Interpellatie-Van der Vlies, gericht tot minister Borst-Eilers, over vergunningverlening aan Women on Waves om overtijdbehandelingen toe te toepassen op de zogeheten abortusboot
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2001-2002, pag. 5351-5363

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

12-07-2002

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

nr. 90, pagina 5351-5363

03-07-2002

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 28460Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Interpellatie-Van der Vlies, gericht tot minister Borst-Eilers, over vergunningverlening aan Women on Waves om overtijdbehandelingen toe te toepassen op de zogeheten abortusbootPagina 5351-5363
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Regels met betrekking tot het LSOP Politie onderwijs- en kenniscentrum, de landelijke werving, de selectie, het onderwijs voor de politie, alsmede het overdragen van kennis aan de politie (Wet op het LSOP en het politieonderwijs) (28046)Pagina 5343-5350
Behandeling van het wetsvoorstel Aanpassing van enkele wetten in verband met de inwerkingtreding van de Wet dualisering gemeentebestuur (28243)Pagina 5316-5335
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 12 juni 2002 over invoering van de euroPagina 5342-5343
Behandeling van de brief van de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over fusies van ziekenhuizen (27295, nr. 26)Pagina 5350-5351
Stemmingen in verband met de slotwetten over het jaar 2001 (28391 t/m 28400 en 28402 t/m 28414)Pagina 5315-5315
Noten (zie blz. 5351): Interpellatievragen van de heer Van der Vlies (SGP) d.d. 3 juli 2002, over vergunningverlening aan Women on Waves om overtijdbehandelingen toe te toepassen op de zogeheten abortusbootPagina 5376-5376
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 27 juni 2002 over Antilliaanse minderjarigen die niet onder ouderlijk gezag staanPagina 5315-5316
Presentie en opening (woensdag 3 juli 2002)Pagina 5287-5287
Behandeling van het wetsvoorstel Regels met betrekking tot het LSOP Politie onderwijs- en kenniscentrum, de landelijke werving, de selectie, het onderwijs voor de politie, alsmede het overdragen van kennis aan de politie (Wet op het LSOP en het politieonderwijs) (28046)Pagina 5338-5342
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 2 juli 2002 over privatisering netwerkbedrijvenPagina 5335-5338
Behandeling van: - het Financieel jaarverslag van het Rijk en Financiële verantwoordingen 2001 met de daarbij behorende rapporten van de Algemene Rekenkamer (28380); - het rapport van de Algemene Rekenkamer "Zicht op beleidsintensiveringen" (28423); - de Voorlopige Rekening 2001 (28237); - rapport Algemene Rekenkamer "Rijk verantwoord" (28381); - en diverse begrotingen 2001 (slotwetten)Pagina 5287-5313
Debat naar aanleiding van uitspraken van enkele imamsPagina 5363-5375
Regeling van werkzaamheden (woensdag 3 juli 2002)Pagina 5313-5315

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 67 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de interpellatie-Van der Vlies, gericht
tot minister Borst-Eilers, over vergunningverlening aan Women on Waves
om overtijdbehandelingen toe te toepassen op de zogeheten abortusboot.Tot het houden van deze interpellatie is verlof verleend in de vergadering
van 2 juli 2002.(De vragen zijn opgenomen aan het eind van deze editie.)1De heer Van der Vlies (SGP):Mevrouw de voorzitter. De SGP-fractie heeft met verbazing kennisgenomen
van een van de laatste beleidsdaden van de minister van VWS. Aan de stichting
Women on Waves is blijkens brief van 28 juni gevoegd bij de stukken die aan
ons zijn gestuurd, toestemming gegeven om buitengaats en in kustwateren van
andere mogendheden zogeheten overtijdbehandelingen op haar schip Aurora aan
vrouwen uit andere landen aan te bieden. In februari jongstleden had de minister,
onzes inziens volstrekt terecht, aan deze stichting vergunning onthouden om
abortussen uit te voeren. Afgelopen maandag maakte zij publiekelijk bekend
dat deze beslissing in de bezwaarprocedure overeind is gebleven. Gelukkig,
zo luidde onze eerste reactie, maar nu blijkt dat dit niet het hele verhaal
is. De minister heeft namelijk wel toestemming gegeven om op zee overtijdbehandelingen
aan te bieden en te doen toepassen.Het is een gegeven dat over de arbortus provocatus in deze Kamer verschillend
wordt gedacht. Iedereen weet ook hoe de SGP-fractie hierover denkt. Ik verheel
niet dat onze verbazing zich bijvoorbeeld uitstrekte tot de wens die de minister
aan het eind van haar brief aan de stichting, de brief gedateerd 28 juni,
formuleerde: "Ik wens u succes met het verwezenlijken van de doelstellingen
van uw stichting." Dat is natuurlijk nogal wat.Het is voor ieder van ons eveneens een gegeven dat de Hoge Raad de overtijdbehandeling
niet zonder meer schikt onder het regime van de Wet afbreking zwangerschap.
Maar daar heb ik het nu niet over. Nee, mijn insteek voor vanavond en in deze
interpellatie is deze: iedereen die de geschiedenis van dit dossier ook maar
een beetje kent, zal het er toch over eens zijn dat de genomen beslissing
om toestemming te geven tot de overtijdbehandeling binnen de activiteiten
van de stichting een op zichzelf zeer gevoelige beslissing is. Deze conclusie
wordt bevestigd door diverse publicaties over de behandeling en de daarbij
gebruikte abortuspil. Het is gelet op het demissionaire karakter van dit kabinet
derhalve de vraag of het staatsrechtelijk gesproken niet veel zuiverder zou
zijn geweest als deze beslissing was overgelaten aan het volgende kabinet,
waarop wij waarschijnlijk niet lang meer behoeven te wachten.Niet onbelangrijk in dit verband zijn ook nog de internationale aspecten
die hier in geding zijn. Vele landen zullen deze actie ervaren als het opgedrongen
krijgen van normen die weliswaar in Nederlandse wetgeving zijn verankerd,
maar vreemd zijn aan hun eigen rechtssysteem en cultuur. De uitspraak van
de Hoge Raad heeft natuurlijk alleen nationaal bereik.Tevens zijn er vragen te stellen rond de gewaarborgde veiligheid en dergelijke
voor de behandelde vrouwen en meisjes; vragen ook over de manier waarop en
de mate waarin toezicht wordt gehouden op het naleven van de vereisten waaronder
de toestemming werd verleend. Deze vragen heb ik in de reeds verspreide interpellatievragen
geformuleerd. Graag zie ik een precies antwoord tegemoet.Minister Borst-Eilers:Mevrouw de voorzitter. Voordat ik de interpellatievragen beantwoord, wil
ik graag twee misverstanden uit de wereld helpen.Het eerste misverstand is het bericht dat ik Women on Waves een vergunning
heb verleend. Dit is niet waar. Women on Waves heeft een vergunning gevraagd
op basis van de Wet afbreking zwangerschap voor het verrichten van zwangerschapsafbreking
op een Nederlands schip buiten de territoriale wateren, dus op Nederlands
grondgebied. Die vergunning heb ik geweigerd; de heer Van der Vlies heeft
dit ook gezegd. Women on Waves heeft bezwaar aangetekend, maar de beslissing
op dit bezwaar is negatief uitgevallen.Nadat ik de eerste keer een weigering had uitgesproken, heb ik samen met
de inspecteur-generaal een gesprek gevoerd met Women on Waves. In dit gesprek
heb ik gesuggereerd dat de stichting de procedure zou beëindigen en zou
verklaren dat men zich zou beperken tot medicamenteuze overtijdbehandelingen.
De inspecteur-generaal heeft toen al gezegd dat hij daartegen waarschijnlijk
geen bezwaar zou hoeven maken om kwaliteitsredenen. Toen die procedure eind mei achter de rug was, heeft Women on Waves mij
gevraagd of het verrichten van medicamenteuze overtijdbehandelingen op hun
schip onder toezicht van een gynaecoloog door mij medisch verantwoord wordt
geacht. Daarop heb ik bevestigend geantwoord. Over die brief gaat dit debat
en dus niet over een vergunningverlening.Het tweede misverstand ligt in het begrip abortusboot. Ik hecht eraan
aan het begin van mijn antwoord te zeggen dat Women on Waves een ideële
stichting is die zich tot doel stelt om vrouwenorganisaties elders ter wereld
uitsluitend op hun verzoek te komen ondersteunen in hun strijd voor elementaire
rechten zoals goede voorlichting of anticonceptie, toegang tot veilige anticonceptie,
voorlichting over seksueel overdraagbare aandoeningen, toegang tot goede behandeling
van seksueel overdraagbare aandoeningen en toegang tot veilige abortus.Dit zijn precies de doelstellingen van de Nederlandse regering zoals herhaaldelijk
verwoord door de minister voor Ontwikkelingssamenwerking. Deze doelstellingen
zijn onlangs ook door de Europese Commissie aan de Raad en het Parlement voorgelegd.Het gaat om de strijd tegen dramatisch onrecht waaraan zeker 100.000 vrouwen
per jaar overlijden en waardoor nog veel meer vrouwen ziek en ongelukkig worden.
Nogmaals, de doelstelling van de stichting is breed en de term abortusboot
geeft een veel te beperkt beeld van deze stichting. Ook voor de artsen van
Women on Waves is zwangerschapsafbreking het ultimum refugium binnen een volwaardig
voorlichtings- en anticonceptiebeleid.Mevrouw de voorzitter. Ik zal nu antwoord geven op de interpellatievragen.Een overtijdbehandeling is een behandeling tot 16 dagen overtijd, dus
na de laatste gemiste menstruatie. Uit de parlementaire geschiedenis blijkt
dat zo'n overtijdbehandeling niet als zwangerschapsafbreking in de zin van
de WAZ kan worden aangemerkt. Dit standpunt heeft de regering ingenomen tijdens
de parlementaire behandeling van het wetsvoorstel inzake afbreking zwangerschap
in 1980. In 1986 heeft minister Brinkman dit standpunt nog eens nadrukkelijk
herhaald in een brief aan de Tweede Kamer. Zijn brief is mondeling behandeld
in 1987. De Tweede Kamer is toen in meerderheid met dat standpunt akkoord
gegaan. Uit een uitspraak van de Hoge Raad in 1995 valt af te leiden dat ook
de Hoge Raad dit standpunt huldigt.In het licht van artikel 296 Wetboek van Strafrecht en de Wet afbreking
zwangerschap is het afbreken van een zwangerschap toegestaan mits de behandeling
plaatsvindt in een vergunninghoudende kliniek. Voor de overtijdbehandeling
geldt deze eis niet, zoals ook het vereiste van de vijf dagen bedenktijd nooit
voor de overtijdbehandeling heeft gegolden. In 1990 zijn in antwoord op vragen
over het jaarverslag van de inspectie echter wel andere eisen ingevuld die
uiteindelijk allemaal betrekking hebben op medische zorgvuldigheid bij de
overtijdbehandeling. Er is toen aangegeven dat een overtijdbehandeling medisch
zorgvuldig wordt uitgevoerd als dit in een vergunninghoudende instelling gebeurt.
