Behandeling van:  - het wetsvoorstel Wijziging van de regeling van het DNA-onderzoek in strafzaken (kamerstuk 26271)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2000-2001, pag. 3368-3400

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

06-02-2001

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2000-2001

nr. 43, pagina 3368-3400

30-01-2001

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 26271Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Vragen van het lid De Wit aan de staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid over het ontbreken van toezicht op de besteding van publieke gelden door private reïntegratiebedrijven (mondelinge vragenuur)Pagina 3351-3354
Voortzetting van de behandeling van: - het wetsvoorstel Intrekking van de Wet tegemoetkoming studiekosten en vervanging door de Wet tegemoetkoming onderwijsbijdrage en schoolkosten (Wet tegemoetkoming onderwijsbijdrage en schoolkosten) (kamerstuk 27414)Pagina 3361-3365
Behandeling van: - het wetsvoorstel Wijziging van de regeling van het DNA-onderzoek in strafzaken (kamerstuk 26271)Pagina 3368-3400
Stemmingen over drie moties, ingediend bij het debat over het wapenexportbeleid, te weten: - de motie-Apostolou c.s. over retourzendingen aan India en Pakistan (22054, nr. 55); - de motie-M.B. Vos/Van Bommel over de vergunningenstop aan India en Pakistan (22054, nr. 56); - de motie-M.B. Vos over het wapenexportembargo ten aanzien van China (22054, nr. 57)Pagina 3359-3360
Presentie en opening (dinsdag 30 januari 2001)Pagina 3347-3347
Vragen van het lid Van der Steenhoven aan de minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer over de bouw van een woonwijk binnen de 800-metergrens van een vuurwerkopslagplaats in Enschede (mondelinge vragenuur)Pagina 3356-3357
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 30 januari 2001)Pagina 3400-3402
Regeling van werkzaamheden (dinsdag 30 januari 2001)Pagina 3357-3359
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 24 januari 2001 over de derde voortgangsrapportage contourennotaPagina 3365-3368
Stemmingen in verband met: - het wetsvoorstel Aanpassing van wetgeving in verband met de openstelling van het huwelijk en de invoering van adoptie door personen van hetzelfde geslacht (27256)Pagina 3359-3359
Vragen van het lid Van der Hoeven aan de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen over het aantal lesdagen op scholen in Flevoland (mondelinge vragenuur)Pagina 3354-3356
Stemmingen over twee moties, ingediend bij het debat over het huurprijzenbeleid, te weten: - de motie-Van Gent over een maximale huurstijging van 2,5% (27441, nr. 2); - de motie-Van Gent/Van 't Riet over de motiveringsplicht van verhuurders (27441, nr. 3)Pagina 3360-3361
Vragen van het lid Bakker aan de staatssecretaris van OCW over de ontwikkeling bij de publieke omroep (mondelinge vragenuur)Pagina 3347-3351
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de regelingen betreffende de waarborgen rond de vervolging (26436)Pagina 3359-3359

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 187 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het wetsvoorstel Wijziging
van de regeling van het DNA-onderzoek in strafzaken (26271).De algemene beraadslaging wordt geopend.De heer Dittrich (D66):Mevrouw de voorzitter! Het DNA-wetsvoorstel maakt het mogelijk van mensen
die verdacht worden van een misdrijf, waar vier jaar of meer op staat, celmateriaal
af te nemen. Daaruit kan een DNA-profiel worden opgemaakt. Dat profiel wordt
in de DNA-databank ingevoerd en kan worden vergeleken met profielen die opgesteld
zijn uit sporenmateriaal, aangetroffen bijvoorbeeld op de plaats van het delict.
De DNA-methode is een eigentijdse methode om het veel te lage ophelderingspercentage
te vergroten en kan een belangrijk instrument worden in de aanpak van criminaliteit.De fractie van D66 is enthousiast over het gebruik van DNA in het strafrecht,
ook al is het geen wondermiddel. Tot voor kort speelden getuigen een belangrijke
rol in het bewijsrecht. Veel verdachten zijn veroordeeld op basis van belastende
verklaringen van getuigen. Uit de juridische literatuur weten wij dat getuigenverklaringen
niet altijd betrouwbaar zijn, ook al kan de getuige naar eer en geweten verklaard
hebben. Met een royaler gebruik van DNA komt naast het getuigenbewijs een
objectievere methode beschikbaar. Wordt op de plaats van een misdrijf een
spoor aangetroffen, bijvoorbeeld een haar, een sigarettenpeuk of een colablikje
met wat speeksel erop, een druppeltje bloed of een spermadruppel, dan kan
de eigenaar van dat celmateriaal worden geïdentificeerd.DNA kan tegen een verdachte werken. Komt zijn DNA-profiel overeen met
het profiel opgesteld uit sporenmateriaal dat op het slachtoffer of de plaats
van het misdrijf is aangetroffen, dan moet de verdachte wel een aannemelijk
verhaal hebben hoe het daar terecht is gekomen. In de praktijk zien wij dat
nogal wat verdachten dan het misdrijf bekennen, omdat het door hen gegeven
alibi niet blijkt te kloppen. Soms zijn zeer ernstige zaken die muurvast zaten
door DNA-vergelijking tot een oplossing gebracht.DNA kan echter ook voor een verdachte pleiten. De afgelopen jaren zijn
er enkele spraakmakende zaken geweest, waarbij de verdachte van alle rechtsvervolging
werd ontslagen, omdat bleek dat de DNA-profielen juist niet met elkaar klopten.
En dat terwijl er allerlei feiten en omstandigheden aanwezig waren die een
redelijk vermoeden van schuld aan het misdrijf rechtvaardigden. DNA kan dus
ook voorkomen dat mensen ten onrechte worden veroordeeld.Mijn fractie ziet een royaal gebruik van DNA in het strafrecht als een
belangrijk hulpmiddel om het doel van het strafproces, de waarheidsvinding,
dichterbij te brengen. Daarbij is het voor mijn fractie van belang, een goed
evenwicht te vinden in de belangen en de rechtspositie van de verdachte en
de veroordeelde aan de ene kant en de algemene belangen van de samenleving,
zoals veiligheid en bescherming, aan de andere kant.In 1993 vond de plenaire afronding plaats van het toenmalige DNA-wetsvoorstel.
De toenmalige fractie van D66 steunde het wetsvoorstel toen met als redengeving
dat wij het belangrijk vonden dat nieuwe methoden en technieken in het strafrecht
kunnen worden toegepast, mits de grondbeginselen van het strafrecht en strafvordering
niet worden ondermijnd. Daarbij moet ik zeggen dat de fractie van toen, bijna
acht jaar geleden, gereserveerd stond tegen een royaal gebruik van DNA. In
1993 werd het celmateriaal afgenomen door het aftappen van bloed, de zogenaamde
venapunctie. Wij vonden dat een inbreuk op de lichamelijke integriteit van
de verdachte. Daarom wilden wij dat alles met strenge waarborgen werd omkleed.
De techniek van DNA-onderzoek is in de loop der jaren echter enorm voortgeschreden.
Het wetsvoorstel dat we nu bespreken, regelt afname van wangslijmvlies als
eerste mogelijkheid. De verdachte die daaraan vrijwillig meewerkt, zal het
wattenstaafje dat tegen de binnenkant van de wang wordt gehouden, niet of
nauwelijks nog ervaren als een inbreuk op zijn lichamelijke integriteit.Mevrouw Halsema (GroenLinks):U zegt dat afname van wangslijmvlies nauwelijks meer een inbreuk op de
lichamelijke integriteit is. Wat nu als de verdachte zijn mond niet wil opendoen?
Dan is er toch sprake van het onder dwang opensperren van iemands mond? Verder
blijft het toch gaan om menseigen materiaal dat genetische en biologische
gegevens bevat?De heer Dittrich (D66):Ja, het blijft menseigen materiaal. Daar zal ik straks verder op ingaan.
Ik heb echter net gesproken over de situatie waarin de verdachte vrijwillig
meewerkt aan DNA-onderzoek door middel van afname van wangslijmvlies. Dat
zal hij niet of nauwelijks als een inbreuk op zijn lichamelijke integriteit
ervaren. Als hij zijn kaken op elkaar houdt en de kaken met dwang van elkaar
gehaald zouden moeten worden – wat in de praktijk overigens niet zal
gebeuren, om andere redenen – zou het wel een inbreuk kunnen betekenen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dan maakt u wel een raar onderscheid, want ook het vrijwillig meewerken
aan bloedonderzoek verkleint de aantasting van de lichamelijke integriteit.
Die aantasting is, als iemand instemt met bloedonderzoek, ook maar heel beperkt.
Er is dus in feite maar weinig onderscheid in de mate van aantasting.De heer Dittrich (D66):Daar ben ik het niet mee eens, want bij een venapunctie moet een naald
in een ader worden gebracht. In het voorliggende wetsvoorstel gaat het bij
bloedonderzoek overigens alleen maar om een vingerprikje, wat al een aanmerkelijk
kleinere inbreuk betekent dan de venapunctie waar het in 1993 nog over ging.Terwijl afname van wangslijmvlies een wettelijke grondslag krijgt, is
de techniek alweer verder. Steeds makkelijker wordt het om uit een minuscule
hoeveelheid celmateriaal, bijvoorbeeld speekselresten die achtergelaten zijn
op een koffiekopje of een colablikje, een betrouwbaar DNA-profiel op te stellen.
Daarmee wordt het afstaan van celmateriaal helemaal losgekoppeld van een ingreep
in of aan het lichaam van de verdachte, en is er geen sprake meer van inbreuk
op de lichamelijke integriteit. De discussie gaat dan over de privacybelangen
van de verdachte. Die belangen moeten worden afgewogen tegen het belang van
de samenleving dat gediend is met een forse verhoging van de opheldering van
gepleegde misdrijven. Mijn fractie vindt dat laatste belang in het algemeen
zwaarder wegen.Als ik het standpunt van de fractie van D66 van acht jaar geleden vergelijk
met onze inzet van nu, dan constateer ik dat de toenmalige terughoudendheid
voor DNA-toepassing is verdwenen en dat wij een ontwikkeling in onze appreciatie
voor DNA hebben doorgemaakt. Gelet op de zeer geringe inbreuk op de lichamelijke
integriteit willen wij nu ruim baan geven aan deze techniek om de veiligheid
in de samenleving te bevorderen. In de samenleving wordt DNA ook niet meer
als een bedreiging ervaren, maar veeleer als een hulpmiddel gezien.Eerlijk gezegd was mijn fractie nogal teleurgesteld in het door minister
Korthals ingediende wetsvoorstel. Hij wilde DNA-onderzoek pas mogelijk maken
bij verdenking van misdrijven waar acht jaar of meer op staat. Mijn fractie
heeft daar in het verslag bezwaren tegen geuit, evenals de meeste andere fracties.
Wij stelden ons op het standpunt dat afstaan van DNA qua beleid en regelgeving
zoveel mogelijk gelijk zou moeten worden gesteld met het geven van vingerafdrukken.
Met de collega's Nicolaï en Kalsbeek heb ik tijdens de behandeling van
de Justitie-begroting in 1999 daarover een motie ingediend die de regering
daartoe opriep. De minister heeft vervolgens zijn politieke knopen geteld
en het wetsvoorstel bij nota van wijziging ingrijpend aangepast. De grens
van acht jaar is teruggebracht naar die van vier jaar, zodat de misdrijven
waar voorlopige hechtenis op staat, eronder vallen. Wat ons betreft, is het
wetsvoorstel daardoor aanmerkelijk verbeterd. Toch hebben wij op onderdelen
nog vragen en kritiek.Ik begin bij de "ernstige bezwaren" tegen de verdachte. Artikel 151b van
het Wetboek van Strafvordering schrijft voor, dat alleen tegen een verdachte
tegen wie "ernstige bezwaren" bestaan, een DNA-onderzoek kan worden bevolen.
Het begrip "ernstige bezwaren" wordt omschreven als: het moet op basis van
feiten en omstandigheden waarschijnlijk zijn dat de verdachte het misdrijf
heeft begaan. Volgens ons is er ook een andere mogelijkheid, namelijk dat
dit vereiste wordt geschrapt. Dan blijft over dat tegen elke verdachte in
de zin van artikel 27 van het Wetboek van Strafvordering een DNA-onderzoek
kan worden bevolen.Verdachte is hij tegen wie een redelijk vermoeden van schuld van het begaan
hebben van het misdrijf is gerezen. Wanneer is dat vermoeden redelijk? Volgens
de jurisprudentie, indien het op basis van feiten en omstandigheden aannemelijk
is, dat de verdachte het feit heeft begaan. In concreto zit het verschil tussen
beide opvattingen dus in de woorden: waarschijnlijk en aannemelijk. Volgens
mij is in de rechtspraktijk en jurisprudentie niet helder aan te geven, waar
het verschil tussen aannemelijk en waarschijnlijk precies zit, omdat wij te
maken hebben met inschattingen ten aanzien van een feitencomplex door justitiële
en politiële ambtenaren. Is het dan niet beter om de term "ernstige bezwaren"
te laten vervallen? Ik heb dat al in het verslag naar voren gebracht en later
nog eens. De minister heeft geantwoord dat ook in andere onderdelen van het
wetboek het begrip "ernstige bezwaren" voorkomt. Dat vond ik geen inhoudelijk
overtuigend antwoord, want ik zou mij kunnen voorstellen dat je het op die
plaatsen ook tegen het licht houdt en bekijkt of het daar ook moet worden
geschrapt. Ik vraag dan ook om een inhoudelijke reactie van de minister in
dezen.Mevrouw Swildens-Rozendaal (PvdA):Voorzitter! Ik wil de heer Dittrich vragen hoe hij in dit verband het
advies beoordeelt van het korpsbeheerdersberaad en van het beraad van hoofdcommissarissen
uit januari 1999, waarin zij uitdrukkelijk stellen de term "ernstige bezwaren"
te willen handhaven, omdat in het geval dat wordt uitgegaan van een redelijk
vermoeden van schuld of als er sprake is van een verdachte in de zojuist door
de heer Dittrich geschetste zin, oneigenlijke problemen ontstaan in de vorm
van het vervuilen van het databestand. Immers, dan moeten diegenen die ten
onrechte als verdachte zijn aangemerkt, weer uit dat bestand worden verwijderd.
Die twee adviesorganen komen natuurlijk niet voor niets met een dergelijk
advies. Als er geen verschil was, zou dat advies in de lucht
komen te hangen. Ik beschouw deze twee adviesorganen als te serieus, om dat
aan te nemen. Graag zou ik zien dat de heer Dittrich hierop inging.De heer Dittrich (D66):Ik moet zeggen, dat ik de adviezen op dat punt juist niet overtuigend
vond, omdat blijkens de jurisprudentie de scheidslijn tussen waarschijnlijk
en aannemelijk op basis van feiten en omstandigheden die zich hebben voorgedaan,
zo smal is en zo afhankelijk is van degene die de strafzaak behandelt, dat
ik mij kan voorstellen dat de formulering "ernstige bezwaren" gelijkgetrokken
wordt met de formulering van de verdachte en de jurisprudentie daaromtrent
op grond van artikel 27.Ik vond die adviezen in dat licht dus niet overtuigend en dat geldt zeker
in het licht van het latere advies van zowel de raad van hoofdcommissarissen
als het korpsbeheerdersberaad. In dit advies dat wij een week of drie geleden
hebben gekregen, komen zij met andere voorstellen. Daarover kom ik straks
nog te spreken.Mevrouw Swildens-Rozendaal (PvdA):Ik denk dat het logisch is om het voorstel dat een paar weken geleden
is gedaan op zijn eigen merites te beoordelen. Dat gaat toch over een heel
ander onderwerp? Dat zij een paar weken geleden een ander voorstel hebben
gedaan – en of wij daar positief of negatief tegenover staan, zal nog
wel blijken – wil op zichzelf toch niet zeggen dat zij het vorige voorstel
niet hadden kunnen doen, omdat het niet valide zou zijn?De heer Dittrich (D66):Ik heb niet gezegd, dat ik het vorige voorstel niet valide vond. Ieder
mag z'n eigen standpunt hebben. Ik heb gezegd, dat ik het vorige voorstel
niet overtuigend vond. Het probleem dat, als het DNA-profiel van een verdachte
in een databank is opgenomen, mogelijk later blijkt dat hij niet terecht als
verdachte werd aangemerkt, doet zich ook bij andere formuleringen voor. In
dat geval moet het profiel uit de databank worden gehaald.Mevrouw Swildens-Rozendaal (PvdA):Gegevens over mensen die ten onrechte verdacht zijn, zullen natuurlijk
uit de databank moeten worden verwijderd. Het gaat dan ook om de vraag: hoe
komt men erin? Als men alleen al bij een redelijk vermoeden van schuld in
die databank terechtkomt, wordt er geen recht gedaan aan het voorstel waarin
waarborgen worden voorgesteld om juist dit te voorkomenDe heer Dittrich (D66):Mijn antwoord hierop, voorzitter, is dat het begrip "ernstige bezwaren"
geen waarborg vormt. Uit de jurisprudentie blijkt dat er niet of nauwelijks
verschil is tussen de omschrijving van de begrippen omdat in beide gevallen
op basis van feiten en omstandigheden moet blijken of het aannemelijk of waarschijnlijk
is dat het misdrijf is gepleegd. De discussie gaat over de vraag wat het verschil
is tussen aannemelijk en waarschijnlijk. Kijkt men naar de arresten van de
Hoge Raad, dan blijkt dat dit verschil bijzonder moeilijk kan worden aangegeven.
Als men meent dat het begrip "ernstige bezwaren" allerlei waarborgen biedt
tegen onrechtmatige opname in de databank, dan waag ik dat werkelijk te betwijfelen.Voorzitter! Vervolgens ga ik in op het begrip "het belang van het onderzoek".
Wordt er niet een te grote beperking aangelegd door de eis dat het DNA-onderzoek
in het belang van het onderzoek moet zijn? Wat betekent nu precies "in het
belang van het onderzoek"? Het gaat dan om een opsporingsonderzoek of een
gerechtelijk vooronderzoek om een bepaald strafbaar feit op te lossen. Door
opname in de DNA-databank kan blijken dat het profiel van de verdachte in
verband kan worden gebracht met nog niet opgeloste strafbare feiten.Wij hebben er goede nota van genomen dat, ook al bekent een verdachte
het misdrijf, er nog altijd goede redenen kunnen zijn om in het belang van
het onderzoek toch een DNA-afname te gelasten. Het komt nogal eens voor dat
een verdachte op de zitting zijn bekentenis intrekt. Opname van het DNA-profiel
in de databank kan dan wijs beleid zijn. Wij begrijpen het voorstel van de
Raad van hoofdcommissarissen en korpsbeheerders aldus dat zij willen dat er
standaard DNA wordt afgenomen. Mijn fractie lijkt dat niet zo'n goed idee.
Het lijkt ons zinvol dat de officier van justitie of de rechter-commissaris
een zeeffunctie vervult en kan bepalen, in welke zaken wel en welke niet het
celmateriaal moet worden afgenomen. DNA-materiaal Dittrichkan overigens veel
gevoeligere informatie over de persoon bevatten dan de vingerafdruk. Daarom
is het logisch dat er voor het afnemen, bewaren en vernietigen van DNA-profielen
en celmateriaal in de wet extra waarborgen zijn opgenomen.De heer De Wit (SP):U vindt dat het hanteren van het begrip "belang van het onderzoek" te
ver gaat, maar toch laat u het aan de officier van justitie of de rechter-commissaris
over om te beslissen of DNA wordt afgenomen of niet. Moeten hiervoor niet
criteria gelden en, zo ja, welke?De heer Dittrich (D66):Daarvoor moeten inderdaad criteria gelden en volgens mij zijn die er al.
Voor het OM geldt immers een bepaalde prioriteitsstelling voor het DNA-onderzoek
zoals ook uit stukken van de minister blijkt. Er is nu nog sprake van een
capaciteitstekort; misschien hebben wij over vijf jaar met een heel andere
situatie te maken. Men dient zich nu te richten op de ernstigste misdrijven:
levensdelicten, zedendelicten enz. Vervolgens wordt gekeken naar de mensen
die in voorlopige hechtenis zitten en zo kan het verder worden opgebouwd.De heer De Wit (SP):Is het criterium "in het belang van het onderzoek" niet dé maatstaf
die rechter en officier het argument in handen geeft om te wegen of in een
bepaald geval wel of niet DNA moet worden afgenomen? Anders vervalt men al
snel in willekeur.De heer Dittrich (D66):"In het belang van het onderzoek" is op zichzelf ook een rekbaar begrip.
Ik kan mij voorstellen dat men hiernaar kritischer kijkt wanneer er sprake
is van capaciteitstekort. Als er allerlei aanvullend bewijsmateriaal is, kan
men onder omstandigheden met betrekking tot een misdrijf van geringere importantie
zeggen: wij doen het DNA-onderzoek niet. Als er géén capaciteitstekort
is, zal men wél tot dat onderzoek overgaan. Het gaat om waarheidsvinding.
In een strafzaak moet zoveel mogelijk materiaal naar voren worden gehaald
op grond waarvan de waarheid boven tafel kan komen en eventueel een verdachte
kan worden veroordeeld. In sommige situaties is daarvoor geen DNA nodig. Dat
zou ik graag aan de officier of de rechter-commissaris overlaten.De heer De Wit (SP):Daarmee komt u heel dicht in de buurt van het wetsvoorstel. Waarheidsvinding
ligt volgens mij namelijk niet ver af van "het belang van het onderzoek".
Het onderzoek is immers ook gericht op het aan het licht brengen van de waarheid.De heer Dittrich (D66):Dat is juist. Daarom stel ik ook niet voor om "in het belang van het onderzoek"
te schrappen.Voorzitter! Welke gegevens uit celmateriaal zijn nodig voor strafrechtelijk
onderzoek en wat brengt de toekomst ons? Volgens artikel 138a van het Wetboek
van Strafrecht moet DNA-onderzoek uitsluitend gericht zijn op het vergelijken
van DNA-profielen. In de nabije toekomst kan uit celmateriaal het geslacht,
het ras, de kleur ogen, de kleur van het haar worden afgelezen. Naar ons oordeel
zijn dit gegevens die de oplossing van een misdrijf dichterbij kunnen brengen
en die te vergelijken zijn met een signalement dat een getuige van een verdachte
geeft. Mijn fractie staat er in beginsel dan ook positief tegenover. Onder
welke voorwaarden kunnen ook dit soort gegevens uit celmateriaal voor strafrechtelijke
doeleinden worden gebruikt? Welke aanpassingen van de wet zijn ervoor nodig?
Is de Minister bereid en in staat om op dat punt op korte termijn een wetsvoorstel
in te dienen? Vanzelfsprekend moet klip en klaar zijn dat uit het celmateriaal
in het kader van het strafrechtelijk onderzoek geen verborgen erfelijke gegevens
mogen worden afgeleid, of andere informatie die niet in direct verband staat
met het strafrechtelijk onderzoek. Ik heb begrepen dat er binnenkort uit DNA-materiaal
ook psychische eigenschappen van een persoon worden afgeleid. We komen dan
al heel snel in het vaarwater van medische geheimen die, ook niet als de verdachte
nog niet bekend is, niet geopenbaard mogen worden. Hoe de precieze grensafbakening
ligt, is voor mijn fractie in dit stadium nog niet aan te geven. Zij geeft
er dan ook de voorkeur aan dat daarover eerst een maatschappelijk debat plaatsvindt,
waarbij wetenschappers, maar ook instellingen als de Registratiekamer worden
gehoord. Dezer dagen start er een tijdelijke commissie uit de Kamer onder
voorzitterschap van collega Terpstra met onderzoek naar alles rond DNA, waaronder
voorspellende geneeskunde en biotechnologie. Ons lijkt het een goed idee die
tijdelijke Kamercommissie ook dit soort aspecten rond DNA in haar onderzoek
te laten betrekken. Wil de Minister aangeven hoe het met de gedachtevorming
op het departement staat over dat soort persoonskenmerken die uit DNA zijn
te halen en of hij zijn in de stukken gedane toezegging gestand doet om niet
over één nacht ijs te gaan, maar eerst een maatschappelijk debat
te laten voeren? Is de minister bereid de werkzaamheden van de commissie Terpstra
te volgen? Zojuist kreeg ik een amendement van mevrouw Halsema op artikel
138a WvS onder ogen, waarin zij nader clausuleert wat uit DNA-celmateriaal
kan worden gehaald. Mijn eerste reactie hierop is, dat ik dat heel interessant
vind. Dit stelt mijn fractie enigszins gerust.Ik kom dan te spreken over uitbreiding van afname van celmateriaal. In
Duitsland kan DNA-onderzoek worden bevolen bij verdachten van elk misdrijf,
als het maar in het belang van de waarheidsvinding is. Daarnaast kan DNA-onderzoek
worden bevolen bij veroordeelden van strafbare feiten van aanzienlijk gewicht,
als het vermoeden bestaat dat de veroordeelde in de toekomst opnieuw een soortgelijk
feit pleegt. Ook in Engeland kan celmateriaal van veroordeelden worden afgenomen.
Recentelijk heeft ook Oostenrijk het mogelijk gemaakt voor bepaalde groepen
veroordeelden. In Nederland wil de minister nog niet zo ver gaan. Hij wil
daar een maatschappelijke discussie over. Wat D66 betreft valt er over uitbreiding
van de kring personen die gehouden kunnen worden celmateriaal af te staan,
zeker te praten. Wij voelen het meest voor een spoedige aanpassing van de
wet, waarbij de voorwaardelijke invrijheidsstelling terugkeert. Een van de
voorwaarden voor een gevangene om eerder naar huis te mogen, is dan het afstaan
van celmateriaal. De minister heeft er in de stukken al het een en ander over
gezegd. Wanneer kunnen wij het wetsvoorstel hierover tegemoet zien? Is de
minister bereid, in dat wetsvoorstel klip en klaar op te nemen dat DNA-onderzoek
een van de voorwaarden kan zijn voor de voorwaardelijke invrijheidsstelling?Het meest eenvoudig zou het zijn om van alle veroordeelden medewerking
aan een DNA-onderzoek te verlangen. Er zitten duizenden mensen gevangen. Kan
hen worden opgedragen, celmateriaal ten behoeve van DNA-onderzoek af te staan?
In de discussie die in de stukken is gevoerd tussen de fracties en
de regering, is mij duidelijk geworden dat daar haken en ogen aan zitten.
De rechter heeft die veroordeelden immers al een straf opgelegd, die zij nu
uitzitten. Afstaan van celmateriaal is een maatregel die zij tevoren niet
hebben kunnen voorzien en die niet meer door een rechter kan worden getoetst.
Is de minister bereid, een campagne op te zetten om gevangenen ervan te overtuigen,
op vrijwillige basis celmateriaal af te staan? Wat ons betreft kan een korting
op de celstraf in het vooruitzicht worden gesteld om medewerking daaraan aantrekkelijker
te maken. Voor de opheldering van onopgeloste misdrijven lijkt het mijn fractie
van groot belang om zoveel mogelijk gedetineerden te bereiken.De heer De Wit (SP):Het lijkt een beetje op het amendement dat u heeft ingediend over het
gratiebesluit. Daar komt u echter nog wel op terug. Vindt u het wel verantwoord
om deze handel – als ik het zo mag zeggen – te plegen, waarbij
een veroordeelde vermindering van zijn straf kan krijgen als hij zijn DNA-profiel
achterlaat? Natuurlijk doet iedereen die in de gevangenis zit, daaraan mee.
