ECLI:NL:HR:2023:1470, Hoge Raad, 31-10-2023, 21/03058
Hoge Raad — Uitspraak 
Datum: 2023-10-31 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Strafrecht

Samenvatting: Kinderopvangtoeslagfraude. (Medeplegen) (poging tot) oplichting, meermalen gepleegd (art. 326.1 Sr) en valsheid in geschrift, meermalen gepleegd (art. 225.1 Sr). Vrijspraak in eerste aanleg. 1. Bewijsklachten m.b.t. het door verdachte gebruikte IP-adres waarmee kinderopvangtoeslag is aangevraagd. 2. Grondslagverlating oplichting van kledingwinkel. Heeft hof grondslag van tll. verlaten door zowel primair tlgd. oplichting als subsidiair tlgd. poging tot oplichting bewezen te verklaren? 3. Redelijke termijn in eerste aanleg en in hoger beroep. Kon hof volstaan met constatering dat redelijke termijn in h.b. is overschreden op de grond dat enkel (geringe) overschrijding van redelijke termijn in h.b. heeft plaatsgevonden en dat geen sprake is van overschrijding van redelijke termijn in e.a.? 
        Ad 1. HR: Om redenen vermeld in CAG leidt middel niet tot cassatie. CAG: Hof heeft expliciet op uitdrukkelijk onderbouwde standpunten gereageerd, dan wel verwerping van deze standpunten ligt voldoende duidelijk besloten in bewijsvoering en bewezenverklaring is voldoende gemotiveerd in het licht van hetgeen door verdediging is aangevoerd.
        Ad 2. HR: Om redenen vermeld in CAG leidt middel niet tot cassatie. CAG: Uit bewijsmotivering volgt dat hof diverse bestellingen waar in tll. naar wordt verwezen, ieder afzonderlijk heeft bezien en v.zv. bestellingen daadwerkelijk zijn geleverd primair tlgd. oplichting bewezen heeft verklaard. Handelingen die zien op bestellingen waarvan is komen vast te staan dat bestelde goederen retour zijn gegaan naar distributiecentrum heeft hof gekwalificeerd als poging tot oplichting. Daarin ligt besloten dat hof eerst heeft geoordeeld dat laatstgenoemde bestellingen kennelijk niet als (primair tlgd.) voltooid delict konden worden aangemerkt, zodat hof vervolgens kon toekomen aan subsidiair tlgd. poging. Gelet hierop is de aan hof voorbehouden uitleg van tll. niet in strijd met bewoordingen daarvan, zodat hof met die uitleg niet grondslag van tll. heeft verlaten. 
        Ad 3. HR herhaalt relevante overwegingen uit HR:2008:BD2578 m.b.t. aanvangsmoment redelijke termijn in e.a., afzonderlijke beoordeling van tijdsverloop in e.a. en in h.b., en duur van redelijke termijn in e.a. Hof heeft geoordeeld dat geen sprake is van overschrijding van redelijke termijn in e.a., omdat inleidende dagvaarding is betekend op 11-1-2019 en Rb op 13-6-2019 vonnis heeft gewezen. Daarmee heeft hof miskend dat verdachte op 8-11-2016 in verzekering is gesteld en dat tussen die datum en datum waarop Rb vonnis heeft gewezen, meer dan 2 jaren en 7 maanden zijn verstreken. Gelet daarop is ‘s hofs oordeel dat uitsluitend in h.b. (geringe) overschrijding van redelijke termijn heeft plaatsgevonden en dat kan worden volstaan met enkele constatering van die overschrijding, niet begrijpelijk.
        HR doet zaak zelf af en vermindert (mede gelet op overschrijding van redelijke termijn in cassatie) opgelegde gevangenisstraf van 12 maanden met 6 weken. Samenhang met 21/03544 P.

HOGE RAAD DER NEDERLANDEN
    
    
    
      STRAFKAMER
    
    
    
    
    
      
        Nummer 21/03058 
      
        Datum	31 oktober 2023
    
    
    
    
      ARREST
    
    
    
    
      op het beroep in cassatie tegen een arrest van het gerechtshof Amsterdam van 13 juli 2021, nummer 23-002345-19, in de strafzaak
    
    
    
      tegen
    
    
    
      
        [verdachte] ,
      geboren te [geboorteplaats] op [geboortedatum] 1990,
      hierna: de verdachte.
    