Hier is dus weer sprake van een koppeling met de abortusklinieken. Sindsdien
plegen overtijdbehandelingen in Nederland dan ook plaats te vinden in klinieken
met een vergunning in de zin van de WAZ. Mijn juridische adviseurs en ik gaan
er echter van uit dat de overtijdbehandeling niet strafbaar is, mits deze
medisch zorgvuldig wordt uitgevoerd. Dat is het springende punt.De stichting Women on Waves heeft mij gevraagd of deze behandeling naar
mijn mening medisch zorgvuldig kan worden uitgevoerd. Naar mijn mening is
dat inderdaad mogelijk als de stichting de overtijdbehandelingen uitvoert
volgens de medicamenteuze methode, er altijd een gynaecoloog aan boord is
en zij de werkwijze hanteert zoals zij die in haar voorstel heeft beschreven.
Als verder de hulpverlening met betrekking tot anticonceptie, de voorlichting
daarover, de daadwerkelijke hulp en de psychische ondersteuning daar deel
van uitmaken, handelt de stichting naar mijn mening zorgvuldig en is haar
handelen niet strafbaar.De tweede vraag betrof het onderscheid tussen abortus en de overtijdbehandeling.
Dat is in grote mate een juridisch onderscheid. In de wet en de jurisprudentie
worden verschillende grenzen genoemd. Tot 16 dagen overtijd spreekt men van
overtijdbehandeling, tot drie maanden zwangerschap van een zogenoemde eerstetrimesterbehandeling
en tot zes maanden zwangerschap van een tweedetrimesterbehandeling.Medisch-inhoudelijk is er ook reden om onderscheid te maken, want het
vaststellen van een zwangerschap in de allereerste beginfase is moeilijker.
Dat is ook de reden dat men het begrip "overtijdbehandeling" hanteert. Verder
wordt de kans op complicaties bij afbreking groter naarmate de zwangerschap
verder is gevorderd. Iedere vrouw is anders en de stand van de wetenschap
verandert ook, maar het recht heeft nu eenmaal behoefte aan termijnen. De
medisch-inhoudelijke beoordeling van deze termijnen zal in de loop van de
tijd door de voortschrijding van de wetenschap inderdaad soms moeilijker worden.
Het woord "diffuus" dat de heer Van der Vlies gebruikt, is dan ook op zijn
plaats.De derde vraag. De situatie van Women on Waves is een uniek geval. De
wetgever heeft daar indertijd geen rekening mee gehouden. Bij het opstellen
van de wet kon eigenlijk niemand voorzien dat deze situatie zich ooit zou
voordoen. De eis die eerder aan overtijdbehandelingen werd gesteld, namelijk
dat zij bij voorkeur in vergunninghoudende klinieken dient te worden uitgevoerd,
vindt geen toepassing wanneer een dergelijke kliniek of instelling zich niet
in het werkgebied bevindt. De stichting heeft speciale voorzieningen getroffen
die hun uitzonderlijke positie rechtvaardigen en acceptabel maken. Zo zal
er altijd een gynaecoloog aan boord zijn; zijn de medicamenteuze behandelingen
in het vroege stadium, de eerste 16 dagen na de gemiste menstruatie, bijzonder
veilig en heeft Women on Waves bovendien laten zien dat ze zich zowel wat
betreft de medische kennis als wat de kennis van het ontvangende land betreft,
bijzonder goed heeft voorbereid. Men heeft verder een procedurehandboek overlegd,
waarover de inspectie in haar advies opmerkt dat zij dat een zeer gedegen
werkstuk vindt.Vraag 4. Het gebruik van mifepriston in de overtijdperiode, de eerste
16 dagen na de gemiste menstruatie, is echt bijzonder veilig. Dat artikel
uit Pharmaceutisch Weekblad heb ik ook gelezen. Het is niet een artikel dat
de resultaten van een wetenschappelijk onderzoek naar de complicaties
weergeeft. Het dateert uit 2000 en men somt argumenten op die doorgaans tegen
de abortuspil worden aangevoerd. De kans op complicaties is heel erg klein.
Dat blijkt uit diverse publicaties in medische tijdschriften.Niet voor de abortuspil, maar voor een abortus in de zin van de WAZ is
een wachttijd van vijf dagen vereist. Als mifepriston wordt gebruikt als een
middel om abortus te plegen in de zin van de WAZ, is een wachttijd vereist.
Voor een overtijdbehandeling wordt nooit een wachttijd aangehouden, ook niet
als die met behulp van dit middel wordt uitgevoerd.Vraag 5. De inspectie zal op het schip van Women on Waves op dezelfde
manier toezicht uitoefeningen als in de abortusklinieken. Dat wil zeggen incidentele
inspecties om te bezien of de omstandigheden aan boord nog steeds adequaat
zijn en onderzoek van de dossiers die over de behandelingen worden opgemaakt.
Op grond daarvan kan de inspectie beoordelen of de overtijdtermijn niet wordt
overschreden en hoe de psychische steun wordt vormgegeven. Wij moeten ons
natuurlijk realiseren dat de inspecteurs ook in abortusklinieken niet letterlijk
bij de zwangerschapsafbrekingen aanwezig zijn.De eisen die de WAZ stelt aan de intake, waarbij van een noodsituatie
zou moeten blijken, zijn niet van toepassing, omdat de overtijdbehandeling
niet onder de WAZ valt. Overigens heb ik, gehoord dr. Kleiverda en dr. Gomperts,
weinig twijfel bij de vraag of de vrouwen die een overtijdbehandeling op de
boot zullen ondergaan, in een noodsituatie verkeren.De vragen 6, 8 en 9 zou ik gezamenlijk willen beantwoorden; daarbij gaat
het meer over de relatie met het buitenland. Het lijkt mij belangrijk om eerst
op te merken dat de Nederlandse regering geen activiteiten ondersteunt die
in strijd zijn met de wetgeving van ontvangende landen. Ook dat zult u vaak
van de minister voor Ontwikkelingssamenwerking hebben gehoord.De stichting Women on Waves bezoekt een land niet uit eigen beweging;
zij wordt benaderd door organisaties voor vrouwenrechten uit een ander land.
Het gaat dus om een NGO die op uitnodiging van een andere NGO op bezoek gaat.
Dat is iets heel anders dan contact op regeringsniveau. Als Women on Waves
ergens op bezoek is, dan ondersteunt zij vrouwen daar in hun strijd voor een
rechtvaardiger beleid in landen waar geen zorg is ten aanzien van voorlichting
en anticonceptie, en waar geen toegang is tot veilige abortus. Zij gaat pas
naar zo'n land toe – dat was ook in Ierland het geval – als de
vrouwenorganisatie daar zelf de nodige activiteiten heeft ondernomen, zodat
zo'n bezoek van Women on Waves, dat in de eerste plaats als steun bedoeld
is, ook effect kan hebben.Wij hebben allemaal gezien wat er in Ierland, waar overigens geen enkele
overtijdbehandeling is toegepast, is gebeurd sinds het bezoek van Women on
Waves. Je weet nooit of je dat helemaal aan hen moet toeschrijven, maar er
is een totale omslag ontstaan. Zo is er een artsenorganisatie die zich sterk
maakt voor abortus, wat voorheen ondenkbaar was. Wij weten allemaal hoe het
met het referendum is gegaan. Ik denk dat de zichtbare steun van Women on
Waves tezamen met de steun van de Ierse vrouwen – want die hadden het
initiatief genomen – echt effect heeft gehad.In enkele gevallen worden vrouwen ook daadwerkelijk geholpen via de overtijdbehandeling,
maar ik zei al dat de stichting in veel méér voorziet. Er is
bijvoorbeeld een heel goed pakket aan voorlichting over preventie van ongewenste
zwangerschap. Men verstrekt ook de daarvoor benodigde anticonceptiemiddelen,
als daar prijs op wordt gesteld. Het gaat niet om een groep mensen, een groep
vrouwen, die promotieactiviteiten voor afbreking van zwangerschappen uitvoert.
Het gaat ook niet om export; de overtijdbehandelingen vinden plaats op Nederlands
grondgebied.Dan kom ik bij vraag 7. Voordat Women on Waves een land bezoekt, verdiept
de stichting zich in de wetgeving van dat land, zodat zij zich kan voorbereiden
en ervoor kan zorgen geen strafbare handelingen op dat grondgebied te plegen,
want ook dat is zij niet plan. In de meeste landen is het geven van nazorg
na een miskraam niet strafbaar, maar uiteraard zal Women on Waves die nazorg
alleen binnen de territoriale wateren geven, als zij zich ervan heeft verzekerd
dat dit in dat land niet strafbaar is. Voor het geval dat nazorg in een bepaald
land helemaal niet mogelijk zou zijn, heeft Women on Waves geld gereserveerd
om vrouwen in de gelegenheid te stellen voor nazorg naar een ander land te
reizen. De soevereiniteit van de ontvangende landen wordt gerespecteerd doordat
de pil buiten de territoriale wateren op Nederlands grondgebied wordt verstrekt.
De zeggenschap van de regering van het land waar zij op bezoek is, wordt op
die manier gerespecteerd.Bij vraag 10 gaat het erom wat nu eigenlijk in het belang is van het Koninkrijk.
Immers, Hare Majesteit heeft ons kabinet opgedragen om al datgene te doen
wat in het belang is van het Koninkrijk. Ik denk dat in de praktijk dit begrip
een zodanige betekenis heeft gekregen dat daar ook onder valt het afhandelen
van allerlei lopende zaken waarvan je je kunt afvragen of het belang van het
Koninkrijk daar nu direct in het geding is. In dit geval heb ik antwoord gegeven
op een brief van de stichting Women on Waves van 27 mei, een antwoord dat
eigenlijk voortborduurde op gesprekken die wij over deze zelfde mogelijkheid
al op 8 januari met elkaar gehad hebben. Het was dus ook weer een stap in
een al veel langer lopend proces. Ik denk dat het niet beantwoorden van die
brief niet behoorlijk zou zijn geweest.Ten slotte vraag 11. In de brief van 27 mei is uitsluitsel gevraagd over
de vraag of het medisch verantwoord wordt geacht in een mobiele kliniek de
overtijdbehandelingen te verrichten. Daarop heb ik positief geantwoord, zoals
ook al eerder mondeling door de inspectie was gedaan. Ik beschouw dit dan
ook, gezien de hele voorgeschiedenis, niet als een controversiële beslissing.
De definitieve weigering van de WAZ-vergunning – wat ik ook in de demissionaire
periode heb gedaan – beschouw ik, gezien het eerdere debat dat wij hierover
met elkaar gevoerd hebben, evenmin als controversieel.De beraadslaging wordt geopend.De heer Van der Vlies (SGP):Ik dank uiteraard de minister voor haar antwoorden. Ik vroeg haar om precieze
antwoorden en zo heb ik haar antwoorden ook ervaren. Dat impliceert niet dat
ik het altijd met haar eens was. Die wens zal zij wel voor
ogen hebben gehad, maar dat kon moeilijk het doel zijn. Immers, wij denken
er ten principale verschillend over. Dat punt laat ik nu echter bewust rusten.
