ECLI:NL:HR:2015:3171, Hoge Raad, 27-10-2015, 14/01316
Hoge Raad — Uitspraak 
Datum: 2015-10-27 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Strafrecht

Samenvatting: Noodweer(exces). De motivering van de verwerping van het beroep op noodweer(exces) is niet begrijpelijk, nu met de vaststellingen van het Hof, zoals deze uit de gebezigde bewijsmiddelen blijken, niet valt te verenigen hetgeen waarvan het Hof in zijn overwegingen t.a.v. de strafbaarheid van de verdachte uitgaat.

27 oktober 2015
    Strafkamer
    nr. S 14/01316
    IF/AKA
    
     
    Hoge Raad der Nederlanden
    
    
      Arrest
    
    
      
      op het beroep in cassatie tegen een arrest van het Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden, zittingsplaats Arnhem, van 3 maart 2014, nummer 21/008767-13, in de strafzaak tegen:
    
    
      
        [verdachte]
      , geboren te [geboorteplaats] op [geboortedatum] 1992. 
    
  
  
    
      1Geding in cassatie
    
    
      	Het beroep is ingesteld door de verdachte. Namens deze heeft mr. M. Berndsen, advocaat te Utrecht, bij schriftuur een middel van cassatie voorgesteld. De schriftuur is aan dit arrest gehecht en maakt daarvan deel uit.
      	De Advocaat-Generaal A.E. Harteveld heeft geconcludeerd tot vernietiging van het bestreden arrest en tot terugwijzing van de zaak naar het Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden, zittingsplaats Arnhem, teneinde op het bestaande hoger beroep opnieuw te worden berecht en afgedaan.
      
      
        2.	Beoordeling van het middel
      
    
    
    
      2.1.
      Het middel klaagt over de verwerping door het Hof van het beroep op noodweerexces.
      
    
    
      2.2.
      
        Ten laste van de verdachte is bewezenverklaard dat:
        	"primair:
        hij op 6 september 2013 te Utrecht ter uitvoering van het door verdachte voorgenomen misdrijf om aan een persoon genaamd [betrokkene], opzettelijk zwaar lichamelijk letsel toe te brengen, met dat opzet met kracht in het gezicht en/of tegen het hoofd heeft geslagen en eenmaal met kracht tegen het hoofd heeft geschopt terwijl [betrokkene] op de grond lag, terwijl de uitvoering van dat voorgenomen misdrijf niet is voltooid."
      
      
    
    
      2.3.
      
        Deze bewezenverklaring steunt op de volgende bewijsmiddelen:
        "1. het als bijlage bij het voornoemde proces-verbaal gevoegde in de wettelijke vorm opgemaakte proces-verbaal aangifte (pag. 13), proces-verbaalnummer: 
        PL0910-2013200078-1, gesloten en ondertekend op 7 september 2013 door [verbalisant 1], bijzonder opsporingsambtenaar van politie Utrecht, inhoudende de aangifte van [betrokkene], zakelijk weergegeven:
        Ik doe aangifte van openlijk geweld op 6 september 2013 te Utrecht. Ik weet eigenlijk niets meer. Op 6 september 2013 kwam ik bij in het Diaconessen ziekenhuis. Ik had geen idee wat ik daar deed. Ik voelde wel meteen heel veel pijn in mijn hoofd. Ik zag dat ik met mijn linker oog niet goed kon zien. De arts vertelde mij dat meerdere malen tegen mijn hoofd geschopt zou zijn en dat ik daardoor een zware hersenschudding had opgelopen. Ik heb een constante hoofdpijn en ik ben doorlopend moe. Ik voel ook een aantal beurse plekken op mijn schedel.
        2. het als bijlage bij het voornoemde proces-verbaal gevoegde in de wettelijke vorm opgemaakte proces-verbaal van bevindingen (pag. 9), proces-verbaalnummer: 
        PL0910-2013200078-8, gesloten en ondertekend op 6 september 2013 door [verbalisant 2], hoofdagent van politie Utrecht, inhoudende als relaas van verbalisant, zakelijk weergegeven:
        Op 6 september 2013 waren wij ter plaatse. Ik zag op het Janskerkhof te Utrecht een jongen op de grond liggen, later werd deze jongen mij bekend als [betrokkene]. Ik zag dat [betrokkene] buiten bewustzijn was en dat er bloed voor hem op de grond lag. Ik zag vervolgens dat [betrokkene] op zijn handen en gezicht bloed had zitten. Ik zag dat het linkeroog van [betrokkene] dik was en zo goed als dicht zat.
        3. het als bijlage bij het voornoemde proces-verbaal gevoegde in de wettelijke vorm opgemaakte proces-verbaal verhoor getuige (pag. 10 en 11), proces-verbaalnummer:
        PL0910-2013200078-5, gesloten en ondertekend op 6 september 2013 door [verbalisant 3], hoofdagent van politie Utrecht, inhoudende de verklaring van getuige [getuige 1], zakelijk weergegeven:
        Ik zag dat er op 6 september 2013 op het Janskerkhof te Utrecht iemand op de grond lag. Ik zag dat er een man naast hem stond. Ik zag dat deze persoon de man op de grond met kracht een trap tegen zijn hoofd gaf. Ik schrok, want ik vond het zo bizar om te zien dat de man zo hard tegen het hoofd van iemand schopte, die op de grond lag. Ik zag dat een tweetal politiemannen op de fiets de verdachte vervolgens op de Korte Jansstraat staande hielden. Ik had het idee dat de verdachte eerst nadacht voordat hij het slachtoffer met veel kracht tegen zijn hoofd schopte.
        4. het als bijlage bij het voornoemde proces-verbaal gevoegde in de wettelijke vorm opgemaakte proces-verbaal verhoor getuige (pag. 40 en 41), proces-verbaalnummer:
        PL091A-2013200078-23, gesloten en ondertekend op 8 oktober 2013 door [verbalisant 4] voornoemd, inhoudende de verklaring van getuige [getuige 2], zakelijk weergegeven:
        Ik was op 6 september 2013 werkzaam als portier bij café "Het Packhuis" aan het Janskerkhof te Utrecht. Op een gegeven moment kwamen drie jongens bij mij aan de deur. Twee daarvan kende ik en de derde was een Hollandse jongen. Nadat ik de jongens de toegang had geweigerd, liepen zij rustig weg. 
        Dertig seconden later keek ik in de richting van de dancing "De Filemon" en zag toen dat de Hollandse jongen aan het vechten was met een donker gekleurde jongen. Ik zag dat die donker gekleurde jongen zijn hoofd met zijn armen beschermde en dat die Hollandse jongen hem toch een aantal klappen tegen zijn hoofd wist te geven. Ik hoorde later dat die donkere jongen op de grond lag. Ik ben naar die jongen gelopen en zag dat hij bewusteloos was.
        5. het als bijlage bij het voornoemde proces-verbaal gevoegde in de wettelijke vorm opgemaakte proces-verbaal (pag. 42 t/m 45), gesloten en ondertekend op 8 september 2013 door [verbalisant 5], hoofdagent van politie Utrecht, inhoudende als relaas van verbalisant, zakelijk weergegeven:
        Op het Janskerkhof zijn bewakingscamera's aanwezig. Het bleek dat er opnamen waren gemaakt van 6 september 2013. Door mij werd het volgende bevonden:
        04:22:11 - De aangever en de verdachte staan dicht op elkaar en lijken te discussiëren.
        04:22:15 - De aangever en de verdachte worden van elkaar gescheiden door de getuigen.
        04:23:03 - De aangever komt weer terug lopen en er ontstaat weer een confrontatie tussen beiden.
        04:23:05 - De aangever pikt dit niet en haalt uit naar verdachte. De getuigen proberen nog steeds om de mannen te scheiden.
        04:23:14 - Vervolgens ontstaat er een gevecht tussen de aangever en de verdachte. Over en weer wordt geslagen. De twee getuigen proberen de jongens uit elkaar te halen.
        04:23:15 - De aangever komt ten val, vervolgens proberen de twee getuigen om de verdachte tegen te houden maar dit lukt niet.
        6. De ter zitting in eerste aanleg afgelegde verklaring van verdachte, zakelijk weergegeven:
        Op 6 september 2013 te Utrecht heb ik mij verdedigd ten aanzien van [betrokkene]."
      
      
    
    
      2.4.
      