Als je in de gevangenis zit, wil je eruit. Ik vind dat de wetgever hierin
heel zorgvuldig moet zijn. Als je weet dat iedereen het doet, moet je heel
zorgvuldig vaststellen over wie je het hebt, dus over welke veroordeelden
je het hebt. Moeten wij het aan iedereen mogelijk maken, om die databank gevuld
te krijgen of moeten wij zeggen dat het in een aantal gevallen verantwoord
is en dat wij het daartoe moeten beperken?De heer Dittrich (D66):Daar moet uiteraard over gesproken worden. Eerst moet het gaan over de
basisvraag of je een campagne wilt opzetten om mensen die al gedetineerd zijn
en dus hun straf uitzitten, op vrijwillige basis te laten meewerken. Ik ben
het er helemaal mee eens dat sommigen er misschien niet voor in aanmerking
komen. Ik heb het ook niet over maanden korting op een gevangenisstraf. Wat
mij betreft kan het gaan over enkele dagen of iets dergelijks. Wij weten allemaal
dat gevangenen soms eerder naar huis gestuurd worden. Soms gaat het dan om
enkele dagen. Wij hebben daarover allerlei discussies gehad met de minister.
Het voordeel van het beschikbaar stellen is wel dat de DNA-databank gevuld
kan worden met DNA-profielen.De heer De Wit (SP):Het probleem blijft toch dat je een soort handel bedrijft. Mensen die
zijn veroordeeld tot een bepaalde straf, zijn tot alles bereid om uit de gevangenis
te komen. U houdt ze een worst voor bij medewerking aan een DNA-onderzoek.
Er zitten toch ethische aspecten aan vast. Je maakt op dat moment inbreuk
op de lichamelijke integriteit van die persoon. Al die argumenten zijn dan
geldig. U wilt het mogelijk maken bij iemand die eigenlijk niet "nee" kan
zeggen.De heer Dittrich (D66):U zegt dat er inbreuk wordt gemaakt op de lichamelijke integriteit van
een persoon. Het standpunt van mijn fractie is dat dit niet het geval is.
Zeker als het vrijwillig gebeurt, is het afstaan van celmateriaal geen inbreuk
op de lichamelijke integriteit. Ik vind dan ook niet dat dit een punt is.De heer De Wit (SP):Hierover verschil ik met u van mening. Blijft het argument dat u deze
gedachte wilt gebruiken om de DNA-databank te vullen, in een situatie waarin
mensen in feite geen "nee" kunnen zeggen.De heer Dittrich (D66):U zegt: in de situatie waarin mensen geen "nee" kunnen zeggen. Zij zullen
echter zelf vrijwillig het verzoek moeten doen om mee te werken aan opneming
van het DNA-profiel in de databank. Als zij dat niet willen, moeten zij dat
niet doen.De heer Van de Camp (CDA):Ik ben het niet vaak eens met collega De Wit, maar bij mij komt toch de
indruk van een soort koppelverkoop naar boven: als u een fotootje en een vingerafdruk
laat maken, loopt de korting op. Loopt uw voorstel vooruit op het wetsvoorstel
van de minister of wilt u dit als reguliere regeling invoeren? Ik heb namelijk
begrepen dat we een afzonderlijk wetsontwerp krijgen voor DNA-afname bij veroordeelden,
zij het weliswaar, zo neem ik aan, bij bepaalde categorieën.De heer Dittrich (D66):Dat is een goede vraag. Het hangt er dan namelijk ook weer van af wat
de overgangsregeling is bij dat toekomstige wetsvoorstel. Mijn antwoord op
uw vraag is dat dit inderdaad daarop vooruitloopt. Naarmate die databank beter
en meer gevuld is, zul je hier natuurlijk steeds minder gebruik van hoeven
te maken. Dit is gewoon een vraag aan gedetineerden om op vrijwillige basis
daaraan mee te werken.De heer Van de Camp (CDA):Maar dit allemaal in het licht van een definitieve regeling zoals de minister
die heeft aangekondigd?De heer Dittrich (D66):Ja, want stel nu dat het wetsvoorstel van de regering bijvoorbeeld eind
dit jaar bij de Tweede Kamer komt, dan zijn we misschien twee, drie jaar verder
voordat het in werking treedt. Al die tijd mis je dan als het ware de mensen
die gevangen zitten en die dus niet hun DNA hoeven af te staan. Nu kun je
via een vrijwillig verzoek, als je daartoe een campagne voert – over
de ins and outs kunnen we natuurlijk nog praten –, al heel wat materiaal
binnenhalen dat je anders misloopt.De voorzitter:Mevrouw Halsema heeft mij verzocht u allen te zeggen dat zij een verplichting
had die zij niet kon afzeggen, waardoor zij nu de zaal verlaten heeft. Zij
zal echter zo spoedig mogelijk weer terugkomen.Het woord is aan de heer Van der Staaij voor een interruptie.De heer Van der Staaij (SGP):Voorzitter! Iemand die nu de zaal binnen zou komen, zou misschien denken
dat het wetsvoorstel gaat over deals met criminelen, maar dat is niet het
geval. Mijn vraag aan de heer Dittrich is evenwel of hij dit wil voorstellen
zonder een wettelijke basis dan wel of hij de gedachte heeft om dit in een
amendement vast te leggen.De heer Dittrich (D66):Nee, zonder wettelijke basis, waarbij een campagne wordt gevoerd waarin
aan gedetineerden gevraagd wordt om op vrijwillige basis mee te doen.De heer Van der Staaij (SGP):Mijn vraag is dan of het verantwoord is, vanuit het oogpunt ook van de
rechtmatigheid, om een korting te geven, zonder wettelijke basis, op een straf die door de rechter is opgelegd.De heer Dittrich (D66):Ja, want zoals we allemaal weten, gebeurt het wel vaker, al verdient het
absoluut niet de schoonheidsprijs, dat aan het einde van de gevangenisstraf
mensen soms één, twee of drie dagen eerder naar huis gaan. Ik
zou me kunnen voorstellen dat je dit in een campagne zo presenteert. Immers,
het gaat er hierbij om de veiligheid van de samenleving te vergroten door
zoveel mogelijk DNA-profielen van mensen die al gedetineerd zijn, op te slaan.
Ik denk dat je dat op vrijwillige basis wel degelijk van mensen kunt verlangen.Mevrouw Swildens-Rozendaal (PvdA):Voorzitter! De heer Dittrich zegt dat dit geen wettelijke basis zou behoeven,
maar ik vraag me dat zeer sterk af. Ik vraag dit ook aan hem, waarbij ik verwijs
naar de artikelen 151a en b en 195c en d. Daar ligt de basis voor hetzij op
verzoek van de verdachte laten verrichten van DNA-onderzoek, op instigatie
van de officier van justitie of de rechter-commissaris, hetzij op eigen initiatief
van één van deze twee autoriteiten. Dat zet vervolgens in werking
het kunnen zoeken in het databestand. Maar op basis van de huidige wet en
het wetsvoorstel is het niet zo dat op verzoek van een veroordeelde DNA-materiaal
kan worden afgenomen, dat vervolgens kan worden opgeslagen in de databank.
Er is dus sowieso wetswijziging nodig. Als de heer Dittrich het nu niet repareert,
dan komt het op grond van dit wetsvoorstel er niet in en zonder een wetsvoorstel
kun je het mijns inziens niet realiseren.De heer Dittrich (D66):Ik ben het niet eens met mevrouw Swildens, want artikel 151a en b kun
je, wat betreft de methode waarop je dat doet, van overeenkomstige toepassing
verklaren. Het gaat erom dat je op vrijwillige basis een gevangene...Mevrouw Swildens-Rozendaal (PvdA):Het is van overeenkomstige toepassing, omdat u dit hier nu uitspreekt?
Nee, dat zul je in de wet moeten opnemen.De heer Dittrich (D66):Nee, dat hoeft niet, want het is een vrijwillig iets waar je een verzoek
voor doet, en dan moet je natuurlijk de methoden hanteren zoals die in het
wetboek staan.Mevrouw Swildens-Rozendaal (PvdA):Daar heb je de officier van justitie of de rechter-commissaris voor nodig.
Wie garandeert u dat die daaraan meewerken? Bovendien is er geen wettelijke
basis voor, want er is uitdrukkelijk in de wet bepaald dat het gaat om een
verdachte. Ik zie niet hoe u dat zonder wetswijziging kunt realiseren.De heer Dittrich (D66):Ik denk dat het wel degelijk kan. Ik stel het hier aan de orde en vraag
aan de minister als baas van het OM, zij het op afstand, daarop positief te
reageren. Vandaar dat ik dit voorstel hier doe.Mevrouw Swildens-Rozendaal (PvdA):Voorzitter!...De voorzitter:Nee, mevrouw Swildens, dat was de laatste keer, drie keer is echt genoeg!
U heeft zelf op een gegeven moment besloten tot een interruptie waarvoor ik
u niet het woord had gegeven. Ik vind dat u uw portie wel gehad heeft.Mevrouw Swildens-Rozendaal (PvdA):Dat was niet de bedoeling, voorzitter!De heer Dittrich (D66):U kunt er in uw eigen termijn verder op ingaan, mevrouw Swildens.De voorzitter:Dat lijkt mij ook. Nogmaals, wij hebben hier een limiet aan alles en drie
keer is echt voldoende.Mevrouw Swildens-Rozendaal (PvdA):Mag er inderdaad maar drie keer geïnterrumpeerd worden?De voorzitter:Ja, tot nu toe wel en er zijn gedachten om het tot twee terug te brengen.
Ik kan iedereen aanraden zich goed te beraden voordat men zomaar in een interruptie
springt!De heer Dittrich (D66):Mijn fractie acht het gewenst dat de rechter ingevolge artikel 14.c van
het Wetboek van Strafrecht als bijzondere voorwaarde bij het opleggen van
de voorwaardelijke straf kan verlangen dat de veroordeelde aan een DNA-onderzoek
meewerkt. Om dit mogelijk te maken heb ik op dit punt een amendement ingediend.
Hetzelfde regel ik in een amendement op artikel 77 van het Wetboek van Strafrecht.
Vaak zullen deze situaties zich waarschijnlijk niet voordoen, omdat in de
meeste gevallen de officier van justitie of de rechter-commissaris al een
bevel tot medewerking ten tijde van het gerechtelijk vooronderzoek zal hebben
afgegeven. Toch zijn er situaties denkbaar, waarbij dat niet is gebeurd, bijvoorbeeld
wanneer de verdachte heeft bekend en er ander aanvullend bewijs voorhanden
was. Afstaan van DNA-materiaal kan de veroordeelde helpen bij het met een
schone lei opnieuw beginnen in de samenleving. Hij weet dat zijn profiel in
de databank is opgenomen en de pakkans bij recidive toeneemt.Hiernaast komt het ons juist voor dat de rechter ingevolge artikel 80
van het Wetboek van Strafvordering het meewerken aan een DNA-onderzoek als
voorwaarde bij de schorsing van de voorlopige hechtenis op kan nemen. Wil
de minister in zijn antwoord expliciet aangeven dat de rechter een dergelijke
voorwaarde op basis van de huidige tekst van artikel 80, lid 1, kan uitspreken?Geregeld komt het voor dat veroordeelden om gratie vragen. Er is een verandering
in hun persoonlijke omstandigheden opgetreden en zij menen dat de hen opgelegde
gevangenisstraf hen te zwaar treft. Aan gratiëring kunnen voorwaarden
worden verbonden. De Gratiewet noemt er al twee : het betalen van een geldsom
en het verrichten van arbeid in plaats van die gevangenisstraf. Bij amendement
heb ik daaraan een derde voorwaarde toegevoegd: het meewerken aan een DNA-onderzoek.Mevrouw de voorzitter! Wij zijn het eens met de hoofdregel dat eerst geprobeerd
moet worden de verdachte vrijwillig zijn celmateriaal af te laten staan door
afname van wangslijmvlies. Gaat de verdachte niet akkoord op basis van vrijwilligheid,
dan volgt er een bevel tot afname wangslijmvlies. In uitzonderingsgevallen
kan met behulp van de sterke arm bloed worden afgenomen of een haar worden
uitgetrokken, of de officier kan bepalen dat het DNA-onderzoek aan ander celmateriaal
plaatsvindt. Dit zijn bijvoorbeeld speekselresten op de tandenborstel, sigarettenpeuk,
koffiekopje of colablikje. De Hoge Raad heeft het al goed gevonden
bij een arrest van 1999.Nu het relatief zo eenvoudig is om zonder dat een bekende verdachte het
weet, zijn celmateriaal te achterhalen en te onderzoeken, vraag ik de minister
hoe hij denkt te voorkomen dat niet zonder serieuze afweging in strijd met
het wettelijk systeem naar die methode zal worden gegrepen. Niets is zo eenvoudig
dan iemand die nog geen verdachte is in de zin van de wet, een kopje koffie
aan te bieden en na zijn vertrek vervolgens het onderzoek te starten. Ongetwijfeld
zal de minister antwoorden, dat onderzoek alleen kan plaatsvinden in geaccrediteerde
DNA-laboratoria, maar in het buitenland zijn privé-klinieken waar men
DNA-onderzoeken doet. Wie weet lukt het wel om een clandestien laboratorium
in Nederland op te richten dat DNA-onderzoek doet! Is dit een reële bedreiging
van het voorgestelde wettelijke systeem? En welke sanctie staat er op het
stiekem doen van onderzoek naar celmateriaal dat op een theeglas of koffiekopje
is achtergebleven, terwijl de verdachte bekend was, maar tegen wie bijvoorbeeld
nog geen ernstige bezwaren waren? Maakt een dergelijk heimelijk onderzoek
al het nadien verkregen bewijs, ook al komt dat voort uit andere bewijsmiddelen,
onrechtmatig? Leidt het tot niet-ontvankelijkheid van het OM?Bij zwaarwegende redenen mag celmateriaal dat niet rechtstreeks van een
verdachte is afgenomen, maar door hem is achtergelaten, gebruikt worden volgens
artikel 151.c. Hoe wordt gewaarborgd dat dit materiaal daadwerkelijk van de
verdachte afkomstig is? Hoe kan men dit controleren nu de verdachte niet zelf
aan een direct afstaan van zijn celmateriaal heeft meegewerkt?Mevrouw Swildens-Rozendaal (PvdA):De heer Dittrich zei ongeveer een halve minuut geleden dat hij zich er
zorgen over maakt dat celmateriaal wordt afgenomen van andere voorwerpen.
Hij vroeg of het altijd zeker is dat er sprake is van "ernstige bezwaren".
Ik ben blij dat hij dat zo zegt, want ik maak mij daar ook zorgen over. Naar
aanleiding van zijn eerdere opmerkingen dat het niet zo veel uitmaakt of er
al dan niet ernstige bezwaren tegen een verdachte bestaan, vraag ik hoe hij
dat in dit licht ziet.De heer Dittrich (D66):Dat is heel duidelijk. Het voorstel van de regering is om de woorden "ernstige
bezwaren" in de wettekst te laten staan. Ik heb daarover geen amendement ingediend,
maar ik heb daar wel serieuze vragen over. Als het wetsvoorstel van de regering
wordt aanvaard, kan het zijn dat er celmateriaal onderzocht wordt zonder dat
er van "ernstige bezwaren" sprake is. Ik ben in dat geval heel benieuwd hoe
de rechtspraak daarop zal reageren en vandaar mijn vraag aan de minister.Mevrouw Swildens-Rozendaal (PvdA):Ik kan de redenering wel volgen, want dat is ook de mijne. Ik vraag de
heer Dittrich alleen waarom hij zo hecht aan het blijven bestaan van die "ernstige
bezwaren", terwijl hij eerder eigenlijk de toegevoegde waarde ervan niet zag.De heer Dittrich (D66):Ik zeg niet dat ik daar zo aan hecht. Ik signaleer alleen dat als het
wetsvoorstel van de minister wordt aanvaard, die "ernstige bezwaren" erin
staan. Er kunnen dan discussies ontstaan als er celmateriaal wordt afgenomen
op het moment dat die "ernstige bezwaren" er kennelijk nog niet zijn. Later
moet dat dan door de rechter beoordeeld worden, waarbij de vraag is wat het
voor de strafzaak tot gevolg heeft. Dat is wat ik zojuist gevraagd heb.Mevrouw de voorzitter! Bij de behandeling van de justitiebegroting in
november 2000 is de motie van D66, de VVD en het CDA aangenomen, waarin de
regering wordt gevraagd om, als aan bepaalde voorwaarden is voldaan, grootschalige
DNA-onderzoeken mogelijk te maken en in het beleid van het openbaar ministerie
te verwerken. De minister heeft ons op 25 januari een brief gestuurd over
dit onderwerp. Tot mijn verbazing wordt in die brief niet eens over de uitspraak
van de Kamer geschreven. Het lijkt wel alsof die Kameruitspraak helemaal niet
bekend is bij de ambtenaren die de brief hebben opgesteld. Ik verneem graag
van de minister in hoeverre de Kameruitspraak nu al is uitgevoerd.Wanneer een slachtoffer wordt aangetroffen, zijn vaak eerst de medewerkers
van de basispolitiezorg ter plaatse. Het gevaar bestaat dat sporen worden
zoekgemaakt en ongewild dwaalsporen worden achtergelaten, het zogenaamde gevaar
van contaminatie. In het wetsvoorstel wordt daar weinig aandacht aan besteed.
Op vragen die wij aan de minister hebben gesteld, antwoordt de minister dat
eerst in de sfeer van opleidingen aandacht aan dit probleem zal worden besteed.
Wat heeft het overleg met het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
concreet opgeleverd? Ik maak de regering erop attent dat in het Verenigd Koninkrijk
de regering van Tony Blair heeft besloten, een aparte DNA-databank op te richten
waarin de DNA-profielen van technischepolitierechercheurs worden opgenomen,
omdat zodoende gemakkelijk kan worden nagegaan of het op de plaats van het
misdrijf aangetroffen celmateriaal een daderspoor is of bijvoorbeeld van de
politie afkomstig is. In Engeland vindt men dat dit een doelgericht onderzoek
naar de dader aanmerkelijk vergemakkelijkt. Hoe staat de regering daartegenover
wat de Nederlandse situatie betreft?Bij de directeur van het NFI komt veel verantwoordelijkheid te liggen.
Hij mag zelf DNA-profielen vergelijken en hij heeft de bevoegdheid gekregen,
DNA-profielen en celmateriaal te vernietigen als een verdachte wordt vrijgesproken.
De minister heeft in de stukken geantwoord dat in de richtlijn van het openbaar
ministerie zal worden opgenomen dat het OM gehouden is de directeur te informeren
over te schrappen gegevens. Is die richtlijn wel voldoende? Kan het niet beter
ofwel in de wettekst, ofwel in het conceptbesluit DNA-onderzoek in strafzaken
worden verwerkt? Ik heb begrepen dat er inmiddels op dit punt een amendement
is ingediend door mevrouw Halsema. In het conceptbesluit DNA in strafzaken
is een gedetailleerde regeling opgenomen. Allerlei instanties hebben gereageerd,
waaronder de NVVR. Die waarschuwt ervoor, dat de kans op procedurele fouten
niet denkbeeldig is en dat daarmee een uitspraak in de zin van onrechtmatig
verkregen bewijs op de loer ligt. Graag een nadere uiteenzetting. Is het conceptbesluit
verder te vereenvoudigen? Welke voorschriften uit het conceptbesluit zouden
tot onrechtmatig verkregen bewijs kunnen leiden, wanneer zij overtreden worden?
Welke overtredingen zullen andere gevolgen hebben? Voorzitter! Ik kom toe aan verjaring en opslagtermijnen. D66 is het er
niet mee eens dat celmateriaal en DNA-profielen van onbekende verdachten na
18 jaar worden vernietigd, evenals celmateriaal en DNA-profielen van overleden
slachtoffers. De gedachte hierachter is, dat elk misdrijf na 18 jaar verjaard
is. D66 vindt deze verjaringstermijn niet meer van deze tijd. Wij willen dat
deze termijn wordt geschrapt, zoals die ook in sommige andere landen geschrapt
is. Het gaat het bestek van dit wetsvoorstel te buiten, maar in ander verband
zullen wij hiertoe initiatieven nemen. Hoe staat het met het onderzoek dat
de minister naar aanleiding van Kamervragen van D66 over de opheffing van
de verjaringstermijn zou gaan verrichten? Stel dat in de nabije toekomst de
verjaringstermijn van 18 jaar wordt geschrapt, kan de regeling in het besluit
DNA-onderzoek in strafzaken dan op eenvoudige manier worden aangepast en zo
ja, hoe zou dat dan worden vormgegeven?Mevrouw de voorzitter! In de nota naar aanleiding van het verslag presenteert
de minister een rekensom met betrekking tot de te verwachten extra kosten
aan uitbreiding personeel, materieel en huisvesting. Die rekensom is gebaseerd
op het project "DNA bij inbraken". Op de berekeningen in dat rapport is in
het verleden kritiek geleverd. Dat royaler gebruik van DNA-onderzoek tot meer
zaken zal leiden en tot hogere kosten in de hele justitiële keten, ligt
voor de hand. De rekensom in de nota lijkt echter meer op een verzameling
van schattingen, waarbij de aannames onduidelijk zijn. We zijn nu ruim een
jaar verder. Kan de minister helder aangeven, welke investeringen hij gaat
plegen om ook daadwerkelijk een royaler gebruik van DNA-onderzoeken mogelijk
te maken, zonder dat er onaanvaardbare wachttijden gaan ontstaan in de afhandeling
van verzoeken daartoe? Wil de minister reageren op de kritiek van professor
Tak dat de minister veel meer DNA-onderzoeken kan laten verrichten dan aangegeven
in de stukken, maar dat hij het geld er niet voor uit wil trekken?D66 vindt het belangrijk dat in de Europese Unie alle landen van dezelfde
onderzoeksmethoden uitgaan en liefst ook dezelfde regelingen opstellen. DNA
in het strafrecht is een relatief nieuw onderwerp. In de meeste landen bestaat
nog geen wettelijke regeling. Het moet dus mogelijk zijn bij het opstellen
van wet- en regelgeving één en ander te harmoniseren. Wat is
de inzet van de minister in internationale fora? Nu veel misdadigers niet
bij de grens stoppen, lijkt het logisch dat er een soort Europese DNA-databank
komt. Graag een reactie.Mevrouw de voorzitter! De conclusie van de fractie van D66 is dat DNA
geen wondermiddel is, maar dat het goede perspectieven biedt om de veiligheid
in de samenleving te vergroten. D66 zal daarom het wetsvoorstel steunen. Wij
hebben een aantal amendementen ingediend om het toepassingsbereik van het
wetsvoorstel te vergroten.De heer Van de Camp (CDA):Voorzitter! Het vandaag te bespreken wetsvoorstel is de laatste twee jaar
onderwerp geweest van een uitgebreide maatschappelijke discussie. Tal van
politici, justitie, politiemensen, adviesorganen, pers en burgers hebben zich
veelvuldig en indringend uitgesproken over de mogelijke aard en omvang van
het DNA-onderzoek in Nederland. Een aantal aangrijpende moordzaken –
ik noem die van Sybine Jansons in Maarn, die van Anne Ruyter de Wildt in Groningen,
die van Marianne Vaatstra in Zwaagwesteinde en die van Maartje Pieck in Kampen –
hebben de discussie over DNA-onderzoek geïntensiveerd, maar ook geëmotioneerd.Het wetsvoorstel vormt naar de mening van de CDA-fractie een onderdeel
van de bredere discussie die moet worden gevoerd over de balans die nodig
is tussen enerzijds de noodzaak voor politie en justitie om over informatie
te beschikken om criminaliteit te kunnen bestrijden en anderzijds de bescherming
van de individuele privacy. Te vaak slaat de balans op dit moment nog door
naar de privacy. Maar steeds meer blijkt dat mensen best bereid zijn een stukje
van hun persoonlijke levenssfeer op te geven in ruil voor meer veiligheid.Moeten de mogelijkheden van DNA-onderzoek ruimer worden, ruimer dan het
nu voorliggende wetsvoorstel? Welk DNA-materiaal kan worden bewaard en voor
hoe lang? Worden de mogelijkheden van het DNA-onderzoek niet overschat? In
hoeverre zijn professionele criminelen in staat het DNA-onderzoek en het daarvoor
benodigde materiaal te vervuilen? Dat zijn vragen die wij vandaag en de komende
dagen moeten beantwoorden.Het wetsvoorstel kende een uitgebreide schriftelijke behandeling, waarbij
er tussen de datum van indiening, 2 november 1998, en het verschijnen van
de nota naar aanleiding van het nader verslag – een ontzettende term –
op 26 mei 2000, niet alleen een grote tijdspanne ligt, maar materieel ook
het nodige is gewijzigd. Het is een wederom een typische Korthals-procedure
geworden. Vanuit zijn klassiek-liberale principes wil deze minister van Justitie
aanvankelijk nooit wat als het gaat om de aanpassing van strafrecht en strafvordering,
maar door maatschappelijke druk en de moderne tijd gedwongen, volgen er dan
minimaal drie nota's van wijziging die het wetsvoorstel sterk verruimen –
naar onze mening nog niet genoeg, maar daarover straks meer – en actualiseren
naar de huidige maatschappelijke, strafrechtelijke en politieke discussies.
Er is duidelijk sprake van een voortschrijdend inzicht van de zijde van de
minister. Daarvoor kan hij worden geprezen.Het is echter opvallend dat nergens in de stukken aandacht wordt besteed
aan een mogelijk generaal preventieve werking van het DNA-onderzoek in strafzaken
en de mogelijke opslag van DNA-materiaal in een zogenaamde DNA-databank. De
CDA-fractie vindt dat dit preventieve aspect meer aandacht verdient, ook in
de maatschappelijke discussie. Kan de minister hierover zijn opinie geven?Met name de nota naar aanleiding van het nader verslag bevat waardevolle
informatie, maar tijd en ontwikkelingen gaan voort met rasse schreden. Mijn
inbreng vandaag zal zich concentreren rond vier punten. In de eerste plaats
kom ik, in het verlengde van onze opmerkingen in de schriftelijke behandeling
van dit wetsvoorstel, te spreken over de snelle wetenschappelijke en praktische
ontwikkelingen bij het DNA- en ander relevant onderzoek.Een volgend discussiepunt is een mogelijk verdere verlaging van de grens waarbij afname van DNA-materiaal mogelijk wordt. Vervolgens
wil ik iets zeggen over opslag c.q. bewaartermijnen en de diverse opslagmodaliteiten,
waarbij in toenemende mate het opheffen van het onderscheid tussen verdachten
en veroordeelden een rol speelt. Ten slotte wil ik ingaan op de kosten van
de sterke capaciteitsuitbreiding in het DNA-onderzoek. Ik hanteer daarbij
globaal dezelfde indeling als collega Dittrich.Voorzitter! Voordat ik aan deze vier punten begin, wil ik opmerken dat
een sterke leidraad in deze plenaire behandeling voor de CDA-fractie is de
parallel met de vingerafdruk. DNA-onderzoek wordt in de literatuur ook wel
de vingerafdruk van de éénentwintigste eeuw genoemd. De motie
van de collega's Nicolaï, Kalsbeek en Dittrich – 1999/2000, 26800
VI, nr. 27 – is ook voor de CDA-fractie een meer dan substantieel uitgangspunt.Anders dan de nota naar aanleiding van het verslag – pagina's 13
tot en met 17 – wil doen geloven, is mijn fractie van mening dat deze
motie niet geheel conform de bedoeling wordt uitgevoerd. Met name een grondige
bestudering van het conceptbesluit DNA-onderzoek leidt tot een aantal van
de vingerafdruk afwijkende bepalingen, maar daarover later meer in mijn betoog.Voorzitter! Ik begin met de snelle ontwikkelingen op het terrein van DNA
en de daarmee samenhangende wetenschap. Op welke wijze gaat het kabinet in
de toekomst wetgevingstechnisch om met deze steeds voortschrijdende mogelijkheden?