Het gaat mij om de procedure en het moment, die punten wil ik vanavond centraal
stellen. Ik meen mij niet te hebben begeven op het pad van misverstanden en
mij zorgvuldig te hebben uitgedrukt. Het was inderdaad geen vergunning voor
de overtijdbehandeling maar een antwoord op een verzoek om dat te kunnen doen.
Die toestemming is echter wel een rechtsoordeel, daar kan de minister niet
omheen. Een ideële stichting die met een bepaalde missie op zee is –
geen "ideale stichting", heb ik uit de mond van de minister als een verspreking
opgetekend – en daarbij moeten wij het op zijn minst houden. Geen abortusboot,
zei de minister, maar de schrijvers Kleiverda en Gomperts– geen onbekenden
in de stichting Women on Waves – spreken daarover zelf wel in Medisch
Contact van 12 oktober 2001. Dat is nog geen jaar geleden en wat dat betreft
meen ik dat ik dat woord best bezigen mag.Ik ben de minister erkentelijk dat zij met betrekking tot de grens tussen
overtijdbehandeling en abortus provocatus erkent dat het een diffuse kwestie
is. Ik zou ook willen vaststellen dat het middel mifepriston niet ontbloot
is van risico's – dat is onbetwist – en derhalve alleen toegediend
kan worden onder medische begeleiding, zorg en nazorg. Daaraan worden nog
allerlei beschouwingen gewijd waaraan ik vanavond ook maar voorbijga.Ik wil vanavond wel het juridische kader artikel 296 van het Wetboek van
Strafrecht aan de orde stellen. Het verweer van het ministerie dat ik hier
voor mij heb liggen, gaat daarop expliciet in. Dat verweer is ingebracht onder
verantwoordelijkheid van de minister, zo moet ik dat toch vatten? Ik kan het
hier gaan voorlezen, maar daarmee zal ik de voorzitter geen plezier doen.
Ik wil namelijk ook nog een motie indienen en moet aan mijn spreektijd denken.
In dat verweer staat uitdrukkelijk: terzake van de zogeheten overtijdbehandeling
stelt verweerder (dat is dus het ministerie) dat die weliswaar niet valt onder
de werking van de WAZ maar wel degelijk onder de werking van artikel 296 van
het Wetboek van Strafrecht, enzovoorts. Het is niet zo onschuldig als soms
wordt voorgegeven.Dat brengt mij bij het hoofdpunt van vanavond. Is het nu een staatsrechtelijk
zuiver gekozen moment om een antwoord te geven op een verzoek waarover besprekingen
zijn gevoerd? Deze minister is demissionair; het is een controversieel te
achten kwestie, dat is duidelijk; het is een rechtsoordeel dat omstreden is;
het is niet anders te begrijpen dan als een beleidsdaad die weersproken wordt
door een niet onbelangrijk deel in de Kamer – een van de markante karakteristieken
van controversialiteit – en bovendien is het de verwachting dat een
nieuw kabinet zich daarover een eigen oordeel zou willen vormen dat zich op
onderdelen of geheel zou kunnen onderscheiden van het beleidsoordeel dat deze
minister heeft geveld.Wat de confrontatie met andere landen betreft, wij weten toch precies
waarover het gaat als gesproken wordt over Ierland? Ik voeg daarbij Malta,
het voorbeeld uit The Guardian. In de vragen wordt daarnaar verwezen. Het
is volstrekt helder. In die landen heerst met betrekking tot deze materie
een ander rechtssysteem en een andere cultuur. Het kan dan wel buiten de territoriale
wateren gebeuren op schepen die onder Nederlandse vlag varen; dat is dus een
stukje Nederland. Maar de penetratie van die landen vindt van daaruit plaats.
Daar wordt heel ontstemd op gereageerd.Die combinatie van factoren brengen mij samen met enkele collega's ertoe
de minister dringend te vragen bij motie het standpunt te heroverwegen en
de zaak over te laten aan het kabinet dat spoedig aan zal treden.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat het besluit van de minister om aan de stichting Women
on Waves toestemming te verlenen voor overtijdbehandelingen politiek gevoelig
ligt;overwegende dat het kabinet een demissionaire status heeft; voorts overwegende dat in de internationale gemeenschap andere visies
bestaan op het onderwerp zwangerschapsafbreking dan in Nederland en dat het
niet aangaat andere landen de Nederlandse ideeën over zwangerschapsafbreking
op te dringen;verzoekt de regering, het standpunt te heroverwegen en de zaak over te
laten aan het kabinet dat spoedig aan zal treden,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Van der Vlies, Ross-van Dorp,
Rouvoet en T. de Graaf. Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 1(28460).Mevrouw Arib (PvdA):Voorzitter. De PvdA is erg blij met het besluit van de minister om Women
on Waves toestemming te verlenen om de overtijdbehandeling op de boot te verrichten.
Naar onze mening had dit veel eerder moeten gebeuren. Immers, het is nu al
anderhalf jaar geleden dat Women on Waves een vergunning heeft aangevraagd.
In april 2001 werd de aanvraag ingediend. Doordat het te lang heeft geduurd,
is veel onduidelijkheid geschapen. Nu de beslissing is gevallen, zijn wij
er uiteraard erg blij mee. Wij hadden liever gehad dat de minister eerder
met zo'n besluit was gekomen, maar liever laat dan nooit.Het besluit dat de minister heeft genomen, is zorgvuldig en juridisch
houdbaar. De minister baseert zich terecht op de uitspraak van de Hoge Raad.
Het besluit past ook binnen de internationale verdragen waaraan Nederland
zich heeft gecommitteerd. Reproductieve gezondheid is een van de prioriteiten
in de Nederlandse ontwikkelingssamenwerking. Familieplanning en toegang tot
veilige abortus behoren tot de hoofdpunten van dit beleid. Ik hoop dat dit
met het nieuwe kabinet zo zal blijven.Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie overlijden jaarlijks nog steeds
honderdduizend vrouwen als gevolg van onveilige en illegale abortussen. Ik
heb mij de afgelopen dagen ontzettend gestoord aan met name de reactie van
mevrouw Ross-van Dorp van het CDA waarin zij hoog van de toren
blaast, alles door elkaar haalt, zelfs de uitspraak van de Hoge Raad in twijfel
trekt en het liefst de toestemming van de minister acuut terugdraait. Zonder
enige kennis beschuldigt zij de organisatie van Women on Waves van gebrek
aan nazorg en gevaarlijke medische praktijken en suggereert zij dat Women
on Waves zich niet zal houden aan de afgesproken beperkte toestemming.Gelukkig staat de wet nog steeds boven de politiek. Het CDA probeert 20
jaar na lange strijd van de vrouwenbeweging zijn gelijk met terugwerkende
kracht te krijgen. Het CDA wil terug naar de situatie dat vrouwen in een schimmige
illegale sfeer een abortuskliniek binnenstappen. Of is het CDA deze geschiedenis
vergeten? Kan mevrouw Ross-van Dorp zich nog herinneren dat Nederlandse vrouwen
voor 1970 werden geholpen om naar ex-Joegoslavië te gaan om abortus te
kunnen plegen?De voorzitter:U heeft mevrouw Ross een vraag gesteld. Zij wil die vraag beantwoorden.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Voorzitter. Ik zie dat mevrouw Arib gewoon niet kan wachten totdat het
CDA in vak K zit en minister Borst weg is. Volgens mij strekt dit interpellatiedebat
zich niet tot een debat met het CDA, maar ik wil best antwoorden.Wat u zegt over het standpunt van het CDA is volstrekte nonsens. Het slaat
werkelijk helemaal nergens op. Ik wil u dat nog wel een keer uitleggen. Ik
vind het te veel moeite om er nu nog over uit te weiden. Over het standpunt
van de Hoge Raad kunnen wij misschien discussiëren als ik mijn termijn
voer, want dan kunt u mij interrumperen als u denkt dat het nodig is. Houdt
u zich verder alstublieft bij de zaak. Dit is toch werkelijk gênant.Mevrouw Arib (PvdA):Mevrouw Ross-van Dorp, ik heb gezien dat u in allerlei media allerlei
uitspraken heeft gedaan. Ik had gehoopt dat u die uitspraken ook hier zou
doen. Misschien herhaalt u het straks, want dan wil ik u van repliek dienen.De voorzitter:Daar moet u dus even op wachten. De interpellatie is met de regering,
met mevrouw Borst, de minister van VWS.Mevrouw Arib (PvdA):Voorzitter. Ik wil hier nog zeggen dat wij voor 100% achter dit besluit
staan. Wij vinden het een verantwoordelijkheid van de Nederlandse overheid
om vrouwen in landen waar abortus verboden is, te steunen. Organisaties als
Women on Waves die hulp bieden aan vrouwen in landen waar vrouwen geen zelfbeschikkingsrecht
hebben, verdienen respect en waardering en mogen niet als een criminele organisatie
worden neergezet.Mevrouw Van Geen (D66):Mevrouw de voorzitter. De heer Van der Vlies en mevrouw Ross denken misschien
dat zij de enigen zijn die tegen abortus zijn. Dat is niet waar, want ook
de D66-fractie is tegen abortus. Volgens mij is zelfs de hele Kamer tegen
abortus. Abortus is een noodoplossing voor gevallen waarin voorlichting en
anticonceptie gefaald hebben. Als die noodoplossing niet beschikbaar is, heeft
dat vreselijke gevolgen. De ouderen onder ons herinneren zich nog breinaalden,
zeepsop en kindermoord. Er overlijden trouwens nog jaarlijks 100.000 vrouwen
door onveilige abortus. Daarom hoort de mogelijkheid tot abortus bij een samenleving
die vrouwen respecteert. Vandaag heeft het Europees Parlement dit uitgewerkt
in een resolutie over seksuele en reproductieve gezondheid en rechten. In
punt 12 daarvan staat: beveelt met het oog op vrijwaring van de reproductieve
gezondheid en de rechten van vrouwen aan dat abortus wordt gelegaliseerd en
veilig en voor eenieder toegankelijk wordt gemaakt. Dit is een belangrijke
resolutie voor de vrouwen in de lidstaten en kandidaat-lidstaten van de Europese
Unie. Vandaag is dus een heel belangrijke dag voor vrouwen.In Nederland hebben wij de Wet afbreking zwangerschap. Deze wet is heel
gedetailleerd en stelt echt strenge eisen. Dat zouden wij vandaag de dag wel
anders doen. Die vijf dagen bedenktijd zijn puur paternalisme. Abortus staat
ook nog steeds in het Wetboek van Strafrecht voor artsen. Zorgvuldig uitvoeren
van abortus op weloverwogen verzoek van de patiënt is gewoon zorgvuldig
medisch handelen en zorgvuldig medisch handelen is in allerlei wetten geregeld.
