ECLI:NL:GHARL:2022:9264, Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden, 01-11-2022, 21/00808 en 21/00809
Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden — Uitspraak 
Datum: 2022-11-01 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Bestuursrecht; Belastingrecht

Samenvatting: IB/PVV. Landbouwvrijstelling.

GERECHTSHOF ARNHEM - LEEUWARDEN
    locatie Leeuwarden
    nummer BK-ARN 21/00808 en 21/00809
    uitspraakdatum: 01 november 2022
    
    
      
        Uitspraak van de eerste meervoudige belastingkamer
      
    
    
    
      op het hoger beroep van
    
    
    
      de inspecteur van de Belastingdienst/Kantoor Groningen (hierna: de Inspecteur)
    
    
    
      tegen de uitspraak van de rechtbank Noord-Nederland van 3 juni 2021, nummer LEE 19/3199 en 19/3200, ECLI:NL:RBNNE:2021:2219, in het geding tussen de Inspecteur en
    
    
    
      
        
          [belanghebbende] te [woonplaats] (hierna: belanghebbende)
    
    
    
      Alsmede de Staat der Nederlanden (de Minister van Justitie en Veiligheid; hierna: de Minister)
    
    
    
  
  
    
      1Ontstaan en loop van het geding
    
    
      1.1.
      Aan belanghebbende is voor het jaar 2015 een aanslag in de inkomstenbelasting/premie volksverzekeringen (hierna: IB/PVV) opgelegd. Bij beschikking is belastingrente berekend.
      
    
    
      1.2.
          Aan belanghebbende is voor het jaar 2015 een aanslag in de inkomensafhankelijke bijdrage Zorgverzekeringswet (hierna: ZVW) opgelegd. Bij beschikking is belastingrente berekend.
      
    
    
      1.3.
      De Inspecteur heeft bij in één geschrift vervatte uitspraken op bezwaar de aanslagen en de beschikkingen belastingrente gehandhaafd.
      
    
    
      1.4.
      Belanghebbende is tegen die uitspraken in beroep gekomen bij de rechtbank Noord-Nederland (hierna: de Rechtbank). De Rechtbank heeft de beroepen gegrond verklaard, de uitspraken op bezwaar vernietigd, de aanslag IB/PVV 2015 verminderd tot een berekend naar een belastbaar inkomen uit werk en woning van € 6.550, de aanslag ZVW 2015 verminderd tot een berekend naar een bijdrage-inkomen van € 11.838, de belastingrentebeschikkingen dienovereenkomstig verminderd, de Inspecteur en de Minister veroordeeld tot het betalen van een vergoeding voor immateriële schade, de Inspecteur opgedragen het betaalde griffierecht te vergoeden en de Inspecteur veroordeeld in de proceskosten. De Rechtbank heeft in hetzelfde geschrift uitspraak gedaan in de zaken van [naam1] , bij de Rechtbank geregistreerd onder zaaknummers LEE 19/3201 en 19/3202, en bij het Hof geregistreerd onder 21/00810 en 21/00811.
      
    
    
      1.5.
      De Inspecteur heeft tegen de uitspraak van de Rechtbank hoger beroep ingesteld. Belanghebbende heeft een verweerschrift ingediend. 
      
    
    
      1.6.
      Belanghebbende heeft incidenteel hoger beroep ingesteld. De Inspecteur heeft hiertegen verweer gevoerd.
      
    
    
      1.7.
      Het onderzoek ter zitting heeft plaatsgevonden op 28 juni 2022. Daarbij zijn verschenen en gehoord mr. M.R. de Vos, als de gemachtigde van belanghebbende, bijgestaan door              [naam2] , alsmede [naam3] namens de Inspecteur, bijgestaan door [naam4] , [naam5] en [naam6] . Deze twee zaken zijn gelijktijdig en gezamenlijk behandeld met de zaken die bij het Hof bekend zijn onder de zaaknummers 21/00810 en 21/00812 tot en met 21/00819. Van de zitting is een proces-verbaal opgemaakt, dat aan deze uitspraak is gehecht.
      
      
    
  
  
    
      2Vaststaande feiten
    
    
      2.1.
      Belanghebbende exploiteert in de vorm van een maatschap met [naam1] (hierna: de maatschap) een agrarische onderneming (pluimvee en akkerbouw). Belanghebbende is mede-eigenaar van landbouwgrond. De maatschap is gebruiker van deze landbouwgrond. De winstverdeling in de maatschap is 60 % belanghebbende en 40 % [naam1] .
      