    
  
  
    
      1Procesverloop in cassatie
    
      Het beroep is ingesteld door de verdachte. Namens deze heeft J. Kuijper, advocaat te Amsterdam, bij schriftuur cassatiemiddelen voorgesteld. De schriftuur is aan dit arrest gehecht en maakt daarvan deel uit. Het derde cassatiemiddel is later ingetrokken.
      De advocaat-generaal P.M. Frielink heeft geconcludeerd tot vernietiging van de bestreden uitspraak, maar uitsluitend wat betreft de duur van de opgelegde gevangenisstraf, tot vermindering van de opgelegde gevangenisstraf naar de gebruikelijke maatstaf en tot verwerping van het beroep voor het overige.
      De raadsvrouw van de verdachte en D.W.E. Sternfeld, advocaat te Amsterdam, hebben daarop schriftelijk gereageerd. 
    
  
  
    
      2Beoordeling van het eerste cassatiemiddel
    
      2.1
      Het cassatiemiddel komt op tegen de bewezenverklaring van het onder 1, 2 en 4 tenlastegelegde.
    
    
      2.2
      Het cassatiemiddel leidt niet tot cassatie. De redenen daarvoor staan vermeld in de conclusie van de advocaat-generaal onder 2.6, 2.7, 2.9 tot en met 2.21 en 2.23.
    
  
  
    
      3Beoordeling van het tweede cassatiemiddel
    
      3.1
      Het cassatiemiddel klaagt in de kern dat het hof de grondslag van de tenlastelegging heeft verlaten door zowel het onder 3 primair tenlastegelegde als het onder 3 subsidiair tenlastegelegde bewezen te verklaren. 
    
    
      3.2
      Het cassatiemiddel leidt niet tot cassatie. De redenen daarvoor staan vermeld in de conclusie van de advocaat-generaal onder 3.5 en 3.7 tot en met 3.9.
    
  
  
    
      4Beoordeling van het vierde cassatiemiddel
    	De Hoge Raad heeft de klachten over de uitspraak van het hof beoordeeld. De uitkomst hiervan is dat deze klachten niet kunnen leiden tot vernietiging van die uitspraak. De Hoge Raad hoeft niet te motiveren waarom hij tot dit oordeel is gekomen. Bij de beoordeling van deze klachten is het namelijk niet nodig om antwoord te geven op vragen die van belang zijn voor de eenheid of de ontwikkeling van het recht (zie artikel 81 lid 1 van de Wet op de rechterlijke organisatie).
  
  
    
      5Beoordeling van het vijfde cassatiemiddel
    
      5.1
      Het cassatiemiddel klaagt over het oordeel van het hof dat kan worden volstaan met de enkele constatering dat in hoger beroep de redelijke termijn als bedoeld in artikel 6 lid 1 van het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (hierna: EVRM), is overschreden. Het voert daartoe aan dat het hof heeft miskend dat in deze strafzaak ook in eerste aanleg sprake is geweest van een schending van de redelijke termijn.
    
    
      5.2
      
        Het hof heeft het volgende overwogen over de redelijke termijn:
        “De raadsman heeft zich op het standpunt gesteld dat de redelijke termijn is overschreden. De raadsman heeft benadrukt dat al vijf jaar zijn verstreken sinds het eerste verhoor van de verdachte. Het hof neemt als aanvang van de redelijke termijn 11 januari 2019 de dag waarop de dagvaarding is uitgereikt. De rechtbank heeft op 13 juni 2019 vonnis gewezen. Van een overschrijding van de redelijke termijn in eerste aanleg is geen sprake. In hoger beroep is de redelijke termijn met bijna een maand overschreden. Gelet op de geringe mate van overschrijding in hoger beroep zal het hof volstaan met de constatering dat een overschrijding heeft plaatsgevonden.”
      
    
    
      5.3
      
        Het procesverloop in deze zaak is weergegeven in de conclusie van de advocaat-generaal onder 5.2. Daaruit blijkt het volgende:
        (i) op 8 november 2016 is de verdachte aangehouden, in verzekering gesteld en voor de eerste keer als verdachte gehoord; 
        (ii) op 11 januari 2019 is de inleidende dagvaarding betekend;
        (iii) op 13 juni 2019 heeft de rechtbank vonnis gewezen;
        (iv) op 18 juni 2019 heeft het openbaar ministerie hoger beroep ingesteld tegen dit vonnis;
        (v) het hof heeft op 13 juli 2021 einduitspraak gedaan. 
      