Wij zien nu dat de minister die strenge wet nog extra streng interpreteert.
De minister is eigenlijk "overtijd" met haar brief aan Women on Waves van
28 juni. Volgens de wettelijke termijn had zij die al op 28 mei moeten sturen.
Ook in demissionaire status is een minister aan de wettelijke termijn gebonden.
De minister besluit om Women on Waves ondanks het bezwaarschrift geen vergunning
te geven in het kader van de Wet afbreking zwangerschap. Daarmee interpreteert
zij de wet erg streng. Er waren zeker argumenten te vinden om die vergunning
wel te geven. In haar brief over de overtijdbehandeling stelt de minister
opeens extra eisen die niet wettelijk gefundeerd zijn, te weten de keuze voor
medicamenteuze behandeling en de aanwezigheid van een gynaecoloog. Dat geeft
zeker niet de indruk dat de minister de behandeling soepeler beoordeelt dan
wettelijk is voorgeschreven. Integendeel, de minister had kunnen volstaan
met uitvoering van de wet en interpretatie van de uitspraak van de Hoge Raad
terzake. Is het niet zo dat de conclusie van de Hoge Raad, formeel gesproken,
zonder verdere voorwaarden vooraf tot toestemming voor overtijdbehandeling
had moeten leiden?Dan is er nog iets wat mijn verbazing wekt. Bipharma weigert de pil voor
overtijdbehandeling normaal aan de apotheek te leveren, terwijl dat volgens
de Wet op de geneesmiddelenvoorziening wel zou moeten. Daardoor zijn patiënten
gedwongen om over grote afstanden te reizen voor een overtijdbehandeling,
omdat hun eigen huisarts of specialist die niet kan voorschrijven. Wat is
de reden daarvoor? Waarom functioneert de Wet op de geneesmiddelenvoorziening
hier niet?De heer Van der Vlies (SGP):Ik stond al eerder in de startblokken in verband met bepaalde opmerkingen
van u, maar die laat ik nu maar even liggen. Ik heb natuurlijk nooit gesuggereerd
dat iedereen buiten mijn fractie en nog een enkele andere fractie voor abortus
provocatus zou zijn als meest gewenste ingreep of behandeling. Ik voer deze
discussie in dit huis al vanaf 1981, zodat ik warempel wel een beetje weet,
waarover het gaat. U kunt het in het vervolg beter anders formuleren. Ik heb
hier het oordeel van de Inspectie voor de gezondheidszorg van
afgelopen voorjaar, waarin over het geneesmiddel mifepriston wordt gezegd
dat het inderdaad een middel is dat aangemerkt moet worden als zwangerschapsafbreking.
Daarom gaat het zoals het gaat, en hoeft uw verbazing niet post te vatten.Mevrouw Van Geen (D66):Dank u, mijnheer Van der Vlies. Ik heb u niet willen beschuldigen. Ik
heb alleen met veel kracht duidelijk willen maken dat wij hier praten over
een noodoplossing in een noodsituatie. Het is niet mijn bedoeling geweest,
u daarbij aan te vallen. Als dat zo overgekomen is, spijt mij dat.De voorzitter:Dan is dit misverstand hierbij opgelost.Mevrouw Van Geen (D66):Wat de pil voor de overtijdbehandeling betreft, heeft de heer Van der
Vlies misschien al het antwoord gegeven dat de minister gaat geven. Dat zullen
we straks horen.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Voorzitter. De commotie van vorig jaar rond de organisatie Women on Waves
staat mij nog helder voor de geest, net als de verontwaardiging bij mij en
vele anderen in dit land. Het gaat om een organisatie die als een actiegroep
dwars tegen wet- en regelgeving van een andere EU-lidstaat in de Nederlandse
abortuspraktijk wil komen aanbieden op een abortusboot. Abortus provocatus
als exportartikel. De tegenwerping van de minister in dit debat dat het geen
export is, omdat het op Nederlands grondgebied gebeurt, is natuurlijk een
gekunstelde uitvlucht. Als ik als jurist tegen deze minister zeg dat ik het
een formalistische redenering vind, moet zij extra gewaarschuwd zijn! Ik vind
het als Nederlander nog steeds een schande wat toen gebeurd is. Toen al heb
ik mijn verbazing erover uitgesproken dat hiervoor zoveel steun te vinden
was bij politici die bij andere gelegenheden plegen te zeggen dat je je eigen
morele opvattingen niet mag opdringen aan anderen, en dat niemand zijn eigen
standpunt superieur mag vinden aan opvattingen van anderen. Ik heb dat toen,
en ik herhaal dat in deze zaal, een vorm van moreel imperialisme genoemd,
wat mij nog wel eens werd verweten door diezelfde woordvoerders.Wij zijn een jaar verder. De vergunning voor abortus provocatus is geweigerd.
In een bezwaarprocedure heeft die weigering terecht stand gehouden. Vorig
jaar heb ik gezegd: als Women on Waves werkelijk een vergunning krijgt, is
dat het ultieme bewijs dat de Wet afbreking zwangerschap een wassen neus is,
omdat met geen mogelijkheid valt in te zien hoe aan de wettelijke voorwaarden
kan worden voldaan, en hoe daarop adequaat toezicht kan worden gehouden door
de inspectie en waar nodig het openbaar ministerie. Dat nu is ook de opvatting
van de inspectie – zie het advies van de inspectie – en van de
minister. Zij zegt dat de argumenten van de inspectie voor zichzelf spreken,
en dat dacht ik ook. Althans, de opvatting van de minister ten aanzien van
zwangerschapsafbreking. Tot zover graag akkoord, en een zekere tevredenheid,
alhoewel die wordt getemperd door de enthousiaste goede wensen van de minister
aan het eind van haar brief aan Women on Waves.Maar dan: in de brief aan Women on Waves maakt de minister toch een uitzondering
voor de overtijdbehandeling, zich beroepend op een uitspraak van de Hoge Raad
in 1995. Daarmee gaat zij voorbij aan datzelfde advies van de inspectie, waarvan
zij zojuist heeft vastgesteld dat de argumenten voor zich spreken, en in datzelfde
advies staat wel degelijk dat op goede gronden betoogd moet worden dat het
onderscheid tussen zwangerschapsafbreking en overtijdbehandeling achterhaald
is. De overtijdbehandeling is volgens de inspectie een vroege abortus, die
daarmee de verwijzing naar de uitspraak van de Hoge Raad op zijn minst kwestieus
maakt. De inspectie stelt dat de overtijdbehandeling tegenwoordig op dezelfde
wijze plaatsvindt als zwangerschapsafbreking, namelijk ofwel via zuigcurettage
ofwel via abortuspil; mifepriston. Het lijkt mij dat een overtijdbehandeling
met de abortuspil, anders dan met de morning-afterpil, als zwangerschapsafbreking
moet worden aangemerkt. Dat is de formele redenering. Die staat los van mijn
opvatting, want daarover zouden wij nog wel een tijdje kunnen doorspreken.
In deze redenering moet dat toch de conclusie zijn. Dat wil zeggen dat de
overtijdbehandeling met de abortuspil onder de Wet afbreking zwangerschap
valt. Dat betekent ook dat er niet zomaar een vergunning kan worden verleend
voor overtijdbehandeling. De minister zou mij een dienst bewijzen als zij
dat nog een keer helder uiteenzet, temeer omdat zij tegen collega Van der
Vlies over een misverstand spreekt, in die zin dat er helemaal geen sprake
is van vergunningplicht, omdat dit niet onder de Wet afbreking zwangerschap
valt. Ik vraag haar hoe dat standpunt zich verhoudt tot de opmerking van de
inspectie in het advies van 15 januari jl. dat de overtijdbehandeling onder
artikel 236 van het Wetboek van Strafrecht valt en dus vergunningplichtig
is. Wil de minister mij uitleggen dat de inspectie er helemaal naast zit?
Het lijkt mij in ieder geval evident dat er een beleidsdaad van de minister
nodig is waar belanghebbenden eventueel tegen in het geweer kunnen treden.Daar komt nog bij dat bij overtijdbehandeling vaak nabehandeling nodig
is. Het is zeer de vraag of die goed kan worden verleend als de abortusboot
weer is uitgevaren en als zich vervolgens complicaties voordoen. De minister
zegt dat de overtijdbehandeling verantwoord is als er een gynaecoloog bij
is. Heb ik uit de stukken goed begrepen dat Women on Waves niet heeft gegarandeerd
dat er te allen tijde een gynaecoloog aanwezig is? Kan de minister daarop
reageren? Bij dit alles blijft staan dat het voor de inspectie onmogelijk
is de handelwijze van Women on Waves op de abortusboot adequaat te controleren.
Als de minister zegt dat dit op dezelfde manier gebeurt als in de abortusklinieken,
dan zou ik bijna zeggen: zij gelooft toch zelf niet dat dit op een normale
manier kan?Met andere sprekers vind ik het onvoorstelbaar dat de minister in demissionaire
staat tot dit omstreden besluit is gekomen. Het ademt de sfeer uit van: de
kans grijpen om nog iets door te zetten wat in de toekomst misschien niet
meer op die manier zal gebeuren. Dat is toch echt iets anders dan wat Hare
Majesteit haar heeft gevraagd. Ik ben blijven spreken van abortusboot. Dat
mag geen verbazing wekken. Een kliniek waar abortussen plaatsvinden, noemen
wij een abortuskliniek. Een boot waarop men abortus had willen plegen, heet
dus een abortusboot. Dat moet men zelf ook niet gek vinden.
Ik houd niet van versluierend taalgebruik. Daarom heb ik moeite met een term
als"tweedetermijnbehandeling". Het is een zwangerschapsafbreking, het doden
van een vrucht in de moederschoot na een aantal maanden. Dat is geen behandeling
in mijn ogen. Een slotopmerking in de richting van mevrouw Van Geen. Ik hoorde
haar zeggen dat abortus hoort bij een land dat de rechten van vrouwen respecteert.