    
    
      2.2.
      In een gedeelte van de landbouwgrond (hierna: het perceel) heeft NV [naam7] (hierna: [naam7] ) in 2015 een nieuwe (hoofd)waterleiding (hierna: de waterleiding) aangelegd. Belanghebbende is hiervoor samen met [naam1] met [naam7] een overeenkomst tot het vestigen van een recht van opstal aangegaan.
      
    
    
      2.3.
      In deze overeenkomst, die door partijen op 13 augustus 2014 (belanghebbende en [naam1] , tezamen genoemd ‘de eigenaar’) en 6 november 2014 ( [naam7] , genoemd ‘het bedrijf’) is ondertekend, is onder andere het volgende opgenomen:
      
      
        "Artikel 1.
        De eigenaar verleent aan het bedrijf, gelijk het bedrijf van de eigenaar aanvaardt, het recht van opstal ten behoeve van het aanleggen, hebben, gebruiken, vervangen, onderhouden, instandhouden, inspecteren, herstellen, wijzigen, vervangen en verwijderen van een buisleiding voor het transport van drinkwater met een nominale middellijn van max. 500 mm (materiaal PVC) met toebehoren conform het op bijgaande fragmenttekening aangegeven deeltracé, in de kadastrale percelen.
        (…)
      
      
      
        
          Artikel 2.
        
        Deze overeenkomst is aangegaan onder de Algemene Voorwaarden inzake overeenkomsten voor de vestiging van een opstalrecht betreffende aanleg en instandhouding van leidingen en/of kabels, door of ten behoeve van de N. V. [naam7] , gevestigd te [plaats1] , hierna te noemen [naam7] vastgelegd in een akte op 1 oktober 1993 (…) 
      
      
      
        
          Artikel 3.
        
        De breedte van de strook (…) bedraagt 5 (vijf) meter. Tenzij anders is overeengekomen, wordt aangenomen dat de leiding is aangebracht in het midden van de zakelijk recht strook.
      
      
      
        
          Artikel 4.
        
        Het bedrijf is bij wijze van tegenprestatie aan de eigenaar verschuldigd een minimum vergoeding van € 1.000,00 per contract. Benevens wordt aan de eigenaar voor de behandeling van deze overeenkomst eenmalig een efficiëntiepremie van 20% van de eigenaarsvergoeding betaald mits de eigenaar de overeenkomst binnen 6 weken na aanbieding tekent.”
      
      
    
    
      2.4.
      Op hetzelfde moment als waarop voornoemde overeenkomst voor het vestigen van het recht van opstal met [naam7] is gesloten, is de maatschap een ‘overeenkomst met Grondgebruiker’ aangegaan met [naam7] . In deze overeenkomst, waarbij de maatschap is aangeduid als ‘de grondgebruiker’ en [naam7] als ‘het bedrijf’, is onder andere het volgende opgenomen:
      
      
        “Artikel 3.
        1. Het bedrijf is aan de grondgebruiker vergoedingen verschuldigd overeenkomstig het protocol NV [naam7] en [naam8] BV, waarin de te vergoeden bedragen voor ondergrondse leidingen zijn gebaseerd op de vastgestelde bedragen in het landelijke jaarlijkse overleg tussen [naam9] en [naam10] ,
        2. Het bedrijf is bij wijze van tegenprestatie aan de gebruiker verschuldigd een minimum vergoeding van € 100,00 per contract. Benevens wordt aan de gebruiker voor de behandeling van deze overeenkomst eenmalig een efficiëntie premie van 20% van de eigenaarsvergoeding betaald mits de gebruiker de overeenkomst binnen 6 weken na aanbieding tekent.”
      
      
    
    
      2.5.
      
        Tot de stukken van het geding behoort een toelichting op de overeenkomst tussen [naam9] en leidingbeheerders. De aanhef van deze toelichting luidt als volgt:
        “ [naam9] heeft in december 2021 overeenstemming bereikt met [naam10] en [naam11] over de vergoedingssystematiek voor het leggen van leidingen. (…)” 
      
      
    
    
      2.6.
      