      
        5.4.1
        Op het aan de verdachte in artikel 6 lid 1 EVRM toegekende recht op berechting binnen een redelijke termijn kan inbreuk worden gemaakt door het tijdsverloop, te rekenen vanaf het moment dat vanwege de Nederlandse Staat tegenover de betrokkene een handeling is verricht waaraan de verdachte in redelijkheid de verwachting kan ontlenen dat tegen hem voor een bepaald strafbaar feit door het openbaar ministerie een strafvervolging zal worden ingesteld. Een meer specifieke regel daarover valt niet te geven. Het eerste verhoor van de verdachte door de politie heeft niet steeds als een zodanige handeling te gelden. Wel moeten de inverzekeringstelling van de verdachte en de betekening van de inleidende dagvaarding als zo’n handeling worden aangemerkt. (Vgl. HR 17 juni 2008, ECLI:NL:HR:2008:BD2578, rechtsoverweging 3.12.1.)
      
      
        5.4.2
        Bij de beoordeling van de vraag of de behandeling van de zaak binnen de redelijke termijn als bedoeld in artikel 6 lid 1 EVRM heeft plaatsgevonden, moeten het tijdsverloop tijdens de eerste aanleg en dat tijdens het hoger beroep afzonderlijk worden beoordeeld. Daarbij geldt als uitgangspunt dat de behandeling van de zaak op de zitting moet zijn afgerond met in eerste aanleg een einduitspraak binnen twee jaren nadat de op zijn redelijkheid te beoordelen termijn is aangevangen, en dat in de fase van het hoger beroep een einduitspraak wordt gedaan binnen twee jaren nadat het rechtsmiddel is ingesteld, tenzij sprake is van bijzondere omstandigheden. In gevallen waarin de verdachte in verband met de zaak in voorlopige hechtenis verkeert en/of het strafrecht voor jeugdigen is toegepast, moet de zaak in eerste aanleg en in hoger beroep telkens binnen zestien maanden worden afgedaan, tenzij sprake is van bijzondere omstandigheden. (Vgl. HR 17 juni 2008, ECLI:NL:HR:2008:BD2578, rechtsoverwegingen 3.14-3.16.)
      
    
    
      5.5
      Het hof heeft geoordeeld dat geen sprake is van overschrijding van de redelijke termijn in eerste aanleg, omdat de inleidende dagvaarding is betekend op 11 januari 2019 en de rechtbank op 13 juni 2019 vonnis heeft gewezen. Daarmee heeft het hof miskend dat de verdachte op 8 november 2016 in verzekering is gesteld en dat tussen die datum en de datum waarop de rechtbank vonnis heeft gewezen, meer dan twee jaren en zeven maanden zijn verstreken. Gelet daarop is het oordeel van het hof dat uitsluitend in hoger beroep een (geringe) overschrijding van de redelijke termijn heeft plaatsgevonden en dat kan worden volstaan met de enkele constatering van die overschrijding, niet begrijpelijk.
    
    
      5.6
      Het cassatiemiddel klaagt daarover terecht. De Hoge Raad zal de zaak zelf afdoen en de aan de verdachte opgelegde gevangenisstraf van twaalf maanden verminderen.
    
  
  
    
      6Ambtshalve beoordeling van de uitspraak van het hof
    De Hoge Raad doet uitspraak nadat meer dan twee jaren zijn verstreken na het instellen van het cassatieberoep. Dat brengt mee dat de redelijke termijn als bedoeld in artikel 6 lid 1 EVRM is overschreden. Dit moet leiden tot een verdere vermindering van de opgelegde gevangenisstraf van twaalf maanden.
  
  
    
      7Beslissing
    
      De Hoge Raad:
      - vernietigt de uitspraak van het hof, maar uitsluitend wat betreft de duur van de opgelegde gevangenisstraf;
      - vermindert deze in die zin dat deze tien maanden en twee weken beloopt;
      - verwerpt het beroep voor het overige.
    
    
    
    
      Dit arrest is gewezen door de vice-president M.J. Borgers als voorzitter, en de raadsheren A.L.J. van Strien en T.B. Trotman, in bijzijn van de waarnemend griffier E. Schnetz, en uitgesproken ter openbare terechtzitting van 31 oktober 2023.