Het is de vaste overtuiging van mijn fractie dat abortus niet hoort bij een
land dat het ongeboren leven wil beschermen en het recht op leven van ongeboren
leven respecteert.Mevrouw Van Geen (D66):Voorzitter. Vindt de heer Rouvoet het vanzelfsprekend om het recht van
ongeboren leven meer te respecteren dan het recht van het geboren leven?De heer Rouvoet (ChristenUnie):Het standpunt van mijn fractie is altijd geweest dat, als wij spreken
over indicaties voor abortus provocatus, de enige indicatie die onze fractie
zou willen accepteren de vitale indicatie is. Als het geboren leven staat
tegenover het ongeboren leven, dan zul je met alle pijn die dat kost moeten
kiezen voor het geboren leven, ten koste van het ongeboren leven. Dat is een
ontzettend moeilijke keuze. Ik doe geen afbreuk aan de moeilijke keuze die
zich ook in andere situaties voordoet. Mevrouw Van Geen heeft mij daar nooit
luchthartig of lichtvaardig over horen spreken. Als het gaat om onze verantwoordelijkheid
als wetgever – daar spreken wij over – zijn wij er nooit voorstander
van geweest, op grond van het uitgangspunt dat de beschermwaardigheid van
het leven hoog in het vaandel van een beschaving behoort te staan, om ook
sociale en allerlei andere indicaties te betrekken in die afweging en de rechten
of de nood van de vrouw te allen tijde of in veel gevallen voorrang te geven
boven het recht op leven van het ongeboren kind.Mevrouw Van Blerck-Woerdman (VVD):Voorzitter. In navolging van de laatste woorden van de heer Rouvoet wil
ik beginnen met te zeggen dat dit geen onderwerp is waar je lichtvaardig en
luchthartig over moet spreken. Deze vijf minuten zijn dan ook niet geschikt
om dit onderwerp goed en inhoudelijk te behandelen. De Wet afbreking zwangerschap
en andere behandelingen die hiermee samenhangen, zullen in een later stadium
ongetwijfeld weer aan de orde komen.Het uitgangspunt voor de VVD-fractie bij dit onderwerp is en blijft dat
het zelfbeschikkingsrecht van en voor vrouwen centraal staat. Dat betekent
evenwel niet dat wij kritiekloos instemmen met alles wat samenhangt met deze
onderwerpen. Daar zul je toch heel zorgvuldig naar moeten kijken. Ik heb met
instemming kennisgenomen van het standpunt van de minister van VWS op het
bezwaarschrift met betrekking tot de aanvraag van een vergunning tot het verrichten
van abortus op de desbetreffende boot. Ik denk dat de minister en de bezwaarschriftencommissie
van VWS tot geen andere conclusie hebben kunnen komen op dit punt. De randvoorwaarden
voor deze behandeling moeten op een schip hetzelfde zijn als hier te lande.
Ik denk dat duidelijk is dat dat in dit geval niet kon.Vandaag gaat het met name om de overtijdbehandeling. Ik heb daar toch
een aantal vragen over. Ik vind dat de minister daar in haar antwoorden op
de vragen van de heer Van der Vlies niet helemaal duidelijk over is geweest.
Die punten hebben vooral betrekking op de medische kant en vallen niet onder
de Wet afbreking zwangerschap. De Hoge Raad heeft dat in 1995 zo uitgesproken.
Ik vraag mij dan in gemoede af waarom er dan toch goedkeuring is gevraagd
en waarom die op de manier is verleend als de minister heeft gedaan. Waarom
is dat niet op de gebruikelijke manier gegaan, zoals dat kennelijk ook op
andere plaatsen in Nederland gebeurt? Gaat het daar ook volgens deze procedure?Wil de minister nog eens ingaan op de gang van zaken in het algemeen bij
overtijdbehandelingen? In de brief van de minister staat een zinsnede dat
dit soort behandelingen plegen plaats te vinden in abortusklinieken. Wat is
de redegevende omschrijving van het woord "plegen"? Betekent dat dat het moet
of dat het nu eenmaal gebeurt of dat het niet anders mag? Ik denk toch dat
het van belang is om daar nog wat meer duidelijkheid over te geven, zodat
wij precies weten hoe de verhouding tot de gang van zaken op het vaste land
is.Voor de rest denk ik dat je over de hele manier van doen rondom dit belangrijke
onderwerp allerlei meningen kunt hebben, maar wat ons betreft gaat het vooral
om de vraag hoe de wet is op vatten als het gaat om dit punt en hoe wij deze
gang van zaken beoordelen vanuit de situatie hier te lande. Ik wil het in
dat perspectief plaatsen en ik zou graag toch een aantal antwoorden willen
hebben op de met name medische afwikkeling van een en ander hier te lande.Mevrouw Arib (PvdA):Ik ben erg benieuwd naar het standpunt van de VVD over het besluit van
de minister. U werpt een aantal vragen op, maar het is mij niet geheel duidelijk
waar de VVD staat.Mevrouw Van Blerck-Woerdman (VVD):Ik denk dat de zinsnede waar ik mee begon, namelijk dat het zelfbeschikkingsrecht
van en voor vrouwen centraal staat voor de VVD, het uitgangspunt is van waaruit
wij ook dit vraagstuk bekijken. Dat moet duidelijk zijn. Dat neemt niet weg
dat er nog een aantal vragen door de minister beantwoord moet worden die ik
van belang vindt. Wij stemmen dus niet kritiekloos overal mee in.De heer Van der Vlies (SGP):Ik mag mevrouw Van Blerck toch zo begrijpen dat zij het wel een gevoelige
materie vindt? Dat heb ik haar horen zeggen. Daarom stelt zij ook nog nadere
vragen. Volstrekt terecht. Wat is dan de opvatting van de VVD-fractie tegen
de achtergrond dat het kabinet demissionair is? Hoe moet het een met het ander
verenigd worden? Wij hebben toch een heleboel onderwerpen controversieel verklaard?
Valt dit er nu wel of niet onder? Mijn visie is dat het daar wel onder valt.Mevrouw Van Blerck-Woerdman (VVD):Dat is mij duidelijk geworden na uw twee termijnen. Dit geldt overigens
in het algemeen voor een aantal onderwerpen. Ik heb de afgelopen weken ook
een paar keer problemen gehad met deze minister omdat ik vond dat zij op zaken
vooruitliep. Ook op dit punt heb ik de minister gevraagd waarom zij haar mening
geeft. Ik vind dat de minister, als je alles goed in ogenschouw neemt, in
dezen helemaal geen mening had hoeven geven, omdat dit een
ander traject is dan de Wet afbreking zwangerschap. Daarop krijg ik nog graag
een reactie van de minister. Dit loopt al anderhalf jaar. Nu is de uitspraak
gekomen van de bezwaarschriftencommissie. Dan kan ik mij voorstellen dat de
minister daar op dit moment iets over zegt. Er valt over te twisten of ik
het gelukkig vind. Maar om dan nog verder te gaan en het controversieel te
verklaren, gaat mij toch een stap te ver. Als het ging om de vergunning voor
de abortusboot op zichzelf, zou u een punt hebben, maar om dit daarvoor als
reden te nemen, gaat mij wat ver.Mevrouw Tonkens (GroenLinks):Voorzitter. Het zal op zichzelf niemand verbazen dat de GroenLinks-fractie,
evenals de PvdA-fractie, blij is met het besluit dat de minister heeft genomen.
Het punt van moreel imperialisme raakt ons in zoverre zeer dat wij natuurlijk
altijd sterk tegen imperialisme zijn geweest. Daar wil ik dan ook op ingaan.
De heer Rouvoet heeft gezegd dat Nederland zich op deze manier te kijk zet.
Gelukkig heeft de minister al benadrukt dat dit niet aan de orde is. Het gaat
hier uitsluitend om komen op verzoek van organisaties van andere landen. Het
gaat hier veel meer om globalisering, om ontwikkelingen in het eigen land
die een repercussie hebben naar buiten en waarnaar gehandeld wordt, dan om
imperialisme. Wij zijn gelukkig al een paar eeuwen verder. Deze boot vaart
alleen op verzoek uit.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Is mevrouw Tonkens met mij van mening dat er in ieder geval sprake is
van het omzeilen van de wet- en regelgeving in een bepaald land, waarin het
niet wordt toegestaan en dat het via deze constructie vervolgens mogelijk
wordt gemaakt? Dat is het omzeilen van wetgeving. Dat was de achtergrond van
mijn opmerking over moreel imperialisme.Mevrouw Tonkens (GroenLinks):Ik zou niet willen zeggen dat het gaat om het omzeilen van wetgeving.
Er is hier juist sprake van een zeer goed doortimmerde wetgeving aan onze
kant. Daar is ook een tijd over gedaan. Als er niet zo lang over gedaan was,
stonden wij hier nu niet, want dan was het allemaal geregeld. In die andere
landen heeft men inderdaad andere wetten, maar die omzeilen wij niet want
wij bevinden ons dan niet op dat grondgebied. Dus dat lijkt mij niet aan de
orde.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Nog een vraag om het duidelijk te krijgen. Het is een kwetsbare materie.
Dat realiseer ik mij zeer, dus ik probeer niet om de zaak op scherp te zetten.
Ik probeer alleen uw positie scherp te krijgen. Wij hebben in dit huis ook
de discussie gehad over het in Nederland ongewenste verschijnsel van vrouwenbesnijdenis.
Zou u er geen bezwaar tegen hebben als 12 mijl buiten de Nederlandse kust
een boot van elders dat zou komen aanbieden? Of zou u daar verontwaardigd
over zijn?Mevrouw Tonkens (GroenLinks):Ik zou daar verontwaardigd over zijn. Niet om procedurele redenen, maar
omdat ik bezwaar heb tegen vrouwenbesnijdenis. Maar u hebt ook geen procedurele
bezwaren. U hebt hier bezwaar tegen omdat u tegen abortus bent. Dus wij kunnen
elkaar recht in de ogen kijken. Er wordt hier voor een deel een procedureel
debat gevoerd, terwijl het eigenlijk om morele kwesties gaat. Ik ben dat dus
met u eens. Die morele kwesties zijn aan de orde. Op verzoek van de SGP hebben
wij het over de procedure.Over het controversiële aspect kan ik duidelijk zijn. Met dit besluit
wordt een door deze minister, door het vorige kabinet en al daarvoor ingezette
lijn voortgezet. Het is nogal vreemd om te zeggen dat het een controversieel
besluit is. Het is volledig in lijn met een al veel langer gevoerd beleid,
niet alleen in Nederland, maar in de Europese Unie. Daarnaast is het een bijzonder
belangrijke voorziening, zo is gebleken.Wij moeten onderscheid maken tussen wat in de ethiek heet "gevolgethiek"
en "beginselethiek". Men kan in principe, zoals mevrouw Van Geen ook heeft
gezegd, tegen abortus zijn, maar het gaat erom of de gevolgen daarvan gewenst
zijn. In de landen waar men ten aanzien van abortus, anticonceptie en seksuele
voorlichting coulanter is en er meer voorzieningen zijn, komen paradoxaal
genoeg abortus en overheidsbehandelingen minder voor. Wanneer je wilt dat
dit niet vaak gebeurt, moet je daar juist voor zijn in plaats van ertegen.
Dat is namelijk gevolgethiek en het andere is beginselethiek. Voortdurend
blijkt dat hoe ruimer het wordt toegestaan, hoe minder het nodig is. Het is
daarom goed dat wij ervoor zorgen dat dit in andere landen ook gebeurt.Ten slotte is de voorbeeldfunctie van de boot ten opzichte van andere
landen belangrijk. Het Europees Parlement heeft zich vandaag nadrukkelijk
achter dit beleid geschaard door zich in meerderheid uit te spreken voor vrije
toegang tot abortus en noodconceptiva zoals medicamenteuze overtijdsbehandelingen.
