ECLI:NL:HR:2000:AA7957, Hoge Raad, 31-10-2000, 01916/00
Hoge Raad — Uitspraak 
Datum: 2000-10-31 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Strafrecht

Samenvatting: -

31 oktober 2000
      Strafkamer
      nr. 01916/00
    
    
    Hoge Raad der Nederlanden
    
    Arrest
    		
    
      op het beroep in cassatie tegen een bij verstek gewezen arrest van het
      Gerechtshof te Amsterdam van 8 februari 2000, parketnummer(s) 23/001417-99,
      in de strafzaak tegen:
      [verdachte], geboren te [geboorteplaats] op [geboortedatum] 1974, wonende te
      [woonplaats].
    
    
    1. De bestreden uitspraak
    
    
      1.1. Het Hof heeft in hoger beroep - met vernietiging van een vonnis van de 
      Politierechter in de Arrondissementsrechtbank te Amsterdam van 12 maart 1999 
      - het openbaar ministerie niet-ontvankelijk verklaard in zijn strafvervolging.
    
    
    1.2. De bestreden uitspraak is aan dit arrest gehecht en maakt daarvan deel uit.
    
    2. Geding in cassatie
    
    
      2.1. Het beroep is ingesteld door de Advocaat-Generaal bij het Hof. Deze heeft bij 
      schriftuur een middel van cassatie voorgesteld. De schriftuur is aan dit arrest 
      gehecht en maakt daarvan deel uit. De raadsman van de verdachte, mr. M. 
      Veldman, advocaat te Amsterdam, heeft het cassatieberoep tegengesproken.
    
    
    
      2.2. De Advocaat-Generaal Wortel heeft geconcludeerd dat
      de Hoge Raad de bestreden uitspraak zal vernietigen en de zaak zal verwijzen 
      naar een aangrenzend Hof opdat de zaak op het bestaande hoger beroep opnieuw 
      wordt berecht en afgedaan.
    
    
    3. De procesgang
    
    
      3.1. In de onderhavige zaak staat de vraag centraal of een in de praktijk 
      toegepaste en als “supersnelrecht” aangeduide procedure verenigbaar is met het 
      systeem van de wet. Het gaat hier om de situatie waarin de officier van justitie een 
      verdachte die in verzekering is gesteld, dagvaardt om te verschijnen ter 
      terechtzitting van de politierechter binnen een termijn van drie dagen en vijftien 
      uren, derhalve vóór het tijdstip waarop de verdachte op grond van art. 59a Sv voor 
      de rechter-commissaris moet worden geleid en waarbij vervolgens op die 
      terechtzitting op de vordering van de officier van justitie door de politierechter de 
      voorlopige hechtenis van de verdachte wordt bevolen. 
      Het gaat hier derhalve niet om de snelrechtprocedure van art. 375 Sv noch om de 
      procedure waarbij tijdens de bewaring van de verdachte ter terechtzitting de 
      (voortzetting van de) voorlopige hechtenis wordt gelast.
    
    
    
      3.2. In cassatie moet van het volgende worden uitgegaan:
      (i) Op 9 maart 1999 om 12.28 uur is de verdachte op heterdaad aangehouden 
      wegens winkeldiefstal, waarna hij om 13.24 uur is voorgeleid aan de Hulpofficier 
      van Justitie en vervolgens inverzekering is gesteld.
      (ii) De verdachte is gedagvaard om te verschijnen ter terechtzitting van de 
      Politierechter in de Rechtbank Amsterdam van 12 maart 1999; de verdachte heeft 
      afstand gedaan van de dagvaardingstermijn van art. 370 Sv.
      (iii) Bij vonnis van 12 maart 1999 heeft de Politierechter de verdachte ter zake van 
      diefstal veroordeeld tot een gevangenisstraf voor de duur van twee weken. De 
      Politierechter heeft voorts de vordering van de Officier van Justitie tot 
      gevangenneming van de verdachte afgewezen en de - subsidiair gevorderde - 
      gevangenhouding bevolen.
      (iv) Het Hof heeft bij de bestreden uitspraak van 8 februari 2000 dit vonnis van de 
      Politierechter vernietigd en het Openbaar Ministerie niet-ontvankelijk verklaard in 
      de vervolging. Het Hof overwoog daartoe zoals is weergegeven op blz. 2 tot en met 
      5 van de bestreden uitspraak. 
    
    
    4. Beoordeling van het middel
    
    
      4.1. De eerste klacht van het middel houdt in dat het Hof aan het begrip “belang 
      van het onderzoek” als bedoeld in art. 57 Sv alsmede aan de art. 60 en 61 Sv een 
      onjuiste betekenis heeft toegekend.
    
    
    
      4.2. Voor de beoordeling van deze klacht is het volgende wettelijke kader van 
      belang:
      - Ingevolge art. 57, eerste lid, Sv kan de verdachte door de officier van justitie of 
      door de hulpofficier van justitie in het belang van het onderzoek in verzekering 
      worden gesteld. Art. 57, vijfde lid, Sv bepaalt dat de officier van justitie de 
      invrijheidstelling van de verdachte gelast zodra het belang van het onderzoek dit 
      toelaat.
      - Art. 58, tweede lid, Sv houdt in dat het bevel tot inverzekeringstelling slechts 
      gedurende drie dagen van kracht is, met een eventuele eenmalige verlenging voor 
      ten hoogste drie dagen. 
      - Indien de officier van justitie een langere vrijheidsbeneming van de verdachte 
      noodzakelijk acht, dient hij van de rechter te vorderen dat deze een bevel tot 
      voorlopige hechtenis geeft. Volgens art. 133 Sv wordt onder voorlopige hechtenis 
      verstaan de vrijheidsbeneming ingevolge een bevel tot bewaring, gevangenneming 
      of gevangenhouding. Voor deze drie vormen van voorlopige hechtenis geldt 
      gelijkelijk dat voldaan moet zijn aan het bepaalde in de art. 67 en 67a Sv. 
      - De bevoegdheid om de bewaring te bevelen is toegekend aan de rechter-
      commissaris (art. 63 Sv), terwijl de officier van justitie zich voor een bevel tot 
      gevangenhouding of gevangenneming tot de rechtbank moet wenden. Art. 65, 
      eerste lid, Sv houdt in dat de gevangenhouding slechts kan worden bevolen 
      wanneer de verdachte zich in bewaring bevindt. Voor de gevangenneming (die ook 
      ambtshalve kan worden bevolen) bepaalt art. 65, tweede lid, Sv dat deze kan 
      worden gelast “na de aanvang van het onderzoek ter terechtzitting”. 
      - Art. 60 Sv bepaalt dat de officier van justitie voor wie de verdachte wordt geleid of
      die zelf de verdachte heeft aangehouden, hem, ingeval hij diens bewaring nodig 
      oordeelt, onverwijld voor de rechter-commissaris doet geleiden.
    
    
    
      4.3. Zoals hiervoor is overwogen dient voor een voortzetting van de 
      vrijheidsbeneming van een inverzekeringgestelde verdachte een beslissing van de 
      rechter te worden uitgelokt.
      De inverzekeringstelling kan in het belang van het onderzoek worden bevolen. 
      Redelijke wetstoepassing brengt mee dat onder dat onderzoeksbelang niet alleen 
      moet worden begrepen het onderzoek naar het mogelijk gepleegde strafbare feit, 
      maar ook het onderzoek, zowel door de officier van justitie als door de rechter die 
      over een door de officier van justitie ingediende vordering tot voorlopige hechtenis 
      heeft te oordelen, naar de mogelijkheid en wenselijkheid een bevel tot voorlopige 
      hechtenis te vorderen dan wel te geven.
    
    
    
      4.4. Het Hof is kennelijk ook van het voorgaande uitgegaan, maar heeft geoordeeld 
      dat genoemd belang in elk geval na aanvang van het onderzoek ter terechtzitting 
      niet meer aanwezig kan worden geacht en dat de inverzekeringstelling vanaf dat 
      moment een wettelijke grondslag ontbeerde. Tot dat oordeel, waarin besloten ligt 
      dat uitsluitend de rechter-commissaris kan oordelen over het eerste bevel tot 
      voorlopige hechtenis in aansluiting op een toegepaste inverzekeringstelling, is het 
      Hof gekomen met een beroep op de art. 60 en 61, eerste lid, Sv. Dat oordeel is 
      echter onjuist.
    
    
    
      4.5. Anders dan in art. 61, eerste lid, Sv is voorzien, is de verdachte in deze zaak 
      wel in verzekering gesteld. Art. 60 Sv, waarbij de wetgever kennelijk voor ogen 
      heeft gestaan de - thans in de praktijk niet of nauwelijks voorkomende - gevallen 
      dat de officier van justitie de verdachte zelf heeft aangehouden of dat de verdachte 
      na diens aanhouding ingevolge art. 53, derde lid, of art. 54, derde lid, Sv aan hem 
      is voorgeleid, schrijft slechts voor dat de officier van justitie, indien hij de bewaring 
      van de verdachte nodig oordeelt, deze onverwijld doet geleiden voor de rechter-
      commissaris. Die bepaling sluit op zichzelf niet uit dat, indien het onderzoek ter 
      terechtzitting - met inachtneming van de rechten en belangen van de verdediging- 
      binnen de termijn van de inverzekeringstelling kan worden aangevangen, aldaar de 
      gevangenneming van de verdachte wordt gevorderd.
    
    
    
      4.6. Ook art. 65 Sv verzet zich daartegen niet. Vooropgesteld dient te worden dat 
      in een geval als het onderhavige het bevel tot gevangenhouding van de verdachte 
      niet mogelijk is, omdat daarvoor ingevolge art. 65, eerste lid, Sv is vereist dat de 
      verdachte zich in bewaring bevindt. Het gaat derhalve om de vraag of ter 
      terechtzitting de gevangenneming van de inverzekeringgestelde verdachte kan 
      worden bevolen. Art. 65, tweede lid, Sv houdt in dat de rechtbank na de aanvang 
      van het onderzoek ter terechtzitting de gevangenneming van de verdachte kan 
      bevelen. De tekst van de wet houdt niets in waaruit kan volgen dat daarbij van 
      belang is of de verdachte zich al dan niet in vrijheid bevindt. Uit de 
      wetsgeschiedenis met betrekking tot art. 65 Sv valt op te maken dat de wetgever 
      ervan is uitgegaan dat wanneer vóór de terechtzitting voorlopige hechtenis 
      noodzakelijk is, de mogelijkheden van bewaring en gevangenhouding benut
       moeten worden, terwijl na de aanvang van de terechtzitting de mogelijkheid van 
      gevangenneming bestaat (vgl. Kamerstukken II 1913/14, 286, nr. 3, blz. 61 en 
      Ontwerp tot vaststelling van een wetboek van strafvordering, der Koningin 
      aangeboden door de Staatscommissie voor de herziening van het Wetboek van 
      Strafvordering, ingesteld bij KB van 8 april 1910, no. 17, deel II, Toelichting, blz. 
      102). In de systematiek van de wet is gevangenneming derhalve mogelijk van de 
      verdachte die zich niet reeds in voorlopige hechtenis bevindt. Noch de tekst of het 
      systeem van de wet noch de wetsgeschiedenis verzet zich derhalve tegen de 
      gevangenneming van de inverzekeringgestelde verdachte. De zittingsrechter heeft 
      dan te onderzoeken of toepassing van de voorlopige hechtenis rechtens mogelijk 
      en in het gegeven geval aangewezen is. Anders dan het Hof heeft geoordeeld kan 
      dus niet worden gezegd dat in een geval als het onderhavige na de aanvang van 
      het onderzoek ter terechtzitting geen sprake meer kan zijn van het belang van het 
      onderzoek in de zin van art. 57, eerste lid, Sv. De eerste klacht van het middel is 
      dus gegrond.
    
    
    
      4.7. Het voorgaande brengt mee dat tevens onjuist is het oordeel van het Hof dat 
      de Officier van Justitie door de gevangenneming te vorderen inbreuk heeft gemaakt 
      op het beginsel “nemo debet bis vexari”, nu het immers bij die vordering tot 
      gevangenneming ging om de eerste vordering strekkende tot het toepassen van 
      voorlopige hechtenis. Hetzelfde geldt voor ’s Hofs oordelen dat de Officier van 
      Justitie haar bevoegdheid heeft gehanteerd voor een ander doel dan waarvoor die 
      bevoegdheid is gegeven en dat inbreuk is gemaakt op beginselen van een 
      behoorlijk procesrecht welke tot niet-ontvankelijkverklaring van het Openbaar 
      Ministerie in zijn strafvervolging dient te leiden. Voorzover het middel daarover 
      klaagt is het dus ook terecht voorgesteld. 
    
    
    5. Slotsom
    
    
      Het vorenoverwogene brengt mee dat de bestreden uitspraak niet in stand kan 
      blijven en als volgt moet worden beslist.
    
    
    6. Beslissing
    
    
      De Hoge Raad:
      Vernietigt de bestreden uitspraak en wijst de zaak terug naar het Gerechtshof te
      Amsterdam opdat deze op het bestaande hoger beroep opnieuw wordt behandeld
      en afgedaan.
    
    
    
      Dit arrest is gewezen door de vice-president C.J.G. Bleichrodt als voorzitter, en de 
      raadsheren A.M.M. Orie, A.M.J. van Buchem-Spapens, J.P. Balkema en B.C. de
      Savornin Lohman, in bijzijn van de griffier S.P. Bakker, en uitgesproken op 31 
      oktober 2000.