        In de [naam11] -brochure ‘Wat gebeurt er op mijn land’ die door belanghebbende is ingebracht zijn onder andere de volgende passages opgenomen:
        “Wat als [naam11] en u het niet eens worden?
        In sommige gevallen kan het zijn dat de rechthebbende en [naam11] het niet eens worden over de af te sluiten overeenkomst. In dat geval kunnen wij een verzoek indienen bij de Minister van infrastructuur & Milieu, om op grond van de Belemmeringenwet Privaatrecht de gedoogplicht op te leggen. Dat wil zeggen dat de rechthebbende(n) van het perceel door de minister de verplichting wordt opgelegd om de hoogspanningsverbinding op zijn percelen toe te staan. 
        (…)
        
          Voordelen zakelijk recht overeenkomst tegenover gedoogplicht
        
        Het bereiken van een minnelijke overeenstemming en het afsluiten van een zakelijk recht overeenkomst op vrijwillige basis, is voor de rechthebbende gunstiger dan het opleggen van de gedoogplicht. We zijn bereid de rechthebbende bij het afsluiten van een recht van opstal een extra vergoeding te betalen, de zogenaamde Afsluitvergoeding. Deze vergoeding wordt niet toegekend als de gedoogplicht wordt opgelegd.
        	(…)
        
          	Afsluitvergoeding
        
        Naast (het recht op) de schadeloosstelling ontvangt de rechthebbende waarmee op minnelijke wijze een zakelijk recht overeenkomst wordt afgesloten van ons een afsluitvergoeding. Deze vergoeding bestaat uit een vast bedrag voor medewerking aan de totstandkoming van de zakelijk recht overeenkomst en een vergoeding gekoppeld aan het aantal m² van het perceel dat met een zakelijk recht wordt belast.”
      
      
    
    
      2.7.
      
        Namens belanghebbende zijn pagina 16 tot en met 19 uit de ‘ [naam11] - Schade & Vergoedingsgids’ in het geding gebracht. Op pagina 17 is onder andere het volgende opgenomen:
        “Afsluitvergoeding en meewerkvergoeding. Naast de schadeloosstelling ontvangen de rechthebbenden voor het meewerken aan het op minnelijke wijze afsluiten van een zakelijk recht overeenkomst van [naam11] eenmalig een afsluitvergoeding voor het zakelijk recht. Voor het meewerken aan het kunnen inrichten van een werkterrein ontvangt de gebruiker van het betreffende perceel de meewerkvergoeding werkterrein. De hoogte van deze vergoedingen zijn in overleg met [naam9] bepaald.”
      
      
    
    
      2.8.
      
        Belanghebbende heeft een brief met dagtekening 30 juni 2014 van [naam9] aan [naam7] met als onderwerp: “Nieuwe vergoedingen [naam10] – [naam9] ” ingebracht. De inhoud van deze brief luidt voor zover van belang als volgt:
        “Op 16 juni 2014 hebben [naam9] en [naam10] een akkoord bereikt over de nieuwe vergoedingen 2014 voor grondeigenaren en grondgebruikers bij het leggen van Gasunieleidingen in agrarische grond en de aanpassing van de tarieven voor gewasschaden.
      
      
      
        De vergoedingen bestaan uit een vergoeding voor de grondeigenaar en een vergoeding
        voor de gebruiker.
        De eigenaarsvergoeding is een vergoeding voor de medewerking aan het vestigen van
        het recht van opstal en bedraagt € 2,88 per m2 belemmerende strook. Hierover kan nog
        een efficiëntiepremie van 20% worden verkregen indien het aangeboden contract binnen
        6 weken wordt ondertekend.”
      
      
    
    
      2.9.
      In de `Bijlage: t.b.v. overeenkomst tot het vestigen van recht van opstal' (zie 2.3.), zijn berekeningen opgenomen voor de vergoeding aan belanghebbende. Deze berekeningen zijn voor belanghebbende en [naam1] gelijk. De berekening bevat de volgende opstelling:
      
      
        "Calculatie Eigenaarsvergoeding:
      
      
        
          
          
          
          
          
          
          
          
            
              
                
                  Lengte
                
              
              
                maal
              
              
                
                  breedte
                
              
              
                maal
              
              
                
                  Tarief per m² 50% deel
                
              
              
                is
              
              
                
                  bedrag
                
              
            
            
              
                1294
              
              
                x
              
              
                5
              
              
                x
              
              
                € 1,44
              
              
                =
              
              
                € 9.316,80
              
            
            
              
                
              
              
                x
              
              
                5
              
              
                x
              
              
                € 2,88
              
              
                =
              
              
                €      -
              
            
            
              
                
              
              
                
              
              
                
              
              
                
              
              
                
              
              
                totaal
              
              
                € 9.316,60
              
            
            
              
                20% extra vergoeding Efficiëntiepremie:
              
              
                
              
            
            
              
                vergoeding mits de eigenaar de overeenkomst binnen 6 weken na
              
              
                
              
            
            
              
                aanbieding tekent
              
              
                
                  € 1.863,36
                
              
            
            
              
                
              
              
                € 11.180,16
              
            
            
              
                Minimumbedrag per overeenkomst is € 1000; bedrag aanvullen tot € 1000 
              
              
                      -
              
            
            
              
                
                  totaal (moet minimaal € 1000 zijn)
              
              
                
                  € 11.180,16”
                
              
            
          
        
      
      
    
    
      2.10.
      
        De Inspecteur heeft belanghebbende, bij brief van 4 januari 2018 aan hun (van belanghebbende en [naam1] ) toenmalige gemachtigde, geïnformeerd over de afhandeling van hun aangiften IB/PVV en ZVW 2015. Daarin heeft hij onder meer het volgende geschreven:
        “Afwijking(en) per onderdeel van de aangifte Inkomen uit werk en woning (box 1) 
        Winst uit onderneming
        In uw brief van 21 december 2017 geeft u aan dat u de landbouwvrijstelling heeft toegepast voor de vergoeding van het vestigen van het zakelijk recht. Uit de door u verstrekte overeenkomst blijkt dat het om een vergoeding voor een recht van opstal gaat. U stelt dat de vergoeding is betaald voor de waardevermindering van de grond. Dit wordt door u niet nader gemotiveerd en blijkt ook niet uit de door u toegezonden stukken. Ik blijf dan ook bij mijn mening dat de landbouwvrijstelling niet toegepast kan worden, omdat het gaat om het vestigen van een zakelijke recht. Dit betekent dat de winst uit onderneming te laag is. Ik ga dan ook op dit punt van de aangiften afwijken bij uw beide cliënten met een bedrag van € 11.180.”
      
      
    
    
      2.11.
      De cijfermatige gevolgen van de afwijking voor de aanslagen zijn als volgt:
      
      
        
          
          
          
          
          
          
          
          
          
            
              
                
                  IB/PVV 2015
                
              
              
                
              
              
                
              
              
                
              
              
                
              
              
                
                  €
                
              
              
                
                  €
                
              
            
            
              
                Aangegeven belastbaar inkomen uit werk en woning
              
              
                
              
              
                
              
              
                6.550
              
            
            
              
                Correctie minder landbouwvrijstelling
              
              
                
              
              
                
              
              
                11.180
              
              
                
              
            
            
              
                Correctie meer MKB-winstvrijstelling
              
              
                
              
              
                
              
              
                1.565
              
              
                
              
            
            
              
                
              
              
                
              
              
                
              
              
                
              
              
                
              
              
                
              
              
                
              
              
                9.615
              
            
            
              
                Subtotaal 
              
              
                
              
              
                
              
              
                
              
              
                
              
              
                
              
              
                
              
              
                16.165
              
            
            
              
                Te verrekenen verliezen
              
              
                
              
              
                
              
              
                
              
              
                
              
              
                2.961
              
            
            
              
                Belastbaar inkomen uit werk en woning 
              
              
                
              
              
                
              
              
                
              
              
                13.204
              
            
            
              
                
              
              
                
              
              
                
              
              
                
              
              
                
              
              
                
              
              
                
              
              
                
              
            
            
              
                
                  ZVW 2015
                
              
              
                
              
              
                
              
              
                
              
              
                
              
              
                
              
              
                
              
            
            
              
                Aangegeven bijdrage-inkomen
              
              
                
              
              
                
              
              
                
              
              
                
              
              
                11.838
              
            
            
              
                Correctie minder landbouwvrijstelling
              
              
                
              
              
                
              
              
                11.180
              
              
                
              
            
            
              
                Correctie meer MKB-winstvrijstelling
              
              
                
              
              
                
              
              
                1.565
              
              
                
              
            
            
              
                
              
              
                
              
              
                
              
              
                
              
              
                
              
              
                
              
              
                
              
              
                9.615
              
            
            
              
                Bijdrage-inkomen
              
              
                
              
              
                
              
              
                
              
              
                
              
              
                
              
              
                21.453
              
            
          
        
      
      
    
    
      2.12.
      De aanslagen IB/PVV 2015 en ZVW 2015 zijn overeenkomstig de voorgaande cijfermatige uitwerking aan belanghebbende opgelegd.
      
    
    
      2.13.
      
        Belanghebbende heeft bezwaar gemaakt tegen de opgelegde aanslagen. In het bezwaarschrift is de volgende passage opgenomen:
        	“Wij hebben de vraag waar de eigenaarsvergoeding op ziet bij [naam7] neergelegd. Deze
        heeft aan notaris [naam12] van [naam13] Advocaten en Notarissen gevraagd op deze vraag te reageren.
        De notaris geeft aan dat hij de betaling van WAM aan de agrariër als een lumpsumbetaling ziet die ook de schade van de waardedaling van de grond dekt. De notaris geeft ook aan dat hij het onwaarschijnlijk acht dat de vergoeding een meewerkvergoeding voor het vestigen van het recht van opstal is. Hij geeft aan dat het vestigen van een opstalrecht een meervoudige rechtshandeling is. Om het opstalrecht te vestigen is medewerking sowieso benodigd. Zonder medewerking komt het opstalrecht immers niet tot stand, waar door een vergoeding voor het meewerken hem onlogisch lijkt."
      
      
    
    
      2.14.
      
        Door belanghebbende is een taxatierapport van het perceel waarin de waterleiding is aangelegd in het geding gebracht. Volgens deze taxatie is de marktwaarde van het perceel op de waardepeildatum - 10 april 2019 - € 587.279 en na correctie (op basis van de omstandigheid dat een nieuwe koper geen gewasschade kan claimen) € 522.632. In dit rapport is onder andere het volgende opgenomen:
        “Door de aanleg van een watertransportleiding door alle onderstaande percelen is er een waardedaling ontstaan ten opzichte van de marktwaarde zonder een watertransportleiding, de percelen zijn in dit rapport getaxeerd op de huidige marktwaarde, daarnaast zijn de percelen getaxeerd met een gecorrigeerde marktwaarde op basis dat een nieuwe koper geen gewasschade kan claimen.
        (…)
        Oppervlakte	: 10.12.55 ha
        Eigenaar	: Dhr. [belanghebbende]
        Geroerde grond	: 5 x 1.306 = 6.530 m²
        		6.530 m² x € 0,33 = € 2.154,90
        		€ 2.154,90 x 30 jaar = € 64.647, - “
      
      
    
    
      2.15.
      
        Door de Inspecteur is eveneens een taxatierapport in het geding gebracht. Volgens deze taxatie bedraagt de waarde in het economisch verkeer bij agrarische bestemming (WEVAB) van het perceel per waardepeildatum - 1 januari 2016 - € 547.000. In dit taxatierapport is - onder meer - opgenomen: 
        "Waardedaling op grond van de aanwezigheid van een recht van opstal en hiermee samenhangende belemmeringen in het gebruik van de gronden is ‘niet' aanwezig."
      
      
    
    
      2.16.
      Volgens de jaarrekening van de maatschap bedraagt de boekwaarde van de landbouwgrond in haar geheel € 3.448.070 zowel per 1 mei 2014 als per 30 april 2015. De jaarrekening bevat geen specificatie van dit bedrag. Ook ontbreekt een overzicht van het aantal hectaren.
      
    
    
      2.17.
      De Rechtbank heeft overwogen dat de door [naam7] verstrekte eigenaarsvergoeding van € 11.180 niet een compensatie betreft voor de waardedaling van de grond, zodat deze niet onder de landbouwvrijstelling valt. Wel heeft de Rechtbank geoordeeld dat door het vestigen van het opstalrecht de landbouwgrond € 11.180 minder waard is geworden, waardoor belanghebbende alsnog in het gelijk is gesteld.
      
    
    
      2.18.
      In hoger beroep is door de Inspecteur een nadere aanvulling op het taxatierapport ingebracht. Deze aanvulling betreft een overzicht van 37 referentietransacties in de periode 7 januari 2015 tot en met 14 maart 2019 inzake percelen grond in de gemeenten Borger-Odoorn en A-Hunze waarop wel (11) en geen (26) opstalrecht is gevestigd. 
      
      
    
  
  
    
      3Geschil
    
    
      3.1.
      In geschil zijn de opgelegde aanslagen IB/PVV en ZVW voor het jaar 2015. Het geschil spits zich toe op de vraag of belanghebbende de landbouwvrijstelling op de eigenaarsvergoeding van € 11.180 kan toepassen. Indien het antwoord op deze vraag ontkennend luidt, is in geschil of recht bestaat op een aftrek wegens waardevermindering van het perceel tot een bedrag van € 11.180 vanwege de aanleg van de waterleiding in, en het daarvoor vestigen van een recht van opstal op het perceel.
      
    
    
      3.2.
      Belanghebbende beantwoordt deze vragen bevestigend en stelt dat de ‘eigenaarsvergoeding’ een vergoeding is die door [naam7] is toegekend ter compensatie van de waardevermindering van het perceel en daarom onder de landbouwvrijstelling valt. Subsidiair is belanghebbende van mening dat sprake is een duurzame waardedaling van het perceel, die wordt veroorzaakt door de aanleg van de waterleiding. Belanghebbende concludeert daarom tot bevestiging van de uitspraak van de Rechtbank. Belanghebbende heeft ter zitting van het Hof het incidentele hoger beroep ingetrokken.
      
    
    
      3.3.
      De Inspecteur beantwoordt deze vragen ontkennend en stelt dat uit de stukken van het geding niet blijkt dat de door [naam7] verstrekte eigenaarsvergoeding bedoeld is ter compensatie van de waardedaling van het perceel. Van een waardedaling is naar de mening van de Inspecteur bovendien geen sprake. De Inspecteur concludeert vervolgens tot vernietiging van de uitspraak van de Rechtbank met uitzondering van de beslissing omtrent de vergoeding van immateriële schade. 
      
    
  
  
    
      4Beoordeling van het geschil
    
    
      
        Landbouwvrijstelling
      
    
    
      4.1.
      Het Hof stelt voorop dat de landbouwvrijstelling ingevolge artikel 3.12 van de Wet inkomstenbelasting 2001 uitsluitend betrekking heeft op de waardeverandering van gronden. Deze waardeverandering mag niet zijn ontstaan in de uitoefening van het bedrijf en moet toe te rekenen zijn aan de ontwikkeling van de waarde in het economische verkeer bij voortgezet agrarisch gebruik. Nu belanghebbende zich heeft beroepen op toepassing van de landbouwvrijstelling, dient hij aannemelijk te maken dat aan alle voorwaarden voor die vrijstelling is voldaan. 
      
    
    
      4.2.
      Het Hof ziet zich eerst voor de vraag gesteld of de eigenaarsvergoeding van € 11.180 (zie 2.9.) ziet op de waardeverandering van het perceel waarin de waterleiding is aangebracht en waarop het zakelijk recht van opstal (zie 2.3.) ten behoeve van [naam7] is gevestigd. Indien deze vraag bevestigend wordt beantwoord, kan worden beoordeeld of overigens aan de voorwaarden voor de landbouwvrijstelling is voldaan.
      
    
    
      4.3.
      Naar het oordeel van het Hof is belanghebbende niet geslaagd in het leveren van het van hem verlangde bewijs. Het Hof overweegt hiertoe als volgt. 
      
    
    
      4.4.
      Uit de stukken van het geding, in het bijzonder de vaststaande feiten onder 2.4 tot en met 2.9, volgt dat de eigenaarsvergoeding een vergoeding betreft voor de medewerking van belanghebbende aan het op minnelijke wijze afsluiten van een overeenkomst tot het vestigen van het zakelijk recht van opstal. Op deze wijze wordt voorkomen dat [naam7] een beroep moet doen op de Belemmeringenwet Privaatrecht om aan belanghebbende een gedoogplicht - toestaan dat [naam7] de waterleiding in het perceel van belanghebbende aanbrengt - op te leggen. De vergoeding voor de minnelijke medewerking is gebaseerd op bedragen die in het landelijke jaarlijkse overleg tussen [naam9] en [naam10] zijn vastgesteld (zie 2.4. en 2.7.). 
      
    
    
      4.5.
      Gelet op het voorgaande ziet het Hof geen enkel aanknopingspunt voor de stelling van belanghebbende dat de ‘eigenaarsvergoeding’ ziet op enige compensatie voor een mogelijke waardevermindering van het perceel waarin de waterleiding is aangebracht. De persoonlijke visie van de notaris maakt dit niet anders. Het Hof is reeds daarom van oordeel dat de landbouwvrijstelling niet van toepassing is. Het betoog van belanghebbende faalt.
      
      
        
          Waardevermindering gronden
        
      
    
    
      4.6.
      Belanghebbende stelt subsidiair dat een afwaardering op de landbouwgrond ten laste van de winst over 2015 mag plaatsvinden, omdat de waarde van de landbouwgrond is verminderd door de aanleg in het perceel van de waterleiding en de vestiging van het zakelijk recht van opstal ten behoeve van [naam7] . Ter zitting van het Hof heeft belanghebbende gesteld dat de omvang van de waardevermindering uit pragmatische overwegingen kan worden gesteld op het bedrag van de eigenaarsvergoeding, te weten € 11.180. Belanghebbende heeft zijn standpunt onderbouwd met het door hem ingebrachte taxatierapport.
      
    
    
      4.7.
      De Inspecteur is van mening dat van enige waardedruk als gevolg van de vestiging van het recht van opstal, dan wel door de aanwezigheid van de waterleiding in het perceel, geen sprake is. Zo er al sprake is van een duurzame waardedaling (een lagere bedrijfswaarde) stelt de Inspecteur dat die waarde nog steeds boven de boekwaarde van de landbouwgrond ligt, zodat dit zonder gevolgen blijft. Slechts de stille reserve in de landbouwgrond neemt dan af, aldus de Inspecteur. De Inspecteur heeft zijn standpunt onderbouwd aan de hand van het door hem ingebrachte taxatierapport met aanvullingen (zie 2.15.).
      
    
    
      4.8.
      Het Hof stelt voorop dat bedrijfsmiddelen – waaronder in dit geval landbouwgronden – ter berekening van de jaarlijkse winst worden gewaardeerd op de kostprijs verminderd met – indien van toepassing – de afschrijvingen. Indien de bedrijfswaarde aantoonbaar lager is, laat goed koopmansgebruik toe bedrijfsmiddelen op die lagere bedrijfswaarde te waarderen. Onder bedrijfswaarde is te verstaan de waarde welke een verkrijger bij overneming van de gehele onderneming zou toekennen aan het afzonderlijke activum, indien hij zou uitgaan van de overnemingswaarde van het geheel en voornemens zou zijn de uitoefening van de onderneming voort te zetten.  De Hoge Raad heeft in dat kader beslist dat een vermogensbestanddeel slechts dan kan worden afgewaardeerd op een lagere bedrijfswaarde als de afwaardering de uitdrukking vormt van een vermogensverlies dat niet wordt opgeroepen door tijdelijke of lokale invloeden op de marktwaarde, doch berust op de omstandigheid dat moet worden verwacht dat het vermogensbestanddeel de bijdrage aan de omzet en de productie van de onderneming, waarvoor het was bestemd, niet zal kunnen leveren, terwijl dat verlies ook bij verkoop van het vermogensbestanddeel - hetzij afzonderlijk, hetzij in samenhang met andere bestanddelen van het ondernemingsvermogen - niet zal kunnen worden goedgemaakt.
      
    
    
      4.9.
      Het Hof overweegt dat de stelplicht en de bewijslast op belanghebbende, die zich op de afwaardering beroept, rusten. Dit betekent dat belanghebbende niet alleen de bewijslast heeft met betrekking de omvang van de gestelde waardevermindering die uit pragmatische gronden door hem is gesteld op € 11.180, maar dat op hem ook de bewijslast rust dat de verminderde waarde met eenzelfde bedrag daalt beneden de boekwaarde van het onderhavige perceel. Zolang immers de waarde van het perceel waarin zich de leidingen bevinden niet daalt beneden de boekwaarde, kan er sowieso geen bedrag ten laste van de winst worden gebracht.
      
    
    
      4.10.
      Het Hof overweegt dat het taxatierapport van belanghebbende (zie 2.14.), is gebaseerd op de vooronderstelling dat een waardedaling optreedt door de aanleg van de waterleiding in het perceel. De omvang van deze waardedaling wordt in het rapport becijferd op een gemiddelde aan gewasschade dat een nieuwe eigenaar over een periode van 30 jaar niet zou kunnen claimen. Uit het taxatierapport van de Inspecteur, dat wordt ondersteund met een reeks (37) referentietransacties van percelen landbouwgrond, waarvan 11 transacties van percelen landbouwgrond waarop een zakelijk recht van opstal is gevestigd en 26 transacties waarbij dat niet het geval is, volgt echter dat deze vooronderstelde waardedaling zich in werkelijkheid niet voordoet. Verder heeft belanghebbende noch in de stukken van het geding, noch ter zitting, inzicht kunnen geven in de omvang van de boekwaarde van het onderhavige perceel landbouwgrond en in de feiten die in het jaar 2015 een afwaardering op lagere bedrijfswaarde ten laste van de winst ter hoogte van het gestelde bedrag van € 11.180 rechtvaardigen (zie 4.8.).
      
    
    
      4.11.
      Het voorgaande leidt het Hof tot het oordeel dat belanghebbende niet aannemelijk heeft gemaakt dat er sprake is van een waardedaling van de landbouwgrond als gevolg van de aanwezigheid in het perceel van de waterleiding en/of als gevolg van het vestigen van het zakelijk recht van opstal op deze grond, laat staan dat een eventuele waardedaling heeft geleid tot een waarde beneden de boekwaarde van deze landbouwgrond. De stelling van belanghebbende dat de vestiging van het zakelijk recht op zich een realisering, een daadwerkelijke vervreemding van een deel van de landbouwgrond, betekent, maakt dit niet anders. Het betoog van belanghebbende faalt.
      
    
    
      4.12.
      Het hoger beroep wordt geacht mede betrekking te hebben op de belastingrente. Het hoger beroep is ook in zoverre gegrond.
      
      
        
          Slotsom
          Op grond van het vorenstaande is het hoger beroep gegrond.
      
      
      
    
  
  
    
      5Proceskosten
    
    
      5.1.
      Nu de uitspraak van de Rechtbank vernietigd wordt, behoudens de beslissing omtrent de vergoeding voor immateriële schade, acht het Hof, in verband met het in stand laten van de door de Rechtbank uitgesproken veroordeling van de Inspecteur en Minister tot vergoeding van door belanghebbende geleden immateriële schade, termen aanwezig de Inspecteur en de Minister te veroordelen tot betaling van een tegemoetkoming in de kosten, die belanghebbende in verband met de behandeling van het beroep bij de Rechtbank redelijkerwijs heeft moeten maken.
      
    
    
      5.2.
      Het Hof stelt de kosten die alle belanghebbenden (zie 1.7) in verband met de behandeling van het beroep hebben moeten maken overeenkomstig het Besluit proceskosten bestuursrecht vast op € 1.138,50 (2 punten (beroepschrift, bijwonen zitting)  wegingsfactor ½ (licht)  € 759 x 1,5 omdat sprake is van 4 of meer samenhangende zaken). Het betreft 11 zaken, zodat de kosten per zaak € 104 (afgerond) per zaak bedragen. Voor belanghebbende betekent dit een proceskostenvergoeding voor twee zaken dus een bedrag van totaal € 208.
      
      
    
  
  
    
      6Beslissing
    
    
    
      Het Hof:
    
    
      – vernietigt de uitspraak van de Rechtbank, behoudens de beslissing omtrent de vergoeding voor immateriële schade en het griffierecht,
      – verklaart het beroep tegen de uitspraken op bezwaar van de Inspecteur ongegrond,
      – veroordeelt de Minister in de vergoeding van de door belanghebbende in beroep gemaakte proceskosten tot een bedrag van € 104, en
      – veroordeelt de Inspecteur in de vergoeding van de door belanghebbende in beroep gemaakte proceskosten tot een bedrag van € 104.
    
    
    
      Deze uitspraak is gedaan door mr. T. Tanghe, voorzitter, mr. A.J.H. van Suilen en mr. G.B.A. 
    
    
    
    
    
    
    
      Brummer, in tegenwoordigheid van mr. H. de Jong als griffier.
    
    
    
      De beslissing is in het openbaar uitgesproken op
    
    
    
    
      De griffier is verhinderd,	De voorzitter,
      de uitspraak te ondertekenen.
    
    
    
    
    
      	(T. Tanghe)
    
    
    
      Afschriften zijn aangetekend per post verzonden op 02 november 2022
    
    
    
    
      Tegen deze uitspraak kunnen beide partijen binnen zes weken na de verzenddatum beroep in cassatie instellen bij de Hoge Raad der Nederlanden via het webportaal van de Hoge Raad www.hogeraad.nl.
      Bepaalde personen die niet worden vertegenwoordigd door een gemachtigde die beroepsmatig rechtsbijstand verleent, mogen per post beroep in cassatie instellen. Dit zijn natuurlijke personen en verenigingen waarvan de statuten niet zijn opgenomen in een notariële akte. Als zij geen gebruik willen maken van digitaal procederen kunnen deze personen het beroepschrift in cassatie sturen aan de Hoge Raad der Nederlanden (belastingkamer), postbus 20303, 2500 EH Den Haag. Alle andere personen en gemachtigden die beroepsmatig rechtsbijstand verlenen, zijn in beginsel verplicht digitaal te procederen (zie www.hogeraad.nl).
      Bij het instellen van beroep in cassatie moet het volgende in acht worden genomen:
    
    1. bij het beroepschrift wordt een afschrift van deze uitspraak gevoegd;
    2 - ( alleen bij procederen op papier) het beroepschrift moet ondertekend zijn;
    3 - het beroepschrift moet ten minste het volgende vermelden:
    
      	a. de naam en het adres van de indiener;
      	b. de dagtekening;
      	c. een omschrijving van de uitspraak waartegen het beroep in cassatie is gericht;
       	d. de gronden van het beroep in cassatie.
      Voor het instellen van beroep in cassatie is griffierecht verschuldigd. Na het instellen van beroep in cassatie ontvangt de indiener een nota griffierecht van de griffier van de Hoge Raad. In het cassatieberoepschrift kan de Hoge Raad verzocht worden om de wederpartij te veroordelen in de proceskosten.
    
  
  
     Vgl. 17 april 1991. ECLI:NL:HR:1991:ZC4553