De Europese steun voor dit beleid is dus groot. Daar moeten wij ook rekening
mee houden.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Voorzitter. Zo ongeveer een jaar geleden stonden wij hier ook in een debat
over hetzelfde onderwerp. Het ging over de vraag of de boot al dan niet uit
zou mogen varen naar Ierland. Ik herinner mij dat debat nog levendig. Om enig
misverstand uit de weg te helpen, want ik kan de collega's niet kwalijk nemen
dat zij volstrekt niet op de hoogte zijn van de standpunten van het CDA inzake
abortus, maar het CDA heeft toen de nadruk gelegd op het naleven van de Nederlandse
wetgeving. Tenslotte heeft het CDA zelf mede aan de basis gestaan van de abortuswetgeving
in Nederland. Men kan van mij niet anders verwachten dan dat ik erop reken
dat die wet wordt nageleefd en dat wij daarop toezien. Dat is ook het geval
als dit in een varende container gebeurt. Ik heb toen ook al betoogd en zal
dat nu opnieuw doen, dat het stimuleren van dit soort acties, zeker ten opzichte
van bevriende lidstaten, mij bevreemdt. Volgens mij doet de minister dat.Ik sluit mij aan bij de opmerking van collega Van der Vlies over het tijdstip
waarop de minister ons van haar mening op de hoogte stelt dat de boot moet
kunnen varen en er overtijdbehandelingen op verricht moeten kunnen worden.
Dat verbaast mij. Ik vind dit niet het moment. Vorig jaar bleek al in de discussie,
maar ook uit reacties in de samenleving dat dit een buitengewoon controversieel
onderwerp is. Wij moeten daar zorgvuldig mee omgaan, dus waarom
niet gewacht tot de nieuwe regering er zit. Zij had daar ook over kunnen beslissen.
Wat de minister doet, vind ik nogal provocerend. Dat zijn wij echter ook wel
een beetje van haar gewend.De minister zegt: geen abortus, maar een overtijdbehandeling, die door
de inspectie niet is afgewezen om kwaliteitsredenen. Hoe kan dit? Mifepriston
zal uitsluitend, zo staat ook in het arrest van de Hoge Raad, in vergunninghoudende
klinieken worden voorgeschreven. Ik hoor de minister zeggen: bij voorkeur.
Ik geloof dat het niet bij voorkeur is, althans zo lees ik het arrest van
de Hoge Raad niet. Volgens mij is het de regel. Waarom is die regel dan gesteld?
Waarom staat het zo herhaald in het arrest van de Hoge Raad?Een varende container kan toch onmogelijk te vergelijken zijn met een
vergunninghoudende kliniek? Ik zie geen enkele mogelijkheid daartoe. Ik snap
ook niet hoe het zou moeten gaan met de regel die wij stellen voor informed
consent. Hoe gaat dat? Hoe is dat georganiseerd? Kan de containerbemanning,
de gynaecoloog en de arts, daaraan voldoen?Zowel de gynaecoloog Kleiverda als mevrouw Gomperts zelf, abortusarts
van Women on Waves schrijven in een artikel het volgende. De wet is geschreven
voor een kliniek op het land en niet ter zee. De abortuspil bestond destijds
nog niet. Zij voegen hieraan toe, dat hierdoor altijd juridische argumenten
voor afwijzing te vinden zijn. Ik denk dat de minister het met mij eens is
dat er juridische argumenten voor afwijzing te vinden zijn, maar misschien
ziet zij andere redenen waarom het niet zo is. Misschien kan zij mij zowel
de juridische argumenten voor afwijzing geven alsook de emotionele argumenten
die volgens haar ondergeschikt zijn aan andere argumenten.De minister zegt dat de inspectie natuurlijk zal toezien op de praktijk
op deze boot, net als in een abortuskliniek op dit moment het geval zou moeten
zijn. Ik vraag mij af hoe ik dan het verweer van het ministerie op de uitkomsten
van de bezwaarschriftenprocedure moet lezen. Daar staat onder het kopje "verweer
van het ministerie" dat de Inspectie voor de gezondheidszorg heeft bericht
op zee geen toezicht te kunnen realiseren. Als de minister vindt dat dit wel
moet kunnen, vraag ik mij werkelijk af hoe wij dat gaan doen. Ik vind namelijk
dat wij niet met de centen van de Nederlandse belastingbetaler de inspectie
de wereldzeeën moeten laten afreizen. Ik zeg dat klip en klaar. Ik vind
het werkelijk de grootst mogelijke nonsens om dat soort zaken te organiseren.
Ik heb er grote bezwaren tegen als wij ervoor moeten zorgen dat wij dat schip
nareizen om te kijken hoe de praktijk zich daar ontwikkelt.Mevrouw Arib (PvdA):Op dit moment hebben wij ook marineschepen, waar soms medische verrichtingen
worden gedaan. Voor dit schip geldt hetzelfde als voor marineschepen. Bovendien
is voldaan aan de voorwaarde dat er een gynaecoloog aan boord moet zijn. Ik
begrijp uw vraag niet helemaal.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Het is niet zozeer een vraag. Het is een moreel debat. Ik heb er principieel
bezwaar tegen om met het geld van de Nederlandse belastingbetaler de inspectie
op pad te sturen om deze abortusboot na te reizen. Ik vind dat gewoon niks.
Ik heb daar bezwaar tegen en dat zult u mij maar moeten toestaan. Mijn partij
vindt dat echt klinkklare onzin. Dat staat los van het feit dat ik er zeer
aan twijfel of de vrouwen aan boord van dit schip met de nodige zorg en nazorg
behandeld kunnen worden, want het is namelijk geen kliniek. Ik wijs nogmaals
op de eisen van die de Hoge Raad stelt aan zo'n behandeling, met name de omgevingseisen.De minister zegt dat er toch respect bestaat voor het land waarheen men
reist, desnoods op verzoek. Dat respect zou blijken uit het feit dat de boot
op flinke afstand van de territoriale wateren blijft. Dan zeg ik: nou! Ik
kan mij niet voorstellen dat de minister net zo zou reageren als een bevriende
lidstaat een boot naar Nederland stuurt, omdat men bijvoorbeeld vindt dat
Somalische vrouwen recht hebben op zelfbeschikking en dat als zij er zelf
voor kiezen, zij besneden moeten kunnen worden. Dat laatste zou ik mij nog
kunnen voorstellen. Gaat de minister daar ook zo op reageren? Ik snap daar
helemaal niets van. Willen wij ook zo behandeld worden? Ik geloof het niet.
Ik vind het dus niks. Ik sluit mij dan ook van harte aan bij de motie van
de heer Van der Vlies. Ik zou graag zien dat die abortusboot niet gaat varen.Mevrouw Arib (PvdA):De bezwaren van de CDA-fractie zijn mij bekend. Gelooft mevrouw Ross niet
dat door die mogelijkheid van een overtijdbehandeling te bieden vrouwen, bijvoorbeeld
in Ierland waar abortus verboden is, het recht wordt ontnomen om op een veilige
manier abortus te plegen en inderdaad aangewezen zijn op breinaalden en zeepsop?Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):U noemt het voorbeeld van Ierland. Wij hebben een Europese Unie en iedereen
refereert aan de geneugten van die Europese Unie. Terecht overigens, want
ik vind het goed wanneer wij ons uitspreken over de rechten die vrouwen zouden
moeten hebben, zeker in noodsituaties. U hoort mij niet zeggen dat onze abortuswetgeving
over boord zou moeten worden gekiept. Dat is onzin. U hebt mij dat daarnet
verweten. U verwijt de CDA-fractie dat wij terug zouden willen naar de breinaaldenpraktijk.
Dat is allemaal klinkklare onzin. Ik vind alleen dat je in de Europese Unie
op een volwassen manier met elkaar hoort om te gaan. Als je al iets vindt
van een praktijk in een medelidstaat, dan kun je dat melden in de contacten
van regering tot regering of via organisaties die je daar hebt. Waarom nu
in vredesnaam zo provoceren door daar te gaan liggen en er een heel mediacircus
van te maken en dan denken dat je op die manier goed bezig bent als je met
een medelidstaat over een bepaald onderwerp wilt discussiëren? Ik vind
het niks. Als je dat doet op instigatie van een regering, dan zeg ik: waar
blijven wij nou? Wat is dan het volgende? Gaan wij ons drugsbeleid ook op
die manier exporteren? Gaat er misschien volgende week een wietboot naar Frankrijk?
Dat is ook leuk voor die kust. Dat moet ook kunnen. Ik vind het gewoon niks.
Nogmaals, als je zo in de Unie wilt omgaan met je medelidstaten, denk ik:
waar gaan wij nou toch naartoe.De voorzitter:Volgens mij bent u allen in herhaling aan het vervallen. Ik geef alleen
nog mevrouw Van Geen het woord voor een aanvullende vraag.Mevrouw Van Geen (D66):Is het mevrouw Ross duidelijk dat Women on Waves niet een regeringsinitiatief
is en dus ook niet kan worden beschouwd als kolonialistisch of imperialistisch
gedrag van Nederland tegenover Ierland? Het gaat om een groep individuen die
initiatief nemen om andere individuen in nood hulp te bieden. Dat is wat anders
dan dat de Nederlandse regering een initiatief neemt om een andere regering
aan te spreken. Is dat verschil mevrouw Ross duidelijk?Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Ik kan u alleen met een tegenvraag antwoorden. Waarom staan wij hier?
De minister was er namelijk wel bij nodig. De minister moet toezien op hoe
het daar gaat. Het gaat om Nederlandse wetgeving. Het is niet zomaar een initiatief
van een paar goedwillende individuen. Het gaat ook om vele andere zaken, zoals
het naleven van de Nederlandse wet, waar ik grote twijfels bij heb, en de
manier waarop je met elkaar omgaat in Europees en mondiaal verband. Nogmaals,
daar staan wij anders in.Ik twijfel helemaal niet aan de intenties van die mensen, mevrouw Van
Geen. Die intenties zullen absoluut nobel zijn, maar wij zijn hier in het
spel. Wij voeren hier niet voor niets een debat. Ik denk dat u dat ook duidelijk
moet zijn, anders had u hier helemaal niet hoeven staan.De voorzitter:Hiermee zijn wij echt gekomen aan het einde van de eerste termijn van
de Kamer, want ik krijg zonder meer de indruk dat u elkaar aan het herhalen
bent, en daar is dit debat niet voor bedoeld.Minister Borst-Eilers:Mevrouw de voorzitter. Ik dank de geachte afgevaardigden voor hun inbreng.
Het blijkt toch steeds weer een zeer interessant en inderdaad ook gevoelig
onderwerp te zijn.Naar aanleiding van de inbreng van de heer Van der Vlies in tweede termijn
begin ik graag met te zeggen dat ik ervan overtuigd ben dat er bij hem geen
misverstanden leefden, maar wel bij vele anderen. Zo is dit debat bijvoorbeeld
geagendeerd als een interpellatie over vergunningverlening aan Women on Waves.
De kranten staan ook vol met dat soort koppen. Er is dus ergens bij mensen
een misverstand. Er is ook een misverstand over de bredere doelstelling van
de stichting Women on Waves, want men beperkt zich wel heel erg tot dat ene
onderdeel dat – ik zeg het nogmaals – ook voor hen een laatste
noodoplossing is, namelijk die abortus. Voor het zover is, doen zij zoveel
meer. Dat is mede waarom ik zoveel sympathie heb voor deze artsen.De vraag is natuurlijk niet of dit iets te maken heeft met of zelfs valt
onder artikel 296 van het Wetboek van Strafrecht. De vraag is of het valt
onder de verbodsbepaling (lid 1) of onder de uitzonderingsbepaling. Wij kunnen
tegenwoordig dingen doen, zoals de overtijdbehandeling, die niet bestonden
toen dat artikel werd geschreven. De vraag is of wij dat niet zo kunnen interpreteren
dat het onder die uitzonderingsbepaling valt, omdat die bepaling betrekking
heeft op situaties waarin de afbreking van de zwangerschap volgens bepaalde
regels en medisch kwalitatief verantwoord geschiedt. Ik denk dat het onder
die uitzonderingsbepaling kan vallen, maar het kan best zijn dat juristen
daar nog eens met elkaar over willen stoeien.De heer Van der Vlies heeft als eerste, maar zeker niet als laatste, gevraagd:
waarom toch op dit moment? Is dat niet een heel ongelukkig moment; demissionair
en dan een brief schrijven die volgens velen gevoelig ligt? Mijn antwoord
daarop is dat ik veel liever in februari, toen ik die vergunning afwees in
het kader van de Wet afbreking zwangerschap, direct met Women on Waves tot
overeenstemming had willen komen om het te gaan doen op de manier waarop zij
het nu uiteindelijk willen gaan doen. Dan was ik nog volledig missionair geweest
en waren wij in ieder geval maanden eerder geweest, want het had toch al lang
genoeg geduurd. Helaas kozen zij voor een laatste poging om die volledige
vergunning te krijgen. Zij zijn toen in beroep gegaan. Dit leidde tot een
hele procedure en toen het bezwaarschrift was afgehandeld en de commissie
bezwaarschriften ook nog eens daarnaar had gekeken, was ik inmiddels demissionair.Juist omdat het zo'n lang traject was en omdat ik mij zeer betrokken voel
bij het onderwerp, met name bij de ellende van de vrouwen over de hele wereld,
heb ik toch het besluit genomen om die brief nu maar te schrijven, ook al
ben ik dan op een haar na geen minister meer.Dit is mijn oprechte motivatie geweest. Nogmaals, ik had dit veel liever
eerder gedaan. Dan had ik ook niet uw verwijten gehad dat ik zelf overtijd
ben. Het is niet leuk om dat te horen.De vraag is gesteld of wij niet moeten respecteren dat Ierland en Malta
ander beleid en andere wetgeving hebben. Ik heb mij tegenover mijn Ierse collega
nooit kritisch uitgelaten over het beleid in zijn land; ik heb hem daar nooit
op aangesproken. Wij doen dit wel, maar dan op internationale conferenties,
in de EU-ministerraad of in het Europees Parlement.Wat hier aan de orde is, is dat vrouwen in Ierland een noodkreet hebben
geslaakt tegen hun zusters in de rest van Europa: wij willen in ons land een
doorbraak forceren en kom ons helpen. Dit is gebeurd en die doorbraak is er
gekomen. Ik zei het zo pas al dat de Ierse artsen uit hun holen zijn gekomen.
Zij hebben een vereniging opgericht die veilige abortus voor Ierse vrouwen
mogelijk wil maken. Dat is me nogal wat. Women on Waves zijn terecht van mening
dat zij hieraan een bijdrage hebben geleverd.Dat ik de heer Van der Vlies niet heb kunnen overtuigen, betreur ik als
altijd, maar zoals zo vaak had ik dit ook niet echt verwacht. Het verbaast
mij dan ook niet dat hij een motie heeft ingediend waarin hij de regering
verzoekt het standpunt te heroverwegen en de zaak over te laten aan het kabinet
dat spoedig zal aantreden. Het zal de heer Van der Vlies niet verbazen dat
ik aanvaarding van deze motie aan de Kamer wil ontraden. Ik heb antwoord gegeven
op een vraag van Women on Waves naar mijn standpunt. Dit standpunt heb ik
gegeven en ik voel er niets voor om het terug te nemen, ook omdat ik er voor
100% achter sta.Mevrouw Arib heeft zich voornamelijk geconcentreerd op de mening dat dit
eerder had moeten gebeuren. Daarin heeft zij gelijk. Dit hele proces heeft
veel tijd gekost. Dit heeft alles te maken met de gevoeligheid van het onderwerp,
maar ook met de aanvankelijke opvatting van Women on Waves dat hun schip als
een soort drijvende abortuskliniek kon worden gedefinieerd. Het heeft ook
lang geduurd voordat zij ervan overtuigd waren dat wij dit
anders zien.Ik heb met instemming geluisterd naar mevrouw Van Geen en haar opvattingen
over de noodoplossingen en de dramatische gevolgen van het ontbreken van toegang
tot veilige abortus. Zij heeft als eerste haar vreugde uitgesproken over de
verklaring die het Europees Parlement vandaag heeft aangenomen. Ik had in
de stukken van de Europese Commissie al gelezen dat de Commissie graag wilde
dat het Europees Parlement en de Raad tot dergelijke uitspraken zouden komen.
Er gebeurt toch inmiddels heel veel in Europa. Dat het Europees Parlement
nu toegang eist tot veilige abortus voor alle bewoners van de Unie is een
doorbraak die mij verheugt. Nogmaals, niet omdat ik zo enthousiast ben over
abortus, maar omdat wij nu eenmaal in een wereld leven waarin dit soms als
uiterste noodoplossing onvermijdelijk is. Ook daarmee zijn anderen het niet
eens, dat weet ik.Mevrouw Van Geen heeft gevraagd waarom ik zo zuinig ben geweest en zo
strikt in de leer. Ik heb gezegd dat er een gynaecoloog aan boord moet zijn
en dat de behandeling alleen medicamenteus mag zijn. Ik wijs mevrouw Van Geen
er dan wel op dat de vraag van Women on Waves luidde: de stichting zou gaarne
uitsluitsel verkrijgen over de vraag of het verrichten van een medicamenteuze
abortusbehandeling in de zogenoemde overtijdperiode in de mobiele kliniek
onder toezicht van de gynaecoloog, door u wel medisch verantwoord wordt geacht.
Ik heb dus geantwoord in de woorden van de gestelde vraag. Zij hebben die
beperkingen zelf ingebracht.Mevrouw Van Geen vroeg verder waarom de Wet op de geneesmiddelen hier
niet op de normale manier functioneert. Ook anderen hebben overigens vragen
gesteld over de beschikbaarstelling van mifepriston. Mifepriston is indertijd
door het College ter beoordeling van geneesmiddelen geregistreerd onder beperkende
voorwaarden. Die beperkende voorwaarde is dat deze middelen – het zijn
meerdere middelen onder verschillende merknamen – alleen mogen worden
voorgeschreven door een arts die in dienst is van een openbaar of particulier
ziekenhuis of centrum dat officieel toestemming heeft voor het uitvoeren van
zwangerschapsafbreking. Het product wordt dan toegediend in aanwezigheid van
een arts of een gemachtigde gezondheidswerker.Voor deze beperking is onder meer gekozen om de kwaliteit te kunnen controleren.
Toen dit middel werd geregistreerd, was er namelijk nog niet zoveel over de
bijwerkingen bekend. Deze beperking heeft ook een politieke achtergrond. Wij
willen in Nederland namelijk zicht houden op het aantal zwangerschapsafbrekingen.
Als wij mifepriston vrij zouden geven in de apotheek en huisartsen het zouden
kunnen toepassen, wordt het moeilijk om te blijven registreren hoe vaak er
in Nederland abortus provocatus wordt gepleegd. Omdat abortus provocatus een
ultimum refugium is en wij er zicht op willen houden hoe vaak het wordt toegepast,
is voor deze formule gekozen.Dit roept, aangezien de boot geen abortuskliniek is, waarschijnlijk de
vraag op waarom zwangerschapsafbrekingen op de boot wel mogen worden uitgevoerd.
Het antwoord op die vraag is dat de inspecteur-generaal en ik dit toelaatbaar
achten, omdat die behandeling medisch verantwoord kan worden uitgevoerd en
het aantal zwangerschapsafbrekingen kan worden geregistreerd. Daaraan doet
niets af dat het buitenlandse vrouwen betreft, omdat deze behandeling op Nederlands
grondgebied plaatsvindt. De stichting heeft ons toegezegd dat men dit keurig
zal doen.Mevrouw Van Geen (D66):Is het werkelijk zo dat over een medische behandeling een beslissing kan
worden genomen die louter en alleen van belang is voor de statistiek?Minister Borst-Eilers:Nee, niet in het belang van de statistiek. Ik hoef er geen doekjes om
te winden dat deze behandeling gevoelig ligt. Deze discussie is daarvan een
goede illustratie. Niet alleen een deel van de Tweede Kamer, maar ook een
deel van onze samenleving kan alleen maar met deze behandeling leven, mits
die noodsituaties beperkt blijft. Dat is overigens ook het standpunt van de
regering. Met het oog hierop willen wij graag zicht houden op het aantal uitgevoerde
abortus provocatus. Wij doen dat niet alleen omwille van de statistiek, maar
ook omdat je wilt kunnen onderzoeken wat de reden is van een eventuele stijging,
bij welke groep vrouwen die stijging zich voordoet en of onze voorlichting
over anticonceptie tekortschiet. Zo gaan wij in ons land om met het verschijnsel
abortus provocatus. Ik heb daar op zichzelf vrede mee, omdat het een compromis
is tussen uiteenlopende opvattingen. Maar ja, ook dat is politiek! Ik zie
dat mevrouw Van Geen hoofdschuddend naar haar bankje terugloopt. Ik hoop maar
dat ik het in ieder geval duidelijk heb uitgelegd.Voorzitter. De heer Rouvoet sprak wederom over het aanbieden en opdringen
van abortus. Ik herhaal nog maar eens een keer dat deze boot op verzoek van
non-gouvernementele Ierse organisaties is uitgevaren. Ik herinner mij nog
goed dat een enkele bij de Women on Waves betrokken vrouwelijke arts het wat
erg uitbundig aan de man heeft gebracht toen die boot naar Ierland vertrok.
Er is aangegeven dat wij dat niet zo verstandig vinden. Die boot vaart immers
op verzoek uit. Verder gaat het om een ernstige aangelegenheid en dan moet
je zeker duidelijk maken dat abortus de noodoplossing is aan het einde van
de rit.Mevrouw Ross vroeg of het wel mogelijk is om adequaat toezicht te houden.
Kijk, u moet zich voorstellen dat juist doordat die boot alleen wil uitvaren
op uitdrukkelijk verzoek van een organisatie in een ander land, dit heus niet
veel voor zal komen. Als ik dat met dokter Kleiverda bespreek, zegt zij dat
het hooguit één à twee keer per jaar zal zijn en eerder
één keer dan twee keer. Als er ergens in de wereld zo'n lokale
actie opkomt en men de morele steun en de hulp van de stichting Women on Waves
inroept, dan zullen zij gaan, maar dat zal zich zeker niet vele malen per
jaar voordoen.De inspectie kan best eens, al is het maar één keer, mee
kunnen uitvaren vanuit een haven in dat andere land om toch eens te kijken
hoe het nu in de praktijk gaat en of het nog steeds medisch verantwoord bevonden
kan worden. Het punt van het belastinggeld blijft natuurlijk een lastig punt,
maar dan moeten de inspecteurs maar een heel goedkope vlucht kiezen naar dat
land. Ik persoonlijk vind het geen weggegooid belastinggeld. Ik zou er wel
moeite mee hebben, als het bijvoorbeeld tien, twintig keer
per jaar moest gebeuren.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Hoe komt het dan dat de inspectie zelf zegt eigenlijk geen toezicht op
zee te kunnen realiseren? Is daar dan helemaal niet over gesproken?Minister Borst-Eilers:Ja, daar is wel over gesproken. Ik moet in alle eerlijkheid zeggen dat
in de loop van dit hele proces er in ambtelijk VWS en ook bij de inspectie
een zekere gedachteontwikkeling heeft plaatsgevonden. Ik weet dat er ooit
door een inspecteur is gezegd dat hij dacht dat dit toezicht op zee niet mogelijk
was. Inmiddels denkt de inspectie daar ook anders over.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Ik hoor de minister steeds zeggen dat de boot alleen op verzoek zal uitvaren.
Is het een vooronderstelling dat dit zo is? Wordt het ministerie daarvan op
de hoogte gehouden? Hoe gaat dit in zijn werk? Hoe zal de inspectie in staat
gesteld worden te controleren op een wijze die ook nog van het eigen initiatief
kan uitgaan?Minister Borst-Eilers:Van het uitvaren zal mededeling worden gedaan. Dokter Kleiverda, een buitengewoon
serieuze vrouwelijke gynaecoloog, heeft mij verzekerd dat Women on Waves niet
van plan is uit te varen als er niet om gevraagd wordt. Een verdere eis is
dat men in dat andere land er zelf ook wel iets aan gedaan moet hebben. Het
is niet van: kunnen jullie niet eens bij ons langs komen? Nee, men moet er
bijvoorbeeld bezig zijn met een actie om betere anticonceptie te krijgen of
betere behandeling van geslachtsziekten of veilige abortus, in het kader waarvan
Women on Waves wordt gevraagd om de morele steun te komen verlenen en eventueel
ook de daadwerkelijke hulp. Zo zal het gaan, maar wij zullen daar nauwkeurig
van op de hoogte worden gehouden.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):De minister zal dus op de hoogte zijn van het uitvaren van de boot. Stel
nu dat er vanuit Ierland of vanuit Malta weer een verzoek komt en dat de minister
uit Ierland of Malta van regeringszijde het bericht bereikt dat de betreffende
regering daar eigenlijk niet van gediend is, wat doet de minister dan?Minister Borst-Eilers:Daar kan ik geen afdoend antwoord op geven op dit moment. Dat moet je
van geval tot geval bekijken. Ik weet wel dat mijn Ierse collega indertijd
mij er niet op aangesproken heeft. Ik heb wel eens het vermoeden gehad dat
hij het in zijn hart niet zo erg vond dat dit gebeurde. Immers, het kan ook
wel eens zijn dat in een kabinet een minister zit die er persoonlijk, vooral
als hij steeds met zijn neus op de volksgezondheidsproblemen gedrukt wordt,
iets anders over denkt. Maar als er echt protesten komen, dan moet er natuurlijk
te praten zijn met alle partijen.De heer Rouvoet zei dat een overtijdbehandeling toch een zwangerschapsafbreking
is en dat wij geen verhullende taal moeten gebruiken. Nu, dat is inderdaad
zo. Als de innesteling heeft plaatsgevonden, is er daarna sprake van een zwangerschapsafbreking.
Dat begint al op de eerste dag van het uitblijven van de menstruatie. Daarmee
is de uitspraak van de Hoge Raad echter nog niet van de baan dat de overtijdbehandeling
niet onder de Wet afbreking zwangerschap valt.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Ik heb daar een concrete vraag aan verbonden, omdat de minister zei dat
er een misverstand is rondom de vergunningplicht op grond van de WAZ. Nu,
dat is wel duidelijk. Maar ik heb ook gevraagd hoe ik in dat licht de opmerking
van de inspectie moet verstaan dat het weliswaar niet valt onder de Wet afbreking
zwangerschap, maar wel onder het strafrecht, zodat het op grond daarvan wel
vergunningplichtig is. Kan de minister dit nog uitleggen?Minister Borst-Eilers:Dat heeft ermee te maken dat de overtijdbehandeling in Nederland –
zo hebben wij dat met elkaar afgesproken – in principe alleen plaatsvindt
in klinieken die een vergunning hebben in het kader van de WAZ. Ik heb zonet
uitgelegd waarom dit zo is, namelijk omdat wij dit hele proces willen beheersen
en ook willen kunnen volgen. Het is juridisch inderdaad ingewikkeld, maar
de feiten zijn wel zoals zij zijn.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Als het vergunningplichtig is en alleen maar mag gebeuren in klinieken
die een vergunning hebben en de minister die vergunning weigert aan Women
on Waves, is het juridisch toch niet meer houdbaar om te stellen dat die overtijdbehandeling
daar wel kan plaatsvinden? De minister ontduikt daarmee de vergunningplicht
die op grond van artikel 296 Wetboek van Strafrecht wordt geëist? Dat
kan de minister dan toch niet volhouden?Minister Borst-Eilers:De juristen op mijn ministerie, de inspectie en ik zijn van mening dat
er twee redenen voor zijn: de ene betreft de medisch-inhoudelijke reden dat
het gegarandeerd veilig moet gebeuren door mensen die kennis van zaken hebben,
ook als er complicaties optreden. Aan die voorwaarden is volgens de inspectie
ook op de boot voldaan en ik vaar in dezen op de artsen van de inspectie.
De tweede reden om het zo te regelen was dat wij het hele proces van abortus
provocatus in Nederland wilden beheersen. Wij wilden het niet overlaten aan
allerlei individuele beroepsbeoefenaren, waardoor het proces moeilijk te traceren
valt en de registratie wellicht slecht wordt. Wij hebben gezegd dat die ene
boot erbij dat laatste principe niet frustreert omdat dr. Kleiverda ons beloofd
heeft te registreren wat er op die boot gebeurt.De heer Rouvoet (ChristenUnie):De minister heeft niet eerder gesproken over die vergunningplicht op grond
van artikel 296 van het Wetboek van Strafrecht. Dat is wel een kernpunt, zo
blijkt ook nu weer. Betekent dit dat de minister zegt, dat zij de vergunningplicht
weg kan interpreteren in verband met het feit dat de overtijdbehandeling valt
onder artikel 296 van het Wetboek van Strafrecht?Minister Borst-Eilers:Wij menen de redenen van die vergunningplicht te kennen en wij vinden
dat ook in dit geval aan die voorwaarden is voldaan. Dat is inderdaad een
interpretatie, maar dat is wel de reden van onze besluitvorming.Wat de complicaties betreft, als de inspectie het verantwoord acht, heb
ik geen reden om daaraan te twijfelen. Er is inderdaad altijd een gynaecoloog
aanwezig. Dat heeft Women on Waves in de brief van 27 mei zelf geschreven
en mevrouw Kleiverda heeft dat afgelopen maandag nog eens duidelijk gezegd
op de radio. Mevrouw Van Blerck heeft een aantal standpunten ingenomen waarop ik verder
niet hoef te reageren. Ik hoop dat ik de kwestie van mifepriston heb uitgelegd.
Mevrouw Van Blerck zegt dat de minister geen mening had hoeven geven. De fabrikant
is niet betrokken bij het Nederlandse afwegingsproces. Die leest letterlijk
wat er staat, namelijk dat hij het alleen mag leveren aan bepaalde klinieken
en daarom kondigde hij aan dat hij weigerde te leveren aan Women on Waves,
tenzij de minister zou verklaren dat zij het verantwoord vond dat Women on
Waves dit middel toepast. Dat heb ik in mijn brief verklaard.Overtijdbehandelingen plegen in arbortusklinieken plaats te vinden. Ik
heb reeds uitgelegd waarom wij die behandelingen beperken tot arbortusklinieken.
Het woord "plegen" slaat op deze ene uitzondering.Ik dank mevrouw Tonkens voor haar steun. Zij heeft vooral statements uitgesproken.De vraag van mevrouw Ross waarom wij niet gewacht hebben, heb ik reeds
beantwoord. Met betrekking tot haar opmerking over het stimuleren van acties,
merk ik op dat ik het een goede zaak vind wat deze vrouwen doen. Nogmaals,
het past precies in het beleid van de Nederlandse regering in de richting
van ontwikkelingslanden. Om die reden heb ik besloten, het in ieder geval
mogelijk te maken. Misschien dat ik in de laatste zin van mijn brief stimulerend
ben geweest en daarvan heb ik dan ook geen spijt!De gynaecoloog en de arbortusarts die beiden aanwezig zijn, zijn volledig
in staat om een nette "informed consent"-procedure toe te passen. De vrouw
komt natuurlijk met het verzoek om geholpen te worden voor haar overtijd zijn.
Dat verzoek ligt er dus, maar men moet haar goed voorlichten over de aard
van de behandeling en de eventuele reacties die zij kan verwachten. Nogmaals,
men heeft een protocol geschreven waarin het allemaal keurig staat.Zeggenschap op eigen grondgebied willen wij respecteren. Mevrouw Ross
vindt het een beetje vreemde constructie. Maar door wat in een bepaald land
niet is toegestaan alleen te doen op Nederlands grondgebied – via een
boot buiten de territoriale wateren – wordt de zeggenschap van een regering
over hetgeen gebeurt op het eigen grondgebied, toch gerespecteerd.De beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Daarmee zijn wij gekomen aan het einde van de interpellatie van de heer
Van der Vlies over de vergunningverlening aan Women on Waves. Ik stel voor,
morgen over de motie te stemmen.Daartoe wordt besloten.De voorzitter:Wij zijn ook aan een ander einde gekomen. Ik heb begrepen dat dit het
laatste debat is van de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport in
deze periode. U komt niet terug als Kamerlid. Ik weet dat het ongebruikelijk
is, maar mag ik u namens ons allen dankzeggen voor de af en toe pittige, soms
ietwat venijnige, maar altijd aardige debatten die hier zijn gevoerd? Dank
u wel.Minister Borst-Eilers:Hartelijk dank, voorzitter. Ik ben hier niet altijd met vreugde naartoe
gegaan, maar uiteindelijk vind ik, acht jaar overziende, dat ik hier fantastisch
mooie debatten heb mogen voeren. Daar dank ik de Kamer voor. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20012002-5351-5363.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl