amsterdam. Ik werd door [betrokkene 2] (het hof begrijpt hier en verder: 
          
            [betrokkene 2] ) bij hem geroepen. Ik zag dat [betrokkene 2] mij een website liet zien met daarop een spelletje. Ik zag dat het webadres http://www. [naam bedrijf aangevers] .cu.cc/ was. Ik zag op die website de startpagina van een spel. Ik zag dat dit spelletje de titel " [naam bedrijf aangevers] Massacre IV " had. Ik zag dat er op het beginscherm van het spel stond geschreven. "Help defend [naam bedrijf aangevers] against the bancruptors, an evil race of slimey slugs from the depths of modern society's rectum. But beware, although appearing to be friendly bunnies, every now and then they show their true nature, as they try to bring you down when you are at your weakest! Shoot them when they're friendly or throwing bombs, or be doomed! May the force be with you". Ik zag dat er op de beginpagina van het spel twee maal het gezicht van [betrokkene 2] , blijkbaar geknipt uit een foto van hem, was geplaatst. Tevens zag ik dat op deze pagina ook foto's van mijn gezicht en het gezicht van collega [betrokkene 3] , waren geplaatst. De gezichten waren op poppetjes geplakt. Door met de muis op de poppetjes te klikken zag ik dat de poppetjes werden neergeschoten. Linksboven in het spel was een zon zichtbaar. In deze zon was het hoofd van [verdachte] te zien. Ik was door het spel van mijn stuk gebracht. Ik vroeg me af waar voor [verdachte] de fictie stopt en of er voor hem hier een werkelijke gedachtegang achter zit. Hierdoor voel ik mij ook bedreigd. Onder aan de pagina was een kogel te zien. Ik zag dat op de kogel de tekst stond "Reload and shoot some more!".
          2. Een proces-verbaal van aangifte met nummer PL136C 2013062122-1 van 14 maart 2013, in de wettelijke vorm opgemaakt door de bevoegde opsporingsambtenaar [verbalisant 2] , doorgenummerde pagina's 7 - 10.
          Dit proces-verbaal houdt in, voor zover van belang en zakelijk weergegeven, als de op 14 maart 2013 tegenover verbalisant afgelegde verklaring van [betrokkene 2] :
          Ik ben mede-eigenaar van het bedrijf [naam bedrijf aangevers] in Amsterdam. [verdachte] (het hof begrijpt hier en verder: de verdachte [verdachte] ) is voor ons bedrijf werkzaam als zzp'er. Op 14 december 2012 heeft een incident in ons bedrijf plaatsgevonden, waarbij [verdachte] verbaal erg agressief was. [betrokkene 1] (het hof begrijpt hier en verder: [betrokkene 1] ) heeft toen tegen [verdachte] gezegd dat wij geen zaken meer met elkaar zouden doen, omdat er door deze onverwachte actie van [verdachte] geen wederzijds vertrouwen meer was. Gisteren 13 maart 2013 werd ik gebeld door een klant van mij. Ik hoorde hem zeggen dat ik op een rare website vermeld stond. Vandaag 14 maart 2013 ben ik op internet gaan zoeken op www.google.nl. Ik zocht met de termen ' [naam bedrijf aangevers] ondergang'. De eerste link die ik tegen kwam was: http://www. [naam bedrijf aangevers] .cu.cc/. Deze website is niet onze officiële website. Ik zag een balk met de tekst "shoot them motherfuckers". Ik zag foto's van [betrokkene 1] , [betrokkene 3] (het hof begrijpt hier en verder [betrokkene 3] ) en mij. Toen ik op de bovengenoemde balk klikte, zag ik dat je ons door middel van een muisklik in een spelvorm kon doodschieten. [verdachte] wordt ook afgebeeld in het spel, maar hij staat als zon boven ons afgebeeld. Dit spelletje ging mij echt te ver en ik voel mij erg bedreigd.
          3. Een proces-verbaal van aangifte met nummer PL136C 2013062122-12 van 15 maart 2013, in de wettelijke vorm opgemaakt door de bevoegde opsporingsambtenaar [verbalisant 1] , doorgenummerde pagina's 11 - 13.
          Dit proces-verbaal houdt in, voor zover van belang en zakelijk weergegeven, als de op 15 maart 2013 tegenover verbalisant afgelegde verklaring van [betrokkene 3] :
          Ik ben werkzaam als projectleider bij [naam bedrijf aangevers] in Amsterdam. Mijn aangifte is gericht tegen [verdachte] (het hof begrijpt hier en verder: de verdachte [verdachte] ). [verdachte] werkte voor [naam bedrijf aangevers] als zzp'er. De reden van deze aangifte is het spel dat [verdachte] online heeft gepubliceerd op de website http://www. [naam bedrijf aangevers] .cu.cc. Op 14 maart 2013 liet [betrokkene 2] (het hof begrijpt hier en verder: 
          
            [betrokkene 2] ) mij op het bedrijf de website zien. Op de website van het spel zag ik dat een foto van mij werd getoond. Ik zag dat mijn gezicht was geplakt op poppetjes die je in het spel kon neerschieten. Ik wil aangifte doen van bedreiging.
          4. Een proces-verbaal van bevindingen met nummer PL136C 2013062122-3 van 14 maart 2013, in de wettelijke vorm opgemaakt door de bevoegde opsporingsambtenaar [verbalisant 1] , doorgenummerde pagina's 34 - 36.
          Dit proces-verbaal houdt in, voor zover van belang en zakelijk weergegeven, als mededeling van verbalisant:
          Op 14 maart 2013 bekeek ik de website http://www. [naam bedrijf aangevers] .cu.cc/. Ik zag dat er verschillende pagina's werden gebruikt binnen het spel. Ik zag dat ik, zodra ik de website van het spel startte, op de begin pagina van het spel kwam. Ik zag dat dit spel de titel " [naam bedrijf aangevers] Massacre IV " was gegeven. Ik zag dat er op het beginscherm van het spel stond geschreven: "Help defend [naam bedrijf aangevers] against the bancruptors, an evil race of slimey slugs from the depths of modern society's rectum. But beware, although appearing to be friendly bunnies, every now and then they show their true nature, as they try to bring you down when you are at your weakest! Shoot them when they're friendly or throwing bombs, or be doomed. May the force be with you". Ik zag dat op de beginpagina van het spel twee maal het gezicht van [betrokkene 2] te zien was. Een van de gezichten was op een poppetje geplaatst. Tevens zag ik dat een foto van het gezicht van [betrokkene 1] was gebruikt op de beginpagina. Dit gezicht was ook geplakt op de beeltenis van een poppetje. Ik zag ook dat er een foto van een gezicht van een mij onbekende derde man op de begin pagina was gebruikt. Ik had eerder van [betrokkene 1] gehoord dat dit zijn college [betrokkene 3] zou betreffen. Ik zag dat op de startknop, welke de vorm van een patroon had, stond te lezen: "Shoot them motherfuckers!". Toen ik het spel begon zag ik dat er achter heuveltjes poppetjes omhoog kwamen. Bij deze poppetjes waren wederom foto's van [betrokkene 3] , [betrokkene 2] en [betrokkene 1] gebruikt voor de hoofden. Ik klikte vervolgens op een van de poppetjes. Ik zag dat de score hierdoor van nul punten naar één punt ging. Ik zag tevens dat het poppetje op dat moment veranderde in een plaatje van een skelet met vlekken in de kleur rood er om heen. Ik zag dat vanaf level vier konijnen verschenen aan de zijkanten van het scherm. Ik zag dat voor de hoofden van de konijnen wederom de foto's met daarop de gezichten van [betrokkene 2] en [betrokkene 1] waren gebruikt. Op het eindscherm van het spel zag ik weer een plaatje van een patroon. Hierop stond geschreven "Reload en shoot some more".
          5. De verklaring van de verdachte, afgelegd ter terechtzitting in hoger beroep van 18 februari 2016.
          Deze verklaring houdt in, voor zover van belang en zakelijk weergegeven:
          Ik heb het computerspelletje ' [naam bedrijf aangevers] massacre IV ' gemaakt. Het klopt dat ik [betrokkene 1] , [betrokkene 2] en [betrokkene 3] in dat spel heb afgebeeld als poppetjes en konijnen die moeten worden neergeschoten. Ik heb het spel aan een aantal lotgenoten van mij laten zien." 
        
        
      
      
        2.2.3.
        
          Het Hof heeft ten aanzien van de bewezenverklaring, voor zover voor de beoordeling van het middel van belang, voorts het volgende overwogen:
          "Het standpunt van de verdediging
          De raadsman van de verdachte heeft bepleit dat de verdachte van het onder 2 ten laste gelegde dient te worden vrijgesproken. Hij heeft hiertoe aangevoerd dat het opzet van de verdachte er niet op gericht was dat het spel de aangevers zou bereiken. Er is ook geen sprake van voorwaardelijk opzet. De verdachte heeft het spel op een afgeschermd, niet geïndexeerd gedeelte van zijn website geplaatst. De kans dat het spel gevonden zou worden door iemand die niet van het bestaan van het spel af wist is zeer gering en dus niet aanmerkelijk te noemen.
          (...)
          De raadsman heeft voorts aangevoerd dat het spel een satirisch karakter heeft en derhalve niet als bedreigend kan worden aangemerkt.
          Het standpunt van de advocaat-generaal
          De advocaat heeft betoogd dat het onder 2 ten laste gelegde wettig en overtuigend dient te worden bewezen. Hij heeft zich op het standpunt gesteld dat sprake is van voorwaardelijk opzet bij de verdachte. De verdachte heeft het spel immers op internet geplaatst en aan anderen laten zien. Door aldus te handelen heeft hij de aanmerkelijke kans aanvaard dat het spel de aangevers zou bereiken.
          Het oordeel van het hof
          Op 13 maart 2013 kwam aangever [betrokkene 2] er achter dat op de website http://www. [naam bedrijf aangevers] .cu.cc/ een computerspel online stond met als titel ' [naam bedrijf aangevers] massacre IV '. In het spel waren poppetjes te zien met daarop foto's van de gezichten van aangevers [betrokkene 1] , [betrokkene 2] en [betrokkene 3] . De bedoeling van het spel was voornoemde poppetjes neer te schieten. De verdachte heeft toegegeven het spel te hebben gemaakt, maar heeft ontkend het op bovengenoemde, voor het publiek toegankelijke, website te hebben geplaatst. De verdachte heeft immers verklaard dat hij het spel op een afgeschermd gedeelte van zijn eigen website (www. [...] .nl) heeft geplaatst en niet te weten hoe het spel op de eerstgenoemde website terecht is gekomen. De verdachte heeft verklaard dat hij het spel aan een aantal mensen heeft laten zien welke in het verleden met [betrokkene 1] en [betrokkene 2] hebben samengewerkt, door de verdachte aangeduid als 'lotgenoten'. De verdachte heeft voorts verklaard dat wanneer iemand de specifieke URL kende waarop het spel te vinden was, het spel (publiekelijk) toegankelijk was. Een wachtwoord was in een dergelijk geval niet vereist. In andere gevallen was het moeilijk, zo niet onmogelijk het spel te vinden.
          Door het spel aan verschillende personen te laten zien heeft de verdachte het spel voor deze personen vindbaar en dus toegankelijk gemaakt, nu er verder geen wachtwoord of iets dergelijke vereist was. Door de website aan deze personen te tonen heeft de verdachte de aanmerkelijke kans aanvaard dat het spel via (een van) hen bij [betrokkene 1] , [betrokkene 2] en/of [betrokkene 3] terecht zou komen. Temeer nu de verdachte wist dat deze specifieke personen een (al dan niet negatieve) zakelijke relatie met de aangevers hebben gehad.
          (...)
          De teksten en afbeeldingen en met name het doel van het spel, zijn van dien aard dat zij een bedreigend karakter hebben. Het voorgaande in samenhang bezien met de omstandigheid dat tussen de verdachte en de aangevers een zakelijk geschil bestond, maakt dat het hof van oordeel is dat bij [betrokkene 1] , [betrokkene 2] en [betrokkene 3] de redelijke vrees kon ontstaan dat daadwerkelijk op hen geschoten zou worden. Dat het spel volgens de verdediging een satirisch karakter heeft doet hieraan niet af."
        
        
      
    
    
      2.3.
      Voor een veroordeling ter zake van bedreiging met enig misdrijf tegen het leven gericht is in een geval als het onderhavige vereist dat de bedreiging van dien aard is en onder zodanige omstandigheden is geschied dat bij de betrokkene in redelijkheid de vrees kon ontstaan dat deze het leven zou kunnen verliezen (vgl. HR 7 juni 2005, ECLI:NL:HR:2005:AT3659, NJ 2005/448).
    
    
      2.4.
      
        Het Hof heeft vastgesteld - kort gezegd - dat het door de verdachte gemaakte computerspel met als titel ' [naam bedrijf aangevers] massacre IV ' online stond, dat de in de bewezenverklaring genoemde teksten en afbeeldingen op pagina's die werden gebruikt binnen dat spel waren geplaatst, dat de bedoeling van het spel was om poppetjes en konijnen met daarop foto's van de gezichten van de aangevers [betrokkene 1] , [betrokkene 2] en [betrokkene 3] neer te schieten en dat tussen de verdachte en die aangevers een zakelijk geschil bestond.
      
      
    
    
      2.5.
      Zonder nadere motivering die ontbreekt is het kennelijke oordeel van het Hof dat bij de aangevers in redelijkheid de vrees kon ontstaan dat daadwerkelijk op hen zou worden geschoten en dat zij daarbij het leven zouden kunnen verliezen, niet begrijpelijk. 
      
    
    
      2.6.
      Voor zover het middel hierover klaagt, is het terecht voorgesteld.
      
    
  
  
    
      3Slotsom
    
    
      Hetgeen hiervoor is overwogen brengt mee dat de bestreden uitspraak - voor zover aan het oordeel van de Hoge Raad onderworpen - niet in stand kan blijven, het middel voor het overige geen bespreking behoeft en als volgt moet worden beslist.
    
    
  
  
    
      4Beslissing
    
    
      De Hoge Raad:
      vernietigt de bestreden uitspraak - voor zover aan zijn oordeel onderworpen -;
      wijst de zaak terug naar het Gerechtshof Amsterdam, opdat de zaak in zoverre op het bestaande hoger beroep opnieuw wordt berecht en afgedaan.
    
    
    
      Dit arrest is gewezen door de vice-president W.A.M. van Schendel als voorzitter, en de raadsheren Y. Buruma en A.L.J. van Strien, in bijzijn van de waarnemend griffier A. El Mokhtari, en uitgesproken ter openbare terechtzitting van 9 januari 2018.