Ook onze fractie wil vasthouden aan het principe dat voor een strafvorderlijk
gebruik van DNA-materiaal slechts een beperkt inzicht en derhalve een beperkte
hoeveelheid van de menselijke DNA-keten geanalyseerd behoeft te worden.Tijdens het werkbezoek van de vaste Kamercommissie voor Justitie aan het
Nederlands Forensisch Instituut te Rijswijk in de herfst van 1999 is aan de
commissie verzekerd dat een dergelijke begrenzing uitsluitend ten behoeve
van een strafvorderlijke toepassing mogelijk en gegarandeerd is.Een nieuwe ontwikkeling is het zogenaamde DNA-profiel. Collega Dittrich
sprak daar ook reeds over. Daarbij gaat het niet meer alleen om het "matchen",
het op elkaar passen van stukjes DNA-keten, maar kunnen ook het geslacht en
de haar- en oogkleur van de verdachte vrij nauwkeurig worden vastgesteld,
evenals zijn of haar ras. Wat is de reactie van de minister op deze nieuwe
ontwikkelingen? Op welke wijze is bijvoorbeeld het interdepartementale overleg
met de collega van VWS georganiseerd om te komen tot een afstemming bij al
deze snelle ontwikkelingen?Voorzitter! Ik zou de komende dagen graag een substantiële reactie
willen vernemen van de minister op het artikel "DNA in het Forensisch Onderzoek"
met als ondertitel: "Engeland is verder dan Nederland" in het Algemeen Politieblad
van 18 december 1999. Ook collega Dittrich sprak al over Europese ontwikkelingen.
Waarom heeft de minister er zo bewust voor gekozen in Nederland niet over
te gaan tot een dergelijke grootscheepse aanpak? Ik neem aan dat hij daar
moverende redenen voor heeft.Ik wil echter vandaag graag op voorhand een aspect uit dat artikel reeds
benadrukken. De DNA-afname wordt in de huidige discussie sterk belicht vanuit
de privacybescherming van de potentiële dader. In hoeverre verdient de
gedachte uit het bovengenoemde artikel dat door snelle en omvangrijke DNA-afname
veel onschuldigen direct worden uitgesloten van verdenking – wat zeker
voordelen heeft als het gaat om het vermijden c.q. wegnemen van onrust in
een familie, dorp of andere gemeenschap – ondersteuning?Voorzitter! Bij dit alles moet voortdurend worden bedacht dat een "passend"
DNA-spoor een aanwijzing is en geen ultiem bewijs. Overige opsporingsmethoden
en overig bewijsmateriaal of bewijsvoering blijven absoluut nodig.Voorzitter! Een moeilijk punt blijft voor de CDA-fractie de afname van
DNA-materiaal bij thans reeds veroordeelden en terbeschikkinggestelden. Dat
is nu en onder de nieuwe wetgeving niet mogelijk, ook niet bij veroordeelden
voor zware levens- en/of zedendelicten. In de toekomst wil de minister dit
type DNA-onderzoek echter wel mogelijk maken. Hij komt daartoe met een apart
wetsvoorstel. Wat is de tijdsplanning terzake? Is wel in voldoende mate onderzocht
of deze mogelijkheid niet met een serieuze nota van wijziging in het vandaag
te bespreken wetsvoorstel had kunnen worden ingebouwd? Wij hebben immers ruim
de tijd genomen om het wetsvoorstel schriftelijk voor te bereiden. Ik behoef
de ingrijpende discussies die in dit huis gevoerd zijn niet in herinnering
te roepen. De minister had naar de mening van de CDA-fractie een actievere
houding kunnen aannemen.Wij hebben het nader advies van de Centrale raad voor de strafrechtstoepassing
gelezen. Deze raad is op hoofdlijnen akkoord met het voorstel om DNA af te
nemen bij veroordeelden en terbeschikkinggestelden, maar slechts voor een
beperkt aantal categorieën veroordeelden. De CDA-fractie wil de vraag
in de discussie betrekken of er niet meer categorieën veroordeelden alsnog
voor DNA-onderzoek in aanmerking dienen te komen. Als dat niet bij dit debat
besproken kan worden, dan dient het zeker bij het volgende te gebeuren. Uit
de interruptie van collega Dittrich mag de minister afleiden dat ik een sterke
voorkeur heb voor snelle wetgeving op dit punt. Dat lijkt mij verstandiger
dan vrijwilligheid die tot allerlei afkoopgedrag kan leiden.Voorzitter! Ik kom toe aan mijn tweede punt. De leden van mijn fractie
hebben met belangstelling kennis genomen van de verlaging van de grens voor
gedwongen afname van DNA-celmateriaal. De delicten zoals weergegeven in artikel
67 Wetboek van Strafvordering waarbij een bevel tot voorlopige hechtenis mogelijk
is, zijn nu na de tweede nota van wijziging uitgangspunt. Desalniettemin betwijfelen
de leden van de CDA-fractie sterk of deze verlaging voldoende is. Een mogelijk
bevel tot afname van DNA-materiaal bij diefstal in alle varianten, inclusief
woninginbraak, gaat weliswaar onder deze verlaging vallen, maar wat te denken
van bijvoorbeeld de delicten vermeld in de volgende artikelen van het Wetboek
van Strafrecht, namelijk artikel 300, lid 1, de zogenaamde eenvoudige mishandeling;
artikel 306, deelname aan een aanval of vechtpartij; artikel 307, dood door
schuld en artikel 308, zwaar lichamelijk letsel door schuld? Kan de minister
nogmaals uiteen zetten waarom deze, niet zelden maatschappelijk gevoelige,
delicten buiten een mogelijk verplichte DNA-afname blijven vallen? Om helderheid
te scheppen in deze discussie heeft mijn fractie een amendement ingediend
onder stuk nr. 12 waarbij afname van DNA-materiaal mogelijk wordt bij alle
misdrijven.Voorzitter! Ook bij dit onderdeel richt ik mij op de gang van zaken in
twee belangrijke buurlanden. In Engeland en Duitsland is bij delicten die
bedreigd worden met een gevangenisstraf, sec een gevangenisstraf, vrijwel
altijd DNA-afname mogelijk. Ik verwijs naar de gegevens op blz. 62 van de
nota naar aanleiding van het verslag. Zou met name het systeem dat geldt in
het Verenigd Koninkrijk geen navolging verdienen in ons land? Ik heb de minister
al gevraagd, hier uiteen te zetten waarom hij daarvan bewust afwijkt.Bij de schriftelijke voorbereiding is het ons opgevallen dat de minister
zich regelmatig beroept op artikel 8, lid 1 en 2, van het Europees Verdrag
voor de rechten van de mens. Mijn fractie vraagt zich af of deze landen niet
gebonden zijn aan dat verdrag.Voorzitter! Ik kom toe aan mijn derde punt, de kwestie van de DNA-bank.
Wij hebben moeten constateren dat veel van het materiele recht rond het DNA-onderzoek
niet bij dit wetsvoorstel wordt geregeld maar in het conceptbesluit DNA-onderzoek
in strafzaken. Ik denk daarbij aan de afname van DNA-materiaal en de opslag
van het afgenomen materiaal in een zogenaamde DNA-databank.In de nota naar aanleiding van het nader verslag houdt de minister vast
aan zijn opvatting dat DNA-materiaal alleen afgenomen mag worden door een
arts of een verpleegkundige onder begeleiding van een arts. Zie artikel 3
van het conceptbesluit. Vanuit politiekringen is er meerdere malen op aangedrongen
om de afname van wangslijmvlies ook door opsporingsambtenaren te laten plaatsvinden.
Waarom blijft de minister zo star bij zijn eerder ingenomen standpunt? Er
is immers geen sprake meer van bijvoorbeeld de veel ingrijpender bloedafname.
Het stemt mijn fractie dan ook tevreden dat collega Nicolaï een amendement
op stuk nr. 18 heeft ingediend, dat in afwachting van de beantwoording van
de minister zeker op steun van de CDA-fractie kan rekenen.Over de nu voorgestelde opslag- en bewaartermijnen van DNA-materiaal in
de DNA-databank zijn ook de nodige vragen te stellen. Waarom wordt in het
opslag- en bewaarregime niet meer aansluiting gezocht bij het opslag- en bewaarregime
van vingerafdrukken? Zo is de indruk van onze fractie dat artikel 7 van het
Reglement landelijk politieregister vingerafdrukken aanmerkelijk ruimer is
dan de nu voorgestelde artikelen in het uitvoeringsbesluit-DNA. Immers, de
vingerafdrukken van iemand die is vrijgesproken blijven wel opgeslagen.Is de voorgestelde onderverdeling van de categorie verdachten in vier
subcategorieën niet onnodig complex en werkbelastend? Kan een en ander
niet eenvoudiger, waarbij de categorieën 2 tot en met 4 ineen geschoven
worden? Bij onherroepelijke vrijspraak volgt geen opname van het celmateriaal
in de DNA-bank. Hoe is dat bij de vingerafdruk geregeld? Binnen de eerst voorgestelde
subcategorie willen de leden van de CDA-fractie in ieder geval een onderscheid
maken tussen de verdachte die onherroepelijk wordt vrijgesproken en de verdachte
die vrijkomt op andere gronden, bijvoorbeeld kennisgeving van niet verdere
vervolging. Leidt vrijspraak op basis van vormfouten tot verwijdering van
je DNA-materiaal uit de DNA-bank? Dat vinden wij nogal een stap. De laatste
categorie komt veelal vrij op formele gronden, maar kan materieel wel degelijk
verdachte blijven. Waarom is het niet verantwoord om hun DNA-materiaal, eventueel
afhankelijk van het soort delict – de minister ziet dat ik wil meedenken –
in de DNA-databank te bewaren?Vorige week vrijdag hebben wij nog een brief ontvangen over mogelijke
grootschalige DNA-onderzoeken. Collega Dittrich sprak daar ook reeds over.
Ik weet niet of de Kamer nog afzonderlijk over deze brief gaat praten, maar
één passage uit de brief, namelijk op blz. 8, wil ik er vandaag
uitlichten: "Daarnaast wordt het DNA-profiel van een niet-verdachte dat niet
overeenkomt met het DNA-profiel dat is verkregen uit het sporenmateriaal,
niet opgeslagen in de DNA-databank." Dat is wat ons betreft helder en akkoord,
maar het wordt ook niet vergeleken met andere in de databank reeds vastgelegde
profielen van sporenmateriaal van onopgeloste delicten. Dat is vastgelegd
in artikel 14, vierde lid, van het conceptbesluit. Hoe is dit geregeld bij
de vingerafdruk? "Even door het Havank-systeem halen", aldus korpschef Van
Hoorn in de Justitiekrant van 14 april 2000.De heer Dittrich (D66):Bij een wat grootschaliger DNA-onderzoek wordt bijvoorbeeld aan buurtbewoners
gevraagd of ze materiaal willen afstaan. Is het dan niet volkomen logisch
dat het materiaal alleen voor die specifieke zaak wordt gebruikt en dat je
het niet gaat vergelijken met allerlei andere onopgeloste misdrijven die in
die DNA-databank zitten?De heer Van de Camp (CDA):Die gedachte is op zich logisch en is ook in de discussies in onze fractie
als zodanig aan de orde geweest. Je moet je echter ook afvragen waarom je
er een DNA-databank op nahoudt. Gelet op de discussies in justitie- en politiekringen
begrijp ik dat men de DNA-databank ook veelvuldig wil gebruiken bij niet direct
actueel opsporingsonderzoek, dus bij bijvoorbeeld cold cases. Daarom leg ik
toch de vraag aan de minister voor of hij in de brief van 25 januari niet
te voorzichtig is geweest.De heer Dittrich (D66):Het gaat hier om niet-verdachten, om mensen die er bijvoorbeeld als getuige
bij betrokken zouden kunnen zijn. Bent u met deze vraag en de suggestie die
daarachter ligt, niet toch bezig om via een achterdeur het DNA van alle Nederlanders
in de databank te krijgen? Wat u vraagt, is de eerste stap daarin.De heer Van de Camp (CDA):Het zal bekend zijn dat ik een enorme hekel aan achterdeuren heb. Het
feit dat ik het hier plenair met u wissel, in het openbaar en voor iedereen
toegankelijk, duidt ook al niet op een achterdeur. Wat mij in de Vaatstra-casus
opvalt is, dat daar opnieuw een wat grootschaliger DNA-onderzoek gaat plaatsvinden.
Het gaat om een vrijwillig onderzoek, maar de mensen zijn wel op de een of
andere manier geselecteerd. Ik zei bijna "er is iets met die mensen", maar
dat zeg ik dus niet.De heer Dittrich (D66):Mijn vraag is nu of het DNA-profiel van die mensen die vrijwillig meewerken
aan het grotere DNA-onderzoek in de zaak-Vaatstra, volgens u ook moet worden
vergeleken met DNA-profielen van allerlei onopgeloste misdrijven
uit hele andere delen van het land, waar die mensen helemaal niet mee in verband
worden gebracht.De heer Van de Camp (CDA):Over de opslag van dat materiaal zijn wij het, naar ik aanneem, snel eens:
géén opslag van dat materiaal. Het gaat hier om vrijwillige
medewerking aan het onderzoek en dat moet schriftelijk worden bevestigd. Daarbij
zou het voor ons een werkbare optie zijn als in het formulier dat mensen voorgelegd
krijgen, wordt opgenomen dat het DNA-materiaal ook langs de DNA-bank wordt
geleid. Wij zouden dus ruimte willen zoeken om de DNA-bank grootscheeps te
kunnen gebruiken. Wij willen immers het ophelderingspercentage opkrikken;
de heer Dittrich noemde dit zelf. Als er dan een match uit zou komen met een
ernstig misdrijf in bijvoorbeeld Maastricht, om even buiten de regio te treden,
zie ik niet wat daartegen zou zijn.Mevrouw Swildens-Rozendaal (PvdA):Neemt u nu afstand van de voorwaarde dat het bij DNA-materiaal dat door
de DNA-bank wordt geleid, waarna het hele circuit kan beginnen van het naast
elkaar leggen van de streepjescodes en het zoeken naar hits, moet gaan om
materiaal van een verdachte?De heer Van de Camp (CDA):Nee, het DNA-materiaal van de verdachte wordt opgeslagen. Ik wil niet
dat DNA-materiaal van vrijwillig meewerkenden wordt opgeslagen; daar is geen
enkele reden voor. De vraag is alleen om het vrijwillig verkregen DNA-materiaal
wel even in de bank te scannen, zoals nu ook het geval is bij vingerafdrukken.Mevrouw Swildens-Rozendaal (PvdA):Bij opslag denken wij vaak aan langdurige opslag, maar u wilt dus toch
het DNA-materiaal dat vrijwillig is verkregen, even in de bank opslaan om
het langs de bestaande profielen te trekken?De heer Van de Camp (CDA):Wij zouden een heel semantisch debat over de betekenis van het woord "opslaan"
kunnen gaan starten, maar het gaat mij erom dat het DNA-materiaal computertechnisch
wordt vergeleken.Voorzitter! Ten slotte leeft wat dit punt betreft bij de leden van onze
fractie de vraag of en, zo ja, op welke wijze buitenlandse opsporingsdiensten
toegang hebben tot de Nederlandse DNA-bank. Is het ook mogelijk voor Nederland
om bijvoorbeeld Duitse of Engelse bestanden te raadplegen?Voorzitter! Ik kom nu toe aan mijn laatste punt, de kwestie van de financiën
en de implementatie. Op de bladzijden 28 t/m 31 van de nota naar aanleiding
van het verslag wordt – collega Dittrich sprak er ook over – uitvoerig
ingegaan op de extra kosten die de voorgenomen omvangrijke uitbreiding van
het DNA-onderzoek met zich brengt. Kan de minister een actueel overzicht geven
van de stand van zaken op dit moment? Is de gecalculeerde kostenraming voldoende
en hoe ver is hij gevorderd met het verwerven respectievelijk vrijmaken van
de benodigde extra financiële middelen? Is de personeelswerving door
het Nederlands Forensisch Instituut conform de planning?Het viel mij op in de voorbereidende stukken, dat in het Verenigd Koninkrijk
tussen de 800.000 en 1 miljoen verdachten geregistreerd staan in de DNA-databank.
In Nederland zijn het er nog maar 800 tot 1000. Mijn bron is de Justitiekrant
van 14 april 2000. Veel werk is derhalve nog te verrichten. Wij hebben begrepen,
dat minister Korthals de komende jaren de DNA-onderzoekscapaciteit wil uitbreiden
tot 26.000 onderzoeken per jaar en dat daarvoor tot 2004 bijna 60 mln. beschikbaar
is. Is dat voldoende? Ik sluit mij in dat opzicht aan bij vragen uit politie-
en justitiekringen alsmede bij vragen van de Nijmeegse hoogleraar Tak over
de financiële opzet terzake.De heer Schutte (RPF/GPV):Mevrouw de voorzitter! Het DNA-onderzoek in strafzaken is de laatste jaren
zeer in beweging. De regeling van het DNA-onderzoek als zodanig is van nog
vrij recente datum, namelijk begin jaren negentig. Nu is volop in discussie
of er eigenlijk wel bijzondere grenzen aan het DNA-onderzoek moeten worden
gesteld in vergelijking met soortgelijke methoden zoals vingerafdrukkenonderzoek,
of zelfs in zijn algemeenheid. Die zaak van grenzen blijft belangrijk, omdat
al snel in strafrechtelijke zaken met zoveel woorden in verdragen of grondwet
vastgelegde grondrechten in het geding zijn. In ieder geval stuit men snel
op basisbeginselen die in het strafrecht zelf aan de orde zijn. We kunnen
het strafrechtelijke instrumentarium uitbreiden; we kunnen nieuwe opsporingsmethoden
aan de bestaande toevoegen, maar steeds zal een en ander in relatie met die
grondrechten en strafrechtelijke beginselen moeten worden gebracht.Bij het DNA-onderzoek gaat het met name om twee belangrijke beginselen:
de privacybescherming en de waarborging tegen aantasting van de lichamelijke
integriteit. Bij de afweging welke plaats het DNA-onderzoek in het strafrecht
kan hebben tegen de achtergrond van die beginselen, is relevant dat die afweging
ten tijde van de introductie van het DNA-onderzoek, begin jaren negentig,
al in principiële zin heeft plaatsgevonden. Onze fracties hebben de regering
toen gesteund in de afweging dat het opsporingsbelang de inbreuk op de lichamelijke
integriteit via DNA-onderzoek na bloedafname rechtvaardigde. In relatie tot
het eerdere wetsvoorstel is een aantal dingen fundamenteel gewijzigd. In de
eerste plaats is de methode van DNA-onderzoek als zodanig veel minder belastend
geworden. Dat is relevant voor de proportionaliteitsvraag; met andere woorden:
dit is van invloed voor het antwoord op de vraag in welke gevallen het opsporingsbelang
de lichtere inbreuk op de lichamelijke integriteit rechtvaardigt. Het tweede
is de omstandigheid en de verwachting, dat DNA-onderzoek steeds omvattender
is en wordt. Er kunnen steeds meer gegevens uit worden afgeleid, Dat maakt
de privacyvraag nu meer relevant dan vroeger.Snelle ontwikkelingen dus, en het moet gezegd, het kabinet kan in deze
discussie moeilijk van al te voortvarende actie worden beticht. Eerder hobbelt
het een beetje achter de discussie aan. Weliswaar zette het huidige kabinet
enige jaren geleden een bescheiden stap door een beperkte verruiming toe te
staan, na de door de motie Nicolaï c.s. afgedwongen eerste nota van wijziging
zijn we alweer een flinke stap verder. Wij zijn er nog niet. Verdere verruimingen
staan weliswaar op stapel, maar opnieuw minder op initiatief van de minister
dan op initiatief van anderen, zo leert ook dit debat. Voorzitter! Wat ons betreft staat thans vooral centraal de vraag in hoeverre
DNA-onderzoek nu beschouwd kan worden als een bijzondere identificatiemethode
in strafrechtelijke onderzoeken. Onze stelling is dat dit bijzondere karakter
er mogelijkerwijze wel is – in het bijzonder in relatie tot gegevens
die je, naast het identificeren van personen overigens nog uit het DNA zou
kunnen afleiden – maar dat het DNA-onderzoek thans dicht is aan komen
te liggen tegen andere opsporingsmethoden als in het bijzonder vingerafdrukkenonderzoek.
Met andere woorden: afgezien van het privacy-aspect is er in beginsel geen
reden meer om aan de toepassing van dit instrument bij wijze van identificatie
en opsporing zwaardere eisen en voorwaarden te stellen dan bij andere methoden
voor hetzelfde doel.Ik zeg dit temeer nu een van de belangrijkste overwegingen om dit wel
te doen – de inbreuk op de lichamelijke integriteit in geval van het
onder dwang afnemen van bloed voor DNA-onderzoek – als gevolg van het
voortschrijden van de technische ontwikkelingen is komen te vervallen. De
mogelijke inbreuk op de lichamelijke integriteit die zou kunnen plaatsvinden
bij afname van lichaamsmateriaal onder dwang, is in elk geval bij DNA-onderzoek
via het wangslijmvlies, zoals nu wordt voorgesteld, minder aanwezig. Overigens
waren er ook in het verleden wel onevenwichtigheden. Zo is niet helemaal te
begrijpen dat artikel 163 van de Wegenverkeerswet bloedonderzoek onder dwang
mogelijk maakt bij rijden onder invloed, een op zichzelf lichte overtreding,
terwijl bloedafname ten behoeve van DNA-onderzoek alleen bij zware misdrijven
mogelijk was.Een tweede reden om het bijzondere karakter van het DNA-onderzoek enigszins
te relativeren, is de omstandigheid dat DNA-onderzoek ter identificatie ook
mogelijk was en is op lichaamsmateriaal dat verkregen was via andere methoden
dan afneming van materiaal aan het lichaam, zoals nadien nog eens door de
Hoge Raad werd bevestigd. De befaamde tandenborstel, met andere woorden. Niet
zelden zal dergelijk materiaal beschikbaar zijn zodat de eventuele inbreuk
op de lichamelijke integriteit door afname onder dwang in veel gevallen niet
aan de orde hoeft te zijn.Al met al moet dit tot de conclusie leiden dat, zeker nu het afnemen van
lichaamsmateriaal weinig belastend is geworden, DNA-onderzoek meer vergelijkbaar
is met vingerafdrukkenonderzoek dan met, bijvoorbeeld overig onderzoek aan
het lichaam. Ook als het gaat om het afnemen van materiaal onder dwang zie
ik in vergelijking met vingerafdrukken weinig verschil; ook daarbij is dwang
soms noodzakelijk indien de verdachte zich heftig en met geweld verzet.Uiteraard neemt dit niet weg dat het DNA-onderzoek wel degelijk ingekaderd
moet worden. De kern van de zaak is de waarborging dat het onderzoek strafvorderlijke
doelen dient en in beginsel geen doelen die buiten de sfeer van de strafvordering
liggen. Hoewel hiermee als het ware een bodem in de discussie ligt, vraagt
een aantal kwesties nog wel om een antwoord.In de eerste plaats betreft dat de verdere ontwikkelingen in het DNA-onderzoek.
Het ontsluiten van gegevens die de persoonsidentificatie te buiten gaan –
ik denk hierbij aan de vraag: heeft de drager een erfelijke ziekte –
moet uitgesloten worden geacht, zoals de minister terecht aangeeft. In relatie
daarmee staat de vraag naar de privacybescherming, een aspect dat DNA-onderzoek
wel degelijk bijzonder raakt. Vooralsnog ben ik echter van mening dat het
voorliggende ontwerpbesluit-DNA-onderzoek in strafzaken voldoende bescherming
biedt.Een ander punt is dat ik niet op voorhand inzie waarom onderzoek op persoonsidentificerende
kenmerken vooralsnog niet aan de orde zou zijn. Nu al is te onderscheiden
of DNA afkomstig is van een man of een vrouw, maar in de nabije toekomst is
te zien of iemand blond is met blauwe ogen, en wat globaal de lengte is. Dergelijke
gegevens schaden de privacy niet; bovendien is de relatie met het opsporingsbelang
direct aanwezig. In zekere zin valt hier een vergelijking te maken met bijvoorbeeld
de compositiefoto op basis van getuigenverklaringen. Kan de minister aangeven
waarom dergelijk onderzoek nog nader beraad zou vragen? Kan hij voorts aangeven
waarom deze verderreikende doelen dan op dit moment gangbaar is, overigens
de tekst van de voorgestelde gewijzigde artikelen uit de wet te buiten zouden
gaan?Mevrouw Swildens-Rozendaal (PvdA):U geeft aan dat het DNA-profiel nu slechts is bedoeld ter identificatie
en ter vergelijking met andere streepjescode-informatie in de databank. Echter,
tegen mogelijkheden om hieraan eventueel méér gegevens te ontlenen,
heeft u geen bezwaar. De vraag is natuurlijk hoe ver men hiermee gaat. Wij
kennen allemaal de doemscenario's waarbij het hele genetische "hebben en houden"
van mensen bloot wordt gelegd. Daarmee komt men in de sfeer van de privacy-aantasting
waar u ook bang voor bent.De heer Schutte (RPF/GPV):Daar ben ik het helemaal mee eens. Wij kunnen nu overzien wat de minister
noemt. Ten aanzien daarvan concludeer ik dat het waarschijnlijk weinig kwaad
zal kunnen. Eigenlijk vind ik dat ten aanzien van iedere potentiële uitbreidingsmogelijkheid
afzonderlijk moet worden beoordeeld of die verantwoord is in relatie tot de
inbreuk die wordt gemaakt op de privacy en de lichamelijke integriteit. Geen
automatisme, dus, maar wel vind ik dat wij een conclusie kunnen trekken over
wat wij nu kunnen overzien.Voorzitter! In de tweede plaats rijst de vraag naar de plaats van het
DNA-onderzoek in de opsporing als zodanig. DNA-onderzoek is potentieel zeer
veelbelovend, ook al zal men zich altijd moeten realiseren dat – evenals
dat met vingerafdrukken overigens mogelijk is – de politie op een dwaalspoor
kan worden gebracht. Je kunt een glas met andermans vingerafdrukken neerzetten
op de plaats van de misdaad, maar je kunt natuurlijk ook lichaamsmateriaal
van een ander zodanig achterlaten dat de verdenking op die persoon valt. Desondanks
blijft de bijzondere waarde daarvan bestaan, in het bijzonder bij ernstige
misdrijven als levens- en zedendelicten, maar ook bij diefstal en dergelijke.
