ECLI:NL:HR:2020:451, Hoge Raad, 17-03-2020, 18/04180
Hoge Raad — Uitspraak 
Datum: 2020-03-17 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Strafrecht

Samenvatting: Opzettelijk gebruik maken van vals reisdocument, art. 231.2 Sr. Kan identiteitskaart uit ander EU-land (Slovenië) worden aangemerkt als reisdocument a.b.i. art. 231 Sr? Uit wetsgeschiedenis volgt dat begrip ‘reisdocument’ in art. 231 Sr betrekking heeft op documenten die de functie hebben om houder ervan het reizen van en naar het buitenland, alsmede zijn verblijf daar te vergemakkelijken. Daaronder vallen ook buitenlandse reisdocumenten. Uit art. 4.1 en 5.1 Richtlijn 2004/38/EG volgt dat lidstaten van EU een EU-burger die is voorzien van geldige identiteitskaart hun grondgebied laten binnenkomen en dat deze burgers tevens het recht hebben het grondgebied van lidstaat te verlaten met geldige ID-kaart. Gelet hierop is ’s hofs oordeel dat identiteitskaart van Republiek Slovenië, welke republiek een lidstaat is van EU, kan worden aangemerkt als ‘reisdocument’ a.b.i. art. 231 Sr, juist. Volgt verwerping.

HOGE RAAD DER NEDERLANDEN
    
    
    
      STRAFKAMER
    
    
    
    
    
      
        Nummer	18/04180
      
        Datum		17 maart 2020
    
    
    
    
      ARREST
    
    
    
    
      op het beroep in cassatie tegen een arrest van het gerechtshof ‘s-Hertogenbosch van 24 september 2018, nummer 20/001273-18, in de strafzaak 
    
    
    
      tegen
    
    
    
      
        [verdachte], 
      geboren te [geboorteplaats] op [geboortedatum] 1992,
      hierna: de verdachte.
    
    
  
  
    
      1Procesverloop in cassatie
    
      Het beroep is ingesteld door de verdachte. Namens deze heeft C.J.M. Jansen, advocaat te Tilburg, bij schriftuur een cassatiemiddel voorgesteld. De schriftuur is aan dit arrest gehecht en maakt daarvan deel uit. 
      De advocaat-generaal T.N.B.M. Spronken heeft geconcludeerd tot verwerping van het beroep.
    
  
  
    
      2Beoordeling van het cassatiemiddel
    
      2.1
      Het cassatiemiddel klaagt over het oordeel van het hof dat de in de tenlastelegging vermelde identiteitskaart een ‘reisdocument’ is in de zin van artikel 231 van het Wetboek van Strafrecht (hierna: Sr).
      
        2.2.1
        
          Overeenkomstig de tenlastelegging is ten laste van de verdachte bewezenverklaard dat:
          “hij op 24 maart 2018 in de gemeente Gennep opzettelijk gebruik heeft gemaakt van een vals reisdocument, te weten een identiteitskaart van de Republiek Slovenië, voorzien van nummer [001], ten name van [naam], door bij een gezamenlijke Politiecontrole voornoemd identiteitskaart aan te bieden aan [verbalisant 1], wachtmeester 1e klasse der Koninklijke Marechaussee.”
        
      
      
        2.2.2
        
          Deze bewezenverklaring steunt op de volgende bewijsmiddelen:
          “1. Het proces-verbaal van de terechtzitting van de politierechter in de rechtbank Limburg, zittingsplaats Maastricht, d.d. 13 april 2018, voor zover inhoudende als verklaring van de verdachte:
          Ik heb gebruik gemaakt van dat identiteitsbewijs omdat ik nog een gedeelte van een straf in Nederland moest uitzitten; ik wilde echter eerst een vast adres voordat ik me weer bij justitie ging melden. Een vriend van mij heeft het identiteitsbewijs gemaakt met een bepaald apparaat.
        
        
        
          2. Het proces-verbaal van bevindingen d.d. 25 maart 2018 (pg. 6-7), voor zover inhoudende als relaas van verbalisant [verbalisant 1]:
          Door mij, [verbalisant 1], wachtmeester 1e klasse der Koninklijke Marechaussee wordt het volgende verklaard:
          Op 24 maart 2018 omstreeks 17.00 uur was ik, verbalisant [verbalisant 1], samen met [verbalisant 2], Polizei Hauptmeister van de Bundespolizei Kempen te Duitsland, op patrouille. Wij hebben deelgenomen aan een gezamenlijke politiecontrole op de Rijksweg A77 in de gemeente Gennep.
          Omstreeks 17.14 uur zagen wij dat er een grijze personenauto van het merk Audi, type A4, voorzien van het Duits kenteken [kenteken] aangeleverd werd bij de collega's van de politie. Wij zagen drie manspersonen in de personenauto zitten.
          Ik, [verbalisant 1], heb de inzittende op de achterbank staande gehouden en hem ter vaststelling van zijn identiteit, nationaliteit en verblijfsrechtelijke status gevraagd naar een identiteitsdocument, waaruit dit zou blijken. De bijrijder overhandigde mij een identiteitskaart van Slovenië voorzien van het documentnummer [001] en op naam gesteld van [naam], geboren op [geboortedatum] 1994 te Slovenië. Ik zag dat de echtheidskenmerken welke waren aangebracht op de identiteitskaart niet overeenkwamen met het origineel door de autoriteiten van Slovenië afgegeven identiteitskaarten van dit model. Hierbij werd namelijk aangenomen dat de ondergrondbedrukking is aangebracht middels een printtechniek en niet middels een druktechniek. De verdachte is vervolgens aangehouden door collega's van de politie.
        
        
        
          3. Het proces-verbaal van bevindingen d.d. 24 maart 2018 (pg. 5), voor zover inhoudende als relaas van verbalisant [verbalisant 3]:
          Nadat ik de verdachte naar zijn naam vroeg, gaf hij op te zijn:
          
            [verdachte]
          
          Geboren op [geboortedatum] 1992 te [geboorteplaats]
          Zonder vaste woon- of verblijfplaats.
        
        
        
          4. Het proces-verbaal van bevindingen d.d. 26 maart 2018 (pg. 25-27), voor zover inhoudende als relaas van verbalisant [verbalisant 4]:
          Door mij, [verbalisant 4], wachtmeester 1e klasse der Koninklijke Marechaussee, documentdeskundige, is het volgende onderzoek gedaan:
          Onderzocht document:
          Document: 		identiteitskaart
          Land: 			Slovenië
          Nummer: 			[001]
          Afgegeven te:		Ljubljana
          Afgegeven op: 		17-11-2014
          Geldig tot: 			17-11-2024
          Reisdocument:		ja
          Ten name van:
          Naam:			[naam]
          Voornamen:		[naam]
          Geboorteplaats:		onbekend
          Geboortedatum:		[geboortedatum] 1994
          Geslacht:			mannelijk
          Nationaliteit:		Sloveense
          Vastgestelde afwijkende kenmerken t.o.v. een origineel document:
          - de basisbedrukking van de identiteitskaart is niet gedrukt, maar geprint;
          - de fluorescentie van de identiteitskaart bij ultravioletlicht wijkt af.
          Conclusie:
          De onderzochte identiteitskaart is een nabootsing van een origineel exemplaar. De identiteitskaart is vals.”
        
      
      
        2.2.3
        
          Het hof heeft ten aanzien van de bewezenverklaring voorts onder meer het volgende overwogen:
          “2.
          De verdediging heeft zich op het standpunt gesteld dat de verdachte van het primair ten laste gelegde moet worden vrijgesproken. De verdediging heeft daartoe aangevoerd dat de in de tenlastelegging bedoelde identiteitskaart niet kan worden aangemerkt als een reisdocument in de zin van artikel 231 van het Wetboek van Strafrecht (hierna: art. 231 Sr).
          (...)
          4. 
          In overeenstemming met artikel 2 lid 1 van de Paspoortwet moet onder reisdocument van het Koninkrijk der Nederlanden worden verstaan: een nationaal paspoort, een diplomatiek paspoort, een dienstpaspoort, een reisdocument voor vluchtelingen, een reisdocument voor vreemdelingen, een nooddocument alsmede door de Minister van Buitenlandse Zaken vast te stellen andere reisdocumenten. Uit de Memorie van Toelichting volgt dat het artikel ook van toepassing is op buitenlandse reisdocumenten.
          Dat buitenlandse reisdocumenten eveneens onder 'reisdocument' in de zin van art. 231 Sr moeten worden geschaard, volgt ook uit het doel van de wetgeving; in de eerste plaats uitbreiding van de mogelijkheden tot bestrijding van fraude met identiteitsbewijzen en in de tweede plaats verbetering van de regeling over de identiteitsvaststelling van verdachten en veroordeelden. Voor wat betreft de gelding ten aanzien van buitenlandse reisdocumenten wijst het hof daarvoor naar de Kamerstukken die zien op de wijziging van het Wetboek van Strafrecht in verband met bestrijding van fraude met paspoorten en andere reisdocumenten, Kamerstukken II 1987/88, 20 652, nr. 3, p. 3: ‘Behalve op deze Nederlandse reisdocumenten, hebben de voorgestelde bepalingen ook betrekking op buitenlandse reisdocumenten’ (vgl. tevens HR 6 juli 2010, ECLI:NL:HR:2010:BM5247, onder verwijzing naar de CAG, r.o. 8, onder het gelijke nummer).
          5. 
          In de onderhavige zaak maakte de verdachte gebruik van een valse Sloveense identiteitskaart. Zowel Slovenië als Nederland maken deel uit van de Europese Unie en het Verdrag van Schengen. Dit houdt in dat de burgers die van deze landen deel uitmaken niet worden gecontroleerd aan de binnengrenzen van het Schengen gebied, maar kunnen reizen in de overige landen met een geldige identiteitskaart van het land waarvan zij staatsburger zijn.
          6.
          Gelet op het voorgaande is het hof van oordeel dat de verdachte op 24 maart 2018 opzettelijk gebruik heeft gemaakt van een vals reisdocument.”
        
      
      
        2.3.1
        
          Het tenlastegelegde is toegesneden op artikel 231 Sr. Het in de tenlastelegging en bewezenverklaring voorkomende begrip ‘reisdocument’ moet daarom worden geacht te zijn gebruikt in dezelfde betekenis als daaraan toekomt in artikel 231 Sr. Artikel 231 lid 1 en 2 Sr luidde ten tijde van het tenlastegelegde:
          “1. Hij die een reisdocument, een identiteitsbewijs als bedoeld in artikel 1 van de Wet op de identificatieplicht of een ander identiteitsbewijs dat afgegeven is door een dienst of organisatie van vitaal of nationaal belang, valselijk opmaakt of vervalst, of een zodanig geschrift op grond van valse persoonsgegevens doet verstrekken dan wel een zodanig geschrift dat aan hem of een ander verstrekt is, ter beschikking stelt van een derde met het oogmerk het door deze te doen gebruiken als ware het aan hem verstrekt, wordt gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste zes jaren of geldboete van de vijfde categorie.
          2. Met dezelfde straf wordt gestraft hij die een reisdocument of een identiteitsbewijs als bedoeld in het eerste lid aflevert of voorhanden heeft waarvan hij weet of redelijkerwijs moet vermoeden dat het vals of vervalst is, dan wel opzettelijk gebruik maakt van een vals of vervalst reisdocument of identiteitsbewijs als bedoeld in het eerste lid. Met dezelfde straf wordt gestraft hij die opzettelijk en wederrechtelijk gebruik maakt van een bij het bevoegd gezag als vermist opgegeven of een niet op zijn naam gesteld reisdocument of identiteitsbewijs als bedoeld in het eerste lid.”
        
      
      
        2.3.2
        
          Voor de uitleg die gegeven moet worden aan het begrip ‘reisdocument’ is de volgende wetsgeschiedenis van belang:  	- de memorie van toelichting bij het voorstel van rijkswet dat heeft geleid tot de Rijkswet van 26 september 1991, houdende het stellen van regelen betreffende de verstrekking van reisdocumenten (Paspoortwet, Stb. 1991, 498):
          “Vanouds wordt het reisdocument beschouwd als een verzoek van de staat aan buitenlandse autoriteiten om de houder ervan «vrije doortocht te verlenen en zo nodig hulp en bijstand te verschaffen». De belangrijkste functie van het reisdocument is dan ook de houder ervan het reizen van en naar het buitenland, alsmede diens verblijf aldaar te vergemakkelijken.
          (...)
          In zijn huidige Paspoortinstructie en de daarop gebaseerde specifieke Voorschriften inzake reisdocumenten heeft de minister bijzondere reisdocumenten in het leven geroepen, zoals de identiteitskaarten (toeristenkaarten) A, B en C, het laissez-passer en de collectieve paspoorten. In het wetsvoorstel is de mogelijkheid om dergelijke speciale reisdocumenten in te stellen, gehandhaafd.
          (...)
          Tegen degenen, die frauduleuze handelingen plegen zal evenals thans strafrechtelijk dienen te worden opgetreden.
          Op dit moment geschiedt dit in Nederland op grond van artikel 231 van het Wetboek van Strafrecht.
          (...)
          Getracht is (...) alle misdrijven welke met betrekking tot reisdocumenten kunnen worden begaan in één artikel samen te brengen. Overwogen is of een dergelijke strafbepaling in de Paspoortwet zelf zou kunnen worden opgenomen, doch deze wet heeft voornamelijk betrekking op Nederlandse reisdocumenten, terwijl het huidige artikel 231 van het Nederlandse Wetboek van Strafrecht zich ook uitstrekt tot buitenlandse reispassen, veiligheidskaarten of reisorders. Gekozen is daarom voor een wijziging van het Nederlandse Wetboek van Strafrecht.”
          (Kamerstukken II 1987/88, 20 393, nr. 3, p. 19, 21, 74 en 75.)
          	- de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel dat heeft geleid tot de Wet van 12 maart 2014 tot wijziging van het Wetboek van Strafrecht en de Wegenverkeerswet 1994 in verband met de verbetering van de aanpak van fraude met identiteitsbewijzen en wijziging van het Wetboek van Strafvordering, de Beginselenwet justitiële jeugdinrichtingen en de Wet DNA-onderzoek bij veroordeelden in verband met verbetering van de regeling van de identiteitsvaststelling van verdachten en veroordeelden, Stb. 2014, 125:
          “In navolging van artikel 438, eerste lid, onderdeel 1e, Sr wordt voorgesteld in het aangepaste artikel 231 Sr de begrippen «identiteitsbewijs» en «reisdocument» naast elkaar te hanteren en niet louter te kiezen voor identiteitsbewijs. Handhaving van het begrip «reisdocument» is van belang omdat zowel buitenlandse reisdocumenten als nooddocumenten, bedoeld in artikel 2, eerste lid, onder f, van de Paspoortwet, niet als identiteitsbewijs in artikel 1, eerste lid, van de Wet op de identificatieplicht zijn aangewezen. Deze twee reisdocumenten zouden buiten de werkingssfeer van artikel 231 Sr komen te vallen, indien het begrip «reisdocument» zou komen te vervallen. Anders dan het College van procureurs-generaal in zijn advies veronderstelt, hebben de buitenlandse reisdocumenten en de nooddocumenten alleen maar de functie om te kunnen reizen van het ene naar het andere land en geen identificerende functie zoals de andere reisdocumenten die in artikel 1 van de Wet op de identificatieplicht als identiteitsbewijs zijn aangewezen. Het begrip «reisdocument» dient dan ook in artikel 231 Sr naast het begrip «identiteitsbewijs» gehandhaafd te blijven.”
          (Kamerstukken II 2011/12, 33 352, nr. 3, p. 15-16.)
        
      
      
        2.3.3
        
          De artikelen 4 lid 1 en 5 lid 1 van Richtlijn 2004/38/EG van het Europees Parlement en de Raad betreffende het recht van vrij verkeer en verblijf op het grondgebied van de lidstaten voor de burgers van de Unie en hun familieleden (PbEU 2004, L 158, hierna: Richtlijn 2004/38/EG) luiden:
          “Artikel 4 - Uitreisrecht
          Onverminderd het bepaalde met betrekking tot reisdocumenten bij nationale grenscontroles, heeft de burger van de Unie die voorzien is van een geldige identiteitskaart of een geldig paspoort, alsmede familieleden die niet de nationaliteit van een lidstaat bezitten en die voorzien zijn van een geldig paspoort, het recht het grondgebied van een lidstaat te verlaten om zich naar een andere lidstaat te begeven.
          (...)
          Artikel 5 - Inreisrecht 
          Onverminderd het bepaalde met betrekking tot reisdocumenten bij nationale grenscontroles, laten de lidstaten de burger van de Unie die voorzien is van een geldige identiteitskaart of een geldig paspoort, alsmede familieleden die niet de nationaliteit van een lidstaat bezitten en die voorzien zijn van een geldig paspoort, hun grondgebied binnenkomen.”
        
      
    
    
      2.4.
      Uit de onder 2.3.2 weergegeven totstandkomingsgeschiedenis volgt dat het begrip ‘reisdocument’ in artikel 231 Sr betrekking heeft op documenten die de functie hebben om de houder ervan het reizen van en naar het buitenland, alsmede zijn verblijf daar te vergemakkelijken. Daaronder vallen ook buitenlandse reisdocumenten. Uit de hiervoor onder 2.3.3 weergegeven regelgeving volgt dat lidstaten van de Europese Unie (hierna: EU) een burger van de EU die is voorzien van een geldige identiteitskaart hun grondgebied laten binnenkomen en dat deze burgers tevens het recht hebben het grondgebied van een lidstaat te verlaten met een geldige identiteitskaart.  Gelet hierop is het oordeel van het hof dat de in de tenlastelegging en bewezenverklaring vermelde identiteitskaart van de Republiek Slovenië, welke Republiek een lidstaat is van de EU, kan worden aangemerkt als een ‘reisdocument’ in de zin van artikel 231 Sr, juist.
    
    
      2.5
      Deze cassatieklacht faalt. Ook voor het overige kan het cassatiemiddel niet leiden tot vernietiging van de uitspraak van het hof. De Hoge Raad hoeft niet te motiveren waarom hij tot dit oordeel is gekomen. Bij de beoordeling van deze klachten is het namelijk niet nodig om antwoord te geven op vragen die van belang zijn voor de eenheid of de ontwikkeling van het recht (zie artikel 81 lid 1 van de Wet op de rechterlijke organisatie).
    
  
  
    
      3Beslissing
    De Hoge Raad verwerpt het beroep.
    
    
    
      Dit arrest is gewezen door de vice-president J. de Hullu als voorzitter, en de raadsheren E.S.G.N.A.I. van de Griend en M. Kuijer, in bijzijn van de waarnemend griffier E. Schnetz, en uitgesproken ter openbare terechtzitting van 17 maart 2020.