        Het Hof heeft ten aanzien van de strafbaarheid van de verdachte het volgende overwogen:
        "De raadsman heeft zich ter zitting beroepen op noodweer en noodweerexces. De gronden die de raadsman daarvoor heeft aangevoerd, heeft hij neergelegd in de door hem ter zitting overgelegde pleitnota. 
        Het hof gaat uit van de volgende feiten en omstandigheden. Op donderdag 6 september 2013 in de vroege ochtend treffen verdachte en aangever elkaar toen verdachte samen met vrienden wat wilde gaan drinken op het Janskerkhof. Verdachte werd aangesproken door een negroïde man, naar later bleek de aangever, die hem een mongool noemde. Verdachte sprak de latere aangever hierop aan. Er ontstond een woordenwisseling en een vechtpartij waarbij aangever de eerste klap uitdeelt en verdachte een vuistslag in het gezicht geeft. Hij merkt nog op dat twee vrienden van hem tussen beide kwamen. Wat er daarna gebeurd is weet verdachte niet meer. Ook aangever, die door de bedrijfsleider van het café waar hij was naar huis werd gestuurd omdat hij al genoeg gedronken had, weet zich niets te herinneren. Hij werd naar zijn zeggen wakker in het ziekenhuis. Van de gebeurtenissen zijn camerabeelden beschikbaar. Hieruit blijkt dat verdachte en aangever op een gegeven moment door omstanders van elkaar worden gescheiden. Na ongeveer 40 seconden komt aangever echter weer teruglopen en loopt op aangever af. Vervolgens ontstaat er een gevecht waarbij over en weer wordt geslagen. Daarbij komt aangever ten val. Omstanders proberen verdachte tegen te houden maar dat lukt niet. Verdachte loopt op aangever toe, die dan nog op de grond ligt, en schopt hem tegen zijn hoofd. Getuige [getuige 1] verklaart bij de politie dat hij het bizar vond om te zien dat de man zo hard tegen het hoofd van iemand schopte die op de grond lag en dat hij het idee had dat verdachte eerst nadacht voordat hij het slachtoffer met kracht tegen zijn hoofd schopte. Als de politie ter plaatse komt zien ze dat aangever buiten bewustzijn is en later per ambulance wordt overgebracht naar het ziekenhuis. Aangever meldt bij de politie een zware hersenschudding, last van zijn linkeroog en erg veel pijn in zijn nek te hebben.
        Het hof is van oordeel dat er op het eerste moment dat verdachte werd geslagen door aangever een noodweersituatie aanwezig was. Er was sprake van een ogenblikkelijke wederrechtelijke aanranding waartegen verdachte zich mocht verdedigen. Gebleken is, dat na een eerste confrontatie de vechtenden door een paar omstanders gescheiden werden waarmee er een einde kwam aan de noodweersituatie. Het beroep op noodweer wordt verworpen.
        Noodweerexces
        Een kleine minuut later zoekt verdachte aangever op en ontstaat er opnieuw een vechtpartij; dat had het karakter van een tegenaanval. Hierbij komt aangever ten val en wordt vervolgens door verdachte met kracht tegen het hoofd geschopt.
        Ten aanzien van het beroep op noodweerexces overweegt het hof als volgt.
        Indien door of namens de verdachte een beroep is gedaan op noodweerexces, zal de rechter moeten onderzoeken of de voorwaarden voor de aanvaarding van dat verweer zijn vervuld. Die houden wat betreft de overschrijding van de grenzen van de noodzakelijke verdediging in dat die overschrijding het onmiddellijk gevolg is geweest van een hevige gemoedsbeweging die is veroorzaakt door een ogenblikkelijke, wederrechtelijke aanranding. Van verontschuldigbare overschrijding van de grenzen van de noodzakelijke verdediging kan slechts sprake zijn indien a. de verdachte de hem verweten gedraging heeft verricht in een situatie waarin, en op een tijdstip waarop, voor hem de noodzaak bestond tot verdediging van eigen of eens anders lijf, eerbaarheid of goed tegen een ogenblikkelijke, wederrechtelijke aanranding, maar daarbij als onmiddellijk gevolg van een hevige door die aanranding veroorzaakte gemoedsbeweging verder gaat dan geboden is, dan wel indien b. op het tijdstip van de aan de verdachte verweten gedraging de onder a. bedoelde situatie weliswaar is beëindigd en derhalve de noodzaak tot verdediging niet meer bestaat, doch niettemin deze gedraging toch het onmiddellijk gevolg is van een hevige gemoedsbeweging veroorzaakt door de daaraan voorafgaande wederrechtelijke aanranding. Uit het voor noodweerexces geldende vereiste dat de gedraging het onmiddellijk gevolg moet zijn van een hevige gemoedsbeweging die is veroorzaakt door een wederrechtelijke aanranding, volgt dat aannemelijk moet zijn dat de aldus veroorzaakte gemoedsbeweging van doorslaggevend belang is geweest voor de gedraging, maar niet dat geheel uitgesloten is dat andere factoren mede hebben bijgedragen aan het ontstaan van die hevige gemoedsbeweging. Bij de beantwoording van de vraag of in een concreet geval van een dergelijk 'onmiddellijk gevolg' sprake is geweest, kan gewicht toekomen aan de mate waarin de grenzen van de noodzakelijke verdediging zijn overschreden alsmede aan de aard en de intensiteit van de hevige gemoedsbeweging.
        In dit geval moet het hof beoordelen of het beroep dat de raadsman doet op een situatie als hiervoor bedoeld onder b. slaagt.
        Uit het dossier en het onderzoek ter zitting komen geen aanwijzingen naar voren om aan te nemen dat verdachte een black-out heeft opgelopen door de klap die hij heeft gekregen van aangever.
        De verdachte heeft ter zitting van het hof verklaard dat hij op het moment dat hij door aangever werd uitgescholden en vervolgens een klap van aangever kreeg, uit boosheid en verontwaardiging terwijl hij onder invloed was van alcohol, aangever heeft teruggeslagen. Het hof is van oordeel dat deze genoemde significante factoren van doorslaggevend belang zijn geweest en verdachte er ook toe hebben gebracht aangever toen deze op de grond kwam te liggen en ondanks dat anderen hebben geprobeerd hem van aangever af te schermen, met kracht een schop tegen diens hoofd te geven. Het hof is dan ook op grond van het vorenstaande van oordeel dat deze gedraging niet het onmiddellijke gevolg is van een hevige gemoedsbeweging veroorzaakt door de voorafgaande wederrechtelijke aanranding.
        Het beroep op noodweerexces wordt verworpen."
      
      
    
    
      2.5.
      Blijkens de gebezigde bewijsmiddelen, in het bijzonder bewijsmiddel 5, heeft het Hof vastgesteld dat de verdachte is aangesproken door de aangever, dat deze hem een mongool noemde, dat bij de daarop volgende vechtpartij de aangever de eerste klap uitdeelde, dat deze de verdachte een vuistslag in het gezicht gaf, waarna de verdachte en de aangever van elkaar zijn gescheiden, en dat de aangever dan - na ongeveer 40 seconden - weer komt teruglopen en er "weer een confrontatie ontstaat tussen beiden". Daarmee valt niet te verenigen dat het Hof in zijn overwegingen ten aanzien van de strafbaarheid van de verdachte ervan uitgaat dat, nadat de verdachte en de aangever van elkaar waren gescheiden, het de verdachte is die de aangever een kleine minuut later opzoekt en dat opnieuw een vechtpartij ontstaat die het karakter had van een tegenaanval. De motivering van de verwerping van het beroep op noodweer(exces) is daarom niet begrijpelijk. Het middel klaagt daarover terecht. 
      
    
  
  
    
      3Slotsom
    
    
      Hetgeen hiervoor is overwogen brengt mee dat de bestreden uitspraak niet in stand kan blijven en als volgt moet worden beslist.
    
    
  
  
    
      4Beslissing
    
    
      De Hoge Raad:
      	vernietigt de bestreden uitspraak;
      	wijst de zaak terug naar het Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden, zittingsplaats Arnhem, opdat de zaak op het bestaande hoger beroep opnieuw wordt berecht en afgedaan.
    
    
    
      	Dit arrest is gewezen door de vice-president W.A.M. van Schendel als voorzitter, en de raadsheren H.A.G. Splinter-van Kan en Y. Buruma, in bijzijn van de waarnemend griffier A.C. ten Klooster, en uitgesproken ter openbare terechtzitting van 27 oktober 2015.