De ervaringen in Engeland wijzen dat uit. Betekent dit dat niet alleen de
bank met plaatsvandelictprofielen, maar ook de bank met daderprofielen in
beginsel zo groot mogelijk zou moeten zijn? De gedachte zou kunnen ontstaan
om maar meteen het profiel van de gehele bevolking op te slaan – als
dat technisch binnen afzienbare termijn al mogelijk zou zijn –
zodat elk misdrijf waarbij het gevonden DNA buiten twijfel van de dader afkomstig
is, eenvoudig opgelost zou kunnen worden door vergelijking. Het zal duidelijk
zijn dat dit een stap te ver gaat. DNA-registratie van de gehele bevolking
staat niet in verhouding tot redelijke strafvorderlijke doelen. Wel komt het
mij voor dat de samenleving ermee gebaat is om in beginsel zoveel mogelijk
daderprofielen op te slaan. Nu – en ook in het voorstel – is dat
in feite alleen mogelijk als een en ander in het belang van het onderzoek
is. Met andere woorden: indien er geen, of een niet op dat moment bekende
relatie is tussen de verdachte en heel andere, onopgeloste misdrijven, is
het opmaken van het DNA-profiel niet verzekerd. Ook hier is de minister al
enigszins aan het schuiven. Hij stelt een wetsvoorstel in het vooruitzicht
waardoor het in veel gevallen mogelijk wordt DNA-onderzoek bij veroordeelden
of bij veroordeling toe te staan, bij wijze van voorafgaande voorwaarde aan
de invrijheidsstelling of de op te leggen straf. Wij zouden de minister bij
de voorbereiding daarvan wel willen meegeven dat het daarnaast overweging
zou verdienen om bij veroordelingen van in elk geval bepaalde categorieën
misdrijven standaard de maatregel van DNA-onderzoek op te leggen. Alsdan functioneert
het onderzoek wellicht als een soort extra afschrikking die de verdachte ertoe
bepaalt dat – nu zijn profiel bekend is – de kans heel groot is
dat hij wordt opgepakt als bij sporenonderzoek blijkt dat hij in herhaling
is gevallen. Daarbij geef ik nog twee overwegingen mee. De eerste is, dat
dit voorstel aansluit de nu al voorgestelde praktijk in het Besluit DNA-onderzoek
in strafzaken om de bewaartermijn van profielen te verlengen indien de veroordeelde
opnieuw wordt veroordeeld, onafhankelijk van de vraag of DNA-onderzoek in
de nieuwe zaak nodig was of is gevorderd. De tweede overweging is, dat ook
de minister in beginsel streeft naar een groot bestand daderprofielen. Dat
was ook al zo in de oorspronkelijke opzet. De bedoeling daarvan is geen andere,
dan de vergemakkelijking van de opsporing, in beginsel onafhankelijk van de
aard van het misdrijf. Ook bij een licht misdrijf is het immers mogelijk gevonden
materiaal te vergelijken met de DNA-bank. Hoe je het wendt of keert, die praktijk
wringt toch enigszins met de meer stringente eisen die worden gesteld aan
de afname van lichaamsmateriaal in verband met DNA-onderzoek teneinde dit
te vergelijken met gevonden materiaal op de plaats van het misdrijf. Er ligt
inmiddels overigens een aantal amendementen waaruit blijkt dat verschillende
fracties op onderdelen van de in het vooruitzicht gestelde wet niet willen
wachten. Ik wacht de reactie van de minister daarop met belangstelling af,
teneinde te kunnen beoordelen of die onderdelen zonder bezwaar uit de context
van een bredere wet naar voren kunnen worden gehaald.Voorzitter! Ik kom ten slotte toe aan de bespreking van een aantal kleinere
puntjes. DNA-afname onder dwang kan wat de minister betreft alleen door of
een arts of verpleegkundige plaatsvinden. Bij afname zonder dwang geldt dit
niet, mits de verdachte schriftelijk verklaart dat hij er geen bezwaar tegen
heeft dat de opsporingsambtenaar dit zelf doet. Mede naar aanleiding van brieven
van de korpsbeheerders en de PG's komt het mij voor dat de eis dat een arts
of verpleegkundige betrokken is, niet onnodig zwaar is. We kunnen niet in
ernst beweren dat de afname van celmateriaal via een uitstrijkje van het wangslijmvlies,
dan wel een alternatief als het uittrekken van een aantal haren, een zodanig
zware ingreep is dat tussenkomst van een arts noodzakelijk is. Dan kunnen
we er ook wel een arts bij halen als de politie iemand in de boeien slaat,
c.q. overigens dwang toepast. Hij is erop getraind dat goed te doen. Naarmate
het DNA-onderzoek in de opsporing belangrijker wordt, is ook de capaciteit
temeer van belang. De capaciteit in Nederland is vooralsnog beperkt. Als ik
het goed begrepen heb, zal men eerst omstreeks 2005 op sterkte zijn. Ik vind
dat laat en ik vraag mij af of een versnelling niet mogelijk is indien wij
een deel van de opleiding van de medewerkers in het buitenland laten plaatsvinden.
Is dat een begaanbare weg? Onze fracties vragen dit temeer naar aanleiding
van de ongemakkelijke prioritering van misdrijven en feiten en omstandigheden
waarin misdrijven zijn gepleegd, in relatie tot te plegen DNA-onderzoek.De heer De Wit (SP):Ik ga even in op het inschakelen van een arts of een verpleegkundige in
de gevallen waar de heer Schutte het over heeft. Is de reden daarvan juist
Schutteniet dat je op dat moment tegen de wil van de verdachte bewijsmateriaal
verzamelt en dat dit een reden kan zijn dat je wilt uitsluiten dat de politie
op onrechtmatige wijze bewijs verzamelt? Bouw je op deze manier een garantie
in om onrechtmatige verkrijging te voorkomen? De heer Schutte
kent ongetwijfeld de historie van de discussie over het onrechtmatig verkrijgen
van bewijs.De heer Schutte (RPF/GPV):Zo'n garantie heb je nodig, in de eerste plaats via de normering, maar
vervolgens ook via de toepassing ervan. De vraag is of dat noodzakelijkerwijze
moet gebeuren met inschakeling van een arts of verpleegkundige. Kan die onafhankelijkheid
niet ook binnen het apparaat van politie of justitie zelf worden gevonden,
waardoor je dat risico kunt vermijden? Die vraag is aan de orde. Als het niet
kan, zoek je een andere mogelijkheid. Dan kom je wellicht terecht bij de arts
of verpleegkundige.Vooralsnog moeten we, gelet op capaciteitsproblemen, de inzet van DNA-onderzoek
bij het ene zware misdrijf afwegen tegen een vergrote kans op de succesvolle
oplossing van een minder zwaar misdrijf. Dat is een situatie waarin we niet
al te lang moeten blijven zitten.Het laatste punt betreft de inzet van grootschalige DNA-onderzoeken. De
minister heeft ons hierover een brief doen toekomen, waarin hij grosso modo
een voortzetting van de huidige praktijk bepleit die voorziet in toepassing
als aan vier zwaarwegende criteria is voldaan. Ik kan hiermee instemmen, omdat
we weinig hebben aan DNA-onderzoek als het ware bij wijze van het zoeken naar
een speld in de hooiberg. Wel wil ik hierbij aantekenen dat de notitie eigenlijk
voorbij gaat aan een tweetal mogelijk relevante aspecten, te weten DNA-onderzoek
dat persoonsidentificerende kenmerken aan het licht brengt – de bekende
discussie over blond haar, blauwe ogen – alsmede de relatie met de omvang
van de bank daderprofielen. Kan gesteld worden dat hoe meer energie daarin
gestoken wordt hoe minder noodzakelijk grootschalig DNA-onderzoek wordt? Of
is dat een relatie die wellicht te ver is gezocht?De vergadering wordt van 17.55 uur tot 19.30 uur geschorst.Voorzitter: Van NieuwenhovenDe heer De Wit (SP):Voorzitter! Ik dank u en de collega-Kamerleden voor het feit dat ik nu
de voortzetting van deze behandeling mag openen.Ruim zes jaar geleden is de huidige regeling voor DNA in het leven geroepen
en op grond van voortschrijdende techniek en veranderde inzichten blijkt dat
er op dit moment behoefte bestaat aan een wijziging van de wettelijke regeling.
Mijn fractie acht dat logisch, gezien de gewenning aan nieuwe technieken in
onderzoek en opsporing. Het is van belang dat nieuwe onderzoeksmogelijkheden
ruimte wordt geboden, omdat zij een waardevolle aanvulling kunnen zijn in
het opsporingsinstrumentarium. Er zijn echter ook grenzen aan de wenselijke
ruimte die gegeven moet worden aan nieuwe onderzoeksmogelijkheden en daar
wilde ik met name een paar opmerkingen over maken in mijn bijdrage.Deze opmerkingen komen erop neer, voorzitter, dat door mijn fractie in
ieder geval de nodige terughoudendheid in deze materie in acht wordt genomen,
vooral omdat het gaat om materiaal dat bij onzorgvuldig gebruik tot de meest
uiteenlopende en ook meest gevaarlijke consequenties aanleiding zou kunnen
geven. Zo'n terughoudendheid blijkt overigens niet uit het publieke debat.
Ik noem in dit verband de burgemeester van de gemeente Kampen, die er vorig
jaar voor pleitte een landelijke databank van alle Nederlanders in te voeren.
Ook de brief van de politietop van enkele weken geleden houdt een voorstel
in op grond waarvan iedere verdachte die in verzekering is gesteld en verdacht
wordt van een misdrijf waarop vier jaar of meer staat, genoodzaakt zou kunnen
worden DNA-materiaal af te geven, zonder dat verder gekeken wordt naar het
belang van het onderzoek.Een vorig jaar gehouden NIPO-enquête onder duizend burgers wees
uit dat 90% meent dat de politie er baat bij heeft, indien bij een DNA-databank
al het DNA-materiaal van verdachten wordt opgenomen, ongeacht hun veroordeling.
43% van de ondervraagden was bereid DNA af te geven voor een landelijke databank.
De onschuldige burger maakt zich naar mijn mening op die manier toch al gauw
tot een bij voorbaat verdachte persoon, zonder zich daarvan bewust te zijn.
Ik denk dat veel mensen buiten deze Kamer, in de samenleving, niet precies
op de hoogte zijn van de consequenties van een zeer ruim opgezette databank.
Immers, als er geen goede regels zijn rond de databank en rond het DNA-materiaal,
dan zouden daar grote risico's aan verbonden kunnen zijn, omdat DNA gebruikt
kan worden om er de nodige zaken uit af te leiden omtrent toekomstige ziekten
van mensen, erfelijke aanleg, gedragspatronen, enz. Zelfs zijn er voorbeelden
voorhanden, waarin de DNA-databank voorwerp is geweest van commerciële
activiteiten van verzekeringsmaatschappijen. Ook daar zouden wij beducht voor
moeten zijn.Voor wat betreft de opsporing worden er wonderen verwacht van DNA. Toch
blijkt uit een onderzoek van de onderzoekschool maatschappelijke veiligheid,
eveneens van vorig jaar, zoals dit werd verwoord door de heer Van Koppen,
dat van de 1827 onderzochte zaken – dat waren de meest uiteenlopende
zaken: zedenzaken, diefstal, diefstal met geweld, brandstichting en ontvoering –
slechts in 21 gevallen de dader gevonden kon worden op basis van achtergelaten
sporen, hetgeen nog net geen 1% van het totaal is. In nog niet 1% van de gevallen
derhalve kon DNA-materiaal of vingerafdrukken gevonden worden, die een aanvullende
rol zouden kunnen spelen.De heer Dittrich (D66):Voorzitter! Is dat niet een raar voorbeeld? Immers, naarmate die DNA-databank
meer gevuld is, zal de pakkans toenemen.De heer De Wit (SP):Dat ben ik helemaal met u eens. Het geldt ook voor de opmerking die ik
wilde maken – dat zal ik dan maar meteen doen – over het politierapport
inzake DNA bij inbraken. Daarvan heeft de minister terecht opgemerkt dat op
dit moment natuurlijk de resultaten met díe aanmerking bekeken moeten
worden, dat er nog geen vulling is van de DNA-databank. Men moet geen overdreven
verwachtingen hebben van het feit dat er DNA-materiaal is. Dat is geen garantie
dat daardoor de dader gevonden kan worden en daarbij moet dus de nodige terughoudendheid
betracht worden. Sterker nog, er zijn nu al aanwijzingen dat ook de criminelen
leren van de ontwikkelingen en dat er allerlei methodes ontwikkeld worden
om te voorkomen dat DNA-materiaal wordt aangetroffen. Diezelfde wetenschappers
stellen dat zelfs bij verkrachtingen tegenwoordig een condoom wordt gebruikt
teneinde te voorkomen dat DNA-materiaal gevonden wordt in achtergebleven
sperma. De calculerende crimineel probeert het achterlaten van DNA te voorkomen
of de opsporing op een dwaalspoor te zetten door met opzet bepaalde materialen
achter te laten waardoor het moeilijk wordt een bruikbaar profiel op te stellen.
DNA is geen wondermiddel en kan zelfs aanleiding geven tot ernstige misverstanden.
In dit verband wijs ik op drie zaken waarbij DNA gespeeld heeft. In het ene
voorbeeld zijn daardoor misverstanden opgeroepen, in het tweede geval is iemand
erdoor ontlast en in het derde voorbeeld zijn de mensen weliswaar ontlast
maar heeft dit niet tot een ander oordeel van de rechter geleid. Ik noem allereerst
de Tilburgse moordzaak uit augustus 1999, waarbij in eerste instantie een
27-jarige man uit Groesbeek werd gearresteerd op basis van DNA-materiaal maar
toch moest worden vrijgelaten omdat uiteindelijk de echte dader zich meldde.
Verder kennen wij allemaal het voorbeeld van Marianne Vaatstra en de asielzoeker
uit Irak en ten slotte de Puttense moordzaak, waar ondanks het feit dat DNA-onderzoek
zou moeten ontlasten, er door de rechter geen juridische consequenties aan
verbonden zijn.De heer Dittrich (D66):Ik vind het vreemd dat u in deze opsomming dat laatste voorbeeld noemt,
mijnheer De Wit. Het ontlastende DNA-materiaal kan namelijk vanwege een constructie
in de huidige wet niet leiden tot een heropening van de zaak omdat daarover
al door de rechter gesproken is. Dat past dan toch niet in uw opsomming?De heer De Wit (SP):Ik heb gezegd dat DNA-materiaal op dit moment op zeer uiteenlopende wijzen
wordt gebruikt in de strafzaken en daarvan drie voorbeelden genoemd. In het
eerste geval zou je op basis van het aangetroffen materiaal iemand als dader
kunnen aanwijzen, in het tweede geval wordt op basis van het DNA-materiaal
iemand ontlast en in het derde geval klopt het DNA-materiaal niet en zouden
de verdachten dus moeten worden vrijgelaten. Met andere woorden: met het aangetroffen
DNA-materiaal moet heel zorgvuldig worden omgegaan. Het kan niet zo zijn dat
DNA als hét wondermiddel de doorslag zou kunnen geven in allerlei strafzaken,
maar gelukkig heeft ook niemand dat hier beweerd. DNA is een aanvullend bewijsmiddel
en mag zeker niet als énig bewijsmiddel worden gehanteerd.Met betrekking tot bewaring, verzameling en vernietiging van DNA-materiaal
heb ik een vraag aan de minister. Ik vind namelijk dat een en ander niet voldoende
duidelijk is. Ik ben met name benieuwd naar de behandeling van materialen
waaruit DNA-profielen zijn samengesteld. Het is bijvoorbeeld mogelijk dat
in een strafzaak DNA-materiaal wordt gewonnen uit een kledingstuk. Wat gebeurt
er met dat materiaal indien het DNA-profiel wordt vernietigd omdat de verdachte
niets met de zaak te maken heeft? Hoe zit het met het kledingstuk als een
verdachte wél wordt veroordeeld? Ik vind het van groot belang dat daar
duidelijkheid over komt. Tot nu toe is er onduidelijkheid over het beheer
van de databank en het toezicht op het tijdig vernietigen van het materiaal.
Ik houd de minister de suggestie voor van de vandaag al meerdere malen genoemde
prof. Tak uit Nijmegen: zou het niet verstandig zijn om één
coördinerende rechter-commissaris of één coördinerende
officier van justitie te belasten met het toezicht op het tijdig vernietigen
van materiaal? Zaken mogen niet ten onrechte opgeslagen blijven.Wij pleiten voor terughoudendheid op dit punt. Dat geldt ook zeker een
aantal voorstellen die bij amendement zijn gedaan. Zo stelt de heer Van de
Camp voor om in het geval van alle misdrijven DNA-afname mogelijk te maken,
mits sprake is van een belang voor het onderzoek. Op die manier wordt het
aantal gevallen waarin DNA moet worden afgenomen, aanzienlijk verruimd. Verder
wijs ik opnieuw op het onderzoek van de politie in West-Brabant "DNA bij inbraken",
waaruit geen spectaculaire toename van het aantal "hits" valt af te leiden.
Ten derde zal op deze manier een aanzienlijke vervuiling van het bestand optreden.
Mensen worden er al heel gauw ten onrechte in opgenomen.De heer Van de Camp (CDA):Realiseert de heer De Wit zich dat ik de criteria "in het belang van het
onderzoek" en "ernstige bedenkingen tegen" in tegenstelling tot de Raad van
hoofdcommissarissen handhaaf?De heer De Wit (SP):Dat heb ik begrepen. U wilt zich echter niet beperken tot de ernstige
misdrijven. U zet de deur open naar alle misdrijven, overigens wel met onder
andere de toets "in het belang van het onderzoek". Ik vraag mij af of zo'n
uitbreiding noodzakelijk, nuttig of wenselijk is. Op basis van de huidige
praktijk zie ik nog geen directe noodzaak, maar wel het risico van bestandsvervuiling.De heer Van de Camp (CDA):Ik heb in mijn betoog een aantal voorbeelden genoemd, zoals het delict
"dood door schuld". De heer De Wit kan niet zeggen dat dat geen ernstig misdrijf
is.De heer De Wit (SP):Het regeringsvoorstel legt de grens bij misdrijven met een strafbedreiging
van vier jaar of meer. Voor mij is dat een aanvaardbaar uitgangspunt. Het
lijkt mij verstandig om te kijken wat dat oplevert in plaats van verder te
gaan in de richting van de heer Van de Camp.De heer Van de Camp (CDA):Ik begrijp niet precies waar de heer De Wit het evenwicht legt. Ik heb
alle respect voor zijn benadering van het tegengaan van vervuiling, het belang
van de burger, de privacy, de bescherming van de persoonlijke levenssfeer,
enz. Maar wij hebben ook nog zoiets als het oplossingspercentage. In de politiek
moeten wij een afweging maken. De heer De Wit heeft zelf de enquêtes
met de mening van de burgers voorgelezen. Ik vind het altijd heel eng als
een partij die zich beroept op de wil van het volk, het volk gaat corrigeren.
Wat doet de heer De Wit aan het oplossingspercentage?De heer De Wit (SP):Voorzitter! Over het belang van het volk en de stem des volks het volgende.
Bij de bombardementen op Kosovo, een heel ander onderwerp, waar het Nederlandse
volk in meerderheid achterstond, hebben wij als enige fractie het standpunt
ingenomen dat dat geen juiste beslissing was. Met andere woorden: ook al zegt
het volk in dit geval dat het verstandig zou zijn om bij wijze van spreken
van iedere verdachte DNA in het bestand op te nemen, dan vinden wij het toch
verstandig daartegen te waarschuwen. Wij doen dat omdat dat ertoe leidt dat
je in principe bijna iedereen verdachte maakt, en verder omdat
je mensen moet voorhouden wat de consequenties zijn van de opslag van DNA-materiaal.
Het gaat immers om heel gewichtige zaken. Ook al zegt 90% van het volk een
databank te willen, toch houden wij ons het recht voor om daarover anders
te denken. Over het leggen van een grens: ik vind dat dat in dit voorstel
gebeurt, zeker gelet op de criteria die de minister in de stukken noemt. Zou
dood door schuld een aanmerkelijk probleem worden, dan zouden we dat opnieuw
moeten bekijken.Voorzitter! Ik ben via interrupties al ingegaan op de voorstellen van
de heer Dittrich. De verruiming van het voorstel, die inhoudt dat ook voor
veroordeelden de mogelijkheid wordt geopend van het opslaan van DNA-materiaal –
hij heeft overigens aangegeven dat niet bij wet te willen doen, maar wel met
betrekking tot gratievoorstellen – leidt mij tot de reactie dat dat
op dit moment veel te ver gaat. In de eerste plaats wordt daarmee de rechter
gepasseerd, en in de tweede plaats geeft het aanleiding tot een zekere handel.
Het kan niet zo zijn dat je mensen voor de keuze stelt: of een paar dagen
eerder naar huis, of gratie op bepaalde voorwaarden, als u maar meewerkt aan
DNA-onderzoek.De heer Dittrich (D66):U maakt een denkfout als u zegt dat de rechter buitenspel wordt gezet
als hij moet oordelen over een gratieverzoek. Het is juist een gratieverzoek
dat wordt gericht aan de rechter, die eerst advies moet inwinnen van politie
en OM. Daarna kan hij het verzoek honoreren, waaraan hij volgens de Gratiewet
voorwaarden kan verbinden. Het enige wat ik doe, is het DNA-onderzoek daaraan
als voorwaarde verbinden. Ik passeer de rechter dus niet.De heer De Wit (SP):U passeert de rechter die het vonnis heeft uitsproken in de betreffende
strafzaak. Maar de beslissing over gratie wordt niet door de rechter genomen.
U zegt zelf ook dat de rechter adviseert omtrent het al of niet honoreren
van het gratieverzoek.Ik ben erg benieuwd naar het standpunt van de minister over de uitbreiding
in het kader van de voorwaardelijke veroordeling. Ik kan mij daarbij wel voorstellen
dat dat in bepaalde gevallen een aanknopingspunt kan bieden. Overigens heeft
de heer Dittrich vandaag herhaald dat daarover een breed debat moet komen.
Ik ben dat met hem eens, zij het dat hij met zijn voorstellen te ver gaat.
Je moet die eigenlijk betrekken in een brede discussie over de effecten die
het verruimen van de mogelijkheid van DNA-afname meebrengt.De heer Dittrich (D66):Ik had het over de persoonsgebonden eigenschappen die uit DNA-profilering
gehaald kunnen worden, met name waar het de niet-uiterlijke kenmerken betreft.
Dat staat nog helemaal in de kinderschoenen, waarover we een maatschappelijk
debat moeten voeren, bijvoorbeeld via in eerste instantie de commissie-Terpstra.
Dat is iets anders dan wat u mij nu in de mond legt.De heer De Wit (SP):Ik zeg dat ik het verstandig zou vinden om die onderwerpen daarbij te
betrekken.Voorzitter! De heer Nicolaï heeft voorgesteld, in bepaalde gevallen
de artsen en de verpleegkundigen te passeren als het gaat om het afnemen van
wangslijmvlies of haarwortels. Het is opmerkelijk dat hij in zijn voorstel
het afnemen van wangslijmvlies en haarwortels gelijk stelt, want in de stukken
wordt daar duidelijk onderscheid tussen gemaakt. Het gaat per slot van rekening
om verschillende zaken. Ik vind ook, met name wat betreft de afname van wangslijmvlies
en haarwortels, dat je elke schijn van invloed van de politie moet zien te
voorkomen in die gevallen waarbij de verdachte zich verzet. Daar komt het
toch op neer als je het hebt over het verkrijgen van onrechtmatig bewijs en
het uitoefenen van dwang tegen een verdachte persoon. In die gevallen moet
je zoeken naar een oplossing door een onafhankelijke instantie, een onafhankelijk
persoon in te schakelen.Mijn fractie is van oordeel dat met de verruiming die de regering nu voorstelt
in ieder geval een aanvaardbaar voorstel op tafel ligt. Wij hebben bedenkingen
bij een aantal voorgestelde verruimingen, maar voordat wij een definitief
standpunt bepalen, horen wij graag eerst de mening van de regering.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Voorzitter! Ik vind dat de conclusie van de heer De Wit niet logisch uit
zijn inbreng volgt. Ik heb eigenlijk alleen maar argumenten tegen het wetsvoorstel
gehoord. Ik kan mij daar best iets bij voorstellen, maar dat is wat anders.
De heer De Wit geeft geen argumenten waarom de SP-fractie zou moeten instemmen
met dit gewijzigde wetsvoorstel. De effectiviteit valt tegen. Er vallen misdrijven
onder die misschien niet meer proportioneel zijn. Waarom zegt de heer De Wit
dat hij eigenlijk voor stemt?De heer De Wit (SP):Ik heb dat al aangegeven, maar ik wil het wel herhalen. Ik vind het voorstel
van de regering op dit moment een aanvaardbare verruiming. Ten opzichte van
de huidige situatie biedt het meer mogelijkheden om aan de hand van DNA tot
effectieve opsporingsmethoden te komen. Daarbij komt inderdaad het oplossingspercentage
aan de orde. De terughoudendheid van mijn fractie heeft betrekking op het
voorstel alle verdachten in een databank te stoppen en om verruimingen toe
te passen, bijvoorbeeld als het gaat om veroordeelden. Ik heb een en ander
toegespitst op de diverse amendementen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dat betekent dat de heer De Wit eigenlijk helemaal geen bedenkingen tegen
het wetsvoorstel heeft, alleen tegen de wijzigingsvoorstellen van de Kamer.De heer De Wit (SP):Ja.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Wat vindt de heer De Wit ervan dat het ruwe DNA-materiaal 30 jaar gaat
worden bewaard? Dat staat in het wetsvoorstel.De heer De Wit (SP):Ik heb de minister gevraagd hoe daarmee wordt omgegaan, want ik kan mij
voorstellen dat dit onzorgvuldigheid met zich brengt. Ik heb de amendementen
op dat punt gelezen. Het moet helder worden wat daarmee gebeurt. De waarborgen
tegen misbruik moeten worden gegarandeerd.De heer Nicolaï (VVD):Voorzitter! De VVD-fractie heeft vanaf het begin van deze kabinetsperiode
bij herhaling aangedrongen op het ruimer gebruik van DNA-materiaal
bij de opsporing. De gedachte daarachter is dat de strijd tegen criminaliteit
per definitie een ongelijke strijd is, in die zin dat de tegenpartij altijd
verder kan gaan, minder scrupules heeft en geraffineerder kan worden, terwijl
wij ons toch altijd aan de regels en de wet willen houden. Met het DNA-materiaal
hebben wij eindelijk iets waarmee wij echt kunnen opschieten als het gaat
om het bestrijden van criminaliteit. Naar onze stellige overtuiging is dat
namelijk het geval bij het gebruik van DNA-materiaal, want dit heeft gevolgen
voor het ophelderingspercentage. De onderzoeken wijzen dat uit, net als buitenlandse
ervaringen. Dit percentage kan behoorlijk worden verhoogd. Het is een terugkerende
doorn in het oog van velen dat het percentage zo laag is. Dat is eigenlijk
al meer dan genoeg reden.Iets wat veel minder wordt genoemd – de heer Van de Camp wees er
gelukkig wel op – is dat het ook een enorm preventieve werking kan hebben
als je weet dat je, als je ook gepakt bent en er wordt materiaal gevonden,
kan worden achterhaald. De pakkans wordt dus vergroot. Dit is niet zo goed
te meten, maar het is wel van groot belang. Zoals uit onderzoek blijkt, weerhoudt
niet zozeer de strafmaat als wel de pakkans mensen ervan om tot een criminele
daad te komen.In de derde plaats gaat het niet alleen om het "in de kladden grijpen"
van meer daders, maar ook om waarheidsvinding. Het voorbeeld is ook al door
andere woordvoerders genoemd. DNA-onderzoek kan ook de onschuld van iemand
aantonen, wat niet minder belangrijk is.De belangrijkste overweging waarom mijn fractie zeer heeft gehecht en
blijft hechten aan DNA-onderzoek, is dat zij vindt dat er bij de criminaliteitsbestrijding
meer prioriteit gegeven moet worden aan het punt van recidive. Wij hebben
dat ook bij de laatste begrotingsbehandeling naar voren gebracht. Het grootste
deel van alle misdaden dat wordt gepleegd wordt waarschijnlijk – wij
hebben de getallen nog steeds niet precies op tafel – gepleegd door
mensen die dat al eerder hebben gedaan. DNA-onderzoek is een perfect middel
om dat beter aan te kunnen pakken.Voorzitter! Wij zijn blij met het wetsvoorstel dat voorligt. Het is wat
ons betreft een belangrijke stap in de richting van meer gebruik van DNA-materiaal.
De vraag is vooral of de stap ver genoeg gaat. Ik grijp als toets daarvoor
terug op de motie-Nicolaï c.s. van 3 november 1999, die ook door anderen
is genoemd. Ik leid daar vier punten uit af om dit wetsvoorstel aan te toetsen.1. Het verlagen van de strafmaat van acht naar vier jaar.2. Het geven van toestemming en het afnemen van DNA-materiaal in principe
gelijk te stellen aan het nemen van vingerafdrukken.3. Het opzetten van een DNA-bank met alle veroordeelden, ook zittende
gedetineerden.4. De mogelijkheid om veroordeelden en verdachten DNA-materiaal af te
nemen om een vergelijking te kunnen maken met sporenmateriaal voor de opheldering
van onopgehelderde zaken en het materiaal bij de hand te hebben voor toekomstige
zaken.Voorzitter! Ik loop de vier punten een voor een langs.Op de vraag of de stap wat betreft het verlagen van de grens van acht
naar vier jaar ver genoeg is gezet, is het antwoord "ja".Wat de procedurele kant betreft, het geven van toestemming en de afnameprocedure,
gaat de stap ons bijna ver genoeg. We hikken er een beetje tegenaan dat de
minister in zijn verschillende toelichtingen "wat moeilijk" blijft doen. Op
pagina 14 van de nota naar aanleiding van het nader verslag staat nog eens
dat de minister onverminderd van mening blijft dat de afname van celmateriaal
een behoorlijke inbreuk op de lichamelijke integriteit is. De VVD-fractie
ziet dat absoluut niet op deze manier. Naar haar overtuiging is het een zeer
minimale inbreuk op de lichamelijke integriteit. Om een vergelijking te maken:
Ik heb liever een wattenstaafje langs mijn wang dan inkt aan mijn vinger.
Dit leidt tot een probleem waarmee de minister meer moeite heeft dan mijn
fractie zou willen. Andere woordvoerders hebben hier ook al over gesproken.
Dat betreft het geval waarin er sprake is van een niet-meewerkende verdachte
bij wie je DNA-materiaal wilt afnemen. In dat geval zou dit ineens niet meer
door een opsporingsambtenaar mogen gebeuren, maar zou dit door een arts of
verpleegkundige gedaan moeten worden. Dit in tegenstelling tot het nemen van
vingerafdrukken wat wel gewoon door een opsporingsambtenaar kan worden gedaan.
De VVD-fractie heeft dit ook aangekaart in de nota naar aanleiding van het
verslag. De minister geeft aan dat hij er niet voor is om dat gelijk te stellen
aan het nemen van vingerafdrukken omdat hij het zwaarder vindt. Ik heb al
gezegd dat dit voor mijn fractie niet weegt. Hij heeft elders ook nog een
ander argument genoemd. Om te kunnen beoordelen of afname van DNA-materiaal
met een wattenstaafje om medische redenen ongewenst is, zou het handig zijn
om er een arts of verpleegkundige bij te halen. Mijn fractie vindt dat geen
steekhoudend argument, want dat medische bezwaar zou ook kunnen gelden als
iemand het vrijwillig toestaat. In dat geval is die toets er ook niet. Wij
lezen dus in feite geen argument dat ons overtuigt. Wij weten dat het in andere
landen, zoals Engeland, ook op deze manier gebeurt. Wij vinden het onnodig,
omslachtig en duur. Een laatste argument en niet het minste is bovendien nog
dat we de verpleegkundigen ergens anders echt wel beter kunnen gebruiken.
We hebben daarom het amendement op stuk nr. 18 ingediend.De heer Dittrich (D66):Ik heb een vraag over het amendement. Volgt daaruit dat de politie, de
recherche vaker DNA-materiaal afneemt? Wat vindt de heer Nicolaï van
het argument dat zij wat meer afstand zouden moeten hebben, omdat zij vaak
degenen zijn die de verhoren afnemen, tot de politieorganisatie behoren en
daardoor wellicht de verdachte onder druk kunnen zetten? Een arts of een verpleegkundige
kan gezien worden als een onafhankelijke derde.De heer Nicolaï (VVD):Het is voor mij niet genoeg reden om alleen daarom een arts of verpleegkundige
erbij te halen of iets ingewikkelds te organiseren als iemand ergens naartoe
moet. Ik kan mij wel voorstellen dat in de praktijk van het werk de opsporingsambtenaar
die met het verhoor en dergelijke bezig is, dat juist niet doet, maar iemand
anders. Ik meen dat ook het college van PG's de suggestie heeft gedaan dat
het op zo'n manier geregeld kan worden. Het moet dus wel een andere opsporingsambtenaar
zijn.Mijn derde punt betreft de mogelijkheid om zittende gedetineerden alsnog
in de DNA-bank op te nemen. Toen wij hierover spraken bij de
voor-vorige begroting voor Justitie – dat was in de tijd dat ook de
motie is ingediend – was de minister daar vrij afhoudend over. Hij gebruikte
de formulering die door veel juristen wordt gehanteerd, namelijk dat het een
bijkomende straf is. Als eenmaal de straf is opgelegd, kun je niet alsnog
dat zomaar doen bij veroordeelden. Je moet wel erg jurist zijn om te begrijpen
dat met een wattenstaafje langs iemands wang gaan een bijkomende straf is.
Voor mijn fractie is het moeilijk verteerbaar als dit de reden zou zijn om
zittende gedetineerden niet op te nemen in de DNA-bank. De voor de hand liggende
oplossing lijkt ons, als een soort ei van Columbus, aan voorwaardelijke invrijheidstelling
het afstaan van DNA-materiaal als voorwaarde te verbinden. Het OM moet die
keuze kunnen maken.In de Kamer is er al vaker op aangedrongen, een dergelijk wetsvoorstel
voor te bereiden. De minister werkt ook al daaraan. Er moet echter eerst nog
een nota worden behandeld over het omzetten van vervroegde invrijheidstelling
in voorwaardelijke invrijheidstelling. Wij hechten sowieso erg aan de mogelijkheden
van het wetsvoorstel. Over dit concrete aspect zouden wij nu al graag de toezegging
krijgen van de minister dat hij het er op die manier in wil verwerken. Het
OM dient in alle gevallen waarin überhaupt DNA-materiaal afgenomen mag
worden die mogelijkheid te krijgen. De vierjaarsgrens blijft dus behouden.
Ik ben ook benieuwd hoe snel het wetsvoorstel bij de Kamer wordt ingediend,
zodat wij het kunnen bespreken.De heer Van de Camp (CDA):Begrijp ik goed dat ook het voorstel van de heer Nicolaï wetswijziging
vergt? Hij legt nu een absolute koppeling tussen het omzetten van de vervroegde
invrijheidstelling in een voorwaardelijke invrijheidstelling en het kunnen
afnemen van DNA-materiaal. Maar zo heb ik de intentie van de minister niet
begrepen. Ik dacht namelijk dat het wetsontwerp DNA-afname bij veroordeelden
een eigenstandige positie krijgt, los van de discussie over vervroegde en
voorwaardelijke invrijheidstelling, hetgeen mijn voorkeur heeft.De heer Nicolaï (VVD):Mijn voorstel vergt inderdaad wetswijziging. Er is sowieso een wetswijziging
nodig van vervroegde invrijheidstelling naar voorwaardelijke invrijheidstelling.
Die wet moet hier ook behandeld worden. Mijn voorstel zou daarvan onderdeel
kunnen uitmaken.De heer Van de Camp wijst er terecht op dat de en passant genoemde voornemens
van de minister om iets mogelijk te maken bij veroordeelden niet de toezegging
is die ik net aan de minister heb gevraagd. Het is namelijk heel wel denkbaar
dat die wettelijke mogelijkheid, die wel een aparte wet zal worden, alleen
van toepassing is op veroordeelden vanaf dat moment. Ik weet nog helemaal
niet of de minister kan toezeggen dat de constructie zodanig wordt dat zij
met terugwerkende kracht op nu in de gevangenis zittende mensen van toepassing
wordt. Sterker nog, ik vermoed dat dit op dezelfde juridische bezwaren van
die bijkomende straf stuit. Je hebt dan alsnog die constructie nodig van voorwaarde
bij de voorwaardelijke invrijheidstelling.De heer Van de Camp (CDA):Het hoeft dus niet gekoppeld te worden vanwege die terugwerkende kracht.
Dat wachten wij even af. U bent het dus met mij eens dat DNA-afname bij veroordeelden
niet onlosmakelijk is gekoppeld aan de discussie over de vraag van vervroegd
naar voorwaardelijk.De heer Nicolaï (VVD):Ik weet niet of ik uw vraag goed begrepen heb. Stel dat in het wetsvoorstel
inzake DNA afnemen bij veroordeelden een truc verzonnen zou zijn, waardoor
je het materiaal ook kunt afnemen bij iedereen die nu in de gevangenis zit.
Dan heb je die andere constructie niet eens meer nodig.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Wat ik eigenlijk niet begrijp, is waarom u de grens van vier jaar in stand
wilt houden.De heer Nicolaï (VVD):Die vraag had ik eerder van de heer Van de Camp verwacht dan van u.Ik ben geneigd om daaraan vast te houden, maar daar moet ik wel een paar
opmerkingen bij maken. Ten eerste is die grens van vier jaar voor mij niet
zozeer een principiële keuze, maar meer een praktische keuze. Het is
namelijk gerelateerd aan andere dwangmiddelen die wij hebben, zoals voorlopige
hechtenis en vingerafdrukken. Ik vind die grens van vier jaar dus heel logisch.Ten tweede heb ik gekeken naar de delicten waar het om gaat. Ik denk dat
je daarmee veel hebt gevangen van het soort delicten dat wij hier bedoelen.
Die zou je met DNA beter moeten kunnen aanpakken.Ten derde kijk ik naar de praktijk. Ik moet er niet aan denken dat ze
nu bij alle lichtere vergrijpen met DNA gaan werken, want dan komen ze niet
eens meer toe aan de ernstige vergrijpen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):In uw redenering krijgt het iets heel willekeurigs, omdat u het doen van
DNA-onderzoek tegelijkertijd volstrekt relativeert. De misdrijven waarop een
straf van vier jaar en meer staat, betreft al een hausse aan uitermate lichte
misdrijven, zoals winkeldiefstal.De heer Nicolaï (VVD):Het is geen hausse aan uitermate lichte vergrijpen, maar het kan natuurlijk
om een kleine diefstal gaan en dan is het vergrijp weer lichter. Ik denk dat
die grens van vier jaar logisch is. Wij waren het zeer oneens met de grens
van acht jaar. Ten principale zou je kunnen vragen waarom je de grens niet
verlaagt, maar om praktische redenen ben ik daar niet voor. Daar moet ik nog
aan toevoegen dat wij twee substantiële verruimingen bepleiten van de
mogelijkheden van DNA afnemen en vergelijken. Dan ligt het nog meer voor de
hand dat je een ondergrens opneemt.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Die amendementen zijn mij geworden, maar daar gaat het mij nu niet om.
Waarom houdt u niet die grens van acht jaar in stand? De delicten die u door
DNA-onderzoek gemakkelijker wilt oplossen, kunnen nu ook al door DNA-onderzoek
opgelost worden. Als u praktische redenen geeft, bijvoorbeeld dat er een hausse
aan misdrijven komt, dan is het een logische vraag. Waarom verlaagt u die
grens? U haalt er nu zelf een hausse aan misdrijven bij die de effectiviteit
van het middel niet echt vergroten.De heer Nicolaï (VVD):Wij denken daar heel anders over. Ik vind het van groot belang dat je
de grens niet bij acht jaar legt. Ik vind het van heel groot
belang dat je voor misdrijven met een strafmaat tussen de vier en de acht
jaar ook DNA-materiaal kunt gebruiken. Misschien kan ik een deel van uw zorg
wegnemen. Ik pleit er niet voor om het standaard in alle gevallen te doen.
Wat mij betreft moet het OM de bepalende factor zijn. Dat kan in een richtlijn
worden vastgelegd. Zwaarder hoeft het voor mij niet eens te zijn. Het OM moet
kunnen uitmaken wanneer het opportuun is. Het lijkt mij bijvoorbeeld verstandig
als het OM in een richtlijn opneemt dat het bij fietsendiefstal niet wordt
gedaan, zeker nu wij voorlopig blij mogen zijn als het middel effectief kan
worden ingezet bij ernstiger vergrijpen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Om welke misdrijven met een strafmaat tussen de vier en acht jaar is het
u dan te doen? Alle zware gewelds- en zedenmisdrijven werden in het vorige
wetsvoorstel al bestreken. Bovendien was er een uitzonderingsclausule geschapen
voor zedenmisdrijven die een straf van zes jaar of meer kenden. Daarmee waren
volgens mij alle ernstige misdrijven al vervat in het wetsvoorstel. Welke
misdrijven bedoelt u nu eigenlijk?De heer Nicolaï (VVD):U hebt mij iets horen zeggen wat ik helemaal niet gezegd heb, namelijk
dat het alleen heel ernstige delicten en zedendelicten moeten zijn.Mevrouw Halsema (GroenLinks):De vraag is simpel. Welke misdrijven met een strafmaat tussen de vier
en acht jaar vindt u van belang?De heer Nicolaï (VVD):Ik vind dat alle delicten met een strafmaat tussen vier en acht jaar daarvoor
in aanmerking moeten komen. Ik vind inbraak een goed voorbeeld. Wij weten
dat het goed kan werken. Het zou toch wel heel erg zonde zijn om die mogelijkheid
uit te sluiten.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik hoop niet dat u zich daarbij baseert op het onderzoek DNA bij inbraken.
Daar komen de oplossingspercentages vandaan, althans in één
versie!De heer Nicolaï (VVD):Daar zouden wij het nog lang over kunnen hebben. Dat onderzoek heeft aangegeven
dat het aanzienlijk helpt bij het ophelderingspercentage. Dat zegt overigens
inderdaad nog heel weinig, omdat er nog geen fatsoenlijke DNA-bank is. Al
zou het veel minder zijn dan uit dit onderzoek blijkt, dan nog is het veel
méér als de bank er is die een meerderheid van deze Kamer wil.Mijn vierde punt betreft de mogelijkheid om in alle gevallen DNA-materiaal
te kunnen afnemen van veroordeelden en verdachten, dus niet uitsluitend in
het geval het belang van het onderzoek het zou vergen. De discussie hierover
is principieel gevoerd, maar ik denk dat ze minder principieel is dan ze lijkt.
De VVD-fractie heeft altijd met haar pleidooien voor gebruik van DNA-materiaal
bedoeld wat ik zojuist zei. In die zin vinden wij ook dat het in de lijn ligt
van de motie van anderhalf jaar geleden die breed in de Kamer is aangenomen.De argumenten die de minister daar in de brief van 23 januari tegenin
brengt, overtuigen ons niet voldoende. Zo wordt gezegd dat het niet zoveel
voorkomt; ook al is er een bekennende verdachte, dan nog is er vaak aanleiding
om toch maar DNA-materiaal af te nemen. Dat is mogelijk, maar ook dan blijven
er nog steeds gevallen waarin het zo evident is dat betrokkene de dader is –
omdat hij bekent, omdat er getuigen zijn en er misschien wat geregeld is,
al dan niet via de advocaat – dat er geen reden meer is om nog DNA-materiaal
af te nemen. Juist bij de doortrapte crimineel, al zijn dat er misschien maar
weinig, geeft dat wel een risico. Als hij bijvoorbeeld wordt gepakt voor aanranding
en weet dat hij nog drie verkrachtingszaken op zijn geweten heeft die nooit
zijn opgehelderd, dan zorgt hij er heel snel voor dat het bewijs rondkomt
en dat hij bekent en probeert hij via zijn advocaat te voorkomen dat alsnog
DNA-materiaal wordt afgenomen. Dan voorkomt de crimineel immers dat de drie
verkrachtingszaken alsnog worden opgehelderd en hem in de schoenen worden
geschoven, en voorkomt hij ook dat zijn DNA-materiaal in de bank komt te zitten,
waardoor hij als het ware later weer zijn handen vrij heeft.De heer Dittrich (D66):Maar dan kan de officier van justitie toch nog steeds stellen dat het
in het belang van het onderzoek is om wél DNA-materiaal af te nemen?
Hij kan daarbij bijvoorbeeld stellen dat voorkomen moet worden dat later,
op de terechtzitting, de verdachte plotseling zijn bekentenis intrekt, wat
in de praktijk regelmatig gebeurt. Er blijft dus toch altijd aanleiding om
wel DNA-onderzoek te doen.De heer Nicolaï (VVD):Ik betwijfel dat. Zeker een slimme crimineel zal samen met een slimme
advocaat wegen weten te vinden om juist te voorkomen dat DNA-materiaal wordt
afgenomen. Anders zou die bepaling ook enigszins een dode letter zijn. Ik
vind het principieel juist een logische en goede keus om te stellen dat DNA-materiaal
moet worden afgenomen in het belang van de opsporing, waarbij het niet alleen
hoeft te gaan om de opsporing in de zaak waar men op dat moment mee bezig
is. Wij hebben dus helemaal geen moeite met die principiële stap.De heer Dittrich (D66):Dan gebeurt het dus in het algemene kader van het ophelderen van onopgeloste
misdrijven, los van de concrete strafzaak?De heer Nicolaï (VVD):Ja.De heer Dittrich (D66):Maar dat wordt er natuurlijk niet mee bedoeld in het kader van het Wetboek
van Strafvordering.De heer Nicolaï (VVD):Dat is een ander argument. Principieel vind ik dat er de mogelijkheid
moet zijn die ik zojuist heb beschreven. Een andere vraag is hoe dat dan geregeld
zou kunnen worden. Ik denk dat de minister wel gelijk heeft in zijn brief
dat het niet goed mogelijk is om de term "in het belang van het onderzoek"
eenvoudigweg uit het voorliggende wetsvoorstel te schrappen, omdat dit strijdig
zou zijn met de systematiek van het Wetboek van Strafvordering dat in feite
gaat over wat wel en niet mag bij een lopend onderzoek. Mijn voorstel is dan
ook niet om die term zo maar te schrappen, maar om een aparte wet te maken
waarin dit wordt geregeld. Dan kan het wél.De heer Van de Camp (CDA):Ik vroeg mij al af waar het amendement bleef, maar ik begrijp nu dat het
een aparte wet wordt. Wij hebben vandaag dan al drie aparte wetten
langs zien komen. Ik zie echter nog niet zo het materiële verschil tussen
wat u wilt – namelijk dat het college van procureurs-generaal al dan
niet door middel van een richtlijn bepaalt wanneer DNA-materiaal wel wordt
afgenomen – en de term "in het belang van het onderzoek". Los van de
concrete strafzaak is "in het belang van het onderzoek" nu ook een OM-criterium.De heer Nicolaï (VVD):Ja, maar dan moet er dus sprake zijn van belangen voor dat onderzoek.
Als evident is dat het voor dat onderzoek niet van belang is, heeft het OM
in de voorliggende voorstellen niet de mogelijkheid toch gedwongen materiaal
af te nemen. Dat is zonde, want dan mis je die doortrapte crimineel waar ik
het net over had.De heer Van de Camp (CDA):Ik heb altijd begrepen – en de minister moet mij maar corrigeren,
als ik het verkeerd heb – dat "in het belang van het onderzoek" niet
alleen slaat op concrete strafzaken.De heer Nicolaï (VVD):Dat slaat op het onderzoek dat loopt. Als je ondertussen een verdenking
hebt in het kader van een ander onderzoek moet je het zelfs nog iets ingewikkelder
doen om het daarvoor überhaupt ook te kunnen gebruiken. Dat "in het belang
van het onderzoek" slaat natuurlijk niet op een tienduizend willekeurige onopgehelderde
zaken.De heer Dittrich (D66):Wat wilt u precies in dat aparte wetsvoorstel regelen? Het onderzoek in
het algemeen?De heer Nicolaï (VVD):In feite niet veel meer dan dat het openbaar ministerie in alle gevallen
waarin iemand wordt opgepakt op verdenking van een strafbaar feit waarop vier
jaar of meer staat, de bevoegdheid heeft om DNA-materiaal af te nemen. Dus
geheel los van het belang van het onderzoek waarvoor betrokkene is opgepakt,
los van zijn medewerking enz., maar gewoon in het belang van de opsporing
in het algemeen.De minister is in zijn afwijzen van deze gedachte wat ons betreft wat
tweeslachtig. Enerzijds doet hij principieel en rept hij van strijd met algemeen
strafvorderlijke uitgangspunten, maar anderzijds accepteert hij dat als iemand
wél DNA-materiaal afgeeft, dit wordt vergeleken met materiaal uit die
tienduizend onopgehelderde zaken waarvan betrokkene volstrekt niet wordt verdacht.
Hoe verhoudt zich dit tot elkaar? Immers, principieel gesproken is het laatste
precies hetzelfde als wat wij als VVD voorstellen. Wij weten ook dat het nuttig
is. Wij kennen de percentages van zaken die worden opgehelderd doordat vingerafdrukken
die in verband met een zaak worden afgenomen, volstrekt willekeurig door de
machine worden gehaald. Wij kiezen dus voor die lijn. Ik heb al verwoord wat
ons voorstel daarvoor is. Ik ben heel benieuwd naar de reactie van de minister,
omdat hij in zijn brief en ook terloops in de nota naar aanleiding van het
verslag schrijft dat hij bezig is met wetgeving op dit punt of ongeveer dit
punt. Graag wil ik dat nog precies horen. Ik lees er ook twee dingen in waarmee
wij wel moeite zouden hebben. Daarom wil ik graag daarop een precieze reactie.Er staat dat de minister nu bezig is met het creëren van de mogelijkheid
om het te doen bij veroordeelden. Ons voorstel is om het al mogelijk te maken
bij verdachten, al was het maar om praktische redenen. Het is bijvoorbeeld
veel handiger om als iemand van verkrachting wordt beschuldigd meteen zijn
DNA-materiaal te kunnen vergelijken met dat in andere verkrachtingszaken,
dan te moeten wachten totdat hij is veroordeeld in die ene zaak voordat mag
worden nagaan wat die persoon nog meer op z'n kerfstok heeft. Als er dan aanleiding
blijkt te zijn voor de veronderstelling dat betrokkene ook andere verkrachtingen
op zijn geweten heeft, moeten die zaken weer apart worden behandeld.Een tweede punt waarnaar ik benieuwd ben, is wie dan uitmaakt of DNA-materiaal
verder mag worden vergeleken. In ons voorstel is dat het openbaar ministerie
en niet de rechter, want de rechter kijkt naar de zaak waarover hij een oordeel
moet geven en minder naar het algemeen opsporingsbelang. Ik ben ook benieuwd
naar een reactie van de minister op dat punt.In de brief van 23 januari staat dat in de plannen van de minister bij
AMvB uitgemaakt zal kunnen worden voor welke gevallen dat van toepassing zal
zijn. Ook daarover hoor ik graag meer. Wat ons betreft, zouden richtlijnen
van het OM voldoende zijn, want het OM is onze opsporingsinstantie en die
weet in principe het beste wat het effectiefst zal zijn.Voorzitter! Dat waren de vier punten die ik langs wilde lopen. Voor onze
fractie is het een beetje een probleem dat wij dít wetsvoorstel bespreken,
terwijl wij in feite nu al hebben gesproken over andere wetsvoorstellen –
het zullen er vermoedelijk twee moeten zijn – die hier heel nauw mee
samenhangen. Wij zijn het er snel over eens, dat dit niet nog langer moest
blijven liggen, dus dat het heel verstandig is dit nu te bespreken, maar het
is voor ons wel ongelukkig, omdat wij zo hechten aan de twee verruimingen
die ik net heb beschreven. Ik hecht er dan ook zeer aan, dat de reactie van
de minister voldoende zekerheid biedt dat onze verruimingsbehoeften in die
andere wetten verdisconteerd zullen worden.De heer Van de Camp (CDA):Is er met betrekking tot dat schrappen van "in het belang van het onderzoek"
nu sprake van een wet naast het Wetboek van Strafvordering of van een wijziging
daarvan?De heer Nicolaï (VVD):Zoals u de vraag nu stelt, is zij onbeantwoordbaar. Het schrappen van
die zinsnede kan immers nooit gebeuren bij een andere wet. Het voorstel dat
wij hebben gedaan, houdt in dat dit niet wordt geschrapt. De minister wijst
er terecht op dat men hiermee te zeer in strijd zou komen met de systematiek
van de strafvordering. Wij beogen om bij aparte wet de mogelijkheid te creëren
om het OM DNA-materiaal te laten afnemen.Voorzitter! Vervolgens ga ik in op de persoonlijke kenmerken die men uit
DNA-materiaal naar voren kan halen. De minister zegt daarvan: het lijkt mij
interessant, maar je moet niet over één nacht ijs gaan. Dat
moet je natuurlijk nooit doen, waar het ook over gaat. Ik probeer nu niet
een open deur in te trappen, maar wil aangeven dat ik niet vind dat men hiermee
veel voorzichtiger zou moeten zijn dan men altijd al moet zijn bij één
nacht ijs. De maatschappelijke discussie over dit onderwerp gaat heel snel.
Ik herinner mij dat nog geen twee jaar geleden een AO plaatsvond waarin voor
het eerst de mogelijkheid van persoonlijke kenmerken naar voren kwam. Toen
zei een collega: pas op, want dan kan je achterhalen of het
om een man of een vrouw gaat, of hij of zij blank of zwart is enz.; dat heeft
te maken met privacy en discriminatie. Dat vinden wij nu gelukkig een heel
rare benadering. Immers, als een getuige een vermoedelijke verkrachter heeft
zien weglopen, willen wij óók weten of hij blank of zwart, jong
of oud is. Hoe meer gegevens, hoe liever. Ik roep de minister dan ook op om
op deze weg voort te gaan en dat ook voortvarend te doen. Overigens, natuurlijk
geldt ook voor deze persoonlijke gegevens dat ze alleen maar voor opsporing
kunnen worden gebruikt. Voor álles waarover wij het nu hebben, geldt
dat.De heer Dittrich (D66):Vindt u niet dat een onderscheid moet worden gemaakt tussen uiterlijke
kenmerken en datgene wat men uit DNA-materiaal kan afleiden aan psychische
aspecten, erfelijke eigenschappen enz.?De heer Nicolaï (VVD):Eigenlijk leg ik alleen een grens aan de hand van de vraag: is het in
het belang van de opsporing? Dat is mijn uitgangspunt. Komt men op zaken die
als te privacygevoelig moeten worden beschouwd, dan moeten die zaken alsnog
worden uitgesloten. Ik kan mij voorstellen dat men op dingen komt die zozeer
vertrouwelijk-privé zijn, dat men ze zelfs met het oog op de opsporing
niet zou moeten willen weten, maar ik ga daar niet bij voorbaat van uit.Voorzitter! De heren Dittrich en Van de Camp hebben zich afgevraagd of
het met de DNA-bank wel snel genoeg gaat. Ik zal hun opmerkingen niet herhalen,
maar laat het bij de vraag of het zou helpen wanneer de minister over meer
geld zou kunnen beschikken dan nu beschikbaar wordt gesteld. Zo ja, om welk
bedrag zou het dan moeten gaan?Op 25 januari hebben wij een brief ontvangen over grootschalige DNA-onderzoeken.
De VVD heeft altijd betoogd dat zij daartegen geen principiële bezwaren
ziet. Echter, wij kunnen ons goed voorstellen dat er in dit verband praktische
bezwaren rijzen. Het is het OM dat dit kan beoordelen. Wij hebben altijd moeite
gehad met de mogelijkheid dat de politiek zich daarmee zou bemoeien zoals
bijvoorbeeld met de zaak-Marianne Vaatstra. In principiële zin heeft
het OM wat ons betreft alle ruimte, maar in praktische zin zal moeten worden
nagegaan of de inzet effectief is. De minister is wat dit betreft wat dubbel.
Enerzijds geeft hij als zijn oordeel dat dit principieel niet zou moeten omdat
er geen verdachten zijn; anderzijds komt hij met vier voorwaarden waaronder
het toch wél zou kunnen. Het aanhouden van die voorwaarden lijkt mij
logisch, maar dan is er wat de VVD betreft in principiële zin helemaal
geen bezwaar meer.De heer Van der Staaij (SGP):Mevrouw de voorzitter! De plenaire bespreking in 1993 van de wettelijke
regeling van DNA-onderzoek in strafzaken nam niet veel tijd in beslag. Toch
was dit wetvoorstel van groot belang. Hiermee werd een principiële stap
gezet, doordat een ingrijpend strafvorderlijk dwangmiddel werd geïntroduceerd:
de mogelijkheid tot het onderzoek van celmateriaal, gericht op vergelijking
van DNA-profielen. Na ongeveer twee uur vergaderen konden de beraadslagingen
over dit wetsvoorstel worden afgesloten en werd het zonder stemming aangenomen.
Reeds toen kwam in het debat de vraag aan de orde of de grenzen die in dit
wetsvoorstel aan de toepassing van DNA-onderzoek werden gesteld, niet te beperkend
waren. Zou gedwongen DNA-onderzoek ook niet mogelijk moeten worden bij lichtere
delicten dan misdrijven waar een strafbedreiging van acht jaar op staat? De
toenmalige minister van Justitie Hirsch Ballin antwoordde daarop dat hij zich
kon voorstellen dat daarover discussie bestaat. Aan de andere kant, zo zei
hij, zal elke grens zijn bezwaren hebben. Verder zei hij: "Wij hebben geprobeerd
een evenwicht te vinden. Ik had de indruk, dat dit in de ogen van de meeste
woordvoerders overtuigend is. Ik wil daar geen absoluut waarheidsgehalte aan
toekennen."Die laatste toevoeging was niet overbodig. Het wetsvoorstel waarover wij
vandaag spreken, brengt een aanzienlijke verruiming van de toepassing van
DNA-onderzoek. In veel meer gevallen zullen personen kunnen worden verplicht
tot medewerking aan DNA-onderzoek. Bovendien schept het meer mogelijkheden
voor de opslag van DNA-gegevens. De totstandkomingsgeschiedenis van het wetsvoorstel
en de nota's van wijzigingen die het toepassingsbereik aanzienlijk hebben
vergroot, weerspiegelen het zoeken naar een nieuw evenwicht. Over de vraag
wat dat juiste evenwicht precies inhoudt, lijkt vandaag de dag wat minder
consensus te bestaan dan in 1993. Daarom zullen wij de behandeling van dit
wetsvoorstel vandaag niet in twee uur af kunnen doen.Voorzitter! Het gebruik van DNA-onderzoek is in de afgelopen jaren fors
toegenomen. Het heeft nu al gedurende een reeks van jaren zijn waarde als
trefzeker opsporingsmiddel en bewijsmiddel in de praktijk zeker bewezen. Al
blijft staan dat je op een technisch bewijsmiddel nooit blind kunt varen.
Wat dat betreft, moet worden gewaakt voor overspannen verwachtingen. In het
licht van de nieuwe ontwikkelingen die zich in de afgelopen jaren in hoog
tempo hebben voorgedaan rond het DNA-onderzoek in strafzaken, is een aanpassing
van de wettelijke regeling rond DNA-onderzoek geboden. Niet voor niets wordt
wel gesproken over stormachtige ontwikkelingen.In de eerste plaats spelen de technische ontwikkelingen hierin een rol.
In de afgelopen jaren is de hoeveelheid biologisch celmateriaal die nodig
is voor DNA-onderzoek aanmerkelijk verminderd. Het rechercheren op biologische
sporen biedt daardoor steeds meer mogelijkheden. In het licht van de technische
ontwikkelingen is ook de nu nog voorgeschreven uitvoeringswijze, namelijk
door middel van het afnemen van bloed, onnodig. Het is voldoende om via een
aantal wattenstokjes wat wangslijmvlies af te nemen. Dat de wettelijke regeling
door middel van dit wetsvoorstel met deze stand van de techniek in overeenstemming
wordt gebracht, kan de SGP-fractie dan ook voluit steunen. De voortschrijdende
technische ontwikkelingen brengen ons nog wel bij de vraag in hoeverre uit
in de DNA-databanken opgenomen profielen in de toekomst erfelijke informatie
kan worden afgeleid. Zijn hierover nu reeds uitspraken te doen? Wat is de
vakwetenschappelijke verwachting hierover? Weliswaar is helder dat de bewaring
van DNA-gegevens in het kader van strafrechtelijk onderzoek uitsluitend bedoeld
is als identificatiemethode, maar kan daadwerkelijk worden gewaarborgd dat deze informatie in de toekomst niet voor andere doeleinden wordt
ingezet?De paradoxale keerzijde van het gemakkelijker worden van het DNA-onderzoek,
is dat de discussie over de vraag in welke gevallen DNA-onderzoek mag worden
toegepast, juist lastiger is geworden. Juist omdat algemeen werd erkend dat
het afnemen van bloed als een aanzienlijke inbreuk op het grondwettelijk gewaarborgde
recht op de lichamelijke integriteit kan worden aangemerkt, was het duidelijk
dat terughoudend moest worden omgesprongen met DNA-onderzoek. De vraag hoe
ingrijpend het afnemen van wangslijmvlies moet worden gekwalificeerd in het
licht van de grondrechten, levert meer discussiestof op.De hernieuwde bezinning op het toepassingsbereik van DNA-onderzoek kan
voorts niet los worden gezien van de in de achterliggende jaren toegenomen
criminaliteit. De maatschappelijke verontrusting hierover is terecht zeer
groot. In het bijzonder gewelds- en zedenmisdrijven hebben veelvuldig de rechtsorde
geschokt. Het levert dan ook veel onvrede op dat slechts in een laag percentage
zaken de dader daadwerkelijk opgepakt en bestraft wordt. Veel burgers zijn
daardoor bereid, een minder vergaande bescherming van bijvoorbeeld de privacyrechten
voor lief te nemen, ter wille van een meer doelmatige opsporing van misdrijven.
Bij de laatstgehouden algemene beschouwingen heeft de SGP-fractie dit meer
algemene vraagstuk van de balans tussen enerzijds de vrijheidsrechten en anderzijds
het belang van een doelmatige opsporing uitdrukkelijk aan de orde gesteld.
Daarbij is de motie-Van der Vlies die om een integrale notitie over deze thematiek
vraagt, aangenomen. Wanneer kunnen wij deze notitie verwachten?In het debat is nu aan de orde welke consequentie wij aan de vorengenoemde
ontwikkelingen kunnen verbinden voor het DNA-onderzoek. Hoe pakt het nieuwe
evenwicht uit, ook in het licht van de betrokken grondrechten? In het bijzonder
met het oog op de minder bezwarende manier van verkrijging van DNA-profielen,
waarbij het afnemen van wangslijmvlies de primaire onderzoeksmethode is geworden,
is door de regering terecht de subsidiariteitsnorm van de dringende noodzakelijkheid
van het onderzoek niet langer gehandhaafd.De SGP-fractie steunt ook de verruimingen die bij nota van wijziging ten
opzichte van het oorspronkelijke wetsvoorstel zijn aangebracht ten aanzien
van de misdrijven waarbij gedwongen DNA-onderzoek mag plaatsvinden. De regering
wil thans dat een bevel tot afname voor DNA-onderzoek mogelijk wordt gemaakt
bij alle misdrijven waar voorlopige hechtenis op staat. Onder andere van de
kant van de Nederlandse vereniging voor rechtspraak en vanuit het openbaar
ministerie was al eerder, ook bij de voorbereiding van dit wetsvoorstel, in
die zin geadviseerd.In de nota naar aanleiding van het nader verslag heeft de regering verder,
onder verwijzing naar de brief over het beleid ten aanzien van pedoseksuele
delinquenten, aangegeven DNA-onderzoek bij TBS-gestelden wettelijk te willen
gaan regelen. In dat wetsvoorstel zal tevens de mogelijkheid worden geschapen
dat de rechter bij een veroordeling kan uitspreken dat meegewerkt moet worden
aan een DNA-onderzoek, als wordt gevreesd voor recidive. De SGP-fractie staat
in beginsel positief tegenover deze voorstellen. Wanneer kunnen wij een wetsvoorstel
hierover verwachten? Ook vragen wij of en, zo ja, wanneer wij concrete voorstellen
kunnen verwachten waarbij het verlenen van medewerking aan een DNA-onderzoek
als voorwaarde kan worden verbonden aan een vervroegde invrijheidsstelling.
In dit kader zal ook uitgebreider de vraag aan de orde moeten komen in welke
gevallen DNA-onderzoek bij veroordeelden mag plaatsvinden.Wij delen overigens de opvatting van de regering dat de integrale gedachtewisseling
over de toepassing van DNA-onderzoek buiten het vooronderzoek beter tot zijn
recht kan komen in het kader van een separaat wetsvoorstel. Daardoor wordt
bovendien de afhandeling van het wetsvoorstel waarover wij vandaag spreken,
niet verder vertraagd.De vraag die in het kader van het huidige wetsvoorstel moet worden beantwoord,
is of voldoende ruimte wordt geboden aan DNA-onderzoek in het vooronderzoek.
Gaan de voorgestelde en aangekondigde verruimingen wel ver genoeg of worden
nog onnodige hindernissen opgeworpen? Het korpsbeheerdersberaad en de raad
van hoofdcommissarissen hebben aangedrongen op verdergaande uitbreidingen.
De regering stelt zich hiertegenover nogal terughoudend op. Eén van
de voornaamste verweren van de regering tegen de wens tot verdere verruiming
is de strikte interpretatie van de formule "belang van het onderzoek" in de
artikelen 151b, eerste lid, en 195d, eerste lid, van het Wetboek van Strafvordering.
DNA-onderzoek mag uitsluitend worden gedaan voor strafvorderlijke doeleinden,
dat wil zeggen ter identificatie van betrokkenen. De vraag is echter in hoeverre
de minister dit uitgangspunt al niet heeft losgelaten, gezien de mogelijkheden
die hij wil creëren om ook veroordeelden aan DNA-onderzoek te onderwerpen,
eventueel als bijzondere voorwaarde? Graag een reactie hierop. Geldt niet
min of meer hetzelfde voor de beperking die artikel 138a van het Wetboek van
Strafvordering oplegt, namelijk dat DNA-onderzoek van celmateriaal uitsluitend
gericht mag zijn op vergelijking van DNA-profielen en niet mag dienen om persoonskenmerken
af te leiden? Zodra dat laatste technisch mogelijk blijkt, lijkt de minister
daar geen moeite mee te hebben, zodat een soort signalement van de "eigenaar"
van het materiaal kan worden verkregen. De regering stelt in dit verband ook
dat met dit wetsvoorstel een geschikt kader wordt geboden om voortschrijdende
technologische ontwikkelingen op het terrein van DNA-onderzoek op te vangen.
Is dit alles niet een relativering van de strikte koppeling aan identificatie,
die de regering zegt na te streven? In de commentaren op het wetsvoorstel
is de vraag opgeworpen in hoeverre het huidige criterium "belang van het onderzoek"
niet tot gevolg kan hebben dat een verdachte afname van celmateriaal kan voorkomen
door een bekentenis af te leggen. Graag heb ik nog een nadere reactie op deze
stelling. In navolging van hetgeen door collega Nicolaï naar voren is
gebracht, vraag ik of hier in de praktijk toch niet een knelpunt ligt.Bij de beantwoording van de vraag of verdergaande verruiming van de toepassing
van DNA-onderzoek wenselijk is, stuiten we op de belangrijke vraag of DNA-onderzoek –
het nemen van een "genetische vingerafdruk" wordt het wel genoemd –
op een vergelijkbare wijze kan worden behandeld als de traditionele vingerafdrukken.
De regering deinst terug voor een "gelijke behandeling", onder meer omdat
de inbreuk op de lichamelijke integriteit bij DNA-onderzoek groter wordt geacht.
Om die reden worden verschillende extra procedures en voorwaarden gehandhaafd.
De regering merkt overigens wel op dat door dit wetsvoorstel de verschillen
tussen de regeling voor DNA-onderzoek en die van het nemen van vingerafdrukken
betrekkelijk gering zijn geworden. Kan de regering nog eens concreet aanduiden
welke verschillen thans blijven bestaan – ook na alle nota's van wijziging –
die het gevolg zijn van het feit dat het DNA-onderzoek als een ingrijpender
inbreuk wordt beschouwd dan het nemen van vingerafdrukken?Wij hebben overigens oog voor de door de regering aangedragen verschillen
tussen enerzijds de vingerafdruk en anderzijds het afnemen van een DNA-profiel.
Die verschillen manifesteren zich onder meer, indien met fysieke dwang zou
worden opgetreden. Ter zijde stel ik in dit verband nog een praktische vraag:
is het een reële veronderstelling – zoals ik in de stukken lees –
dat wanneer het afnemen van wangslijmvlies fysiek verzet oproept, het afnemen
van bloed of haarwortels meer kans van slagen heeft?Een belangrijk verschil tussen enerzijds het afnemen van vingerafdrukken
en anderzijds het afnemen van DNA-profiel, is dat aan het DNA-profiel meer
gevoelige persoonlijke informatie kan worden ontleend. Niet uit te sluiten
valt dat ooit van die informatie ook misbruik kan worden gemaakt. Dit weegt
voor onze fractie mee in het betrachten van een zekere terughoudendheid en
behoedzaamheid. In dit licht vinden wij het ook gerechtvaardigd dat een zekere
behoedzaamheid wordt betracht ten aanzien van uitbreiding van het toepassingsbereik.
Het afnemen van DNA-profiel, dat toegang kan verschaffen tot gevoelige informatie,
moet in ieder geval gerechtvaardigd worden door een zekere ernst van het misdrijf
waarvan betrokkene wordt verdacht.De kernvraag is echter of de verschillen tussen DNA-profiel en vingerafdruk
zodanig zwaarwegend zijn, dat dit ook in de huidige strafvorderlijke context
moet leiden tot een wezenlijk verschillend toepassingbereik, tot een andere
benadering ten aanzien van de vraag bij welke verdenkingen DNA-onderzoek mag
worden toegepast. De regering gaat ervan uit dat inderdaad de feitelijke verschillen,
die er naar onze mening ook zijn, daadwerkelijk moeten leiden tot een ander
toepassingsbereik. Die argumentatie daarvoor kan ons nog niet zonder meer
overtuigen en daarom zou ik graag hierop een nadere toelichting horen.Graag horen wij ook nog een nadere argumentatie waarom de regering geen
voorstander is van een verdere verlaging van de grens voor het geven van een
bevel tot afname van celmateriaal, zoals onder andere van de zijde van de
CDA-fractie is gesuggereerd. De nu gekozen grens heeft tot gevolg dat DNA-onderzoek
niet mogelijk is bij bijvoorbeeld een aantal geweldsdelicten die met minder
dan vier jaar gevangenisstraf worden bedreigd.In het verzet tegen een verdere verlaging beroept de regering zich onder
andere op de wetsystematiek, onder verwijzing naar de grens die voor het afnemen
van vingerafdrukken geldt. Onze vraag is of er meer redenen zijn op grond
waarvan kan worden gesteld dat verdere verlaging op gespannen voet staat met
de systematiek van de wet. Ook wij vinden namelijk dat er een punt kan liggen
in de praktijk, waarbij er een behoefte aan DNA-onderzoek ook bij delicten
die met een lagere straf bedreigd zijn, naar voren kan komen; vandaar ook
de vraag of de afbakening zo scherp en zo helder beargumenteerd mogelijk kan
worden. Omdat ook wat dat betreft voor ons niet echt een principiële
grens aan de orde is, vinden wij het van belang om ook die wetsystematische
argumenten nog eens nadrukkelijk onder woorden gebracht te krijgen van de
zijde van de regering. Graag verkrijgen we in dit verband ook een toelichting
op de stelling dat er geen aanwijzingen zijn, zoals we in de stukken lezen,
dat aanpassing van de grens tot een aanzienlijke verbetering van de waarheidsvinding
kan leiden.Voorzitter! Een ander punt van discussie dat in de stukken naar voren
komt, is de vraag wie de bevoegdheid tot afname van wangslijmvlies en haarwortels
toekomt. De SGP-fractie ziet vooralsnog, in navolging van wat door een aantal
andere fracties ook naar voren is gebracht, geen reden waarom een daartoe
opgeleide en gecertificeerde opsporingsambtenaar niet ook die bevoegdheid
zou moeten kunnen krijgen. In de voorgestelde regeling zou het alleen mogelijk
zijn, als de betrokkenen daarmee instemmen. Die beperking lijkt onnodig. Ook
nu zijn toch uitvoering van dwangmiddelen die een inbreuk op de lichamelijke
integriteit maken – bijvoorbeeld onderzoek aan het lichaam – niet
voorbehouden aan artsen of verpleegkundigen? Hoewel het op dit moment trouwens
niet helemaal een actueel punt is, omdat er eenvoudigweg nog geen of onvoldoende
daartoe opgeleide opsporingsambtenaren zijn, zijn wij voorstander van een
uitbreiding van de bevoegdheidsregeling op dit punt, zodat niet op voorhand
hier onnodig hindernissen worden opgeworpen. Daarom staan we ook sympathiek
tegenover het amendement van collega Nicolaï op dit punt.Een belangrijk onderdeel van de regelgeving rond DNA-onderzoeken betreft
de voorschriften over het bewaren en vernietigen van celmateriaal en van DNA-profielen.
Op hoofdlijnen kunnen wij ons in de benadering van de regering vinden. Vernietiging
ligt in principe voor de hand als blijkt dat de verdenking ten onrechte heeft
bestaan, maar wanneer is dat het geval? Bij een kennisgeving van niet verdere
vervolging, onherroepelijke buitenvervolgingstelling, een rechterlijke verklaring
dat de zaak is geëindigd, vrijspraak? Hier zijn nogal wat modaliteiten
mogelijk. Mede in verband met de voorziene bewaartermijnen rijst hier de vraag
of rekening is gehouden met het vorige week behandelde wetsvoorstel inzake
waarborgen vervolging, waarbij het beklagrecht van slachtoffers en andere
belanghebbenden is uitgebreid. Kan de minister hierop reageren?Een ander punt betreft de gebrekkige informatie over het moment van vernietiging
van de DNA-informatie door het openbaar ministerie. De directeur van het NFI
moet er onder meer op toezien dat DNA-profielen en celmateriaal worden vernietigd,
direct nadat het instituut – zelf geen opsporingsinstantie – op
de hoogte is gesteld van het feit dat het DNA-profiel van een verdachte niet
langer in de DNA-databank opgenomen mag blijven. Biedt de regelgeving
op dit onderdeel wel voldoende houvast?Kort voor dit debat kregen wij van de minister nog een notitie over "vrijwillige"
medewerking aan grootschalige DNA-onderzoeken. De SGP-fractie is met de regering
van mening dat hiermee terughoudend moet worden omgegaan, omdat hierbij ook
mensen worden betrokken tegen wie geen enkele aanwijzing van betrokkenheid
bij een misdrijf bestaat. Daarbij komt dat bij de "vrijwilligheid" in de praktijk
ook vraagtekens kunnen worden gezet, gelet op morele of sociale druk om hieraan
medewerking te verlenen. Hoezeer ons het belang van de opsporing ook ter harte
gaat, voorkomen moet worden dat een groeiende kloof ontstaat tussen wat op
wettelijke grondslag als een verplichting kan worden beschouwd en hetgeen
langs de formeel "vrijwillige route" kan worden bewerkstelligd. De behoedzame
koers die de regering wil volgen ten aanzien van de grootschalige DNA-onderzoeken,
heeft dan ook onze sympathie.Mevrouw Swildens-Rozendaal (PvdA):Mevrouw de voorzitter! Toen wij ongeveer tien jaar geleden hier in de
Kamer de huidige regeling met betrekking tot DNA-onderzoek in strafzaken bespraken,
werd de discussie bepaald door een terughoudende opstelling ten aanzien van
deze nieuwe techniek. Ik zeg tegen de heer Van der Staaij dat de plenaire
behandeling misschien niet zo lang geduurd mag hebben, maar dat daaraan een
zeer intensieve schriftelijke behandeling voorafgegaan is. Het ging immers
toch om een ingrijpende vernieuwing in de sfeer van opsporing en gebruik van
nieuwe technieken. Persoonlijke levenssfeer en lichamelijke integriteit van
de verdachten stonden dan ook centraal bij het bepalen van de randvoorwaarden
waaronder deze techniek mocht worden toegepast, met name in het kader van
de waarheidsvinding.Een centrale rol werd toebedeeld aan de rechter-commissaris, immers een
onafhankelijke rechter. Een DNA-onderzoek aan sporen kon op initiatief van
de officier van justitie plaatsvinden maar alleen zolang er geen verdachte
in beeld was. Was er wel sprake van een verdachte, vond elk onderzoek naar
DNA plaats in het kader van het gerechtelijk vooronderzoek en dan alleen bij
ernstige levens- en zedendelicten.Inmiddels wordt er tegen het gebruik van DNA-onderzoek in strafzaken anders
aangekeken. De maatschappelijke appreciatie daarvan is groot, hetgeen zich
weerspiegelt in de opstelling van het kabinet en een meerderheid van de Kamer.
Nieuwe technologische ontwikkelingen hebben daartoe zeker bijgedragen en naar
de mening van mijn fractie ook het gegeven dat men buiten de sfeer van het
strafrecht bijna dagelijks ermee geconfronteerd wordt. Ik denk bijvoorbeeld
aan de zeer hooggespannen verwachtingen die er bestaan ten aanzien van medische
toepassing van nieuwe technieken. Daarnaast kan er wel degelijk reden zijn
tot enige bezorgdheid juist voor overspannen verwachtingen en met name ten
aanzien van die technieken die nog niet tot enig resultaat hebben geleid.
Tegelijkertijd kan er ook reden zijn voor bezorgdheid met het oog op aantasting
van de privacy. Denk bijvoorbeeld in een medische context aan de rol die verzekeraars
zouden kunnen spelen. Dat alles wordt echter niet door iedereen zo gevoeld.
Men maakt zich soms wel zorgen over de aantasting van de eigen privacy, maar
die bezorgdheid lijkt minder te worden gevoeld bij de privacy van verdachten
van misdrijven. Daarbij wordt uit het oog verloren dat men altijd zelf ook
als potentiële verdachte al dan niet ten onrechte kan worden aangemerkt,
maar dit ter zijde.De roep uit de samenleving om daadkrachtiger op te treden tegen ernstige
en eveneens de privacy van burgers aantastende criminaliteit is voor de hand
liggend, zeker wanneer men wordt geconfronteerd met gruwelijke geweldsdelicten,
vooral indien deze niet worden opgelost. Het perspectief dat DNA-onderzoek
daarin zou kunnen spelen, het kunnen bijdragen aan het verhogen van het oplossingspercentage,
spreekt natuurlijk aan. Men kijkt natuurlijk ook naar het buitenland, waar
zo nu en dan spectaculaire resultaten worden gepresenteerd. Ook mijn fractie
is van oordeel dat de mogelijkheden van DNA-onderzoek in strafzaken kunnen
worden uitgebreid, zeker nu voor het afnemen van celmateriaal minder ingrijpende
methoden kunnen worden aangewend en de inbreuk op de lichamelijke integriteit
van de verdachte daarmee aanzienlijk geringer is. Ik denk aan wangslijmvlies,
haarwortels en bloedafname via een eenvoudig vingerprikje. De technieken om
het DNA-profiel te vervaardigen zijn inmiddels ook veel verfijnder geworden.
Niet alleen is minder sporenmateriaal nodig, ook zijn er meer mogelijkheden
om contra-expertise te verrichten. In het bieden van deze mogelijkheid aan
de verdachte is Nederland uniek. Wellicht hebben de verfijndere technieken
ertoe bijgedragen dat er minder kans op fouten is.Mijn fractie is op zichzelf niet tegen het uitbreiden van de mogelijkheden
voor DNA-onderzoek in strafzaken, maar wij moeten er ernstig voor waken dat
de illusie wordt gewekt dat DNA-onderzoek een wondermiddel is waarmee strafbare
feiten altijd zullen kunnen worden opgelost of waarmee wij als Kamer elk strafbaar
feit zouden willen oplossen. Proportionaliteit en subsidiariteit zullen absoluut
niet uit het oog mogen worden verloren. Anders komen wij uit de pas te lopen
van het Europees verdrag van de rechten van de mens. Ook bij de simpele wijze
waarop celmateriaal kan worden afgenomen blijft sprake van een inbreuk op
de lichamelijke integriteit. Dat staat nog los van het gegeven dat ook praktische
bezwaren daaraan in de weg staan. Ik denk dan met name aan de immer beperkte
capaciteit van het Nederlands forensisch instituut en de daarbij behorende
prioriteitsstelling, die het college van procureurs-generaal voor de overgangsperiode
heeft gegeven. Ook daarna zal altijd sprake blijven van een zekere prioriteitsstelling.Met het wetsvoorstel worden de mogelijkheden aanzienlijk verruimd ten
opzichte van de huidige regeling. Tijdens de schriftelijke behandeling is
daar nog een schepje bovenop gedaan. Mijn fractie kan zich daarin, alles afwegende,
vinden. Ik denk met name aan de centrale rol van het openbaar ministerie,
zowel bij DNA-onderzoek bij sporen als bij het kunnen geven van het bevel
tot afname van celmateriaal, bijvoorbeeld op grond van artikel 151b, maar
ook in een latere fase door de rechter-commissaris, ook indien de verdachte
daar niet mee instemt. Ik doel ook op het verlaten van het criterium
"dringend noodzakelijk". Het gaat daarbij om "dringend noodzakelijk" ten aanzien
van het aan het licht brengen van de waarheid. Voor DNA-onderzoek kan worden
volstaan met het criterium "in het belang van het onderzoek". Ik heb het gevoel
dat ik dit verschil anders interpreteer dan de heer Dittrich. Ik heb het gevoel
dat er wel degelijk verschil tussen beide criteria bestaat. Bij dringende
noodzakelijkheid in het kader van de waarheidsvinding spreken wij over het
rond krijgen van het bewijs, met name in de episode van het gerechtelijk vooronderzoek.
Bij "in het belang van het onderzoek" kan het gaan om een veel eerdere fase,
bijvoorbeeld die van de opsporing. Met andere woorden: wat mij betreft was
er altijd een verschil, dat ik ook als zodanig heb ervaren. Ik vraag de minister,
of ik dat goed begrepen heb.De heer Dittrich (D66):Ik heb het gehad over "ernstige bezwaren" en "redelijk vermoeden", en
niet over "in het belang van het onderzoek" en de bezwaren waar u het nu over
heeft.Mevrouw Swildens-Rozendaal (PvdA):Dat is een ander discussieonderwerp, waarover we het ook hebben gehad.
Maar u hebt ook aangegeven dat u het verschil tussen dringende noodzakelijkheid
voor het aan het licht brengen van de waarheid en het nieuwe criterium "in
het belang van het onderzoek" eigenlijk marginaal acht. Dat zullen we morgen
wel teruglezen in de Handelingen. Daarom zeg ik dat ik het gevoel heb dat
daar wel degelijk verschil in zat. Ik leg de minister daarom de vraag voor,
of ik dat goed heb begrepen.Voorzitter! Ook met de verruiming van de mogelijkheden, DNA-onderzoek
te doen bij alle misdrijven waar voorlopige hechtenis kan worden toegepast –
we spreken dan over een strafbedreiging van vier jaar, in plaats van de huidige
acht, en in uitzonderingsgevallen zes jaar – stemt mijn fractie in.
Overwegingen daarbij zijn met name het verhogen van het opsporingspercentage,
waarbij wij met name denken aan de mogelijkheid om dat toe te passen bij inbraak.
Inbraak is voor mensen toch buitengewoon belastend, het verhoogt hun gevoel
van onveiligheid, en daarnaast moet ik eerlijk bekennen dat het pilotproject
van de politiekorpsen Midden- en West-Brabant en Utrecht heeft bijgedragen
aan een positieve mening. Daaruit bleek namelijk dat resultaten kunnen worden
bereikt met het ook bij inbraak mogelijk maken van het doen van DNA-onderzoek.
Maar ook het gegeven dat minder inbreuk nodig is op de lichamelijke integriteit
van de verdachte, namelijk als het wangvliesslijm wordt afgenomen, en het
feit dat dwangafname als ultimum remedium wordt toegepast, zijn voor ons belangrijke
gegevens. Vrijwillige afname staat voorop. Bovendien kan, zoals onlangs nog
is bevestigd door de Hoge Raad, celmateriaal dat door de verdachte is achtergelaten
op propjes, peuken en dergelijke, worden gebruikt voor DNA-onderzoek, zodat
afname daarvan bij de verdachte niet behoeft te worden bevolen, en daarvan
kan worden afgezien indien hij zich daartegen met hand en tand verzet.Voorzitter! In dit verband heb ik een vraag aan de minister. Bij de schriftelijke
behandeling is dit punt wat mij betreft nog niet geheel duidelijk geworden.
Ik heb het daarbij over het volgende. Mijn fractie gaat er steeds van uit
dat, indien om zwaarwegende redenen DNA-onderzoek wordt verricht aan andere
materiaal, en meestal buiten weten van de verdachte om, er toch sprake moet
zijn van ernstige bezwaren tegen deze verdachte. Ik zeg dat juist vanwege
de context, waarin die mogelijkheid nu wordt geregeld. Ik duid op artikel
151b en op artikel 195d. Op die manier is het ook een logische veronderstelling,
zeker wanneer de uitkomsten van dat onderzoek en het feit dat het heeft plaatsgevonden,
soms enige tijd voor de verdachten geheim worden gehouden. Op zichzelf hebben
we daarvoor begrip, waarbij wij natuurlijk opmerken dat hij in de tussenliggende
periode ook niet kan worden gehoord, en dat er geen raadsman aan te pas komt.
In dat kader is het dan toch belangrijk om vast te stellen, dat het bestaan
van ernstige bezwaren een voorwaarde is en blijft? Immers, zou er slechts
sprake zijn van een redelijk vermoeden van schuld, dan is niet uitgesloten
dat bijvoorbeeld pas bij de bevestiging door DNA-onderzoek zelf tot de conclusie
wordt gekomen dat er wel degelijk ernstige bezwaren tegen deze verdachte bestaan
of, indien het DNA-onderzoek negatief uitvalt, zal het wellicht nooit aan
de verdachte worden vermeld. Ik sluit niet uit dat dat wel eens wordt vergeten.Als het DNA-profiel reeds is opgenomen in de databank, in een fase dat
er sprake is van een redelijk vermoeden van schuld, dan is er reparatiewerk
nodig om ten onrechte opgenomen profielen te verwijderen. Is het juist dat
er ondertussen een vergelijking met DNA-profielen van oudere, onopgeloste
misdrijven kan hebben plaatsgevonden? Als dat het geval is, dan is het zeer
de vraag of dit de bedoeling is in een situatie dat er absoluut geen sprake
was van ernstige bezwaren. Kan de minister bevestigen dat die eis van ernstige
bezwaren, ook indien er via andere objecten celmateriaal wordt verzameld,
als voorwaarde blijft bestaan?Zwaarwegende redenen om onderzoek te laten plaatsvinden en ander celmateriaal
te laten verzamelen, zijn er ook als de verdachte zich bij het bevel –
dan hebben wij het over gedwongen afname – met hand en tand verzet en
als de aanwezigheid van ander celmateriaal dwangafname, zo nodig met behulp
van de sterke arm, kan voorkomen. Vrijwillige medewerking staat altijd voorop,
bij de verdachte, maar vooral bij derden, bij niet-verdachten. Mijn fractie
onderschrijft het door de minister gestelde in de nota naar aanleiding van
het nader verslag dat het bij een niet-verdachte afgenomen materiaal, met
name DNA-profiel daaruit, niet mag worden vergeleken met het in de databank
opgeslagen profiel van andere zaken, ook niet indien deze persoon inmiddels
verdacht wordt van een ander strafbaar feit. Ook dan zal er opnieuw DNA-onderzoek
moeten plaatsvinden. Het laatste kan worden voorkomen als deze persoon alsnog
toestemming geeft voor het gebruik van zijn in een eerder stadium vrijwillig
afgestaan materiaal. Het lijkt mij goed als de minister dit nog eens bevestigt.Mijn fractie vindt het voorstel, zoals dat er nu ligt, afgewogen. Hiermee
wordt recht gedaan aan de behoefte om op ruimere schaal DNA-onderzoek te verrichten
in strafzaken. Ook wordt de systematiek van ons strafvorderingsrecht in acht
genomen en gerespecteerd. Ten aanzien van verdachten lijken er voldoende waarborgen
te blijven bestaan. Ik zeg er direct bij dat het risico om
onterecht als verdachte te worden aangemerkt, altijd blijft bestaan. Wordt
dit risico niet groter bij het toepassen van DNA-onderzoek in het strafrecht?
Ik denk bijvoorbeeld aan het expres falsificeren van sporenmateriaal.Mijn fractie kan zich vinden in de reactie en de argumentatie van de minister
op de brief van het Korpsbeheerdersberaad en de Raad van hoofdcommissarissen.
In die brief wordt ervoor gepleit om in het belang van het onderzoek te schrappen.
Ik licht dat niet nader toe, want ik ben het volstrekt met de argumentatie
van de minister eens. Ook is mijn fractie geen voorstander van het verlagen
van de grens met betrekking tot de strafmaat waarboven DNA-onderzoek kan plaatsvinden.
Naast de meer principiële kant, namelijk de koppeling aan de voorlopige
hechtenis, waarvan sprake is bij overige, vergelijkbare maatregelen –
denk bijvoorbeeld aan onderzoek aan kleding en lichaam – is er ook het
probleem van de capaciteit en het feit dat je prioriteiten moet stellen. Als
ten aanzien van ieder strafbaar feit DNA-onderzoek mogelijk zou zijn, dan
maak je de mensen die daar om vragen blij met een dooie mus. De capaciteit
zal op die manier namelijk nooit voldoende zijn. Er moeten altijd prioriteiten
worden gesteld. De lichtere misdrijven vallen dan als het ware buiten de boot.Dan iets over de capaciteit die je nodig hebt voor massascreening of groepsscreening.
Ik ben het ermee eens dat dit tot de uitzonderingen moet behoren. De brief
die de minister ons onlangs daarover heeft gestuurd, vind ik echter zeer helder.
De criteria waaraan moet worden voldoen om massa-DNA-onderzoek te doen, komen
mij zeer redelijk voor. Dat betekent dat in voorkomende gevallen van dit instrument
gebruik kan worden gemaakt. Hiermee moet bij de capaciteit van de laboratoria
dan ook rekening worden gehouden. Hoe wordt dat verwerkt in de prioriteitenstelling,
zoals door het college van PG's ook aan ons bekend is gemaakt?Bij vrijwillige afname van celmateriaal met schriftelijke toestemming
kan een en ander geschieden door de opsporingsambtenaar, waarvoor dan weer
aparte schriftelijke toestemming nodig is. Zo hebben wij het in het voorstel
voorgeschoteld gekregen. Mijn fractie ondersteunt de gedachte dat daarvoor
een beperkte groep opsporingsambtenaren zou moeten worden ingezet, die goed
gekwalificeerd en opgeleid is en waarvan je weet dat deze, omdat het een beperkte
groep is, niet belast is met dat lopend opsporingsonderzoek. Bij dwangafname
van bloed respectievelijk haarwortels of wangslijmvlies wordt de arts of de
verpleegkundige ingeschakeld, waarbij de laatste bij bloedafname onder verantwoordelijkheid
van de arts werkt, zoals de Wet BIG dat regelt.Ik kom hiermee automatisch uit bij het amendement van de heer Nicolaï
dat beoogt om ook in de situatie van gedwongen afname van wangslijmvlies of
haarwortels een opsporingsambtenaar hiermee te belasten. Mijn fractie staat
hier niet op voorhand negatief of positief tegenover. Als het bij deze opsporingsambtenaren
om een klein clubje deskundigen gaat, waarbij gegarandeerd wordt dat zij verwijderd
blijven van actueel opsporingsonderzoek in het kader waarvan het materiaal
wordt afgenomen, is er misschien geen bezwaar tegen. Ik wil echter eerst graag
de reactie van de minister afwachten.De heer Dittrich (D66):Mevrouw Swildens zegt met nadruk "als het om een klein clubje gaat". Bestaat
dan niet het gevaar, zeker bij de uitbreiding van al die DNA-onderzoeken,
dat zij niet overal ter plekke kunnen zijn en er wachttijden ontstaan voor
het afnemen van het DNA-onderzoek, terwijl dat wellicht in de voorstellen
van de minister niet het geval zal zijn?Mevrouw Swildens-Rozendaal (PvdA):Ik bedoel met een klein clubje niet een klein gezelschapsclubje, maar
gekwalificeerde opsporingsambtenaren die een kwalificatie hebben gekregen
omdat zij na een gedegen opleiding voldoen aan bepaalde eisen. Dat zal een
kleiner gezelschap zijn dan alle opsporingsambtenaren. Je kunt het in die
zin vergelijken met de beschikbare verpleegkundigen of artsen. Daarbij zal
het ook niet om het hele artsenbestand van Nederland gaan, maar om een beperkt
aantal dat zich daarvoor beschikbaar zal houden. Als je ze definieert en "apart
zet", zou daarnaast de garantie moeten worden gegeven dat zij zich absoluut
niet bezighouden met het opsporingsonderzoek waar het om gaat. Ik vraag mij
af of er in dat geval veel bezwaar tegen is. Maar nogmaals, ik wacht de reactie
van de minister graag af.De heer Dittrich (D66):Bedoelt u dan: per politieregio of arrondissement zo'n klein clubje? Dus
niet een clubje voor het hele land, maar gedifferentieerd?Mevrouw Swildens-Rozendaal (PvdA):Als je het hebt over de politiearts, heb je het ook niet over een ergens
centraal in het land zittend gezelschap politieartsen. Deze artsen zijn ook
her en der inzetbaar. Je kunt het daar misschien het beste mee vergelijken.Voorzitter! Dat mijn fractie het wetsvoorstel een afgewogen voorstel vindt,
impliceert niet dat zij niet wil openstaan voor een verdere gedachtewisseling
over de behoefte die her en der gevoeld wordt om de mogelijkheden van DNA-onderzoek
verder uit te breiden. Het uitbreiden van mogelijkheden met het oog op preventie
vraagt op zich een positievere benadering dan ik zojuist zo terughoudend formuleerde.
Ik zeg dit echter toch met enige voorzichtigheid, omdat al te veel enthousiasme
zoals dat uit een andere benadering zou blijken, de verwachting wekt dat mijn
fractie al op voorhand enthousiast met alle voorstellen zou kunnen instemmen.
Mijn fractie vindt dat wij binnenkort serieus moeten praten over het uitbreiden
van mogelijkheden die ertoe leiden dat men in de sfeer van preventie wellicht
meer kan bereiken. Als je DNA-onderzoek, gericht op preventie, mogelijk maakt,
is de consequentie onherroepelijk dat je hetzelfde materiaal en dezelfde gegevens
ook kunt gebruiken voor niet-opgeloste misdrijven. In zo'n geval snijdt het
mes aan twee kanten.De minister heeft een wetsvoorstel in voorbereiding over voorwaardelijke
invrijheidstelling ter vervanging van vervroegde invrijheidstelling, nadat
de Kamer daarover een rapport heeft ontvangen. In dat kader wil hij met wetgeving
komen waarvan DNA-onderzoek als voorwaarde voor vervroegde invrijheidsstelling
onderdeel uitmaakt. Ik denk daarbij ook aan proefverlof bij ontslag uit TBS.
Beide voorbeelden spreken aan, omdat daarbij voorop staat dat het om preventie
van misdrijven gaat. Hetzelfde kan gelden voor de mogelijkheid
om bij veroordeling DNA-onderzoek op te leggen. De minister zal deze drie
mogelijkheden alsmede die met betrekking tot DNA-onderzoek, die bij reeds
veroordeelden bij algemene maatregel van bestuur nader gedefinieerd moeten
worden, in wetsvoorstellen uitwerken en aan de Kamer voorleggen in het kader
van de heroriëntatie van het sanctiebestel. In navolging van de heer
Nicolaï lijkt het mij verstandig als dat niet al te lang gaat duren.
De discussie over deze nieuwe mogelijkheden dient zo snel mogelijk te worden
gevoerd, eventueel aan de hand van concrete wetsvoorstellen. Als die er nog
niet zijn, kan dat gebeuren aan de hand van een notitie waarin de minister
nadrukkelijk zijn visie en voornemen uiteenzet. De minister heeft zich op
een aantal punten positief uitgelaten, maar dat betekent nog niet dat wij
de hele onderbouwing al kennen. Het voorstel van de heer Dittrich over gratie
wil ik in dat kader bezien, omdat er een zekere samenhang tussen bestaat.De minister staat in principe ook positief tegenover het gebruik van meer
informatie dat DNA-onderzoek kan opleveren. Het is al mogelijk het geslacht
vast te stellen aan de hand van het DNA-profiel. In sommige gevallen is dat
ook mogelijk voor het ras, althans de groepering. In de toekomst, misschien
zelfs de nabije toekomst, kan ook de kleur van de ogen, het haar of andere
kenmerken van een onbekende verdachte uit het DNA-profiel worden vastgesteld.
De minister heeft daarop niet afwijzend gereageerd. Dergelijk onderzoek vraagt
een zeer intensief, apart debat, willen wij tot weloverwogen besluitvorming
kunnen komen, met name voor de grenzen die daarbij getrokken moeten worden.
Het gaat daarbij echt om ethische afwegingen. Meer nog dan bij het onderwerp
waarover wij vandaag spreken, is de vraag hoe ver je daarbij wilt gaan. Jaren
geleden sprak men de naam Lombroso met enige huiver uit, maar vandaag de dag
is de tendens een andere. Er wordt veel meer gekeken naar eigenschappen van
mensen, genetisch bepaald, die aanleiding kunnen vormen voor crimineel gedrag.
Dat soort zaken wordt niet meer beschouwd als indianenverhalen, maar wordt
echt serieus genomen. Het ontlenen van veel meer informatie aan erfelijk materiaal
dat je via DNA-onderzoek kunt krijgen, vergt een zeer grondige discussie.De heer Nicolaï (VVD):Ik heb in mijn termijn gezegd dat wij daar nog geen twee jaar geleden
een discussie over hadden tijdens een algemeen overleg. Een woordvoerder zei
toen dat wij moesten oppassen omdat wij straks zouden weten of een verdachte
zwart of blank of man of vrouw is. Ik dacht juist dat wij die discussie gehad
hadden. Ik maak dan een vergelijking met de getuige. Dan zeggen wij ook niet
dat hij niet moet zeggen of het een man of een vrouw, zwart of blank was.
Ik dacht dat wij daar voorbij waren, maar nu zegt mevrouw Swildens dat wij
een grondige discussie moeten voeren over die uiterlijke kenmerken. Je kunt
misschien nog praten over niet-waarneembare kenmerken. De vraag of je dan
heel ver moet gaan, is misschien wel een discussie waard, maar dat geldt niet
voor de uiterlijke kenmerken. Hoe meer je daarover te weten komt, hoe liever,
lijkt mij.Mevrouw Swildens-Rozendaal (PvdA):Ik heb gezegd dat het een apart debat vraagt, omdat je dan als Kamer kunt
aangeven waar je de grens trekt. U trekt de grens bij uiterlijke kenmerken
die, zoals een compositietekening, in het kader van de opsporing een waardevolle
rol kunnen spelen. Daarmee geeft u al een soort grens aan. Het gaat mij om
de principiële vraag. Welke informatie mogen wij uit erfelijk materiaal
in het kader van het strafrecht betrekken? Ik denk dat wij die fundamentele
discussie niet uit de weg hoeven te gaan. Dan kun je ook tegen ethische afwegingen
en ethische grenzen oplopen. Ik noemde daarbij de veranderde appreciatie van
genetische aandoeningen of genetisch bepaalde afwijkingen die aanleiding kunnen
vormen voor bepaald gedrag. Als u zegt dat u het daar helemaal niet over wilt
hebben, dan zij wij snel uitgepraat. Mijn idee is dat dit soort punten automatisch
aan de orde komt als je zo'n debat voert, maar dan zullen wij zo'n debat wel
grondig moeten voeren en dan moeten ook dat soort belangen meegewogen worden.De heer Nicolaï (VVD):De VVD-fractie wil graag een beetje opschieten. Wij willen dat debat helemaal
niet zo grondig voeren. Ik heb andere woordvoerders ook die vergelijking met
signalementen horen maken. Ik hoop dat wij als Kamer in ieder geval het groene
licht kunnen geven voor de uiterlijke kenmerken. Dan kunnen wij er later nog
eens over spreken als het mogelijk is meer achterliggende informatie te krijgen.Mevrouw Swildens-Rozendaal (PvdA):Ik begrijp het wel, maar dan heeft u niet goed naar de heer Dittrich geluisterd.
De heer Dittrich kiest eigenlijk dezelfde benadering als ik. Hij wilde deze
problematiek bespreken in de tijdelijke commissie Biotechnologie. Dat zal
hij niet voorstellen als het alleen maar om blauwe ogen en donkere haren gaat,
maar wij komen daar natuurlijk nog op terug.Voorzitter! In de huidige regeling en in dit wetsvoorstel mag DNA-onderzoek
zich niet verder uitstrekken dan het tot stand brengen van DNA-profielen,
de zogenaamde streepjescode, die alleen gebruikt mogen worden ter identificatie.
Dat wil zeggen het onderling vergelijken van DNA-profielsporen en het DNA-profiel
verdachte – ik zeg dat nog maar eens hardop – en wat mijn fractie
betreft volgens het PET-systeem. Ik denk dat daarover ook in internationaal
verband serieuze afspraken gemaakt moeten worden in verband met het uitwisselen
van gegevens en databanken, wat men toch van plan is.Het amendement van mevrouw Halsema geeft nog eens extra duidelijk aan
waar het op dit moment om gaat in dit wetsvoorstel, namelijk identificatie
en het niet gebruiken van het DNA-materiaal ten behoeve van andere informatie-uitwisseling.
Naar de mening van mijn fractie zijn de vragen die wij hebben gesteld over
de positie en de bevoegdheden van het Nederlands forensisch instituut en de
procedures die ten aanzien van beheer en gebruik van de opgeslagen gegevens
in acht moeten worden genomen naar tevredenheid beantwoord. Duidelijk is dat
voor een zogenaamde zoekactie geen afzonderlijke opdracht behoeft te worden
gegeven. De opdracht tot het verrichten van DNA-onderzoek impliceert automatisch
dat binnen de databank mag worden gezocht. Bij een verdachte tegen wie ernstige
verdenkingen bestaan, is dat natuurlijk logisch, maar bij niet-verdachten
kan dat natuurlijk niet het geval zijn. Terwijl men wel de opdracht krijgt
om onderzoek te verrichten, kan in zo'n situatie die opdracht natuurlijk niet
impliceren dat men met de gegevens van de niet-verdachte verder mag gaan zoeken
in het bestand. Ik vraag de minister om daar nog eens op te reageren. In een
eerdere gedachtewisseling tussen, als ik het goed heb, de heer Dittrich en
één van mijn collega's was dat punt niet helemaal duidelijk.Mijn fractie is ook tevreden met de uitspraak van de minister, dat aan
de politie slechts mag worden meegedeeld dat er een bepaald DNA-profiel in
de databank is opgeslagen, niet wat dat precies inhoudt.Celmateriaal en DNA-profiel worden verwijderd indien men niet langer als
verdachte kan worden aangemerkt. Ons is echter niet geheel duidelijk of de
uitzondering die de minister voorstelt, namelijk dat in geval van ontslag
van rechtsvervolging waarbij wel tbc is opgelegd de gegevens bewaard mogen
blijven, nu wordt geregeld door middel van het voorliggende wetsvoorstel.
Of is ook daar nieuwe regelgeving voor nodig?Mijn fractie kan de in het besluit voorgestelde differentiatie van bewaartermijnen
van celmateriaal en DNA-profielen onderschrijven.Het voornemen om een goed functionerend geautomatiseerd systeem tussen
het Nederlands Forensisch Instituut en het openbaar ministerie tot stand te
brengen, is niet alleen buitengewoon verstandig, maar echt een noodzaak, wil
men het maken van fouten voorkomen.Gelet op de verwachte toename van het aantal DNA-onderzoeken, als deze
wet eenmaal in werking is getreden, zal de capaciteit van het Nederlands Forensisch
Instituut drastisch moeten worden uitgebreid. Ook de gehele strafrechtketen
zal met de gevolgen worden geconfronteerd. Wij weten dat er een planning is
gemaakt voor 2004 en hebben begrepen dat er 60 mln. voor het Nederlands Forensisch
Instituut is vrijgemaakt, maar inmiddels ben ik toch het overzicht van de
te verwachten kosten en de vrijgemaakte middelen enigszins kwijt. Ik krijg
graag een actueel overzicht van die kosten, voor de gehele keten. Houdt de
minister daarbij ook al rekening met inverdieneffecten, bijvoorbeeld omdat
het bewijs in een eerder stadium rondkomt of omdat potentiële daders
kunnen worden uitgesloten? Gaat het bij de kosten dus om de "netto kosten",
of moeten wij de inverdieneffecten er later nog van aftrekken?Wij hebben kennis genomen van de prioriteitsstelling van het openbaar
ministerie voor de tussenliggende periode. Ik ga ervan uit dat ook als men
op volle capaciteit is gekomen, prioriteitsstelling aan de orde zal blijven.
Wij zijn het eens met de nu voorgelegde prioriteitsstelling. Zit daarin voldoende
ruimte voor het eventueel aanpakken van oudere onopgeloste zaken?Ik ben op dit moment alleen nog maar zeer benieuwd naar het antwoord van
deze minister.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Mevrouw de voorzitter! Wij bespreken vandaag DNA-onderzoek in strafzaken,
een belangrijk politiek modeartikel. Dit wetsvoorstel kent een memorabele
geschiedenis die ik nog eens wil belichten. Het voorstel is namelijk in etappes
ingediend.In eerste instantie behelsde het alleen een kleinere wijziging om de belemmeringen
bij afname van DNA te verminderen, aangezien door technologische vordering
bloedonderzoek niet meer noodzakelijk was, maar met afname van het wangslijmvlies
kon worden volstaan. Ten tijde van de indiening van het oorspronkelijke wetsvoorstel
werd door een aantal meer rechtse fracties in deze Kamer al het verzoek gedaan
tot het verlagen van de grens bij DNA-onderzoek tot delicten met een maximumstraf
van vier jaar en meer. De minister heeft toen goede argumenten gegeven om
daar niet toe over te gaan. Ons hebben die argumenten in ieder geval overtuigd.
Ik zal dan ook in de loop van mijn betoog met enige regelmaat hiernaar verwijzen.Minister Korthals:Voorzitter! Mag ik mevrouw Halsema vragen of zij ook rekening houdt met
het arrest van de Hoge Raad dat nadien is verschenen en dat natuurlijk ook
enig licht op de zaak heeft doen schijnen?Mevrouw Halsema (GroenLinks):Vanzelfsprekend houd ik daar rekening mee, maar wij volgen niet altijd
de Hoge Raad. Er blijft altijd een politieke keuzevrijheid en die had u kunnen
nemen.Voorzitter! Bij de behandeling van de begroting in 1999, die overigens
geheel in het teken stond van zware zedenmisdrijven, is door de coalitie een
motie ingediend. De zwaarte van de misdrijven waarbij DNA zou kunnen worden
afgenomen, diende, aldus de coalitie, met de helft te worden verminderd. Ondanks
zijn eerdere grote bezwaren zag de minister zich gedwongen om met een nota
van wijziging te komen en nu zal DNA ook kunnen worden afgenomen bij verdachten
van misdrijven waarop een gevangenisstraf van maximaal vier jaar of meer staat,
waar dat voorheen acht jaar of meer was. Als na verdenking geen veroordeling
volgt, moet het DNA-profiel worden vernietigd. Tot op heden blijven DNA-profielen
echter vaak rondslingeren. In een groot aantal gevallen is het DNA-profiel
niet vernietigd. Mijn eerste vraag aan de minister is dan ook hoe hij dit
effectief denkt te kunnen tegengaan.Voor het goede begrip, misdrijven met een gevangenisstraf van vier jaar
of meer zijn onder andere winkeldiefstal, valsheid in geschrifte, opruiing,
meineed en bigamie.Minister Korthals:Voorzitter! In geval van meineed heb je toch geen DNA-test nodig?Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dat lijkt mij ook, maar het is natuurlijk de vraag hoe het gaat met andere
wijzigingsvoorstellen die er zijn en die misschien worden aanvaard; voorstellen
waarbij heel andere afwegingen worden gemaakt dan alleen maar de afweging
of het in het belang van het onderzoek is en dergelijke.Voorzitter! Vrijwel alle levens-, gewelds- en zedenmisdrijven kennen straffen
van acht jaar en meer. Hierbij is afname van DNA ook zonder wetswijziging
mogelijk. Voor de lichtere zedendelicten, waarop een straf van zes jaar en
meer staat, was al een uitzondering in de wet geschapen. De achtergrond van
de coalitiemotie is vooral geweest de databank met DNA-profielen te kunnen
vullen, zodat er in een opsporingsonderzoek meer vergelijkingsmateriaal is
en recidive zou kunnen voorkomen. Hiernaar wordt in de motie ook expliciet verwezen. Het bezwaar dat wij tegen dit overheersende argument hebben,
is dat het lijkt te zijn gebaseerd op een "stepping stone"-theorie: een winkeldief
zou in zijn latere leven nog wel eens een lustmoordenaar kunnen worden. Immers,
DNA-afname zal recidive van winkeldiefstal niet helpen voorkomen. DNA-profielen
kunnen namelijk niet vergeleken worden met DNA-materiaal in een winkel, of
de halve Nederlandse bevolking zou moeten worden gecheckt. Wij hebben in 1999
tegen de motie gestemd, omdat wij niet overtuigd waren van de noodzaak tot
verlaging van de grens van acht jaar en omdat wij vonden dat er onvoldoende
aandacht was voor de verhouding tussen DNA-onderzoek en de aantasting van
grondrechten.De heer Nicolaï (VVD):Voorzitter! Omdat ik nu opeens hoor wat de overweging was bij de motie
die door mij als eerste is ondertekend en omdat ik mij daarin niet herken,
heb ik een vraag aan mevrouw Halsema. Het ging natuurlijk niet alleen maar
om het voorkomen van recidive en om preventie, maar evenzeer om het ophelderen
van onopgeloste zaken. Dat zal mevrouw Halsema toch duidelijk zijn. Dat was
een zeer belangrijke overweging. Er waren trouwens nog meer overwegingen waarom
wij zo hechtten aan de benadering die in de motie is neergelegd.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik herinner mij dat u daarop in uw mondelinge toelichting niet de nadruk
legde, maar vooral de generaal preventieve werking benadrukte die het zou
kunnen hebben en waarop ik nog verder zal ingaan in mijn betoog. Ik denk met
argumenten duidelijk te kunnen maken dat die preventieve werking enigszins
wordt overschat.De heer Nicolaï (VVD):Ik kan mevrouw Halsema helpen, voorzitter, en denk dat ik dat mede namens
de andere ondertekenaars van de motie kan doen. Ik kan haar zeggen, dat het
evenzeer ging om het andere belang, namelijk het ophelderen van onopgeloste
zaken.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Die onopgehelderde zaken rechtvaardigen ook niet vanzelfsprekend de verlaging
naar vier jaar. Ik zou zeggen: begin eens met de zaken van acht jaar en meer.De heer Nicolaï (VVD):Voordat ik de vraag van mevrouw Halsema ga beantwoorden, stel ik mijn
vraag, voorzitter. Ik heb de indruk dat mevrouw Halsema de voorstellen die
nu door de VVD worden gedaan niet begrijpt, aangezien zij aangeeft welke idiote
zaken er niet allemaal zijn die een straf van tussen de vier en acht jaar
kennen en die nu ook ineens onder het DNA-gebruik bij opsporing zouden kunnen
gaan vallen. Laat mij heel duidelijk zijn: het gaat er niet om dat het standaard
in alle gevallen moet gebeuren. Het gaat erom...Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dat weet ik natuurlijk ook.De heer Nicolaï (VVD):_dat het openbaar ministerie de bevoegdheid krijgt om het te doen. En
dat zal niet zo onnozel zijn om meineed en fietsendiefstal onder deze regeling
te laten vallen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):U gebruikt hier a contrario-redeneringen. U geeft zelf aan dat u de grens
van vier jaar wenselijk vindt en daar niet onder wilt gaan zitten, omdat anders
een hausse aan gevallen van criminaliteit in aanmerking zou kunnen komen voor
DNA-onderzoek waarbij dat volgens u niet effectief is. Ik heb u gevraagd om
welke misdrijven het dán gaat, tussen vier en acht jaar, maar die vraag
kon u niet beantwoorden. U heeft mij allesbehalve overtuigd.De heer Nicolaï (VVD):Mijn vraag was een andere. Uw argument dat het niet logisch is om te verlagen
van acht naar vier jaar omdat het daarbij om delicten gaat waarbij DNA helemaal
niet helpt, is geen argument. Immers, bij die delicten zal het OM een en ander
zeker niet in een richtlijn opnemen. Ik doel nu op zaken als fietsendiefstal,
winkeldiefstal, meineed en beursfraude.Mevrouw Halsema (GroenLinks):De vraag is dan wél welke misdrijven er nog overblijven. Er wordt
steeds verwezen naar spraakmakende zaken waarbij gebleken is dat DNA-onderzoek
hielp. Ook dat is een a contrario-redenering. Immers, hiermee wordt bewezen
dat de grens niet behoeft te worden verlaagd; bij die spraakmakende zaken
heeft DNA-onderzoek al plaatsgevonden. Voor die spraakmakende zaken behoeft
men de grens niet te verlagen.De heer Nicolaï (VVD):Ik heb uw vraag beantwoord met een wat mij betreft aansprekend voorbeeld.
Alles wat met inbraak te maken heeft, valt door deze verlaging wel degelijk
ineens onder de mogelijkheid van DNA-materiaal. Wij hebben aan de hand van
onderzoek gezien dat dit helpt. Iedereen kan ook wel begrijpen dat dit helpt.
Immers, bij inbraak blijft vaak enig materiaal achter.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik vind het wel moedig dat u hier nog durft te zeggen dat onderzoek aantoont
dat het helpt. Bovendien, inbraak met verzwarende omstandigheden wordt al
met acht jaar en meer gestraft en de meeste inbraken kennen verzwarende omstandigheden.
Ik ben niet echt door uw argumentatie overtuigd.De heer Dittrich (D66):Ik heb u in het tv-programma Het Referendum horen zeggen – u was
daar samen met collega Van de Camp en mij – dat uw fractie om was; ook
u zou van acht naar vier jaar gaan. Nu houdt u een heel betoog om aan te geven
dat wij wat dit betreft te ver gaan.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik had toen al de indruk dat u niet goed luisterde; dat wordt nu bevestigd.
Ik heb bij die gelegenheid gezegd dat wij een en ander onder een aantal zeer
stringente voorwaarden zouden willen overwegen, maar vooralsnog zijn wij niet
overtuigd. Die voorwaarden heb ik toen niet kunnen uitleggen, maar u heeft
ze inmiddels in een aantal amendementen kunnen terugvinden. Onze redenering
is uitermate consequent, zulks in tegenstelling met die van u.De heer Dittrich (D66):U slaat altijd snel terug, maar ik wil u nog een vraag stellen. Bij de
schriftelijke inbreng heeft uw fractie steeds gezegd: neen, minister, het
gaat te ver wanneer u naar vier jaar gaat. Ik begrijp nu, op de valreep, van
u dat – wanneer een paar van uw amendementen worden aangenomen –
ook de fractie van GroenLinks naar vier jaar wil gaan.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Neen. Ik zeg: neen, tenzij. Ik moet nog zien dat u die amendementen van
ons acceptabel vindt. Ze zijn immers nogal vérgaand. Wat voor ons bijvoorbeeld
onaanvaardbaar is, is het bewaren van ruw DNA-materiaal gedurende 30 jaar.
Ik vind het onvoorstelbaar dat dit deze Kamer kan passeren zonder dat ik ook
maar één principieel betoog hoor over de aantasting die dit
kan inhouden voor de persoonlijke levenssfeer. Als u ons amendement terzake
steunt, gaan we opnieuw praten. Verder doet u veel te optimistisch over de
ophelderingspercentages. Ik sluit niet uit dat DNA-onderzoek leidt tot enige
stijging van die percentages, maar dat zal niet gebeuren in de vorm van de
aantallen waar u steeds over praat.De heer Dittrich (D66):Wanneer heb ik dat gezegd?Mevrouw Halsema (GroenLinks):Laat ik het zo zeggen: ik steun uw halleluja-verhaal hierover niet. Aantallen
heeft u inderdaad niet genoemd.Voorzitter! Wat de lichamelijke integriteit betreft vind ik het belangrijk,
te bedenken dat het altijd gaat om gedwongen afname. Afname op eigen verzoek,
bijvoorbeeld wanneer iemand zich vrij wil pleiten, is ook zonder dit wetsvoorstel
mogelijk. Strafrechtswetenschappers staan vrijwel zonder uitzondering, een
enkeling daargelaten, op het standpunt dat het verlagen van de grens tot vier
jaar niet in verhouding staat tot de aantasting van de lichamelijke integriteit
waarmee dit gepaard gaat. Dit was overigens het vorige jaar nog het standpunt
van de minister. Volgens de wetenschappers en de minister moet niet worden
onderschat hoeveel geweld er moet worden gebruikt om iemands mond tegen zijn
wil te openen. Bovendien, zelfs als iemand uiteindelijk wel zijn mond opendoet,
heeft hij er nooit in vrijheid voor gekozen om zich in een lichaamsholte te
laten onderzoeken.Als de wetenschap vordert, zal de fysieke aantasting steeds minder worden.
Over enige tijd zal een gedeelte van een haar al voldoende zijn om een DNA-profiel
op te baseren. Ook wij realiseren ons dit.De heer Van der Staaij (SGP):Ik vraag mij af of mevrouw Halsema nu niet twee dingen door elkaar haalt.
Gedwongen afname betekent dat je mee moet werken, maar dat betekent niet in
alle gevallen dat ook daadwerkelijk fysiek verzet zal worden geboden.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dat klopt, maar daar bracht ik ook een scheiding tussen aan. Het kán
betekenen dat er fysiek verzet wordt gepleegd. Dan moet iemands mond met geweld
worden geopend. Ik kan mij niet voorstellen dat er mensen zijn die zeggen:
ja hoor, alstublieft neemt u mijn DNA-materiaal maar af. Neen, ik denk dat
de meeste mensen, zeker als ze verdacht zijn, daar niet zo'n behoefte aan
hebben. Zelfs als ze in zo'n geval keurig de mond openen, hebben ze nooit
in vrijheid kunnen kiezen om zich in de mondholte te laten onderzoeken. Dat
blijft aantasting van de lichamelijke integriteit; ik kan er echt niets anders
van maken.Voorzitter! Wij realiseren ons ook dat naarmate de wetenschap vordert,
een haar wellicht voldoende zal zijn. Dat betekent dat de fysieke aantasting
van de lichamelijke integriteit minder zal worden. Dit neemt niet weg dat
bij DNA-onderzoek altijd tegen de wil menseigen materiaal wordt afgenomen
dat ook erfelijke en biologische gegevens bevat. In zoverre is en blijft er
sprake van aantasting van de lichamelijke integriteit, ook als de fysieke
aantasting er niet meer is.Dit brengt mij tot het tweede grondrecht dat in het geding is: de aantasting
van de persoonlijke levenssfeer. Als het wetsvoorstel ongewijzigd door de
Kamer komt, zal onder controle van een verpleegkundige of een arts DNA-materiaal
worden afgenomen. Dit materiaal moet worden verzegeld en wordt in het forensisch
laboratorium omgezet in een anoniem DNA-profiel dat geen erfelijke gegevens
meer bevat, maar waarmee door koppeling van bestanden alleen een relatie kan
worden gelegd tussen de lichamelijke sporen en de persoon van de dader. In
het wetsvoorstel staat echter ook dat het oorspronkelijke materiaal 30 jaar
wordt bewaard, terwijl er tegelijkertijd weinig duidelijkheid bestaat over
de controle op de opslag ervan en de omgang ermee. Ook de controle op de toegang
tot de DNA-profielen is onduidelijk. Dat geldt ook voor de zekerheid over
vernietiging als geen veroordeling volgt. Met andere woorden: de bescherming
van de persoonlijke levenssfeer is naar ons idee in dit wetsvoorstel onvoldoende
geregeld, zeker gemeten naar de gevoeligheid van de gegevens waarom het gaat.
Hierin zit voor ons op dit moment de grootste pijn.De minister heeft zich inmiddels, evenals anderen, verlaten op de vergelijking
tussen het DNA-profiel en de vingerafdruk. Wij vinden deze vergelijking onzuiver.
De vingerafdruk bevat geen erfelijk materiaal. Dat betekent dat er bij DNA-onderzoek
altijd iets anders aan de hand is. Bovendien – en dit is door weinig
mensen naar voren gebracht – gaan wij ervan uit dat de vingerafdruk
uiteindelijk een betrouwbaarder bewijsmiddel is dan het DNA-onderzoek. De
vingerafdruk legt namelijk altijd met grote zekerheid een relatie tussen de
plaats van het delict en de dader. Ik weet natuurlijk dat bewijsmateriaal
ergens geplant kan worden, maar daar gaat het mij nu niet om. Als er ergens
een glas wordt gevonden met daarop een vingerafdruk, dan weet men dat de dader
ter plekke aanwezig moet zijn geweest. Bij DNA-onderzoek ligt dat totaal anders.
Als ergens – bijvoorbeeld na een geweldsmisdrijf – een jas wordt
gevonden met daarop haren, dan is het spoor praktisch niet na te trekken als
de bezitter ervan bijvoorbeeld eerder in een disco is geweest. Dat betekent
dat door het gebruik van DNA-onderzoek in plaats van onderzoek naar vingerafdrukken,
de kring van verdachten aanzienlijk groter wordt. Dat zal betekenen dat DNA-onderzoek
minder betrouwbaar is dan onderzoek naar vingerafdrukken.Dit brengt mij tot de effectiviteit van DNA-onderzoek. Voorstanders van
verregaande uitbreiding verwijzen gemakshalve naar vermindering van de criminaliteit.
Zo zei bijvoorbeeld de heer Dittrich dat D66 akkoord gaat met verdergaande
uitbreiding, omdat zij de samenleving veiliger wil maken. Dat geldt ook voor
ons, maar dat betekent niet dat wij niet meer zouden mogen discussiëren
voordat wij dit middel zonder werkelijk adequate controle grootscheeps gaan
invoeren. Als het gaat om het bewijs dat de samenleving veiliger wordt door
het gebruik van DNA-onderzoek, wordt opvallend genoeg gesproken over spraakmakende
zaken die dankzij deze techniek zijn opgelost. Al die zaken
konden echter worden opgelost zonder daarvoor de wet te veranderen. De discussie
wordt sterk beïnvloed door de vermeende bijdrage die DNA kan leveren
aan de opsporing van misdrijven. Over het algemeen wordt aangenomen dat gebruik
van DNA leidt tot grote stijging van de ophelderingspercentages. Ook de minister
is in de nota van wijziging gevlucht in deze praktische argumenten om zijn
gedwongen ommezwaai te legitimeren, buiten het arrest van de Hoge Raad moet
ik daar beleefdheidshalve aan toevoegen. De minister verwijst veelvuldig naar
een experimenteel onderzoek "DNA bij inbraken". Hier zou het gebruik van DNA-profielen
hebben geleid tot een stijging van de ophelderingspercentages met 6%. Navorsing
door NOVA met behulp van enkele wetenschappers – ik heb die gegevens
ook zelf nog eens goed nagerekend – leidde echter tot de vaststelling
dat het onderzoek ondeugdelijk was en dat het gebruik van DNA op z'n best
tot een stijging van het ophelderingspercentage met 0,15% had geleid. Hoogleraar
Ben Rovers, die geconsulteerd was, concludeerde dan ook: dit onderzoek is
vooral een aanbeveling om het gebruik van DNA-onderzoek niet uit te breiden.
Ik noem in dit verband ook het onderzoek dat gedaan is door Van Koppen en
anderen, waar de heer De Wit over heeft gesproken. Wij sluiten weliswaar niet
uit dat het gebruik van DNA in de toekomst wellicht tot enige stijging van
de ophelderingspercentages kan leiden, maar het effect zal altijd minder groot
zijn dan nu wordt aangenomen. Bovendien kan vulling van de DNA-databank niet
het overheersende argument zijn. Dit debat moet erover gaan of in het individuele
geval DNA-onderzoek een proportioneel bewijsmiddel is. Bij een groot deel
van de misdrijven die met het gewijzigde wetsvoorstel worden bestreken, zal
bovendien geen DNA worden gevonden of zal er geen DNA worden afgenomen. Ik
gaf al het voorbeeld van winkeldiefstal. Het heeft weinig zin om daarnaar
te zoeken. Daarnaast wordt bij uitbreiding van DNA bovendien het gevaar van
planted evidence groter, dus het gevaar van achterlaten van bewijs. Het neerleggen
van haren van een concurrerende inbreker, terwijl men zich beschermt door
bijvoorbeeld een muts, vermindert de betrouwbaarheid van DNA. Bij misdrijven,
zoals inbraak, zal het gebruik van DNA ook kunnen leiden tot vervolging van
mensen die er niets mee te maken hebben gehad, maar bijvoorbeeld wel in het
huis of kantoor zijn geweest. Hierbij doet zich naar mijn idee een interessant
fenomeen voor. Naarmate de technologische vorderingen het mogelijk maken om
voor kleinere lichaamsporen DNA af te halen en het toepassingsbereik van DNA
groter wordt, wordt de betrouwbaarheid van het middel navenant kleiner. Dat
betekent ook dat optimisme over de bijdrage van DNA-onderzoek aan de veiligheid
niet gelegitimeerd is.Voorstanders van verregaande uitbreiding van DNA-onderzoek gaan er altijd
van uit dat dit recidive kan voorkomen en dat het een generaal preventieve
werking zou hebben. Dat is naar ons idee een groot misverstand. De veronderstelling
is dan dat opneming in de DNA-databank zal leiden tot twee keer nadenken voordat
men een misdrijf pleegt. De vingerafdruk heeft die preventieve werking nooit
gehad. Er is niet in te zien waarom DNA hierin een ander effect zou hebben.
Gebruik van DNA zal naar ons idee ook niet snel helpen, een toekomstig misdrijf
te voorkomen. Een pleidooi om DNA af te nemen van de mensen die nu al veroordeeld
zijn tot een gevangenisstraf of TBS – dat is overigens strijdig met
het rechtszekerheidsbeginsel: in nieuwe wetten mogen geen gevolgen worden
verbonden aan oude daden, zeg ik de minister na – is misleidend. Een
zeden- of geweldsmisdrijf zal niet voorkomen kunnen worden. De recidivist
kan misschien wel sneller gepakt worden, nadat hij het heeft gedaan, als hij
wordt gevonden.Mevrouw de voorzitter! Men zal begrijpen dat wij grote reserves hebben
bij het gewijzigde wetsvoorstel dat voorligt. Met andere woorden, wij staan
op het standpunt van de minister voordat hij die beroemde motie aan zijn broek
kreeg. Dat DNA-onderzoek kan leiden tot enige stijging van de ophelderingspercentages,
sluiten wij niet geheel uit, al vinden wij de hallelujaverhalen die hier door
enkelen worden afgestoken, niet echt op hun plaats. Wij verbinden onze stem
voor het wetsvoorstel dan ook ten eerste aan de bereidheid van de Kamer en
de minister om extra waarborgen te scheppen voor de bescherming van de persoonlijke
levenssfeer. Wij hebben amendementen ingediend om die voorwaarden te scheppen
voor registratie en opslag van DNA-profielen en het onafhankelijk toezicht
hierop door een voorhangprocedure op de AMvB mogelijk te maken. Het liefste
wilden wij het nu al in deze wet regelen, maar doordat de minister heeft gekozen
voor de wetstechnische constructie van de AMvB konden wij het nu niet bij
wet regelen. Maar dat is ook de intentie van het amendement. Dat betekent
dat als er een voorhangprocedure op de AMvB plaatsvindt, die dan ook een bepaalde
uitkomst zal moeten hebben, namelijk extra waarborgen op de registratie en
de opslag, enz.Daarnaast willen wij de opslag van DNA-materiaal met genetische gegevens
voor 30 jaar ongedaan maken. Verder ligt er een amendement om in de wet een
definitie van het DNA-profiel op te nemen, zodat we allen weten waarover het
gaat. Dat beperkt volgens mij ook aanzienlijk de mogelijkheden om op basis
van ruw DNA-materiaal in de toekomst DNA-profielen te gaan uitbreiden met
bijvoorbeeld persoonskenmerken. Dat is in ieder geval wel de intentie van
het amendement.De heer Dittrich (D66):Over dat amendement, op stuk nr. 20, zou ik de volgende vraag willen stellen.
U formuleert het als: een DNA-profiel heeft een zodanige vorm, dat daaruit
geen informatie en dergelijke mag worden afgeleid. Maar is het dan volgens
u mogelijk om verschillende vormen van DNA-profielen te kunnen opstellen?
Volgens mij is het zo – maar ik vraag het aan u, omdat u het zo geformuleerd
hebt – dat je gewoon één profiel hebt, waaraan je aan
de hand van een aantal herkenningspunten dingen kunt aflezen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Daar moet ik even over nadenken. Dat hoort u in tweede termijn.Voorzitter! Kort zou ik nog iets willen zeggen over de amendementen die
door de anderen zijn ingediend. Als eerste natuurlijk het amendement van de
heer Van de Camp: de vierjaarsgrens komt te vervallen en van de verdachten
van alle misdrijven wordt DNA afgenomen. Eerlijk gezegd denk ik dat ik na het voorgaande betoog niet nog eens hoef uit te leggen, waarom mijn
fractie hier weinig voor voelt. Bovendien denk ik – daar weet ik mij
gesteund door de heer Nicolaï – dat het uitermate ineffectief wordt,
als op een hausse van zeer kleine criminaliteit DNA-onderzoek mogelijk wordt.
De minister noemde het door rood licht rijden en het vervolgens weigeren om
zich te identificeren.Dan zijn er drie amendementen ingediend door de heer Dittrich, althans
volgens de laatste stand die ik heb gezien: afname van DNA bij gratie, afname
van DNA bij een voorwaardelijke veroordeling en afname van DNA bij een voorwaardelijke
veroordeling van minderjarigen. Het bezwaar tegen deze drie amendementen is
goed door de minister verwoord, naar mijn idee. Het belangrijkste doel hiervan
namelijk zou zijn het vergemakkelijken van de opsporing van toekomstige en
reeds gepleegde feiten. Dat is een doel dat geen straf of maatregel rechtvaardigt.
Ofte wel, DNA is dan geen opsporingsmiddel meer, maar een bijkomende straf
of maatregel. Hiertegen heeft ook de commissie-Van Traa gewaarschuwd: toepassing
van de bevoegdheid is dan niet meer in een onderzoek ingebed en kan niet meer
door een rechter worden getoetst. Ik sluit me ook aan bij de opmerkingen die
de heer De Wit hierover heeft gemaakt.Dan is er het amendement van de heer Nicolaï, waarbij afname van
DNA door een agent, een opsporingsambtenaar, kan worden gedaan in plaats van
door een verpleger of een arts. De redenering is dat de procedure van het
wattenstaafje zo eenvoudig is, dat dit door iedereen kan worden gedaan. Naar
ons idee gaat het er echter wel aan voorbij dat celmateriaal erfelijke informatie
bevat en dat dit onder speciale waarborgen dient te worden afgenomen. Wij
zouden zeggen dat dit onder medische waarborgen zou moeten worden afgenomen.
Daar heb ik de heer Nicolaï niet over gehoord, omdat hij het alleen maar
over de procedure van het wattenstaafje heeft en niet over wat er wordt afgenomen.De heer Nicolaï (VVD):Als het vrijwillig wordt afgenomen, bevat het volgens mij ook dat DNA-materiaal.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dit wetsvoorstel gaat over gedwongen afname. Als het met instemming gebeurt
van degene om wie het gaat, is het iets anders. Als het gaat om dwang, moet
je het altijd opnieuw in proportie brengen en dan moeten daar ook andere waarborgen
tegenover staan. Wat dat betreft zou ik niet zeggen dat, omdat het bij vrijwillige
afname al door een opsporingsambtenaar gebeurt, het bij gedwongen afname ook
maar moet kunnen. Nee, ik zou zeggen dat het juist bij gedwongen afname extra
waarborgen rechtvaardigt, maar ik heb nog geen definitieve beslissing op uw
amendement genomen.Wij zijn er wel terughoudend over en daarbij hoort wat ons betreft ook
de vraag of hier het gevaar bestaat dat in het belang van het onderzoek veel
sneller DNA-materiaal zal worden afgenomen, als er geen arts of verpleger
meer aan te pas hoeft te komen. Overigens was ik weinig overtuigd door het
argument dat u gebruikte dat we al zo weinig verplegers hebben en dat die
hier niet voor gebruikt zouden mogen worden. Ik zou u in dat licht graag willen
verwijzen naar de suggesties die de fractie van GroenLinks heeft gedaan bij
de algemene beschouwingen en in de tegenbegroting om de miserabele staat van
de gezondheidszorg te verbeteren.Tot slot, voorzitter, zou ik in de richting van mevrouw Swildens het volgende
willen zeggen. Lombroso is als wetenschapper volledig mislukt. Hij vergeleek
namelijk criminelen met militairen op een groot aantal uiterlijke kenmerken.
Bij controle van zijn onderzoeksgegevens bleek dat de enige juiste conclusie
van zijn onderzoek geweest zou zijn dat de militairen veel crimineler waren.
Crimineel onderzoek op uiterlijke kenmerken is in de eeuw die volgde op Lombroso
dan ook als ondeugdelijk terzijde geschoven. Ik heb dat altijd – en
dat zeg ik met u – als een grote vooruitgang beschouwd en zou het dan
ook een stap achteruit vinden als wij weer terugkeren naar onderzoek onder
criminelen op uiterlijke kenmerken.Mevrouw Swildens-Rozendaal (PvdA):Mijn vergelijking met het verguisd worden van de onderzoeksmethode van
Lombroso heb ik slechts gebruikt om aan te geven dat er sprake is van een
zekere golfbeweging. Het ging mij niet om de uiterlijke kenmerken, maar om
het onderzoek en de vraag wat fysieke kenmerken of erfelijke eigenschappen
kunnen betekenen in het kader van strafrecht en strafrechtelijke opsporing.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik ben het volstrekt met u eens en wilde eigenlijk alleen maar uw argumenten
ondersteunen. Als wij iets hebben kunnen leren van een eeuw criminologisch
onderzoek, is het wel dat er geen criminele persoonlijkheid kan worden afgeleid
uit uiterlijke, fysieke of biologische kenmerken. Het is een woelige geschiedenis
geweest.Mevrouw Swildens-Rozendaal (PvdA):Dat vind ik iets te krap door de bocht. Ik heb namelijk gesteld dat er
op het moment weer een tendens is om daaraan meer aandacht te besteden.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Maar u bent toch met mij van mening dat dit niet zo goed is?Mevrouw Swildens-Rozendaal (PvdA):Dat was voor mij reden om te zeggen dat daarover een fundamentele discussie
gevoerd moet worden.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Een fundamentele discussie hierover voeren, is naar mijn mening het werk
van de afgelopen eeuw overdoen en daarop zit ik niet echt te wachten. Ik ben
eerlijk gezegd wel tevreden met de voorlopige uitkomst van dat onderzoek.De heer Van de Camp (CDA):Mevrouw Halsema heeft op een zeer hoge toon een bijdrage in eerste termijn
geleverd. Ik heb niet helemaal duidelijk voor ogen of zij nu echt boos is
of dat zij de trein van tien over half tien moet halen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Beide!De voorzitter:Die trein haalt ze niet meer!De heer Van de Camp (CDA):Begrijp ik goed dat als de amendementen van GroenLinks worden aangenomen,
het wetsvoorstel alsnog op een positieve bejegening kan rekenen?Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dan ga ik opnieuw met mijn fractie praten. De bijbehorende
voorwaarde is dat geen van de andere amendementen wordt aangenomen. Ik hoor
dat de minister het daarmee eens is en dat zou ik even voor de Handelingen
willen vastleggen.De algemene beraadslaging wordt geschorst.De voorzitter:Wij zullen pas morgen het antwoord van de minister horen, dus tot dan
zullen wij moeten wachten.Sluiting 21.50 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20002001-3368-3400.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl