ECLI:NL:CRVB:2023:647, Centrale Raad van Beroep, 05-04-2023, 22/1652 NOW
Centrale Raad van Beroep — Uitspraak 
Datum: 2023-04-05 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Bestuursrecht; Socialezekerheidsrecht

Samenvatting: NOW-2. Geen afwijking berekeningssystematiek artikel 8. Titel 4.2 van de Awb van toepassing. Op grond van artikel 4:46, eerste lid, van de Awb kan de subsidie lager worden vastgesteld ingeval één van de (limitatief) in het tweede lid genoemde situaties aan de orde is. Discretionaire bevoegdheid. Onvoldoende kenbare belangenafweging. Ter zitting gedaan. Het belang van appellante weegt niet zwaarder dan het belang van de minister. Minister betaalt griffierechten.

221652 NOW
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    
      Datum uitspraak: 5 april 2023
    
    
    
      Centrale Raad van Beroep
      Meervoudige kamer
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    
      Uitspraak op het hoger beroep tegen de uitspraak van de rechtbank Gelderland van 19 april 2022, 21/2491 (aangevallen uitspraak)
    
    
    
    
    
    
    
      Partijen:
    
    
    
      
        [appellante] te [woonplaats] (appellante)
    
    
    
      de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (Minister)
    
    
    
    
      PROCESVERLOOP
    
    
    
      Namens appellante heeft [gemachtigde 1] hoger beroep ingesteld.
    
    
    
      Namens de minister heeft de Raad van Bestuur van het Uitvoeringsinstituut werknemersverzekeringen (Uwv) een verweerschrift ingediend.
    
    
    
      Namens appellante zijn nog nadere stukken ingediend.
    
    
    
      Het onderzoek ter zitting heeft, gelijktijdig met de zaken 22/1651 NOW en 22/1653 NOW, plaatsgevonden op 22 februari 2023. Namens appellante zijn verschenen [gemachtigde 1] en [gemachtigde 2] . De minister heeft zich laten vertegenwoordigen door mr. I. Smit, medewerker van het Uwv. In de zaken 22/1651 NOW en 22/1653 NOW wordt afzonderlijk uitspraak gedaan.
    
    
    
  
  
    OVERWEGINGEN
    
    
      1.1.
      Appellante heeft volgens haar statuten tot doel financiële ondersteuning en bevordering van de voetbalsport binnen het verband van de voetbalvereniging [voetbalclub]. Via appellante worden de contractspelers betaald. Contractspelers van [voetbalclub] hebben een jaarcontract voor tien maanden (augustus tot en met mei) vanwege de zomerstop in de maanden juni en juli. 
      
    
    
      1.2.
      Appellante heeft op 8 juli 2020 een aanvraag ingediend voor een tegemoetkoming in de loonkosten op grond van de (tweede) Tijdelijke noodmaatregel overbrugging voor behoud van werkgelegenheid (NOW-2) voor de maanden juni, juli, augustus en september 2020. Op het aanvraagformulier heeft appellante vermeld dat zij een omzetverlies van 34% verwacht. Bij besluit van 10 juli 2020 heeft de minister aan appellante een tegemoetkoming in de loonkosten op grond van de NOW-2 verleend van € 32.767,- waarvan een bedrag van € 26.212,- (80%) als voorschot wordt uitbetaald. Tegen dit besluit heeft appellante geen rechtsmiddelen aangewend.
      
    
    
      1.3.
      
        Appellante heeft op 16 maart 2021 de definitieve berekening van de tegemoetkoming op grond van de NOW-2 aangevraagd. Op het aanvraagformulier heeft appellante vermeld een omzetverlies van 42% te hebben geleden. Bij besluit van 8 april 2021 heeft de minister de definitieve tegemoetkoming aan appellante op grond van de NOW-2 vastgesteld op € 0,-. De minister heeft het teveel betaalde voorschot ten bedrage van € 26.212,- van appellante teruggevorderd. Bij beslissing op bezwaar van 10 mei 2021 heeft de minister het bezwaar van appellante tegen het besluit van 8 april 2021 ongegrond verklaard. De minister heeft daaraan ten grondslag gelegd dat in vergelijking met maart 2020 de loonsom lager is uitgevallen. Dat betekent dat de tegemoetkoming verlaagd wordt met het verschil tussen deze bedragen. Volgens de minister is het de bedoeling van de NOW-2 dat de loonsom in de periode waarover een werkgever de tegemoetkoming ontvangt zoveel mogelijk gelijk blijft. Als de loonsom toch lager is geworden heeft dat gevolgen voor de definitieve tegemoetkoming. Het maakt daarbij niet uit wat de reden is van de lagere loonsom. Er is geen mogelijkheid om af te wijken van de bepalingen van de NOW-2. De wetgever heeft bewust geen hardheidsclausule opgenomen.
        2. Bij de aangevallen uitspraak heeft de rechtbank het beroep van appellante tegen het bestreden besluit ongegrond verklaard. Hiertoe heeft de rechtbank vastgesteld dat de minister de hoogte van de tegemoetkoming in overeenstemming met artikel 8 van de NOW-2 heeft vastgesteld. Uit de berekening bij het besluit van 8 april 2021 blijkt dat daarbij is uitgegaan van een loonsom van € 76.488,- en een werkelijke loonsom van € 36.040,- over de periode 1 juni 2020 tot en met 30 september 2020. De definitieve tegemoetkoming is daarom verlaagd met het verschil tussen deze bedragen waardoor appellante niet voor een tegemoetkoming in aanmerking komt. Verder heeft de rechtbank overwogen dat de NOW-2 een algemeen verbindend voorschrift is. In artikel 8:3, eerste lid, aanhef en onder a, van de Algemene wet bestuursrecht (Awb) is bepaald dat tegen een algemeen verbindend voorschrift geen beroep kan worden ingesteld. Deze bepaling staat niet in de weg aan de mogelijkheid van een zogenoemde exceptieve toetsing. Deze toetsing houdt in dat algemeen verbindende voorschriften die geen wet in formele zin zijn, door de rechter kunnen worden getoetst op rechtmatigheid, in het bijzonder op verenigbaarheid met hogere regelgeving. De rechter komt ook de bevoegdheid toe te beoordelen of het betreffende algemeen verbindend voorschrift een voldoende deugdelijke grondslag biedt voor het bestreden besluit. Bij die, niet rechtstreekse, toetsing van het algemeen verbindende voorschrift vormen de algemene rechtsbeginselen en de algemene beginselen van behoorlijk bestuur een belangrijk richtsnoer. De intensiteit van die beoordeling is afhankelijk van onder meer de beslissingsruimte die het vaststellende orgaan heeft, gelet op de aard en inhoud van de vaststellingsbevoegdheid en de daarbij te betrekken belangen. Als het vaststellende orgaan bij het voorbereiden en nemen van een algemeen verbindend voorschrift de negatieve gevolgen daarvan voor een bepaalde groep uitdrukkelijk heeft betrokken en de afweging deugdelijk heeft gemotiveerd, voldoet deze keuze aan het zorgvuldigheids- en het motiveringsbeginsel en beperkt de toetsing door de bestuursrechter zich in het algemeen tot de vraag of de regeling in strijd is met het evenredigheidsbeginsel. De rechtbank heeft vastgesteld dat artikel 7 van de NOW-1 een met artikel 8 van de NOW-2 vergelijkbare bepaling is. Uit de toelichting bij de wijziging van de NOW-1 van 3 april 2020 volgt dat deze subsidievermindering is zoals de wetgever het heeft beoogd. Voor elke euro minder loonkosten krijgt de werkgever 90 cent minder subsidie: er vindt dus geen correctie plaats voor het omzetverlies. Hiervoor is gekozen vanuit de gedachte dat de werkgever met een bepaald percentage omzetverlies ook voor datzelfde percentage van zijn loonsom subsidie nodig heeft. Anders gezegd: als omzet en loonsom met hetzelfde percentage dalen, zal de werkgever de overgebleven loonsom moeten betalen met de overgebleven omzet en dient er geen recht op subsidie te bestaan. Deze wijze van berekenen sluit aan bij de oproep van het kabinet om werknemers zo veel mogelijk door te betalen. Geeft de werkgever minder geld uit aan loonkosten, dan heeft hij de subsidie voor het mindere niet nodig. Nu de wetgever in de NOW-2 bewust en gemotiveerd voor de in artikel 8 geregelde berekening heeft gekozen en er dus een politiek-bestuurlijke afweging is gemaakt ziet de rechtbank geen ruimte met toepassing van de genoemde terughoudende, exceptieve toets van artikel 8 van de NOW-2 af te wijken. Appellante heeft geen omstandigheden aangevoerd waaruit de rechtbank kan afleiden dat sprake is van niet in de NOW-2 verdisconteerde, bijzondere, persoonlijke omstandigheden, die strikte toepassing van artikel 8 van de NOW-2 zozeer in strijd doen zijn met algemene rechtsbeginselen of (ander) ongeschreven recht dat die toepassing achterwege moet blijven.
      
      
    
    
      3.1.
      Appellante heeft in hoger beroep aangevoerd dat de minister bij de uitvoering van de NOW met twee maten meet. Bij de berekening van het voorschot wordt namelijk een andere rekenmethodiek toegepast dan bij de berekening van de definitieve vaststelling van de subsidie. Volgens appellante kan het niet de bedoeling van de regelgever zijn dat de berekening van het voorschot en de vaststelling op basis van identieke basiscijfers tot verschillende uitkomsten leidt. Dat een loonsom lager uitkomt is volgens appellante mogelijk, maar in dit geval past de minister verschillende rekentechnieken toe met betrekking tot dezelfde aanvraagperiode. Dat heeft als gevolg dat er geen redelijke verhouding is tussen de belangen die de wetgever heeft willen dienen met dat stelsel en de ongelijkheid die wordt veroorzaakt door de vormgeving die de wetgever heeft gekozen voor de verwezenlijking van dat doel. Gelet hierop is de uitkomst niet proportioneel en is de uitkomst van de berekening van het voorschot en de definitieve vaststelling discriminerend van aard. 
      
    
    
      3.2.
      De minister heeft bevestiging van de aangevallen uitspraak bepleit.
      
      
        4. De Raad komt tot de volgende beoordeling.
      
      
    
    
      4.1.
      De toepasselijke bepalingen uit de NOW-2 en de Awb zijn opgenomen in de bijlage bij deze uitspraak.
      
    
    
      4.2.
      Het gaat in deze zaak om de vaststelling van NOW-subsidie op grond van de NOW-2. Uit artikel 18, zesde lid, van de NOW-2 volgt dat de minister de subsidie vaststelt aan de hand van de berekeningswijze bedoeld in artikel 8 van de NOW-2. Het eerste lid geeft een formule voor de berekening van de hoogte van de subsidie. Is de loonsom over de maanden juni tot en met september 2020 lager dan viermaal de referentieloonsom in, in dit geval, maart 2020, dan wordt de subsidie verlaagd overeenkomstig de formule van het vijfde lid. Niet in geschil is dat de minister de definitieve subsidie heeft vastgesteld overeenkomstig het eerste en vijfde lid van artikel 8 van de NOW-2.
      
    
    
      4.3.
      Met de rechtbank wordt geoordeeld dat de exceptieve toetsing er niet toe leidt dat in het geval van appellante moet worden afgeweken van de berekeningssystematiek van artikel 8. De overwegingen van de rechtbank die aan dat oordeel ten grondslag liggen worden volledig onderschreven. Hieraan wordt het volgende toegevoegd.
    
    
      4.4.
      
        Omdat het in deze zaak om de vaststelling van subsidie gaat, zijn, naast de bepalingen van de NOW-2, ook de bepalingen uit titel 4.2 van de Awb van toepassing. Op grond van artikel 4:46, eerste lid, van de Awb wordt de subsidie overeenkomstig de subsidieverlening vastgesteld, tenzij er sprake is van één van de (limitatief) in het tweede lid genoemde situaties. 
        In die gevallen kan de subsidie lager worden vastgesteld. 
      
    
    
      4.5.
      In het geval van appellante was de minister bevoegd om de subsidie lager vast te stellen op grond van artikel 4:46, tweede lid, aanhef en onder d, van de Awb omdat de subsidieverlening anderszins onjuist was en de subsidieontvanger dit wist of behoorde te weten. Daarbij is van belang dat bij het aanvragen van de NOW-subsidie en de verlening van het voorschot noodgedwongen moet worden uitgegaan van een aantal onzekere factoren. Er moet bijvoorbeeld een schatting worden gemaakt van het omzetverlies (verwachte omzetverlies). Ook wordt ervan uitgegaan dat de loonsom in de subsidieperiode (juni, juli, augustus, september 2020) nagenoeg gelijk zal blijven aan de loonsom in maart 2020. Een en ander hangt samen met de noodzaak om werkgevers zo snel mogelijk van een voorschot te voorzien. Bij de subsidievaststelling is er meer tijd om te corrigeren. Dit betekent dat werkgevers die een aanvraag indienen voor loonkostensubsidie op grond van de NOW-2 zich moeten realiseren dat het definitieve subsidiebedrag lager kan uitvallen indien bijvoorbeeld het daadwerkelijke omzetverlies lager is dan het verwachte omzetverlies of als de loonsom in de maanden juni, juli, augustus, september 2020 lager is dan viermaal de loonsom in de maand maart 2020. Vergelijk de uitspraak van de Raad van 18 januari 2023. Appellante is er in het besluit van 10 juli 2020 (subsidieverlening en voorschot) ook op gewezen dat het definitieve bedrag aan subsidie waarop zij recht heeft lager kan zijn dan het bedrag dat aan subsidie is verleend.
      
    
    
      4.6.
      Het besluit tot vaststelling van de subsidie op grond van de NOW-2 op een lager bedrag dan bij de subsidieverlening is vastgesteld, berust op een discretionaire bevoegdheid. Bij de toepassing van artikel 4:46, tweede lid, aanhef en onder d, van de Awb moet de minister een afweging maken tussen het belang van een juiste vaststelling van de NOW-subsidie enerzijds en de gevolgen van een lagere vaststelling voor appellante anderzijds. Op grond van het in artikel 3:4, tweede lid, van de Awb neergelegde evenredigheidsbeginsel mogen de voor appellante nadelige gevolgen van de lagere vaststelling en de terugvordering van de als gevolg daarvan ten onrechte ontvangen bedragen niet onevenredig zijn in verhouding tot de daarmee te dienen doelen. Zoals de Raad in de uitspraak van 11 oktober 2022 in navolging van de uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State van 2 februari 2022 heeft overwogen, is de ratio van het evenredigheidsbeginsel niet het tegengaan van nadelige gevolgen van besluitvorming, maar het voorkomen van onnodig nadelige gevolgen. Het gaat hierbij verder om een directe toetsing van een (bestreden) besluit aan het evenredigheidsbeginsel, zie de uitspraak van de Raad van 2 juni 2022. Bij deze toetsing kunnen de geschiktheid, de noodzakelijkheid en de evenwichtigheid van het (bestreden) besluit een rol spelen.
    
    
      4.7.
      Uit 4.6 volgt dat de minister bij het nemen van het bestreden besluit een belangenafweging had moeten maken. In het bestreden besluit is dit onvoldoende kenbaar gedaan. Ter zitting heeft de minister alsnog de door hem in dit geval gemaakte belangenafweging gegeven en heeft daarbij mede verwezen naar de uitspraak van de Raad van 18 januari 2023, ECLI:NL:CRVB:2023:95. In aansluiting op die uitspraak wordt in dit geval geoordeeld dat het belang van appellante niet zwaarder weegt dan het belang van de minister. Daartoe wordt als volgt overwogen.
      
        4.7.1.
        De minister heeft bij de totstandkoming van een subsidieregeling zoals de NOW veel beslissingsruimte. Bovendien is de NOW-regeling het resultaat van een politiek-bestuurlijke afweging om werkgevers, die te maken hebben met een acute terugval in de omzet door vermindering van de bedrijvigheid door bijzondere omstandigheden, die niet tot het normale ondernemersrisico kunnen worden gerekend, zoals door het COVID-19 coronavirus, een tegemoetkoming te bieden in de loonkosten met het doel werkgelegenheid zoveel mogelijk te behouden. Het is verder een noodmaatregel waarbij een zeer groot aantal werkgevers op korte termijn duidelijkheid moest worden verschaft over de aard en de inhoud van de regeling. De regeling heeft daardoor noodgedwongen een generiek karakter waarbij niet steeds maatwerk kan worden geboden. Een en ander betekent dat de van de onderhavige toetsing minder intensief is.
        
      
      
        4.7.2.
        Het doel van de NOW-regeling is behoud van zoveel mogelijk werkgelegenheid. Het middel daarvoor is werkgevers bij omzetverlies tegemoet te komen in de loonkosten. De regelgever heeft voor de vaststelling van de subsidie gekozen voor de berekeningswijze zoals bepaald in artikel 8, vijfde lid, van de NOW-2, waarbij de loonsom zoals gebruikt bij de berekening van het voorschot, wordt vergeleken met de loonsom van de periode juni 2020 tot en met september 2020. De regelgever was zich daarbij ervan bewust dat de loonsom in de subsidieperiode lager kan uitvallen dan in de referentieperiode, omdat werknemers intussen niet meer in dienst zijn of niet meer zijn opgeroepen en daarom geen loondoorbetaling hebben. Ook was de regelgever zich ervan bewust dat het dalen van de loonsom verschillende oorzaken kan hebben waarop de werkgever niet altijd invloed heeft gehad, zoals natuurlijk verloop, pensionering, overlijden of het zelf ontslag nemen door een werknemer. De berekeningswijze van artikel 8, vijfde lid, van de NOW-2 zal dan niet altijd tot de door de werkgever gewenste of verwachte uitkomst leiden, bijvoorbeeld omdat de gedaalde loonsom niet wordt gecorrigeerd voor het omzetverlies. Het gevolg hiervan is dat voor elke euro dat de loonsom daalt, de werkgever € 0,90 minder NOW-subsidie ontvangt. Voor deze methode is gekozen vanuit het doel van de regeling: het behoud van werkgelegenheid. Anders zou het aantrekkelijk worden om mensen te ontslaan en zo bewust de loonsom te laten dalen zodat én de kosten verminderen én de volledige subsidie wordt ontvangen voor de resterende loonsom.
        
      
      
        4.7.3.
        De regelgever heeft voor de situatie dat de loonsom in de subsidieperiode lager is dan (viermaal) de referentieloonsom dus uitdrukkelijk gekozen voor de berekeningswijze van artikel 8, vijfde lid, van de NOW-2, om zo het doel van de regeling, het behoud van werkgelegenheid, te bereiken. Dat is een legitiem doel waaraan zwaarwegende betekenis toekomt. Door bij de subsidievaststelling ten aanzien van de gedaalde loonsom geen rekening te houden met het omzetverlies worden werkgevers gestimuleerd de loonsom zo veel mogelijk gelijk te houden en dus geen medewerkers te ontslaan. Dit doel van behoud van werkgelegenheid kan ook alleen worden bereikt indien de berekeningswijze van artikel 8, vijfde lid, van de NOW-2 consequent wordt toegepast. In zoverre is het bestreden besluit dan ook geschikt en noodzakelijk te achten.
        
      
      
        4.7.4.
        Daar staat tegenover dat toepassing van artikel 8, vijfde lid, van de NOW-2 voor appellante financieel nadelige gevolgen heeft omdat zij in dit geval het ontvangen voorschot moet terugbetalen. Er is echter geen aanleiding om in dit geval dit financiële nadeel als onevenredig te beoordelen. De minister wordt gevolgd in het ter zitting ingenomen standpunt dat appellante in staat kon worden geacht om de resterende (gedaalde) loonkosten in de periode van juni tot en met september 2020 op te brengen. Appellante heeft dit niet bestreden. Niet gesteld of gebleken is dat er sprake is van andere omstandigheden waaruit volgt dat het financiële nadeel van appellante als onevenredig moet worden beoordeeld. Hierbij wordt in aanmerking genomen dat appellante bij de aanvraag kon weten dat de gedaalde loonsom gevolgen zou hebben voor de uiteindelijke subsidievaststelling en dat appellante het teruggevorderde bedrag inmiddels heeft terugbetaald. Afweging van de nadelige gevolgen van het besluit in verhouding tot het doel daarvan leidt tot de conclusie dat het vaststellen van de subsidie op een lager bedrag dan bij het besluit van 10 juli 2020 is verleend en volledige terugvordering van het onverschuldigd betaalde voorschot op grond van de NOW-2 niet onevenredig is.
        
      
    
    
      4.8.
      De stelling van appellante dat ze tussen wal en schip valt nu zij ook niet in aanmerking komt voor een tegemoetkoming op grond van de regeling Tegemoetkoming amateursportorganisaties (TASO) leidt niet tot een ander oordeel. Nog daargelaten dat nog niet in rechte vaststaat dat appellante niet in aanmerking komt voor een tegemoetkoming op grond van de TASO, volgt uit de NOW niet dat indien een dergelijke tegemoetkoming wordt afgewezen, er een aanspraak op grond van de NOW is. Waarom die aanspraak er niettemin wel zou moeten zijn, is door appellante niet onderbouwd. 
      
    
    
      4.9.
      Uit 4.2 tot en met 4.8 volgt dat het hoger beroep niet slaagt en dat de aangevallen uitspraak zal worden bevestigd.
      
    
    
      4.10.
      
        Het bestreden besluit is pas ter zitting in hoger beroep voorzien van de onder 4.7 genoemde belangenafweging. Daarom wordt geoordeeld dat het bestreden besluit niet deugdelijk is gemotiveerd. Dit besluit is dan ook in zoverre in strijd met artikel 7:12 van de Awb. Dit gebrek zal met toepassing van artikel 6:22 van de Awb worden gepasseerd. Aannemelijk is dat appellante door deze schending niet is benadeeld. Ook als dit gebrek zich niet zou hebben voorgedaan, zou een besluit met gelijke uitkomst zijn genomen.
        
          5. De toepassing van artikel 6:22 van de Awb vormt aanleiding te bepalen dat de minister aan appellante het in beroep en in hoger beroep betaalde griffierecht van in totaal € 908,- vergoedt. Van overige kosten is niet gebleken.
      
      
      
    
  
  
    BESLISSING
    
    
      De Centrale Raad van Beroep 
    
    
    
    - bevestigt de aangevallen uitspraak;
    - bepaalt dat de minister aan appellante het in beroep en in hoger beroep betaalde griffierecht van in totaal € 908,- vergoedt.
    
    
    
      Deze uitspraak is gedaan door H.G. Rottier als voorzitter en M. Schoneveld en S. Wijna
      als leden, in tegenwoordigheid van S.C. Scholten als griffier. De beslissing is uitgesproken in het openbaar op 5 april 2023.
    
    
    
    
    
      					(getekend) H.G. Rottier
    
    
    
    
    
      					(getekend) S.C. Scholten
      
        Bijlage
      
    
    
    
      
        Artikel 8, eerste lid, van de NOW-2 
        De hoogte van de subsidie is de uitkomst van:
      
        A x B x 4 x 1,4 x 0,9
      
        Hierbij staat:
    
    
    
      A voor het percentage van de omzetdaling;
    
    
    
      B voor de loonsom waarbij wordt uitgegaan van de totale loonsom van werknemers waarvoor de werkgever het loon heeft uitbetaald in het tijdvak, bedoeld in het tweede, derde of vierde lid, met dien verstande dat:Artikel 8, tweede lid, van de NOW-2
      Voor de loonsom, bedoeld in het eerste lid, wordt uitgegaan van het loon over het derde aangiftetijdvak van het jaar 2020, met dien verstande dat indien er sprake is van een aangiftetijdvak van vier weken, de loonsom in dat aangiftetijdvak wordt verhoogd met 8,33 procent. 
    
    
    
      
        Artikel 8, vijfde lid, van de NOW-2
        Indien de loonsom bedoeld onder de letter C lager is dan viermaal de loonsom als bedoeld in het eerste lid, onder de letter B, wordt de subsidie verlaagd met:
      (B x 4 – C) x 1,4 x 0,9
    
    
    
      Hierbij staat:
    
    
    
      B voor de loonsom, zoals berekend op grond van het eerste lid tot en met vierde lid;
    
    
    
      C voor de loonsom over de periode 1 juni 2020 tot en met 30 september 2020, met dien verstande dat het eerste lid tot en met het vierde lid van overeenkomstige toepassing is, waarbij de gehanteerde aangiftetijdvakken het zesde tot en met het negende aangiftetijdvak van het jaar 2020 zijn.
    
    
    
      
        Artikel 15, aanhef en onder a, van de NOW-2
      
      Aan de werkgever aan wie subsidie wordt verleend, worden de volgende verplichtingen opgelegd:
    
    a. de werkgever is verplicht de loonsom zoveel mogelijk gelijk te houden.
    
    
      
        Artikel 18, zesde lid, van de NOW-2
      
      De subsidie wordt vastgesteld aan de hand van de berekeningswijze, bedoeld in artikel 8 […].
    
    
    
      
        Artikel 19 van de NOW-2 
      
      Onverminderd artikel 4:95, vierde lid, van de Algemene wet bestuursrecht kan het verstrekte voorschot geheel of gedeeltelijk worden teruggevorderd van de subsidieontvanger, indien dit ten onrechte of voor een te hoog bedrag is verstrekt of indien niet aan de verplichtingen, bedoeld in artikel 15, 16 of 17, is voldaan.
    
    
    
      Toepasselijke bepalingen uit de Awb
    
    
    
      
        Artikel 3:4, eerste en tweede lid, van de Awb
      
    
    1. Het bestuursorgaan weegt de rechtstreeks bij het besluit betrokken belangen af, voor
    zover niet uit een wettelijk voorschrift of uit de aard van de uit te oefenen bevoegdheid een beperking voortvloeit.
    
    2. De voor een of meer belanghebbenden nadelige gevolgen van een besluit mogen niet
    onevenredig zijn in verhouding tot de met het besluit te dienen doelen.
    
    
      
        Artikel 4:46, eerste en tweede lid, van de Awb
      
    
    1. Indien een beschikking tot subsidieverlening is gegeven, stelt het bestuursorgaan de subsidie overeenkomstig de subsidieverlening vast;
    2. De subsidie kan lager worden vastgesteld indien:
    a. de activiteiten waarvoor subsidie is verleend niet of niet geheel hebben plaatsgevonden;
    b. de subsidie-ontvanger niet heeft voldaan aan de aan de subsidie verbonden verplichtingen;
    c. de subsidie-ontvanger onjuiste of onvolledige gegevens heeft verstrekt en de verstrekking van juiste of volledige gegevens tot een andere beschikking op de aanvraag tot subsidieverlening zou hebben geleid, of
    d. de subsidieverlening anderszins onjuist was en de subsidie-ontvanger dit wist of behoorde te weten.
    
    
      
        Artikel 4:95, eerste en vierde lid, van de Awb
      
    
    1. Het bestuursorgaan kan vooruitlopend op de vaststelling van een verplichting tot betaling van een geldsom een voorschot verlenen indien redelijkerwijs kan worden aangenomen dat een verplichting tot betaling zal worden vastgesteld, tenzij bij wettelijk voorschrift anders is bepaald.
    
    4. Betaalde voorschotten worden verrekend met de te betalen geldsom. Onverschuldigd
    betaalde voorschotten kunnen worden teruggevorderd.
    
    
  
  
     Uitspraken van de Centrale Raad van Beroep van 1 juli 2019, ECLI:NL:CRVB:2019:2016 en de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State van 12 februari 2020, ECLI:NL:RVS:2020:452.
  
  
     Stcrt. 2020, 20561.
  
  
     Stcrt. 2020, 19574, p. 22.
  
  
     ECLI:NL:CRVB:2023:95.
  
  
     ECLI:NL:CRVB:2022:2207.
  
  
     ECLI:NL:RVS:2022:285.
  
  
     ECLI:NL:CRVB:2022:1282.
  
  
     Zie de uitspraak van de Raad van 18 januari 2023, ECLI:NL:CRVB:2023:95.
  
  
     Zie de toelichting bij de NOW-1, Stcrt. 2020, 19874, p. 10; de toelichting bij de wijzigingen van de NOW-1 van 3 april 2020, Stcrt. 2020, 20561, p. 3 en 4 en de toelichting bij de NOW-2, Stcrt. 2020, 34308, p. 15.
  
  
     Zie de brief van de minister aan de Tweede Kamer van 3 december 2020, Kamerstukken II, 2020-2021, 35420, nr. 199, p. 4 en 5).