Behandeling van : het wetsvoorstel Goedkeuring van het op 31 oktober 1994 te Luxemburg tot stand gekomen Besluit betreffende het stelsel van eigen middelen van de Europese Gemeenschappen (Trb. 1994, 278) (24127).
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1995-1996, pag. 3032-3074

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

13-12-1995

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1995-1996

nr. 38, pagina 3032-3074

13-12-1995

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 
 Er is geen inhoudsopgave aanwezig.
 
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 24127Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van : het wetsvoorstel Goedkeuring van het op 31 oktober 1994 te Luxemburg tot stand gekomen Besluit betreffende het stelsel van eigen middelen van de Europese Gemeenschappen (Trb. 1994, 278) (24127).Pagina 3032-3074
Stemming over motie, ingediend tijdens het debat over IFOR, te weten : de motie-De Hoop Scheffer/Van Middelkoop over koppeling van de Nederlandse deelname aan IFOR aan Amerikaanse en Britse aanwezigheid (22181, nr. 140).Pagina 3031-3031
Regeling van werkzaamheden (woensdag 13 december 1995)Pagina 3009-3010
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg van heden over de Europese Top te MadridPagina 3028-3031
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van onder meer de Wet op de studiefinanciering en de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek in verband met de invoering van de prestatiebeurs, de vorm van de toelage en de leeftijd waarop aanspraak op studiefinanciering in het hoger onderwijs ontstaat (24325).Pagina 3010-3028
Voortzetting behandeling wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer (XI) voor het jaar 1996 (24400-XI), de motie-Assen inzake renovatie van woningen van eigenaar-bewoners (24400-XI, nr. 18); de motie-Lansink inzake het hoofdstuk Afvalstoffen van de Wet milieubeheer (24400-XI, nr. 19); de motie-Duivesteijn c.s. inzake het tegengaan van ruimtelijke segregatie (24400-XI, nr. 20 en een aantal andere motiesPagina 2979-2983
Stemmingen over twee moties, ingediend tijdens het debat naar aanleiding van een algemeen overleg over de Europese Top te Madrid, te weten : de motie-Van der Linden over de financiering van de EU (21501-20, nr. 42) ; de motie-Van der Linden over eenzijdige compensaties (21501-20, nr. 43).Pagina 3031-3032
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter ter zake gedane voorstellen (woensdag 13 december 1995)Pagina 3074-3074
Behandeling wetsvoorstel Wijziging van onder meer de Wet op de studiefinanciering en de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek in verband met de invoering van de prestatiebeurs, de vorm van de toelage en de leeftijd waarop aanspraak op studiefinanciering in het hoger onderwijs ontstaat (24325)Pagina 2983-3009
38ste vergadering; 13 december 1995Pagina 2979-2979

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 208 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aan de orde is de behandeling van:
 
 het wetsvoorstel Goedkeuring
van het op 31 oktober 1994 te Luxemburg tot stand gekomen Besluit betreffende
het stelsel van eigen middelen van de Europese Gemeenschappen (Trb. 1994,
278) (24127).
 
 
 
 
 
 De algemene beraadslaging wordt geopend.
 
 
 
 
 
 De heer Hoogervorst (VVD):
 
 Voorzitter! Voor ik met mijn inbreng begin, wil ik de bewindslieden en
hun ambtenaren danken voor de voortreffelijke schriftelijke voorbereiding
die aan dit wetsvoorstel voorafgegaan is. Deze voorbereiding heeft zeer verhelderend
gewerkt. Ik had er zelf nogal wat werk in gestoken en ik ben blij dat er ook
door de ambtenaren erg hard aan getrokken is.
 
 Voorzitter! Vandaag bespreken wij het eigen-middelenbesluit van de Europese
Gemeenschappen. Met dit besluit wordt de financiële relatie van Nederland
met de Europese Unie voor lange tijd vastgelegd. Het is de belangrijkste reden
waarom Nederland binnenkort de grootste netto betaler aan de Europese Unie
zal zijn. Ik heb altijd gedacht dat de oorsprong van dit probleem lag in de
Europese top van december 1992 in Edinburgh. Onlangs kwam mij echter de Drees-lezing
uit 1994 van de voormalige topambtenaar Van der Beugel onder ogen. Daaruit
blijkt dat het probleem veel ouder is.
 
 In zijn toespraak besteedt Van der Beugel aandacht aan de rol die Willem
Drees bij de totstandkoming van de EG heeft gespeeld. Heel interessant is
zijn beschrijving van de slotbesprekingen voor het latere Verdrag van Rome,
die in februari 1957 in Parijs plaatsvonden. Ik citeer: "Aan het einde van
de rit kwamen de Fransen plotseling op het idee, dat hulp aan de overzeese
gebiedsdelen in het verdrag moest worden opgenomen. De discussie liep vast
en zoals gebruikelijk werd de vergadering geschorst voor informeel overleg.
Adenauer en de Franse premier Guy Mollet trokken zich terug in de tuin van
het Hôtel Matignon. Drees wachtte aan het raam, waar hij de tuin kon
overzien. Na korte tijd riep hij zijn diplomaten naar het raam om ons opmerkzaam
te maken op Mollet en Adenauer die, hecht gearmd, door de tuin liepen, waarbij
Mollet Adenauer zichtbaar onder druk zette. Drees keek ernaar en zei op treurige
toon: daar gaat ons goeie geld. En zo geschiedde. De Fransen kregen hun zin.
Er waren ook troostprijzen. Nederland kreeg enige miljoenen voor Nieuw-Guinea."
 
 Voorzitter! De overeenkomsten tussen het Parijs van 1957 en het Edinburgh
van 1992 zijn opmerkelijk. Wij hoeven slechts voor Adenauer Helmut Kohl in
te vullen, Mollet door Mitterrand te vervangen en Nieuw-Guinea in te ruilen
voor Flevoland. Ten slotte vermenigvuldigen wij de financiën met een
factor 1000. Dan hebben wij een redelijk beeld van wat er zich in Edinburgh
heeft afgespeeld. Wie net als Willem Drees vertwijfeld aan het raam heeft
gestaan, laat ik aan de verbeeldingskracht over.
 
 De VVD-fractie wil in dit debat drie vragen centraal stellen. De eerste
is hoe groot ons probleem met de Europese financiën is. De tweede hoofdvraag
is hoe het zover heeft kunnen komen. De derde centrale vraag is wat wij kunnen
doen om het probleem te verhelpen.
 
 Allereerst de omvang en de aard van het probleem. De minister van Financiën
heeft de Kamer hierover een nota gestuurd. De nota-Zalm vermeldt dat de Nederlandse
bijdrage aan de Europese begroting oploopt van ongeveer 10 mld. nu tot ruim
12 mld. in 1998. Sommigen vinden dat een gering bedrag. Ik wijs erop dat slechts
vijf ministeries over een hoger budget beschikken.
 
 Bovendien is er alle reden om ernstig te twijfelen aan de kwaliteit van
de Europese uitgaven. Waar wij in Nederland op goede gronden streven naar
vermindering van subsidies, beslaan ze in Europa maar liefst 80% van de uitgaven.
Ruwweg de helft van die subsidies zijn landbouwsubsidies. De andere helft
van het bedrag bestaat uit economische hulp aan de minder ontwikkelde regio's
in Europa. Het zijn deze structuurfondsen die de laatste jaren explosief zijn
gestegen. In vele gevallen is die hulp excessief. Griekenland ontving reeds
in 1993 40% van zijn begrotingsuitgaven uit Europa. Desondanks bedroeg het
Griekse financieringstekort toch nog 12%. Via Europa stimuleren wij dus het
budgettaire wanbeleid van Griekenland, is mijn conclusie. Het is ook opmerkelijk
dat de structuurfondsen in omvang nu al groter zijn dan de officiële
ontwikkelingshulp van de EU-lidstaten aan de Derde Wereld. Het wordt alleen
maar meer.
 
 Bovendien wordt sterk getwijfeld aan de doelmatigheid van de structuurfondsen.
Bernhard Friedmann, het Duitse lid van de Europese Rekenkamer, schat dat 80%
van die gelden ondoelmatig wordt besteed. Dat is geen wonder. Hij zegt dat
de lidstaten de Europese uitgaven primair als geld uit andermans portemonnaie
zien, waar ze niet zo zuinig mee hoeven te zijn. Het feit dat de Europese
Rekenkamer sinds 1983 in elk jaarverslag vernietigende kritiek heeft geleverd,
heeft nauwelijks tot verbetering geleid. Ook het jaarverslag over 1994, dat
onlangs is verschenen, stemt niet tot vreugde. Van bijna een kwart van de
uitgaven kon de rechtmatigheid niet worden vastgesteld. De
onzekerheid over de Europese uitgaven is zo groot dat de Rekenkamer geen positieve
verklaring van betrouwbaarheid heeft kunnen afgeven. Gelukkig waait nu wel
een andere wind door de Commissie. Er is ongetwijfeld nog veel aan verbetering
mogelijk. Dat zal best wel gebeuren.
 
 Toch zullen de Europese uitgaven altijd kwetsbaar voor fraude blijven.
De afstand tussen betalen, beslissen en genieten, is in Europa zo groot dat
effectieve controle altijd zeer moeilijk zal blijven. Ik concludeer dus dat
er een probleem is, zelfs als Nederland elke Europese gulden weer in de vorm
van subsidies terug zou krijgen. Maar dat is niet het geval. Uit de nota-Zalm
blijkt dat Nederland vanaf dit jaar twee keer zoveel afdraagt als wij aan
Europese uitgaven terugkrijgen. In de periode 1995-1998 zal de netto bijdrage
van Nederland aan de Europese begroting 20 mld. bedragen, ofte wel ƒ
3300 per huishouden. Daarmee wordt Nederland de grootste netto betaler aan
de Europese Unie. Ik vraag de minister van Financiën in hoeverre het
jongste rapport van de Europese Rekenkamer deze ontwikkeling bevestigt.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Mag ik u even onderbreken om de minister van Buitenlandse Zaken te verwelkomen
en op die manier aan de vele luisteraars naar de kabel duidelijk te maken
dat ook de minister van Buitenlandse Zaken hierbij aanwezig is?
 
 
 
 
 
 De heer Hoogervorst (VVD):
 
 Voorzitter! De heer Van Mierlo heeft slechts vier pagina's gemist. De
schade valt dus reuze mee.
 
 Wij betalen niet alleen aan de armere landen, maar ook aan de rijkere
landen. Alleen al in structuurgelden subsidiëren wij landen als Frankrijk
en Italië in de komende jaren met ruim 2 mld. Hoewel wij netto meer afdragen
dan het Verenigd Koninkrijk en Duitsland, betalen wij in deze kabinetsperiode
ruim 2 mld. aan de kortingsregelingen van deze landen. Dat valt aan de Nederlandse
belastingbetaler wel erg moeilijk uit te leggen.
 
 De verslechterende netto positie heeft ook te maken met de MacSharry-hervormingen
die sinds mei 1992 in de landbouw zijn doorgevoerd. Hierdoor heeft de subsidiestroom
zich verlegd van efficiënt werkende boerenbedrijven naar meer inefficiënte
bedrijven. Destijds heeft de regering niet of nauwelijks gekeken naar de impact
van MacSharry op onze netto positie, hoewel die toen al negatief was. Nederland
wist wel dat MacSharry qua subsidies onvoordelig voor ons zou uitpakken, maar
men heeft zich lelijk verkeken op de mate waarin.
 
 Door velen is beweerd dat onze netto bijdrage wordt vertekend door statistische
factoren, zoals het feit dat Nederland een doorvoerland is. Uit de nota-Zalm
blijkt dat de douanerechten op de meeste transito in het land van bestemming
wordt geheven en dat dus van vertekening geen sprake kan zijn. Feit is dat
Nederland altijd al een vrijhandelsland is geweest met een hoge graad van
importpenetratie. Bovendien blijkt dat binnen de Unie de grotere lidstaten
nog steeds flink aan marktbescherming doen. Een duidelijk voorbeeld daarvan
is de auto-industrie. Nederland importeert in 1995 120.000 Japanse auto's
voor de binnenlandse markt. Het veel grotere Frankrijk importeert er slechts
89.000 en Italië zelfs maar 59.000. De reden is dat die landen hun markten
met quota mogen afschermen. Door die protectie wordt de prijs van auto's in
Europa kunstmatig hoog gehouden en draagt Nederland relatief veel af. Het
antwoord van de regering toont tevens aan dat, voor zover sprake is geweest
van statistische vertekeningen, zoals het Vlissingen-effect, de netto ontvangsten
van Nederland in de jaren tachtig met enkele miljarden zijn overschat. Het
verhaal dat wij in het verleden zo enorm van die Europese begroting hebben
geprofiteerd, moet dus met een flinke korrel zout worden genomen. In de jaren
zestig waren er nauwelijks Europese gelden, in de jaren zeventig hebben wij
ongeveer quitte gedraaid volgens de nota-Zalm en de netto ontvangsten van
9 mld. in de jaren tachtig hebben wij inmiddels met rente terugbetaald.
 
 Een tweede argument ter nuancering van het probleem van de netto bijdragen
is dat Nederland indirect veel economisch en politiek profijt trekt van de
Europese Unie. Dat is op zichzelf natuurlijk helemaal waar en de VVD is de
laatste om het politieke en economische belang van de Unie voor ons land te
bagatelliseren. Het feit dat de Frans/Duitse vete door de EG definitief is
bezworen, is van onschatbare waarde voor ons land, zoals collega Van Middelkoop
niet nalaat mij in te peperen. Het is echter ook waar dat de economische en
politieke voordelen van de EU voor alle lidstaten gelden. Het valt dan ook
niet in te zien waarom Nederland zoveel meer zou moeten betalen dan andere
landen.
 
 Bovendien kan niemand aantonen dat wij economisch meer van de Unie zouden
hebben geprofiteerd dan andere landen. Integendeel, onze economische prestatie
is in de afgelopen dertig jaar achtergebleven bij het Europees gemiddelde.
Het zijn juist de meest protectionistische landen geweest die het meest van
de handelsliberalisatie in Europa hebben geprofiteerd. Juist die landen hebben
dankzij de handelsliberalisering binnen Europa een enorme economische inhaalslag
gemaakt. Onze conclusie is dus dat zowel de bruto als de netto afdrachten
aan Europa voor Nederland een fors probleem vormen. Dat betekent niet dat
de VVD van mening is dat elke gulden die wij aan Europa verstrekken linksom
of rechtsom in Nederland moet terugkomen. Laat ik daarover volkomen helder
zijn: de VVD-fractie wil geen juste retour. Wij vinden het op zichzelf gerechtvaardigd
dat in een gemeenschap die bestaat uit armere en rijkere landen, de sterkere
schouders wat meer van de lasten dragen. Maar Nederland is zeker niet het
rijkste land van Europa en toch dragen wij de zwaarste lasten. Wij vinden
dat onterecht en gelukkig vindt het kabinet dat ook. In de nota naar aanleiding
van het verslag wordt zelfs opmerkelijk hard opgemerkt dat de regering het
niet acceptabel acht dat Nederland relatief de grootste netto betaler van
de EU is, terwijl het de vergelijkbare behandeling met andere grote netto
betalers wordt onthouden. Toch is dit voor de regering onacceptabele feit
grotendeels een uitkomt van Edinburgh dat dezelfde regering als een verdedigbaar
compromis beschouwt. Kan het kabinet deze paradox verklaren?
 
 Met Edinburgh komen wij bij de tweede centrale vraag. Hoe is het zover
kunnen komen? Ik kan niet aan de indruk ontsnappen dat de voorbereiding voor
Edinburgh ontoereikend is geweest. Eigenlijk heeft premier Kok dat in het
vorige debatje ook toegegeven. Het vorige kabinet wist wel dat onze netto
 positie zou gaan verslechteren, maar had klaarblijkelijk geen
idee hoe slecht het zou gaan uitpakken. Daarom is in Edinburgh niet geprobeerd
om specifieke geldstromen voor Nederland los te krijgen, met uitzondering
van de high definition TV. Daarbij liet de heer Lubbers zich tevreden stellen
door een vage toezegging door John Major, die nooit is ingelost. Maar de grootste
zwakte van onze positie lag waarschijnlijk in de houding, waarmee Nederland
naar Edinburgh ging. Het diplomatieke dieptepunt van Black Monday lag nog
vers in het geheugen. Voor Nederland stond voorop dat Edinburgh moest en zou
slagen. Gegeven de broze omstandigheden in Europa wilde Nederland onder geen
voorwaarde spelbreker zijn. De Nederlandse opstelling was, zoals Piet Dankert
het uitdrukte: hoever kan ik gaan, zonder grote moeilijkheden te krijgen?
Dus ging de buit naar de landen die er geen moeite mee hadden grote moeilijkheden
te maken. Engeland maakte zijn korting van meet af aan onbespreekbaar. Frankrijk
hield zijn poot stijf voor de boeren en de cohesielanden gingen met de zilvervloot
aan de haal. Een half uur powerplay van Philipe Gonsalez leverde de cohesielanden
een verdubbeling van de structuurfondsen op. Het enige waar Nederland zich
min of meer tevreden mee moest stellen, was dat het eigen-middelenplafond
niet op 1,37% werd gesteld, zoals de commissie aanvankelijk wilde, maar op
1,27%. Ook nu nog wordt dat als een goed resultaat gepresenteerd. Maar het
feit dat wij zelfs nog in 1996 onder het oude plafond kunnen werken, tekent
het feit hoe excessief het oorspronkelijke commissievoorstel was.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Ik wil alle leden vragen om echt kort te zijn in de interrupties. U weet
allen hoe laat het gisteren is geworden. Laten wij proberen dat niet te herhalen.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Linden (CDA):
 
 Dit alles op een rij zettend, vraag ik mij af hoe de heer Hoogervorst
verklaart dat de VVD-fractie het tijdens het debat na Edinburgh niet meer
nodig vond om een tweede termijn te gebruiken.
 
 
 
 
 
 De heer Hoogervorst (VVD):
 
 Na afloop van Edinburgh heeft de VVD-fractie veel van de kritiekpunten
aangegeven die ik ook heb opgenoemd. Er was echter één groot
probleem en dat was de informatieverschaffing over Edinburgh en daarover zal
ik de Kamer straks verder informeren.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Linden (CDA):
 
 Zelfs op basis van de toen gebrekkige informatie heeft de heer Hoogervorst
in de stukken kunnen lezen dat er fracties waren, waaronder die van het CDA,
die zeer kritisch waren over Edinburgh en dat ook zo onder woorden hebben
gebracht. De VVD-fractie vond het echter niet nodig om in tweede termijn het
woord te voeren, terwijl het letterlijk over honderden miljoenen guldens ging.
 
 
 
 
 
 De heer Hoogervorst (VVD):
 
 Voorzitter! Ik heb de Handelingen nagekeken en op zeker vijf of zes verschillende
plaatsen gezien dat de VVD-fractie de kritiek die ik nu uit, toen met min
of meer dezelfde woorden heeft weergegeven.
 
 Ik zei dus dat het feit dat wij zelfs in 1996 nog onder het oude plafond
kunnen werken, tekent hoe excessief het oorspronkelijke commissievoorstel
was. Bovendien is juist aan het voor Nederland meest onverkwikkelijke onderdeel
van de commissievoorstellen – de verdubbeling van de structuurgelden –
geheel en al tegemoetgekomen.
 
 Al met al heeft Nederland in Edinburgh zwaar moeten inleveren zonder dat
Europa als geheel er veel beter van geworden is. Integendeel, in Edinburgh
gleed de Europese Unie verder af van een belangengemeenschap van gelijkgezinde
landen tot een subsidiegemeenschap. Dat was niet alleen schadelijk voor het
nationale belang van Nederland, maar ook voor het Europese belang. Nederland
heeft zich uiteindelijk ook gedwongen gezien om mee te doen aan het gedrang
rond de Europese "staatsruif", als ik het even oneerbiedig mag zeggen. Met
terechte instemming van de gehele Kamer heeft premier Lubbers in de zomer
van 1993 de schade nog enigszins beperkt weten te houden door enkele miljarden
voor Flevoland binnen te slepen. En toen was er gelukkig geen enkele partij
die van mening was dat wij dat geld maar moesten laten zitten omdat de Nederlandse
netto positie zo irrelevant zou zijn.
 
 Voorzitter! Tijdens een mondeling overleg op 3 maart 1994 – ruim
veertien maanden na Edinburgh – verzuchtte collega Van der Linden dat
het hem niet was meegevallen inzicht te krijgen in de financiële gevolgen
van Edinburgh. En het valt hem niet te verwijten, want hij heeft als geen
ander als een bok op de haverkist gezeten. Ik zwaai hem daarvoor graag alle
lof toe. Tegelijkertijd was de informatie die de Kamer bereikte, uiterst summier.
Nog op 15 april 1993, bijna vier maanden na Edinburgh schreef staatssecretaris
Dankert aan de Kamer dat de financiële gevolgen van het Delors-II-pakket
voor Nederland beperkt zou blijven. Dat is toch moeilijk vol te houden, zelfs
met de kennis van die tijd. In de nota naar aanleiding van het verslag geeft
de regering immers aan dat men al vóór Edinburgh op de hoogte
was van de verslechterende netto positie. En ik kan mij voorstellen dat onmiddellijk
na Edinburgh de precieze omvang van die verslechtering nog niet duidelijk
was. Dat is akkoord, maar het wil er bij mij niet in dat er na vier maanden
nog steeds geen globale becijferingen waren gemaakt van de netto positie.
 
 Volgens een artikel in NRC Handelsblad van 15 maart 1995 is dat rekensommetje
wel degelijk gemaakt. Volgens dat artikel was premier Lubbers nog niet terug
in Nederland, of het ministerie van Financiën luidde de noodbel. Ambtenaren
stelden vast dat Nederland er in de nieuwe positie van netto betaler bijzonder
slecht vanaf kwam. Tot zover NRC Handelsblad. Hoe is het mogelijk dat staatssecretaris
Dankert daarover in zijn brief van 15 april 1993 niets heeft vermeld? Ik heb
daar eigenlijk maar één verklaring voor en die is door de heer
Dankert zelf gegeven. In het artikel dat ik zojuist aanhaalde, zegt hij namelijk
dat Buitenlandse Zaken de netto positie altijd een absoluut irrelevante kwestie
heeft gevonden. Financiën hechtte er wel belang aan, maar Buitenlandse
Zaken had meer oog voor het belang van het sluiten van Europese compromissen.
Aldus staatssecretaris Dankert in NRC Handelsblad. Over zo'n irrelevante zaak
als de netto positie hoefde de Kamer klaarblijkelijk niet te worden ingelicht.
Dezelfde Piet Dankert die het in 1993 had over "relatief beperkte gevolgen"
zei twee jaar later, weer in datzelfde artikel, dat Lubbers
zich tijdens de top heeft gehouden aan wat in het kabinet was afgesproken,
maar dat het aan het einde van de onderhandelingen in Edinburgh voor Dankert
ondoorzichtig werd. Daarop heeft hij gezegd dat er daar miljarden per minuut
de deur uit gingen. Als de staatssecretaris dat in de brief van 15 april 1993
had geschreven, had de Kamer zich misschien nog wel eens achter de oren gekrabd.
Het heeft er dus alle schijn van dat de Kamer indertijd bewust een eenzijdige
voorstelling van zaken werd gegeven. Wij vragen de bewindslieden om heel nauwkeurig
op deze kwestie in te gaan.
 
 Ik kom vervolgens op de strategie voor de toekomst.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 De heer Hoogervorst zei dat de Kamer bewust een eenzijdige voorstelling
van zaken is gegeven. Wij noemen dat ook wel eens "misleiden". Het is een
vrij serieuze beschuldiging.
 
 
 
 
 
 De heer Hoogervorst (VVD):
 
 Ik heb gezegd dat het er alle schijn van heeft dat de Kamer indertijd
bewust een eenzijdige voorstelling van zaken is gegeven. Ik heb een aantal
citaten bij elkaar gezet die dat toch waarschijnlijk maken. Ik vraag de bewindslieden,
daarop heel nauwkeurig in te gaan. Misschien heb ik het mis. Ik hoop dat ik
het mis heb.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 De heer Hoogervorst praat nu over bewindspersonen die hier niet meer in
vak K zitten en dat is een beetje een probleem. Maar als dit waar is, zou
dat normaliter aanleiding zijn om die bewindslieden naar huis te sturen. Daarover
zal hij het met mij eens zijn.
 
 
 
 
 
 De heer Hoogervorst (VVD):
 
 De persoon in kwestie zit nu in het Europees Parlement. Dat is niet dicht
bij huis, maar het is toch een heel belangrijke vraag.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Linden (CDA):
 
 Zelfs zonder de bedoelde informatie was het duidelijk dat Nederland zo'n
0,5 mld. zou betalen voor de VK-compensatie. Ik heb die cijfers indertijd
ook genoemd. Ook toen was de verdubbeling van de structuurfondsen duidelijk.
De hoogte van de structuurfondsen – deze was hetzelfde als die van de
oorspronkelijk voorgestelde bij een percentage van 1,32 of 1,33 van Delors –
werd gehandhaafd bij 1,27. Het was duidelijk dat dit voor Nederland een zeer
nadelige invloed had. Dat kon voor een redelijk groot deel met de natte vinger
worden berekend. Ondanks het feit dat de Kamer de cijfers niet had die naderhand
door deze minister van Financiën zijn gegeven – daarvoor dank ik
hem – had de Kamer toen moeten en kunnen weten dat het om zeer grote
bedragen ging. Op grond daarvan had de Kamer ook een oordeel kunnen vellen.
 
 
 
 
 
 De heer Hoogervorst (VVD):
 
 Het was duidelijk dat het om grote bedragen ging. Daar hebben wij ons
ongenoegen over uitgesproken. Maar als het allemaal zo duidelijk was, waarom
zei de heer Van der Linden dan veertien maanden later dat het zo moeilijk
was geweest om inzicht te krijgen in Edinburgh?
 
 
 
 
 
 De heer Van der Linden (CDA):
 
 Voorzitter! Ik heb tijdens het debat in de Kamer ten eerste gezegd dat
de VK-compensatie voor ons onverteerbaar is. Ten tweede zei ik dat het onverteerbaar
is dat de structuur- en de cohesiefondsen zijn verdubbeld zonder dat sprake
is van de garantie dat de EMU er komt, zonder dat sprake is van een evaluatie
van de structuurfondsen over de periode die daaraan voorafging en zonder daaraan
een conclusie te verbinden. Dat zijn de conclusies geweest die wij hebben
getrokken.
 
 
 
 
 
 De heer Hoogervorst (VVD):
 
 Het gaat mij om het totale financiële beeld. De heer Van der Linden
zei dat hij daarin geen goed inzicht heeft kunnen krijgen. Dat geldt eigenlijk
voor de gehele Kamer. Toen de nota van de heer Zalm uitkwam met een uitgebreide
rapportage over de netto positie, was dat voor iedereen in de Kamer een grote
verrassing, behalve dan misschien voor de heer Van der Linden, maar dan kan
ik zijn uitlatingen van die tijd niet vatten.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Linden (CDA):
 
 Voorzitter! De cijfers van de structuurfondsen waren bekend. Nederland
viel daarbuiten. Wij konden dus nauwgezet berekenen wat het ons zou kosten.
Voor de VK-compensatie geldt dat idem dito. De consequenties van de landbouwpolitiek
waren echter niet zichtbaar. Die zijn later gekomen. Dat is de 0,9 mld. netto,
die nu wordt betaald. Dat is later gekomen, dat is juist.
 
 
 
 
 
 De heer Hoogervorst (VVD):
 
 Zelfs als dat waar is, zal de heer Van der Linden het met mij eens zijn
dat het merkwaardig was dat de heer Dankert in een brief aan de Kamer schreef
dat de gevolgen van Delors II – dat zijn die structuurfondsen –
financieel gezien relatief beperkt zouden zijn.
 
 Voorzitter! De volgende vraag is hoe wij onze positie in de toekomst kunnen
verbeteren. Daarbij moeten wij een onderscheid maken tussen de korte en de
lange termijn. Voor de korte termijn moeten wij allereerst zien te voorkomen
dat de situatie nog slechter wordt dan zij al is. Dat kan door straf vast
te houden aan de financiële perspectieven, zoals de minister van Financiën
al heeft aangekondigd. Dat is niet eenvoudig, want in Cannes is weer eens
flink in de buidel getast voor Oost-Europa en het Middellandse-Zeegebied en
nu dient Bosnië zich aan.
 
 Bondskanselier Kohl heeft gezegd dat hij een veldslag om het geld verwacht.
Het gevaar is reëel dat de politieke onmacht van de Europese Unie weer
eens met extra geld zal worden afgekocht. De VVD-fractie is van mening dat
de Europese Unie voor eventuele steun aan Bosnië geld moet vrijmaken
binnen de bestaande middelen. Een verhoging van de financiële perspectieven
is voor de VVD-fractie onaanvaardbaar. Wat is de mening van de regering hierover?
 
 Wij vinden in ieder geval dat het kabinet bij de handhaving van de Europese
begrotingsdiscipline best een steun in de rug kan gebruiken. Wij zijn dan
ook van mening dat het kabinet, alvorens akkoord te kunnen gaan met eventuele
verhogingen van de financiële perspectieven, instemming van de Tweede
Kamer dient te verwerven. Bij controle achteraf hebben wij meestal het nakijken,
dus moeten wij meer invloed vooraf krijgen. In de loop van dit debat zullen
wij een amendement van die strekking indienen.
 
 
 
 
 
 De heer Ybema (D66):
 
 Voorzitter! De heer Hoogervorst zegt nu dat de Kamer vooraf instemming
moet geven. Vindt hij dat dit kan binnen het EMU-verdrag, waarbij de begrotingsprocedure
vooral het recht is van de Commissie, het Europees Parlement en uiteraard
de Raad? Hoe verhoudt dit zich tot het Europese verdrag?
 
 
 
 
 
 De heer Hoogervorst (VVD):
 
 Wij hebben natuurlijk volstrekt het recht om onze eigen regering te controleren
en in bijzondere gevallen vooraf instemming te geven voor belangrijke beslissingen.
Ik wijs erop dat er een heel belangrijke precedent is, namelijk de instemmingsprocedure
die is geregeld bij de goedkeuringswet van het Verdrag van Maastricht inzake
de EMU. Daar kon het klaarblijkelijk wel. Ik zie niet in waarom het hier niet
zou kunnen.
 
 
 
 
 
 De heer Ybema (D66):
 
 Over dat amendement is nog steeds discussie. Ik deel de zorg dat het parlement
een betere positie moet hebben, maar de vraag blijft of het staatsrechtelijk
mogelijk is om binnen het EU-verdrag instemmingsrecht aan het parlement te
geven. Ik vind dat u wat gemakkelijk zegt dat wij instemmingsrecht willen.
 
 
 
 
 
 De heer Hoogervorst (VVD):
 
 Ik wijs erop dat er al een precedent bestaat. Ik heb tot nu toe geen acties
gezien van het Europese Hof van Justitie, dus ik neem aan dat dit tot de mogelijkheden
behoort. Het zou typisch Nederlands zijn om bij zo'n belangrijke kwestie roomser
dan de paus te zijn, maar ik wijs erop dat het Duitse parlement geen opting-out
heeft bedongen bij het EMU-verdrag, maar toch het recht opeist om zelf te
beslissen of men tot de EMU toetreedt of niet. Het amendement dat straks zal
komen, is zeer onschuldig vergeleken bij de positie van het Duitse parlement.
Ik ben geen rechtsgeleerde, maar ik zie geen strijdigheid met het verdrag.
 
 
 
 
 
 De heer Ybema (D66):
 
 Volgens de informatie die mij hierover heeft bereikt, is de situatie in
Duitsland iets gecompliceerder dan de heer Hoogervorst het nu voorstelt. In
de debatten die wij de laatste tijd hebben gehad met de minister van Financiën
over de EMU heb ik de volgende expliciete vraag gesteld. Is de opvatting van
de minister van Financiën en dus van de regering dat het parlement bij
de finale beslissing over toetreding tot de EMU het laatste woord heeft? Is
het hem opgevallen dat daarop nog steeds geen helder antwoord is gekomen van
minister Zalm?
 
 
 
 
 
 De heer Hoogervorst (VVD):
 
 Ik dacht dat ik er zelf al een vrij helder antwoord op had gegeven.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Voorzitter! Ik zou het plezierig hebben gevonden als het amendement van
de heer Hoogervorst ons voor de aanvang van zijn betoog onder ogen was gekomen.
Is de strekking van het amendement dat hij voor deze beslissingen een bindend
mandaat beoogt te geven aan Nederlandse ministers van Financiën en Buitenlandse
Zaken, die op enig moment in Brussel vergaderen?
 
 
 
 
 
 De heer Hoogervorst (VVD):
 
 Daar komt het wel op neer.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Staatsrechtelijk kan dat wel, maar het is een heel moeizame figuur, die
wij in het verleden altijd in algemene zin hebben afgewezen.
 
 
 
 
 
 De heer Hoogervorst (VVD):
 
 Wij zitten in een ontzettend moeilijke situatie. Wij kunnen wel doorgaan
op de oude weg, maar er worden steeds meer beslissingen genomen op een achternamiddag
in Edinburgh, waardoor de miljarden de deur uit vliegen. Achteraf kunnen wij
daar nauwelijks wat aan doen, behalve met zeer brute maatregelen. Ik neem
liever wat maatregelen vooraf. Die zijn aanzienlijk minder ingrijpend dan
het afkeuren van een verdrag.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Ik sympathiseer met de strekking van wat u wil, laat daarover geen misverstand
bestaan, maar als alle Europese lidstaten op dezelfde manier zouden opereren,
komt er nooit enig Brussels besluit tot stand.
 
 
 
 
 
 De heer Hoogervorst (VVD):
 
 Dat denk ik niet. Zo'n verdrag over de verhoging van financiële perspectieven
komt niet zomaar tot stand. Daar gaat een uitgebreid diplomatiek circuit aan
vooraf. Ik denk dat het heel goed mogelijk is om daar in overleg met de regering
een goed standpunt over in te nemen.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Mag ik u vragen om het amendement, zodra dat technisch mogelijk is, in
te dienen en te laten ronddelen, nu deze gedachtenwisseling al heeft plaatsgevonden?
 
 
 
 
 
 De heer Hoogervorst (VVD):
 
 Er wordt nog aan gewerkt. Het kabinet heeft aangekondigd op korte termijn
te streven naar een grotere stroom van inkomsten uit Brussel. De VVD-fractie
heeft het kabinet gevraagd pogingen te ondernemen, geld binnen te slepen voor
de dijken. Met enig trek- en duwwerk is het kabinet erin geslaagd om ruim
200 mln. voor het deltaproject los te peuteren. Gezien de krappe budgettaire
ruimte in de Europese Unie is dat een prima resultaat. Daarvoor verdient het
kabinet een compliment.
 
 Helaas lijkt het erop dat het Europees Parlement een deel van diezelfde
gelden voorlopig in de ijskast heeft gezet. Kan het kabinet de stand van zaken
aangeven? Kunnen wij nog op die gelden rekenen of moeten wij bij onze broeders
in het Europees Parlement aankloppen? Ik zie er hier eentje zitten; wij hebben
een korte lijn.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Mag ik u erop attenderen dat de heer Woltjer lid is van de Tweede Kamer
en niet van het Europees Parlement?
 
 
 
 
 
 De heer Hoogervorst (VVD):
 
 Maar in gedachten verkeert hij nog heel vaak in die sferen. En dat is
goed.
 
 Voorzitter! Maar van groter belang zijn natuurlijk de hervormingen op
de langere termijn. Dan zullen naast de bestaande problematiek, nieuwe, zeer
grote kostenposten op de Unie afkomen. Bij toetreding van alle Midden- en
Oosteuropese landen zou de omvang van de begroting bijna verdubbelen. Volgens
berekeningen van het kabinet zou dat Nederland 4 mld. tot 8 mld. aan extra
afdrachten kunnen kosten! Om dit nachtmerriescenario te vermijden, zijn vergaande
hervormingen in het landbouwbeleid en de structuurfondsen onvermijdelijk.
Ook het kabinet is die mening toegedaan.
 
 De nota-Zalm en de voortreffelijke heroverwegingsrapporten die ons twee
weken geleden hebben bereikt, bevatten een groot aantal opties voor hervormingen.
Waarom zijn de heroverwegingsrapporten trouwens louter ambtelijk met technische
scenario's? Waarom gaan deze rapporten niet vergezeld van een beleidsinhoudelijke
brief? Dat is toch gebruikelijk?
 
 Wij vinden het jammer dat aan die rapporten geen zwaardere beleidsinhoudelijke
dekking wordt gegeven. Zij bevatten namelijk zeer bruikbare
suggesties. Uitsluiting van de rijke landen van de structuurfondsen zou het
meest aantrekkelijk zijn. Dit rondpompen van geld in Europa is ronduit zinloos
en absurd. Ook van de cohesielanden kan zelfs een grotere inspanning verwacht
worden. De extra bijdrage aan projecten uit het cohesiefonds is vaak slechts
15% van het totaal. Wij denken dat de Europese bijdrage aan projecten in alle
gevallen maximaal 50% moet zijn. De doelmatigheid van de structuurfondsen
zal dan ongetwijfeld sterk verbeteren.
 
 Het spreekt vanzelf dat het landbouwbeleid verder aangepast moet worden.
De landbouwsubsidies zijn vaak fraudegevoelig en marktverziekend. Ik heb begrepen
dat de commissie nu serieus exportheffingen overweegt op de graanuitvoer.
Dat was vroeger een populaire maatregel in Argentinië, maar zelfs daar
is het sinds de dood van Juan Perron niet meer voorgekomen. Wat is de kans
van slagen van deze Perronistische voorstellen?
 
 Wat denken de bewindslieden van het recente rapport van de Commissie over
de gevolgen van de toetreding van Oost-Europa voor het landbouwbeleid? Wordt
in dit rapport reëel tegen de problemen aangekeken? Ik heb de indruk
dat het heroverwegingsrapport van de regering meer gedurfde opties bevat.
Kan de idee van financiële renationalisatie binnen Europa op weerklank
rekenen?
 
 De door het kabinet voorgestelde uitgavenbeheersing zou de koninklijke
weg zijn om de financiële positie van de Unie en die van Nederland te
verbeteren. Helaas is de Europese Unie niet alleen verre van een unie, maar
ook verre van koninklijk. Het zal uitermate moeilijk worden om de totale uitgaven
te verlagen of zelfs maar stabiel te houden. Bijvoorbeeld het rijke Frankrijk
heeft onlangs om extra subsidies gevraagd voor zijn industrie die zo onder
de harde frank heeft te lijden. Het is toch verschrikkelijk!
 
 Uiteindelijk zullen er weer politieke deals gesloten worden, waarbij landen
of groepen van landen afgekocht worden. Edinburgh heeft laten zien dat wij
niet onder alle omstandigheden op Duitsland kunnen rekenen als het om de begrotingsdiscipline
gaat. Wij mogen ook niet vergeten dat Duitsland buitengewoon gesteld is op
de landbouwsubsidies.
 
 De VVD-fractie vraagt zich daarom af of aan een systeem van netto begrenzers
te ontsnappen is, als wij onze financiële belangen in Europa veilig willen
stellen. In de nota-Zalm en de heroverwegingsrapporten wordt dit als een optie
genoemd. In een dergelijk systeem zou de netto positie van een land niet boven
een bepaalde quote van het BBP uit mogen komen. Je zou je kunnen afvragen
of de invoering van een netto begrenzer niet juist het rondpompen van geld
kan aanmoedigen. Dat is weliswaar een reëel gevaar, maar ik denk toch
dat dit niet aan de orde is.
 
 Ten eerste zou je ook voor de netto ontvangers een grens aan hun netto
ontvangsten, bijvoorbeeld van 2% BBP, kunnen stellen. Dat alleen al zou uitgavendempend
werken. Ten tweede zou het geruststellende besef van het bestaan van een netto
begrenzer het dringen rond de ruif van de laagwaardige Europese uitgaven kunnen
verminderen. Ten derde lijkt het mij een illusie dat het VK en Duitsland ooit
hun kortingsregelingen zullen opgeven, hoe laag of hoe hoog wij in dit parlement
ook springen. Wij hebben hier al heel vaak heel hoog en laag gesprongen. In
dat geval is een multilateraal systeem van netto begrenzers dat voor alle
landen gelijk werkt, verre te verkiezen. Eén ding is in ieder geval
duidelijk: zoals de regering zelf schrijft in de nota naar aanleiding van
het verslag is het onacceptabel – ik citeer nu – dat terwijl het
VK en Duitsland unilaterale kortingen ontvangen, Nederland in een gelijke
positie gelijke behandeling wordt onthouden. Wij vinden dat Nederland in 1999
slechts akkoord kan gaan met nieuwe financiële perspectieven, indien
de eenzijdige kortingen in het eigen-middelenbesluit worden vervangen door
een voor alle landen gelijk zijnde regeling. Ik overweeg, hierover in tweede
termijn een motie in te dienen.
 
 De vraag is nu, welke strategie te bewandelen teneinde een en ander voor
elkaar te krijgen. Het eerste wat moet gebeuren is dat het kabinet langs de
weg van diplomatie aansluiting zoekt bij gelijkgezinde landen. Het kabinet
heeft al aangegeven, daar druk doende mee te zijn. Dat is een goede zaak.
Met alle mitsen en maren lijken Duitsland, Engeland, de Benelux en de Scandinavische
lidstaten natuurlijke bondgenoten. Het recente bezoek van de Duitse minister
van financiën, Waigel, aan minister Zalm is klaarblijkelijk zeer vruchtbaar
geweest. En wat voor sfeer heeft staatssecretaris Patijn in de commissie-Westendorp
aangetroffen rond dit onderwerp?
 
 Ten tweede is er de kwestie van de timing. De Europese Unie staat in de
komende jaren voor een aantal zeer moeilijke en ingrijpende onderhandelingen.
Ten eerste is er de IGC 1996, ten tweede is er de derde fase van de EMU en
ten derde zijn er de onderhandelingen met Oost-Europa. De VVD-fractie en ook
de fracties van de PvdA en het CDA hebben er bij eerdere gelegenheid voor
gepleit de financiële heronderhandelingen te koppelen aan de IGC 1996.
De heer Van der Linden heeft er ook aan gerefereerd. Daar valt nog steeds
veel voor te zeggen, want voor de toekomst van de Unie zijn financiële
hervormingen minstens even belangrijk als de institutionele. Ook thesaurier-generaal
Brouwer heeft in een recent artikel gepleit voor een koppeling van het financiële
dossier aan de IGC. De bewindslieden van Buitenlandse Zaken hebben echter
namens het kabinet in hun IGC-notities afstand genomen van deze gedachte.
Zij zijn er bang voor dat de Unie onder een veelheid van parallelle onderhandelingen
kan bezwijken. In de vierde IGC-nota en in de aanloop naar de top van Madrid
heeft het kabinet een alternatieve route uitgestippeld. De regering vindt
dat de komende Europese Raad van Madrid een opdracht aan de Europese Commissie
moet verstrekken om een analyse te maken van het financieringsstelsel. Vervolgens
moeten onmiddellijk na de IGC 1996 onderhandelingen beginnen over de toekomst
van het financieringsstelsel. Dat lijkt de VVD een goede inzet, zeker nadat
de heer Kok er nog een paar aanscherpingen aan heeft gemaakt. Het is van het
grootste belang dat tijdig voor de bespreking over een nieuwe eigen-middelenbesluit
een begin wordt gemaakt met de discussie over de noodzakelijke beleidshervormingen.
Het is voor de VVD-fractie van zeer groot belang dat in Madrid een strakke
agendering van deze kwesties wordt bereikt. De heer Van der Linden staat klaar
met een belastend citaat uit het verleden, heb ik zo'n donkerbruin
vermoeden.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Linden (CDA):
 
 Dat zijn er natuurlijk heel veel! Ik zal een selectie maken vanavond.
Ik neem er een paar. De notities van de regering over de Europese Unie hebben
wij op hoofdlijnen onderschreven. Wij vonden die notities goed.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Wilt u zich tot de heer Hoogervorst richten?
 
 
 
 
 
 De heer Van der Linden (CDA):
 
 Nee, ik maak eerst de regering een compliment voor de notities.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 U pleegt een interruptie in het betoog van de heer Hoogervorst. Uw complimenten
aan de regering maakt u maar in uw eigen bijdrage in deze termijn.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Linden (CDA):
 
 Ik kom nu vanzelf bij de opmerkingen van de heer Hoogervorst terecht.
Hij refereerde aan de notities van de regering, waarin een goed tijdpad is
uitgeschreven. Hij heeft vandaag nog in de Volkskrant verklaard dat de VVD
niet bereid is het eigen-middelenbesluit waarin de contributies aan de Europese
Unie zijn vastgelegd, zomaar goed te keuren en dat de VVD wil dat Nederland
pas ondertekent als premier Kok later deze week, tijdens de Europese top in
Madrid, een aantal toezeggingen heeft gekregen van de andere regeringsleiders.
Wat voor toezeggingen moeten dat dan zijn? De heer Hoogervorst heeft altijd
vastgehouden aan het feit dat wij parallel met de IGC de discussie moesten
voeren over de financiering van de Europese Unie. Nu heeft hij een stap gezet
door te zeggen: na afloop van de IGC. Hij heeft al twee jaar en misschien
zelfs meer prijsgegeven. Nu de situatie zo is, betekent het dat hij afstand
genomen heeft van zijn eerdere stellingname?
 
 
 
 
 
 De heer Hoogervorst (VVD):
 
 Ik zal straks nog iets zeggen over de relatie met de IGC. De toezegging
aan de heer Kok is precies de inzet die hij heeft gekozen. Dat is wat wij
van de top in Madrid verwachten.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Linden (CDA):
 
 De heer Kok heeft gezegd: wij laten, parallel aan de IGC, een analyse
opstellen door de Europese Commissie en wij gaan over deelaspecten van de
financiering discussie voeren, maar niet over dè financiering van de
Europese Unie, want over de discussie over dè financiering van de Europese
Unie beginnen wij na afloop van de IGC. Dat is hier gesteld en dat wijkt wezenlijk
af van de stellingname die de fracties van de VVD en het CDA steeds hebben
gekozen, namelijk dat ze parallel verlopen omdat ze nadrukkelijk aan elkaar
gekoppeld zijn.
 
 
 
 
 
 De heer Hoogervorst (VVD):
 
 Ik zal straks iets over de IGC zeggen. U hebt waarschijnlijk ook het rapport
van de commissie-Westendorp gelezen. Daarin staat dat geen enkel land geïnteresseerd
is in concrete financiële onderhandelingen tijdens de IGC. Wij kunnen
wel honderd moties aannemen, maar dergelijke onderhandelingen komen er dus
gewoon niet.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Linden (CDA):
 
 Voorzitter! Het rapport van de commissie-Westendorp is een aaneenschakeling
van allerlei opvattingen, die ook met een nietje verbonden hadden kunnen worden;
het resultaat zou hetzelfde zijn geweest. Het rapport heeft geen enkele invloed
op de politieke stellingname die u en wij steeds gekozen hebben; u tot vanochtend
en wij tot op heden.
 
 
 
 
 
 De heer Hoogervorst (VVD):
 
 De VVD-fractie is overigens evenals het kabinet van mening dat de komende
onderhandelingen niet alleen...
 
 
 
 
 
 De heer Van der Linden (CDA):
 
 Ik wil graag antwoord krijgen.
 
 
 
 
 
 De heer Hoogervorst (VVD):
 
 Ik ga nog op de IGC in.
 
 Mijn fractie is dus van mening dat de onderhandelingen niet alleen in
de Algemene Raad maar ook in de Ecofin-raad zouden moeten plaatsvinden. Een
van de zaken die ons in het Edinburgh-dossier zijn opgevallen is de toch wat
marginale rol die de ministers van financiën in deze financieel gewichtige
zaak hebben gespeeld. Dat moeten wij de volgende keer voorkomen. In het verleden
functioneerde een en ander misschien goed, maar de geldstromen zijn inmiddels
zo groot geworden dat de rol van de ministers van financiën op het Europese
vlak moet worden versterkt.
 
 Ik kom toe aan de vraag wat er op de IGC moet gebeuren. Er valt iets voor
te zeggen dat de IGC niet onder haar eigen gewicht moet instorten. Maar het
kabinet zou toch ten minste kunnen proberen om het principe van een faire
lastenverdeling op de agenda van de IGC te krijgen. Ik heb begrepen dat deze
gedachte in het verleden ook leefde in Duitse politieke kringen. Een goed
aanknopingspunt daarvoor wordt gevormd door de conclusies van de Europese
Raad van Fontainebleau in juni 1984. Toen werd geconcludeerd dat elke lidstaat
die een buitensporige begrotingslast draagt, naar de maatstaf van zijn relatieve
welvaart, te zijner tijd voor een correctie in aanmerking komt. Als tijdens
de IGC dit principe formeel in het verdrag zou worden opgenomen, zou dit een
forse steun in de rug zijn bij de latere onderhandelingen. Uit het verslag
van de Westendorp-reflectiegroep blijkt dat andere landen daarop hebben aangedrongen.
Kan de regering er een indicatie van geven wat voor soort landen dat waren
en wat is er toch tegen om dit te proberen?
 
 Ik nader de afronding van mijn eerste termijn. Met het verzoek om akkoord
te gaan met dit eigen-middelenbesluit plaatst het kabinet de Kamer, in ieder
geval de VVD-fractie, voor een moeilijk dilemma. Want als wij dit eigen-middelenbesluit
goedkeuren, bezegelen wij in ieder geval tot en met 1999 ons financiële
lot in de Europese Unie. Het kabinet heeft zelf aangegeven dat onze begrotingslast
in Europa buitensporig is. Het heeft de afwezigheid van gelijke behandeling
met de andere netto betalers, het VK en Duitsland, onacceptabel genoemd. Het
kabinet heeft het verminderen van de Nederlandse bijdrage "de gerechtvaardigde
Nederlandse eis" genoemd. In feite spreekt het kabinet met terugwerkende kracht
een keihard oordeel uit over het resultaat van Edinburgh.
 
 Toch verlangt het kabinet van de Tweede Kamer dat wij dit eigen-middelenbesluit
goedkeuren. Mijn fractievoorzitter heeft al tijdens de algemene beschouwingen
gezegd dat hij dit begrijpt. Dit kabinet wil goed zijn voor de handtekening
die het vorige kabinet heeft gezet, en dat siert het kabinet. Het behoeft
geen betoog dat Nederland zich in Europa weinig populair zou
maken, indien een ratificatie zou mislukken. Een land als Frankrijk, waar
de democratie zo ver is gevorderd dat per decreet wordt bezuinigd, zou niet
kunnen begrijpen dat het Nederlandse parlement zelfstandig zo'n beslissing
zou kunnen nemen. Wij kunnen ons dus goed voorstellen dat het kabinet niet
als spelbreker terug naar Brussel wil worden gestuurd.
 
 Aan de andere kant is de ratificatieprocedure met unanimiteitsvereiste
er natuurlijk niet voor niets. Dit is een van de weinige momenten waarop de
Tweede Kamer haar budgetrecht over de Europese uitgaven kan uitoefenen. En
dat vereist veel zorgvuldigheid. Voor de VVD-fractie is en blijft het zeer
moeilijk verteerbaar dat Nederland in de komende vier jaar netto 20 mld. aan
Europa moet geven, terwijl wij onze eigen burgers zware bezuinigingen moeten
opleggen. Hoezeer het kabinet zich de komende jaren ook inspant, die bijdrage
kan niet meer worden weggepoetst.
 
 Belangrijk voor de VVD-fractie in dit debat is de beantwoording van de
vraag over de informatievoorziening rond Edinburgh. Tevens willen wij meer
duidelijkheid over de inhoudelijke inzet van het kabinet, mede naar aanleiding
van de heroverwegingsrapporten. Nog belangrijker is de nadere concretisering
van de onderhandelingsstrategie die het kabinet reeds heeft uitgezet. Aangezien
het voor ons zeer belangrijk is wat het kabinet in Madrid weet te bereiken,
komt het goed uit dat de stemming over deze wet pas na de top van Madrid zal
plaatsvinden.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Linden (CDA):
 
 Voorzitter!...
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Ik stel voor dat de heer Hoogervorst zijn betoog afrondt. Daarna kunt
u uw vraag stellen.
 
 
 
 
 
 De heer Hoogervorst (VVD):
 
 Dan kunt u uw 60.000-dollar-vraag afvuren.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Dat wordt aan deze kant bepaald, mijnheer Hoogervorst.
 
 
 
 
 
 De heer Hoogervorst (VVD):
 
 Nederland is nu het laatste land dat het eigen-middelenbesluit moet goedkeuren.
Het is een goede zaak dat de Unie van een van haar meest loyale partners een
signaal krijgt dat hij ongelukkig is met de financiële positie. Wij geven
het kabinet een steun in de rug voor Madrid en wij hopen dat dit tot goede
resultaten zal leiden.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Ik wil beginnen met de heer Hoogervorst te complimenteren met dit zeer
welsprekende en inhoudsvolle betoog. Ik waardeer in het bijzonder wat hij
aan het einde zei, namelijk dat de Kamer haar positie in de ratificeringsprocedure
serieus moet nemen. Het kabinet is goed voor zijn handtekening en wij zijn
goed voor onze eventuele goedkeuringshandtekening. Dat zo zijnde, kan de heer
Hoogervorst mij één inhoudelijk argument noemen waarom zijn
fractie voor het eigen-middelenbesluit zou stemmen?
 
 
 
 
 
 De heer Hoogervorst (VVD):
 
 Ik had de omgekeerde vraag verwacht. U bent heel slim want nu moet ik
mijn hersenen pijnigen. Het zou een behoorlijke chaos worden in Europa wanneer
wij niet zouden ratificeren. Het eigen-middelenbesluit moet dan op de schop.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Dat is geen inhoudelijk argument.
 
 
 
 
 
 De heer Hoogervorst (VVD):
 
 Het zou voor Nederland en voor Europa een heel pijnlijke zaak zijn. Daarom
is het voor ons zo makkelijk dat wij in ieder geval aan het eind van die tunnel
licht kunnen zien en lucht kunnen krijgen. Daarom is datgene wat het Nederlandse
kabinet in de top in Madrid in het komende weekend naar binnen sleept, zo
belangrijk.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Houdt de heer Hoogervorst het in ernst voor mogelijk dat de fractie van
de VVD aan het einde van de discussies gebruik zal maken van de vrijheid die
wij allen hebben, om tegen het eigen-middelenbesluit te stemmen?
 
 
 
 
 
 De heer Hoogervorst (VVD):
 
 Die mogelijkheid heb ik altijd open gehouden. U zult dat aan het einde
van het debat merken.
 
 
 
 
 
 De heer Ybema (D66):
 
 Het betoog van de heer Hoogervorst zou samengevat kunnen worden als een
half uur lang blaffen tegen Europa. Maar zijn verhaal wordt natuurlijk een
stuk geloofwaardiger als er ook gebeten wordt. Mijn taxatie van zijn opstelling
is, dat hij niet durft te bijten. Dat maakt het verhaal een stuk zwakker.
 
 
 
 
 
 De heer Hoogervorst (VVD):
 
 Ik ben al een jaartje bezig met dit dossier en het is niet alleen bij
blaffen gebleven. Er is al heel wat gebeurd. Tot in de verste uithoeken van
Europa weet men dat Nederland een probleem heeft en dat was vroeger niet het
geval. We hebben geld voor de dijken binnengehaald. Het is een politiek punt
geworden. Voor de fractie van de VVD is het belangrijkste dat het kabinet
heeft erkend dat wij met een structureel probleem hebben te maken. In het
vorige kabinet was dat niet het geval. Ik kan dat de heer Van der Linden niet
verwijten, want hij beschikte niet over de juiste informatie.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Linden (CDA):
 
 De heer Hoogervorst zei dat hij de afloop van Madrid zou afwachten. Wat
moet er in Madrid gebeuren, wil de VVD nog voor kunnen stemmen?
 
 
 
 
 
 De heer Hoogervorst (VVD):
 
 Ik heb nog een paar andere zaken genoemd. Maar de hoofdzaak is voor ons
dat er een overtuigende agendering komt voor de financiële hervormingen
die er nog moeten komen; dat wij weten dat wij in 1999 niet weer voor het
blok worden gezet; dat er een strategie wordt uitgestippeld waardoor wij het
licht aan het eind van de tunnel kunnen zien. Dat telt voor de VVD.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Linden (CDA):
 
 Dan begrijp ik al helemaal niet meer waarom de VVD zojuist tegen de beide
moties heeft gestemd, want die gaven duidelijkheid met betrekking tot de punten
die moeten worden besproken.
 
 
 
 
 
 De heer Hoogervorst (VVD):
 
 Nee, die moties gaven alleen maar ruis.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Linden (CDA):
 
 Die moties gaven ruis?
 
 
 
 
 
 De heer Hoogervorst (VVD):
 
 Die zouden ruis gegeven hebben als ze hadden moeten worden meegenomen
naar Madrid. Premier Kok had dan een modderfiguur geslagen.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Linden (CDA):
 
 Wat moet er minimaal uit de top komen, wil uw fractie
voorstemmen?
 
 
 
 
 
 De heer Hoogervorst (VVD):
 
 Ik heb dat al drie keer gezegd.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Linden (CDA):
 
 Ik zou graag heel nadrukkelijk vernemen, wat minimaal uit de top van Madrid
moet komen.
 
 
 
 
 
 De heer Hoogervorst (VVD):
 
 Een strakke agendering van de financiële hervormingen.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Linden (CDA):
 
 Dat betekent dat u geen stem uitbrengt over de eigen middelen vóór
aanstaande dinsdag? U maakt dus nu niet kenbaar wat de fractie van de VVD
zal doen?
 
 
 
 
 
 De heer Hoogervorst (VVD):
 
 Ja, dat klopt.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Ik mag de leden erop opmerkzaam maken dat het de normale gang van zaken
is dat er over een wetsvoorstel dat op dit moment behandeld wordt, niet vóór
aanstaande dinsdag wordt gestemd.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Linden (CDA):
 
 Voorzitter! De fractie van het CDA wil graag beginnen met de regering
te vragen, waarom het zo lang geduurd heeft voordat de Kamer antwoord heeft
gekregen. Lagen daaraan speciale redenen ten grondslag? Kunnen wij daarover
een uiteenzetting krijgen? Ik vraag dat met name omdat die lange duur zeker
niet bevorderlijk is geweest voor het imago van Nederland in Europa. Met name
vanuit Europa zijn er nogal wat kritische noten gekraakt over de lange duur.
Het is zeker niet aan het parlement te wijten, dat wij eerst heden over het
eigen-middelenbesluit kunnen discussiëren.
 
 Ik ben overigens blij dat er twee beleidsonderzoeken door de regering
op tafel zijn gelegd. Ik kwalificeer die vanuit de financiële invalshoek
als zeer goed. Zij verdienen een grondige discussie vanuit de financiële
invalshoek van de Europese Unie.
 
 Voorzitter! De fractie van het CDA was en blijft een sterk pleitbezorger
voor de Europese integratie. Niet alleen omdat wij daarbij als netto exporteur
financieel-economisch gezien grote belangen hebben, maar ook en vooral omdat
Europese integratie voorwaarde is voor vrede, veiligheid en stabiliteit in
Europa op langere termijn. Dat betekent dat Europa veel méér
is dan een optelsom van uitgaven en ontvangsten.
 
 Nederland heeft primair belang bij verdergaande Europese integratie. Dat
is en blijft de basishouding van de fractie van het CDA. Wel moeten wij ons
afvragen, of wij bij de financiering van de Europese Unie op de goede weg
zijn. Het draagvlak onder de bevolking wordt aangetast door de wijze waarop
in Europa met belastinggelden wordt omgesprongen, met name bij de structuur-
en cohesiefondsen, bij de landbouwfondsen en bij de systematiek van financiering
van de EU, waarvan de compensatie aan het Verenigd Koninkrijk deel uitmaakt.
 
 De fractie van het CDA heeft geen gelegenheid voorbij laten gaan om de
consequenties van de Europese besluitvorming voor Nederland aan de kaak te
stellen, niet alleen na Edinburgh maar ook daarvóór. Ik ben
blij dat de heer Hoogervorst dat nog eens onderstreepte. Hiervoor vonden wij
toen te weinig gehoor bij het kabinet.
 
 Als overtuigd Europeaan kan men mij nooit voor de voeten werpen, dat ik
verkeerde bedoelingen heb wanneer ik zeer kritisch ben over de besteding van
een aantal financiële bronnen van de Europese Unie. Met name de VK-compensatie
heeft het altijd moeten ontgelden. Ik kom daarover nog nader te spreken.
 
 De huidige scheefgroei in de netto positie is mede veroorzaakt door het
dwars liggen van een aantal lidstaten. En dwars liggen loont blijkbaar. Ik
hoef maar te wijzen op de VK-compensatie, de Italiaanse melkquota, de textiel
in Portugal, het monetaire punt van de Franse landbouw, etcetera. Ik kan een
hele trits gevallen noemen waarbij dwars liggen geloond heeft.
 
 Waarom accepteren wij wel dat landen dwars liggen ten nadele van Europa,
maar zijn wij niet bereid ten gunste van Europa dwars te liggen? Bepaalde
ontwikkelingen moet een halt worden toegeroepen. In dat opzicht zou een stem
tegen het eigen-middelenbesluit geen stem tegen Europa zijn. De fractie van
het CDA vindt het voor de hand liggen, dat een land als Nederland netto betaler
is en wijst het juste-retourprincipe af. Zonder netto betalers geen Unie!
De opstelling van de fractie van de VVD, is, hoewel ook zij het juste-retourprincipe
afwijst, puur vanuit de financiële invalshoek bekeken. Zij doet mij vaak
denken aan de opvattingen die mevrouw Thatcher jarenlang naar voren heeft
gebracht. Te veel wordt het oordeel over Europa gekoppeld aan de netto positie.
Met deze stellingname wordt de publieke opinie naar mijn gevoel op het verkeerde
been gezet en wordt de Europese zaak schade gedaan. Dat neemt niet weg dat
wij fundamentele kritiek hadden en hebben op de compensatie voor het Verenigd
Koninkrijk – dat begon met de motie in 1998 – en op het gebrek
aan een effectieve aanpak van fraude en oneigenlijk gebruik. Juist ten behoeve
van het draagvlak onder de bevolking, en dus in het belang van Europa, is
dit van grote betekenis. Deze afweging wensen wij ook te maken. Het moment
van besluitvorming in het Nederlandse parlement is nu gekomen.
 
 Ik wil nog enkele opmerkingen maken over de VK-compensatie. Die hebben
wij voortdurend bestreden en wel om de volgende redenen. In de eerste plaats
is de VK-compensatie ten onrechte tijdelijk ingesteld en gekoppeld aan de
herziening van het gemeenschappelijk landbouwbeleid. Sindsdien is het Europees
landbouwbeleid tweemaal herzien, namelijk in 1988 en in 1993. In de tweede
plaats kan aan de relatieve betalingsbalanspositie van het VK geen argument
worden ontleend om de compensatie te continueren. De bijdrage per inwoner
als percentage van het BNP voor het VK is na die van Ierland het laagst van
het Europa van de twaalf. Nederland zit wat dat betreft veel ongunstiger.
In de derde plaats is de compensatie strijdig met de eigen-middelensystematiek.
In de vierde plaats wordt de Nederlandse financiële positie hierdoor
relatief ongunstig beïnvloed.
 
 Naar het oordeel van de CDA-fractie is er daarom geen enkele reden waarom
de Nederlandse belastingbetalers het VK met meer dan 2 mld. in vijf jaar tijd
moeten subsidiëren. Ook de politieke opstelling van het VK in de EU geeft
hiertoe geen enkele aanleiding. Het lijkt wel of een premie wordt gezet op
dwars liggen. De Nederlandse regering stelt dat het VK aangegeven heeft dat
het Britse parlement nimmer zal instemmen met een vermindering
van de VK-compensatie. Dat staat in de stukken die de regering ons heeft gestuurd.
Hoe zit het nu met het Nederlandse parlement? Wij buigen voor het Engelse
parlement. Maar wanneer bereikt het Nederlandse parlement het punt om niet
meer te buigen?
 
 Terecht heeft de minister van Buitenlandse Zaken gesteld dat ook het Nederlandse
parlement de volle vrijheid heeft, een beslissing ter zake te nemen. Echter,
als je als laatste komt, verspeel je natuurlijk een aantal argumenten. Dit
geldt ook voor het voor ons liggende wetsvoorstel. De CDA-fractie heeft, voorafgaande
aan de top in Edinburgh, duidelijk gemaakt dat de regering onder geen beding
akkoord mocht gaan met de nieuwe verlenging van de VK-compensatie. Na Edinburgh
heeft de fractie deze verlenging afgekeurd. Zij heeft daarbij aangegeven dat
bij de behandeling van het eigen-middelenbesluit het formele moment zal zijn
aangebroken om hierover materieel te oordelen. Het continueren van het compensatiemechanisme
voor het VK zou op zichzelf voldoende reden zijn om goedkeuring aan het eigen-middelenbesluit
te onthouden, zo schreven wij in het verslag. Welke andere EU-landen moeten
op dit ogenblik nog ratificeren? Of zijn wij het laatste land dat dat moet
doen?
 
 In de nota geeft de regering aan dat in Edinburgh de prijs van het blokkeren
van de VK-compensatie te hoog was. Ik verwijs naar pagina 20. Waarom zou de
prijs nu en in de toekomst minder hoog zijn? Komt er een moment dat de prijs
minder hoog is? De regering is blijkbaar bereid, een hoge prijs te betalen
als wordt gesteld dat het voortbestaan van individuele uitzonderingsposities
niet acceptabel is. Ook de regering vindt het niet acceptabel, maar accepteert
het toch. De CDA-fractie is van mening dat de regering de Commissie, die verzuimd
heeft met voorstellen te komen, alsnog moet verzoeken om met voorstellen hiertoe
te komen.
 
 Wij betreuren het dat de Kamer de motie die wij zojuist hebben ingediend,
heeft verworpen. Daarmee zou de regering een punt gemaakt hebben op de top
van Madrid: op het juiste moment, op de juiste plaats, in het juiste gremium.
Wij discussiëren hier, wij nemen straks moties aan in het kader van het
eigen-middelenbesluit. Dat is allemaal aardig, maar het heeft geen enkele
uitstraling in de rest van Europa. Thatcher en anderen hebben punten ingebracht
in de Europese top. Daar worden de zwaarwegende politieke punten aangemeld
en op de agenda geplaatst. Wij verspelen een prachtige kans in Madrid. Wij
zullen daar de regering en de fracties die tegen hebben gestemd in het komende
jaar, de komende twee jaar nog wel aan herinneren.
 
 Ik kom te spreken over de structuurfondsen. De CDA-fractie heeft steeds
kritiek gehad op de verdubbeling van de structuurfondsen, mede tegen de achtergrond
van het evaluatierapport over de jaren 1988-1992. De ernstige kritiek van
de Europese Rekenkamer inzake de rechtmatigheid en de doelmatigheid van de
uitgaven van de Europese Unie wordt volledig onderschreven. Er is te veel
sprake van het rondpompen van geld. Door deze subsidievormen wordt het functioneren
van de interne markt gefrustreerd. Er blijven produkties in stand met Europese
gelden die het interne marktgebeuren frustreren. De fractie heeft zich steeds
verzet tegen de koppeling aan de totstandkoming van de interne markt. De gelden
uit de structuurfondsen moeten wel aansporen tot een goed beleid in de ontvangende
landen. Een subsidie van 10% tot 14% van de overheidsuitgaven in de verschillende
EU-landen is geen gezonde situatie en uiteindelijk ook niet in het belang
van die landen. Het leidt tot uitstel van de noodzakelijke saneringen en tot
een ongefundeerde vergroting van de produktiecapaciteit. Wat ons betreft,
zouden de structuurfondsen moeten worden beperkt tot de armste landen met
uitsluiting van de rijkere landen. Deze zijn verantwoordelijk voor de eigen
zwakkere regio's volgens het principe van de subsidiariteit.
 
 Bij het toetreden van de Visegrad-landen zullen de gelden naar deze landen
verschuiven. Uitgaven voor nieuwe toetreders mogen wat dat betreft niet bovenop
de huidige uitgaven komen. De regering moet worden aangespoord om de discussie
over de toekomst van de structuurfondsen tijdig aan te vangen. Wij betreuren
het op dit punt dat wij pas na de totstandkoming van de IGC over de volle
breedte over de financiering van de Europese Unie gaan praten. Hoe reëel
is het om te veronderstellen, zoals de regering doet op pagina 25, dat in
1999 wel de verordening van kracht zal zijn, maar dat er voor de uitvoering
geen financiële middelen beschikbaar zullen zijn? Ik meen te weten dat,
als er geen akkoord komt, de bestaande financiële middelen doorlopen
op basis van de betalingen op een twaalfde. Weliswaar is dat wat ongemakkelijker,
maar niettemin lopen de financiën door. Ook wij zullen dus mee moeten
blijven betalen in het bestaande systeem.
 
 De CDA-fractie is voorts van mening dat voor zowel het structuur- als
het cohesiefonds een horizonbepaling zal moeten worden opgenomen. Ik dacht
te kunnen zeggen dat alleen de laatste twee punten in feite afwijken van het
rapport dat de regering heeft uitgebracht over de structuurfondsen. In dat
opzicht lopen wij redelijk parallel.
 
 Wat de cohesiefondsen betreft, heb ik nog een enkele opmerking en een
vraag aan de minister van Financiën. In de cohesiefondsverordening is
opgenomen dat de financiering van een land kan worden opgeschort, indien er
sprake is van excessief overheidstekort. De CDA-fractie dringt er bij de regering
op aan te bepleiten dat, indien Griekenland, Portugal en Spanje de aanbevelingen
ter correctie onvoldoende nakomen, verdere uitkeringen uit het fonds worden
geblokkeerd. In dat opzicht zou ik graag de minister van Financiën daarop
een reactie horen geven. Wij zouden ook daar de concentratie van de fondsen
en verhoging van het cofinancieringspercentage door de cohesielanden willen
bepleiten.
 
 De regering wenst geen koppeling te leggen tussen de IGC en de financiering
van de Europese Unie. Hoewel de CDA-fractie de achterliggende politieke redenen
wel begrijpt – het punt van de belasting van de IGC is evident; ook
wij zien dat – wijst zij erop dat er een directe koppeling is tussen
de IGC en de Unie wat het klaarmaken voor de uitbreiding en de financiële
inrichting van die Unie betreft. Die twee zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden.
De regering is van mening dat in het verlengde van de IGC en tijdig voor de
besprekingen over het nieuwe eigen-middelenbesluit in de Raad een
begin moet worden gemaakt met de discussie over de noodzakelijke beleidshervormingen.
Dat kan betekenen dat wij, als de IGC niet in 1997 klaar is – die kans
is heel reëel – pas ergens in 1998 over de financiën gaan
praten. Dan komen wij in tijdnood. Dat is de consequentie als je de parallel
tussen de financiering en de IGC niet wilt leggen. Dat zou kunnen betekenen
dat juist de landen die op dit ogenblik de grote betalers zijn in de moeilijkste
positie komen. Gonsalez heeft al gezegd: ik doe niet mee aan de uitbreiding
als het Europese landbouwbeleid, de structuurfondsen, enzovoorts, niet intact
blijven. Met andere woorden, het kan zijn dat die landen dan aan het kortste
eind trekken.
 
 Ik vind dit te vrijblijvend. Dit kan Nederland voor voldongen feiten plaatsen
bij het ontbreken van piketpaaltjes. Daardoor komt het uitgangspunt van de
regering dat de Nederlandse afdrachten na 1999 niet onaanvaardbaar mogen stijgen
in de lucht te hangen. Zeker in het licht van de enorme budgettaire gevolgen
van de uitbreiding met de Visegrad-landen is dit een van de meest serieuze
punten. Ik vraag de minister van Financiën wat de regering verstaat onder
"onaanvaardbare stijging van de uitgaven". Als de Visegrad-landen toetreden,
zullen de huidige landen en regio's zich het geld niet laten afpakken. Zij
zullen hun toestemming voor toetreding afhankelijk maken van de vraag of hun
financiën niet worden aangetast. Dit betekent in feite dat alleen de
Nederlandse en Duitse inkomsten uit de fondsen zullen verminderen, terwijl
de rest gewoon met het huidige systeem doorgaat.
 
 De CDA-fractie is voorstander van een rechtvaardig financieringssysteem,
uitgaande van het BNP per lidstaat. Ook bondskanselier Kohl heeft daarop gewezen.
Het toekomstige financieringsstelsel moet sterker zijn georiënteerd op
het inkomen per hoofd van de bevolking in de afzonderlijke lidstaten. Voortzetting
van individuele uitzonderingsposities is voor de CDA-fractie onaanvaardbaar.
Hiermee sluiten wij ons aan bij de opstelling van de CDU/CSU in Duitsland.
 
 Voor de CDA-fractie zijn er drie minimumvoorwaarden om akkoord te kunnen
gaan met een nieuw eigen-middelenbesluit: 
 
 
 1. herziening structuur-
en cohesiefondsen en opname van een horizonbepaling;
 
 
 2. een nieuwe
financieringsmethodiek die recht doet aan de relatieve welvaart in de lidstaten
waarbij geen korting of compensatie wordt verleend;
 
 
 3. een hardere
en meer effectieve aanpak van fraude en oneigenlijk gebruik van EU-gelden,
gecombineerd met een betere monitoring en evaluatie.
 
 
 
 Ik ben positief gestemd over de voortgang die in de Ecofin-raad wordt
gemaakt met de aanpak van de fraude. Wij zijn er nog niet en zullen op de
resultaten afrekenen. De minister van Financiën heeft op dit punt de
volle steun van de CDA-fractie.
 
 Wat zijn de minimumvoorwaarden voor de regering om akkoord te gaan met
een nieuw eigen-middelenbesluit? Kan daar nu al iets over gezegd worden?
 
 Minister Zalm heeft zich bij herhaling opgeworpen als de zuinige schatkistbewaarder
van de Europese financiën. Tegelijkertijd heeft hij de uitkomsten van
de Europese top in Cannes voor zijn rekening genomen. Ik vraag hem of daar
niet een zekere spanning in zit. De ferme opstelling, die naar onze mening
terecht is, wordt voor een stuk ontkracht. Mogelijk kunnen de afdrachten van
de lidstaten van de Europese Unie laag gehouden worden door zo min mogelijk
tot nieuwe uitgaven te besluiten. Cannes is op dat punt geen lichtend voorbeeld
geweest. Zelfs het Europees Parlement heeft 200 mln. gekort. De CDA-fractie
heeft de financiële consequenties van Cannes sterk bekritiseerd. Het
waren budgettaire beslissingen die een puur politieke grondslag hadden, zonder
dat ze gebaseerd waren op budgettaire doelmatigheid of met voldoende waarborgen
waren omgeven.
 
 Over de Europese financiering en fondsen heeft de minister van Financiën
gezegd dat de ruimte die ontstaat door economische groei niet benut moet worden.
De reserveruimte moet gereserveerd blijven. De structuurfondsen moeten opnieuw
worden aangepakt. Het correctiemechanisme moet verdwijnen. Wij steunen de
minister in deze stellingname. De top van Cannes heeft zijn geloofwaardigheid
op dit punt niet erg vergroot. Wat mogen wij in de toekomst verwachten? Zelfs
de VVD-fractie zei in het debat over de resultaten van Cannes dat het een
grote geldpomp was en dat de regering geen sterk verhaal kon houden over financiële
discipline. Ik vraag de minister van Financiën, op dit punt nadrukkelijk
waakzaam te zijn.
 
 Voorzitter! Ik kom op de fraude en het oneigenlijk gebruik. Alle mooie
verhalen over voorwaarden die verbonden zijn aan de financiële overdracht
van middelen en over voornemens ter bestrijding van fraude en oneigenlijk
gebruik nemen niet weg dat de rapporten van de Europese Rekenkamer jaar na
jaar uiterst kritisch en op onderdelen vernietigend zijn over de naleving
van de voorwaarden en criteria. De verantwoordelijkheid voor de controle op
de uitgaven van de middelen en de bestrijding van het oneigenlijk gebruik
en de fraude ligt in de eerste plaats bij de nationale lidstaten, dus bij
de Raad. Wat ondernemen de lidstaten op dit punt? Heeft de regering er vertrouwen
in, dat ook de andere lidstaten de verplichtingen die zij op zich hebben genomen,
zullen nakomen? Zo ja, waarop is dat vertrouwen gebaseerd? Wat komt er terecht
van de rapportage van de Commissie? Hoe verhoudt zich dit tot de bevindingen
van de Europese Rekenkamer? Verwacht de regering dat mede op grond van de
zeven maatregelen ter bestrijding van de fraude (zie pagina 39 en 40 van het
rapport van de Rekenkamer over 1995) een positief beeld zal ontstaan?
 
 Er is al veel gebeurd op het terrein van fraudebestrijding, maar het is
nog niet voldoende. De Commissie moet meer mogelijkheden krijgen voor toezicht
en controle op nationale toezichthoudende organen. De CDA-fractie pleit voor
nauwere samenwerking tussen de Europese Rekenkamer en de nationale rekenkamers.
Het treffen van sancties en het eventueel opschorten van geldstromen moet,
indien noodzakelijk, als drukmiddel worden gebruikt. Wat is de opvatting van
de minister van Financiën?
 
 Het inzicht in en de controle op de gelden van de Europese Unie in Nederland
laat sterk te wensen over; zie het laatste rekenkamerrapport. De CDA-fractie
ondersteunt de Algemene Rekenkamer in de suggestie de uitgaven en inkomsten
van de Europese Unie in Nederland in een bijlage bij de Miljoenennota
inzichtelijk te maken.
 
 De CDA-fractie vraagt zich af of het voor een nationaal parlement verantwoord
is om voor de verhoging van het eigen-middelenbudget te stemmen als de Europese
Rekenkamer geen goedkeuring kan geven wat betreft de rechtmatigheid en de
doelmatigheid van een groot deel van de uitgaven van de Europese Unie. Hoe
beoordeelt de minister van Financiën het feit dat die goedkeuring er
nog niet is?
 
 Over de toetreding een enkele opmerking. Door de regering wordt aangegeven
dat de kosten van de uitbreiding met de Visegrad-landen bij ongewijzigd beleid
zo'n 4 tot 5 mld. per jaar bedragen. Maakt de regering de toetreding van de
Visegrad-landen afhankelijk van de herziening van het gemeenschappelijk landbouwbeleid,
het structuurfonds en de financiële middelen van de Europese Unie? Die
vraag stel ik met name aan de minister van Buitenlandse Zaken. Voor de CDA-fractie
is toetreding in ieder geval onmogelijk zonder bovengenoemde aanpassingen.
Dit pleit tegen de achtergrond van de wenselijkheid van de uitbreiding voor
een ultieme inspanning van de Unie om deze hervormingen tijdig door te voeren.
De motie van het CDA van zojuist was daar ook op gericht.
 
 Dan een paar opmerkingen over de externe uitgaven. De CDA-fractie stemt
in met het niveau van de externe uitgaven ten behoeve van de landen van Midden-
en Oost-Europa. Na de val van de Muur heeft de Unie de morele plicht om het
economisch en democratisch herstelproces in Midden-Europa te ondersteunen,
ook uit eigenbelang. Deze uitgaven kunnen pas aan het herstelproces bijdragen,
indien sprake is van rechtmatige en doelmatige besteding en van goede controle.
Dit geldt in minstens even sterke mate voor de gelden die zijn uitgetrokken
voor de mediterrane landen. Daar heb ik bij de behandeling ter zake een motie
over ingediend. Ik vraag de minister van Financiën om zijn indruk van
de besteding van de middelen in Centraal- en Oost-Europa en de wijze waarop
wij daar zicht op kunnen houden. Worden die middelen doelmatig en efficiënt
besteed? Het gaat mij niet om de omvang, want die vind ik absoluut onder de
maat voor West-Europa in totaliteit, maar om de effectiviteit en de doelmatigheid.
 
 Dan de financiële perspectieven. Nederland legt een directe relatie
tussen de strikte toepassing van de financiële perspectieven voor 1995-1998
en de ratificatie van het eigen-middelenbesluit. De regering moet worden aangespoord,
de financiële perspectieven ook bij een meevallende economische groei
als uiterste grens van de uitgaven van de Europese Unie te blijven hanteren,
ook als andere lidstaten druk tot verhoging uitoefenen. Ik vraag de minister
van Financiën of hij voornemens is om de unanimiteitsregel ook na te
leven, wanneer men boven die 0,1% wil uitgaan. Dat betekent namelijk dat de
regering daar politiek zelf over beslist.
 
 Dan een paar woorden over Edinburgh. Ik heb er al veel over gezegd. Ik
heb een pak citaten, maar ik zal die niet opnieuw in de Handelingen laten
opnemen. Ik ben er zelf verbaasd over dat ik bij nagenoeg iedere gelegenheid
dit punt heb opgebracht, vóór en na Edinburgh. In dat opzicht
kunnen wij elkaar recht in de ogen kijken als wij over deze zaak spreken.
De Nederlandse regering is overwegend positief over de uitkomsten van Edinburgh.
Waarom moppert de minister van Financiën dan nog? De CDA-fractie is over
Edinburgh eerder zeer kritisch en op onderdelen, bijvoorbeeld wat betreft
de VK-compensatie, ronduit negatief. Het is duidelijk dat de regering destijds
de effecten voor Nederland niet overzag. Immers, de staatssecretaris van Buitenlandse
Zaken sprak van relatief beperkte gevolgen voor Nederland. Het bleek dat de
CDA-fractie, die wees op de consequenties, met name waar het gaat om dat 0,5
mld. VK-compensatie, toentertijd dichter bij de waarheid zat. Minister-president
Kok zei tijdens de algemene politieke beschouwingen dat de netto positie van
Nederland in belangrijke mate in negatieve zin is beïnvloed door de andere
besluiten, die niet rechtstreeks met de uitkomsten van Edinburgh van doen
hebben. Hij wees in dat kader met name op de landbouwuitgaven. Daar valt wel
het een en ander op af te dingen. Natuurlijk heeft de herziening van het gemeenschappelijk
landbouwbeleid een behoorlijke invloed op onze bruto afdracht aan de Europese
Unie. Dat beleid is overigens door het gehele parlement gewild. Dat neemt
niet weg dat Edinburgh wel degelijk zeer forse gevolgen heeft voor onze netto
betalingspositie. Ten eerste de verdubbeling van de structuurfondsen en de
concentratie op de zwakkere landen. Ten tweede de verlenging van de VK-compensatie.
Ten derde het cohesiefonds.
 
 Ik wil niet afsluiten zonder iets te zeggen over waarom het in Europa
allemaal te doen is, het Europa van de burger. Het draagvlak in de publieke
opinie voor het Europese integratieproces wordt onzes inziens niet ondermijnd
door het feit dat Nederland netto betaler is, maar veel meer door de aard
en omvang van de besteding van publieke middelen. Fraude, oneigenlijk gebruik
en ondoelmatig gebruik, dat ondermijnt op dramatische manier het vertrouwen
in die op zichzelf zeer goede zaak. Verder zijn er de toegestane uitzonderingsposities,
zoals de VK-compensatie. Er bestaat geen grond voor het feit dat de Nederlandse
belastingbetaler 2 mld. aan het VK moet betalen. Dat kan niet worden geaccepteerd.
Het gaat om 2 mld. in vijf jaar tijd, dat is 400 mln. per jaar. Wij moeten
deze twee zaken hard aanpakken. Daar gaat het om. Ook bij de ontwikkelingssamenwerking
wordt het draagvlak niet ondermijnd door de omvang van de ontwikkelingshulp,
maar door berichten over slechte bestedingen. Ten slotte wordt het draagvlak
bij de burgers ondermijnd – dat vind ik zeker zo belangrijk –
door het gebrek aan Europese slagkracht op het gebied van de interne en externe
veiligheid, de aanpak van de criminaliteit en de verdeeldheid en bijgevolg
het falen in het vroegere Joegoslavië. Dat ondermijnt het geloof in de
Europese samenwerking.
 
 De CDA-fractie ziet het als een politieke opdracht om zowel het eerste
als het tweede punt met grote prioriteit te corrigeren en de noodzaak van
verdere Europese integratie breeduit te motiveren. Daar ligt een boodschap
voor politiek, overheid en maatschappelijke organisaties. Het uitsluitend
redeneren langs de netto betalers- c.q. netto ontvangerspositie, de Brusselse
kas, doet geen recht aan de economische betekenis van de Europese Unie voor
Nederland. Genoemde drie punten dwingen ons duidelijk aan
te geven dat er grenzen zijn. Nu is het moment daarvoor gekomen. Het is de
plicht van de nationale parlementen om hiervoor verantwoordelijkheid te nemen.
 
 Met name na hetgeen de heer Hoogervorst hier heeft gezegd, wil ik zeggen
dat ik geen free ride geef voor wie dan ook in dit parlement. Wij zullen ons
oordeel over het eigen-middelenbesluit tot aanstaande dinsdag voorbehouden.
 
 
 
 
 
 De heer Van den Berg (SGP):
 
 Mijnheer de voorzitter! Terwijl er onvoldoende geld is voor de versterking
van onze politie en terwijl er al helemaal geen geld is voor de reparatie
van de wet-Van Otterloo, om maar twee recente voorbeelden te noemen, verzoekt
de regering de Kamer in te stemmen met het besluit van de EG, dat ons land
tot 1999 netto maar liefst 20 mld. gaat kosten. Terwijl de EU wil dat lidstaten
met het oog op de derde fase EMU bezuinigen op hun nationale uitgaven, besluit
diezelfde Unie tot een forse verhoging van haar uitgaven. De EG heeft een
serieus financieel probleem. Juist in een periode waarin de uitgaven van de
Gemeenschap explosief stijgen, blijven de signalen binnendruppelen –
ik kan beter zeggen: binnenstromen – van financieel wanbeheer. De Europese
Rekenkamer heeft in haar recent verschenen rapport opnieuw alarm geslagen
over de Europese begroting. Bijna een kwart van het geld dat door Brussel
wordt uitgegeven, valt niet deugdelijk te verantwoorden. Geen goedkeurende
verklaring voor Brussel dus.
 
 Ruim een jaar geleden heeft de SGP-fractie een motie ingediend, waarin
de regering verzocht werd om de fraudebestrijding te intensiveren. De motie
werd door de staatssecretaris voor Europese Zaken omarmd. Wij nemen aan dat
hier voortvarend uitvoering aan gegeven is. Welke resultaten zijn inmiddels
geboekt?
 
 Hoe kan de regering van de Kamer verlangen in te stemmen met dit eigen-middelenbesluit
als er geen harde bewijzen zijn dat de EU daadwerkelijk orde op zaken stelt
in het eigen financieel beheer? Het beeld dat door de pers wordt neergezet
van de EG liegt er niet om: Brussel ontmaskerd als grabbelton, de EG subsidieert
rotte tomaten en te kleine appels. Dan heb ik het niet over krantekoppen uit
de sensatiepers, maar uit serieuze kwaliteitskranten. Spaanse Europarlementariërs
hebben onlangs met succes een debat in het Europees Parlement geblokkeerd
over een zeer kritisch verslag inzake het cohesiefonds. In Portugal wordt
voor 1,5 mld. een zesbaans brug over de Taag gebouwd, dwars door een natuurgebied
en het project is blijkens een studie ook nog eens economisch onrendabel.
Wie van dit soort zaken kennis neemt, vraagt zich in gemoede af waar wij eigenlijk
mee bezig zijn. Het zou misschien zo erg nog niet zijn, hoewel ook erg, als
lidstaten slordig en verspillend omspringen met eigen nationale middelen.
Dat moeten zij uiteindelijk zelf weten. Het gaat hier echter om gemeenschapsgeld,
om fondsen van de Europese Gemeenschap waaraan Nederland ten minste tot aan
1999 onevenredig zou moeten bijdragen. Dat is immers de consequentie als dit
huis instemt met dit eigen-middelenbesluit.
 
 Een kritische kanttekening is ook op zijn plaats als wij kijken naar de
bestedingscategorieën. Voor het mediterrane beleid wordt in de komende
jaren veel geld uitgetrokken. Wordt hiermee in feite geen precedent geschapen
voor een nieuwe kostbare operatie? En is hier wel sprake van een juiste prioriteitenstelling?
Hoe moet straks de toetreding van Midden- en Oosteuropese landen worden gefinancierd?
Het is ondenkbaar dat, zelfs al zouden het gemeenschappelijk landbouwbeleid
en de structuurfondsen worden gestroomlijnd, voldoende eigen middelen beschikbaar
zullen komen om die toetreding te bekostigen. Bovendien geeft de regering
zelf al aan dat de Nederlandse afdrachten na 1998 niet substantieel zullen
mogen stijgen. Extra schrijnend is dat Nederland jaarlijks 400 mln. moet bijdragen
aan de compensatie voor het Verenigd Koninkrijk, terwijl dat land, op Ierland
na, het minst bijdraagt aan de middelen van de Unie. Het rapport-Bardong kan
hierop nagelezen worden.
 
 Toen eenmaal duidelijk werd hoe hoog de rekening van Edinburgh uitviel,
heeft de regering zich ingezet om het maximale eruit te slepen: 400 mln. voor
Flevoland en later nog eens 240 mln. voor de rivierdijkversterking. Maar het
laatste bedrag is door het Europees Parlement in reserve gezet om extra druk
op Nederland uit te oefenen om toch vooral maar in te stemmen met het eigen-middelenbesluit.
Dat riekt naar politieke chantage. Door de middelen uit de structuurfondsen
ook voor de rijkere lidstaten ter beschikking te stellen, geeft Brussel overigens
ook een impuls aan het nodeloos rondpompen van geld. Dat geld mogen wij niet
eens besteden overeenkomstig onze nationale prioriteiten. Hoe valt dit alles
nog uit te leggen?
 
 Voorzitter! Dit alles overziende, zal de Kamer zich kunnen voorstellen
dat de SGP-fractie de grootst mogelijke moeite heeft met dit eigen-middelenbesluit.
Natuurlijk moeten wij niet meteen beginnen te jammeren wanneer Nederland na
een jarenlange periode ineens netto betaler wordt. Ook kan ik enig begrip
opbrengen voor de stelling dat het debat over de lusten en lasten van de Europese
Unie niet verengd moet worden tot een simpele optelsom van uitgaven en ontvangsten.
Daar zullen wij het wel over eens zijn. Maar de verhoudingen zijn nu toch
wel erg zoek. Natuurlijk profiteert Nederland van de interne markt. Maar het
zou ook nog wel eens zo kunnen zijn dat andere lidstaten, waaronder ook de
netto ontvangers, daar nog meer van profiteren. Ik stel vast dat Nederland
immers niet meer tot de kopgroep van de rijke lidstaten behoort en dat ons
welvaartsniveau inmiddels is afgezakt tot het Europese gemiddelde.
 
 De vraag rijst hoe de regering ooit akkoord heeft kunnen gaan met het
onderhandelingsresultaat dat nu voorligt. Tegen het einde van de Europese
top worden dikwijls beslissingen doorgedrukt met verreikende financiële
consequenties. De minister van Financiën zit op dat moment niet aan de
onderhandelingstafel, maar ik mag toch aannemen dat de minister-president
en de minister van Financiën onderling goede afspraken maken over de
financiële onderhandelingsmarges. Is die procedure indertijd in Edinburgh
niet ontoereikend gebleken om financiële verrassingen uit te sluiten?
Er zijn nieuwe afspraken gemaakt om herhaling in de toekomst te voorkomen.
Vooralsnog houd ik het erop dat het vorige kabinet in Edinburgh steken heeft
laten vallen. En daarbij rijst de vraag – de heer Hoogervorst
stelde dit ook al aan de orde – of de Kamer indertijd wel adequaat is
geïnformeerd.
 
 Voorzitter! Het nationale egoïsme viert hoogtij binnen de EU. Daarover
hoeven wij ons niet te verbazen. De geschiedenis van de Europese samenwerking
laat steeds zien dat, als het erop aankomt, het nationale hemd nader is dan
de Europese rok. De regering doet er verstandig aan, daarmee steeds rekening
te houden. Een altruïstische opstelling in Europees verband is niet in
ons nationaal belang.
 
 De vraag dringt zich op of er nog iets te repareren valt. Dat lijkt op
dit moment erg moeilijk. Mijn fractie heeft eerder de vraag voorgelegd of
deze problematiek nog bij de IGC aan de orde gesteld kan worden. Wij vinden
van wel, maar de regering heeft dat tot nu toe afgehouden. Naar de mening
van de SGP-fractie heeft ons land recht op compensatie. Tot mijn spijt geeft
het kabinet te kennen, niet van plan te zijn zich in te zetten voor specifieke
compensatie aan Nederland, als zich daartoe al mogelijkheden zouden voordoen.
Deze opstelling stelt ons teleur. Als anderen compensatie krijgen en wij hebben
daar nog meer recht op, waarom dan niet?
 
 Volgende week moet er over dit besluit gestemd worden. Als de Kamer tegen
dit besluit stemt, heeft dit verreikende consequenties, zoals wij ons terdege
realiseren. Er zou echter ook een zeer duidelijk signaal van uitgaan. Gezien
de gehele situatie heeft mijn fractie geen vrijmoedigheid om met dit eigen-middelenbesluit
in te stemmen. Wij hopen dat de gang van zaken rond dit besluit een goede
les is voor zowel regering als Kamer. Wie zich opstelt als het braafste jongetje
van de klas, moet zich er niet over verbazen als hij het kind van de rekening
wordt.
 
 
 
 
 
 De heer Ybema (D66):
 
 Mijnheer de voorzitter! Het eigen-middelenbesluit plaats ik graag in het
bredere kader van de Europese integratie. De Europese integratie heeft alles
te maken met het tegengaan van gevaarlijke nationale en nationalistische tendensen.
Wij kennen allemaal de droevige historie van ons continent. Ik vat het eens
typerend samen aan de hand van een uitspraak van de oud-president Mitterrand:
le nationalisme, c'est la guerre. Dat heeft de historie van Europa meer dan
eens bewezen. Zelfs het huidige tijdsgewricht heeft in het voormalige Joegoslavië
aangetoond hoe nationalisme heel makkelijk kan leiden tot buitengewoon gevaarlijke
en trieste ontwikkelingen. De politieke integratie is steeds het startpunt
geweest van de Europese integratie: proberen de aartsvijanden, Duitsland en
Frankrijk, politiek te commiteren in een verenigd Europa.
 
 In de afgelopen decennia is verder duidelijk geworden dat een trend op
gang kwam van internationalisering en globalisering. Je zou kunnen zeggen
dat de wereld kleiner werd. Bovendien kregen lidstaten steeds meer te maken
met problemen met een sterk grensoverschrijdend karakter. Ik noem het milieuprobleem,
het veiligheidsprobleem en, uiteraard, de economische processen, die zich
over een steeds groter gebied uitstrekten. Kijken wij vanuit Europees perspectief
naar het economisch aspect, dan blijkt dat de positie van Europa in de wereldhandel
voortdurend belangrijker is geworden. Europa is van oudsher toch een van de
centra van de wereldhandel. Het heeft zijn positie eigenlijk steeds meer verloren.
Het is steeds verder achterop geraakt ten opzichte van Amerika en het gebied
rond de Pacific en ten opzichte van de recente economische ontwikkelingen
in Azië.
 
 Het schilderen van dit beeld leidt tot de conclusie dat een Europese integratie
een "must" is. Dat was al lang geleden de conclusie van de "founding fathers"
die aan de wieg stonden van het Verdrag van Rome. Europese integratie, vooral
ingekaderd in politieke integratie.
 
 Het belang van deze ontwikkeling voor Nederland is altijd evident geweest.
Nederland heeft een open economie en heeft relatief gezien toch altijd behoorlijk
geprofiteerd van de interne markt. Het heeft ook een economie waarin dagelijks
wordt ondervonden dat problemen grensoverschrijdend zijn geworden. De ontwikkeling
van het milieubeleid in Europa op het gebied van water en lucht is van groot
belang voor de situatie in Nederland. Ook de veiligheidssituatie heeft enorme
repercussies voor ons maatschappelijk functioneren.
 
 Ik hecht eraan, het debat over het eigen-middelenbesluit met deze bijdrage
te beginnen, omdat ik vind dat het eigen-middelenbesluit toch in deze bredere
context moet worden geplaatst en beoordeeld. Ik stoor mij aan een verenging
van het eigen-middelenbesluit tot de simpele vraag: wat kost mij dat? Dat
doet geen recht aan de achtergrond van onze Europese integratie. Dat riekt
mij veel te veel – wat dat betreft sluit ik mij aan bij de woorden van
de heer Van der Linden – naar de houding die zo kenmerkend was toen
Margareth Thatcher nog aan het roer stond in het Verenigd Koninkrijk: I want
my money back. Wij weten allemaal dat het Verenigd Koninkrijk nooit heeft
uitgeblonken in een Europese opstelling en wij weten ook dat het zichzelf
steeds meer heeft geïsoleerd in dit proces, dat in mijn ogen onontkoombaar
is.
 
 Voorzitter! Terugkijken naar de top van Edinburgh is een lastige zaak.
Wij moeten proberen zicht te krijgen op wat zich daar in december 1992 heeft
afgespeeld. Wij lopen altijd het risico dat wij met de kennis van nu gemakkelijk
conclusies kunnen trekken over wat zich in die fase van het proces van Europese
integratie heeft voorgedaan.
 
 Ik wil wijzen op een aantal elementen die in die fase van het Europese
integratieproces belangrijk waren. De voorzitter van de Europese Commissie,
Delors, had toen een trekkersrol, omdat het proces van Europese integratie
enigszins in een impasse was geraakt. Het is vooral aan Delors te danken dat
er weer beweging is gebracht in dat proces. In die tijd kwam het momentum
weer terug in de Europese integratie.
 
 Het opstellen van het Verdrag van Maastricht was direct van invloed op
de top van Edinburgh. Dat had ook alles te maken met de versnelling in het
proces van Europese integratie. Daarbij was ook aan de orde hoe wij op een
goede manier meer samenhang zouden krijgen in dat Europa van de twaalf, waar
vrij veel verschillen in welvaart zijn tussen de rijkere lidstaten en de armere
lidstaten rond de Middellandse Zee. Die ideeën over convergentie en cohesie
waren toen de leidende gedachten bij de top van Edinburgh.
 
 Terugkijkend moeten wij zeggen dat de door de vorige regering gevolgde
procedure zich zeker niet leent voor herhaling, met name wat de
positie van het parlement in die procedure betreft. Ik sluit mij aan bij collega's
die dit punt hebben genoemd. Deze procedure heeft ertoe geleid dat het parlement
in een buitengewoon kwetsbare positie is gekomen. Het parlement heeft de verantwoordelijkheid
waaraan men inhoud zou moeten kunnen geven, geen materiële inhoud kunnen
geven. De voorbereiding van de top en van de besluitvorming mag in de ogen
van mijn fractie zeker niet weer gebeuren op de manier waarop de vorige regering
daarmee om is gegaan.
 
 Inhoudelijk was er volstrekt onvoldoende zicht op de gevolgen van de afspraken
die destijds zijn gemaakt. Ik sluit mij aan bij collega's die hierover hetzelfde
hebben betoogd. Ik herinner mij als hoofdpunt van de discussie in het parlement
over de resultaten van Edinburgh, dat het plafond werd verhoogd van 1,20 naar
1,27. Dat was eigenlijk het enige harde punt dat wij op tafel hadden. Aan
de hand daarvan moesten wij maar een taxatie maken van wat de budgettaire
consequenties hiervan zouden kunnen zijn.
 
 Voorzitter! Ook de fractie van D66 is in die tijd kritisch geweest over
de budgettaire risico's die met deze afspraken zijn genomen. Ik heb de eer
gehad om hierover een aantal keren een debat te mogen voeren met staatssecretaris
Dankert, waaraan collega Van der Linden ook refereerde. In die debatten heb
ik mijn verontrusting uitgesproken over de ontwikkeling die toen in gang is
gezet van een Europese Gemeenschap naar een subsidiegemeenschap, zoals ik
dat toen noemde. De budgetverlenging, of het rondpompen, om het populair te
zeggen, heeft toen haar beslag gekregen.
 
 Een bizar voorbeeld voor Nederland is de situatie rond Flevoland. Als
ik mij goed herinner, hebben wij toen kamerbreed onze verbazing uitgesproken,
maar ook praktisch geconstateerd: als de kaarten zo liggen, moeten wij voor
Nederland proberen binnen te halen wat wij kunnen.
 
 Het kabinet-Lubbers III is dus in grote mate verantwoordelijk voor de
resultaten in Edinburgh. Omdat de minister-president en de minister van Buitenlandse
Zaken op die top de directe spelers aan tafel waren, is het een resultaat
met een nogal hoog CDA-gehalte. Ik leg die verantwoordelijkheid niet direct
bij de CDA-fractie, want zij heeft een andere verantwoordelijkheid, maar dat
CDA-bestuurders daarvoor verantwoordelijkheid dragen, valt niet te ontkennen.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Linden (CDA):
 
 Toen was het dualisme blijkbaar sterker dan het vanmiddag is gebleken.
 
 
 
 
 
 De heer Ybema (D66):
 
 Ik kan die opmerking niet goed plaatsen. Het komt mij voor dat, als het
dualisme in die tijd sterker was dan nu, de heer Van der Linden het niet had
moeten laten bij een zeer kritische bijdrage. In het overleg met de regering
had hij waarschijnlijk zwaardere middelen uit de kast moeten halen. Ik heb
dat helaas niet kunnen constateren. Een kritische bijdrage van hem houdt dan
een zekere vrijblijvendheid.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Linden (CDA):
 
 Dat kon toen niet, want formeel en materieel is Edinburgh nu pas aan de
orde. Ik zeg u: de moties waarover vanmorgen gestemd is, spelen hier over
twee jaar opnieuw een rol.
 
 
 
 
 
 De heer Ybema (D66):
 
 Ik ben het met de heer Van der Linden eens, dat formeel en materieel de
uitwerking van de resultaten van Edinburgh nu aan de orde zijn. Ik kan mij
evenwel heel gemakkelijk instrumenten van de Kamer bedenken die het de toenmalige
regering een stuk lastiger gemaakt hadden. Nu is zij gemakkelijk en vrijblijvend
weggekomen. De heer Hoogervorst heeft daarvan een aantal voorbeelden gegeven.
Die initiatieven heb ik bij de heer Van der Linden niet aangetroffen.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Linden (CDA):
 
 Mag ik van u vernemen aan welke instrumenten u denkt?
 
 
 
 
 
 De heer Ybema (D66):
 
 Ik kan mij heel goed voorstellen dat u het initiatief had genomen om op
korte termijn veel concreter inzicht te krijgen in de resultaten van Edinburgh.
Daar is weliswaar om gevraagd, maar het is nooit toegezegd. Uiteindelijk hebt
u dat geaccepteerd.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Linden (CDA):
 
 Zelfs dat zou geen verandering in de situatie gebracht hebben. Wij hadden
toen verwacht dat het eigen-middelenbesluit zeer snel in de Kamer aan de orde
zou komen. Wij hebben nooit kunnen bevroeden dat dit zo laat zou gebeuren.
 
 
 
 
 
 De heer Ybema (D66):
 
 Voorzitter! Ik kom te spreken over het eigen-middelenbesluit. Mijn vraag
sluit aan bij wat de heer Van der Linden zojuist heeft gezegd. Waarom heeft
het zo lang geduurd voordat het eigen-middelenbesluit voor plenaire behandeling
aan de Kamer is voorgelegd?
 
 
 
 
 
 De heer Stellingwerf (RPF):
 
 U sprak zojuist over vrijblijvendheid, maar tot nog toe is uw bijdrage
ook nogal vrijblijvend over het restaureren van de fouten die u heeft geconstateerd.
De heer Hoogervorst was op dat punt veel duidelijker. Of komt u daar nog op?
 
 
 
 
 
 De heer Ybema (D66):
 
 Ja; ik heb tot nu toe alleen nog maar inleidende opmerkingen gemaakt.
 
 Voorzitter! Waarom heeft het dus zo lang geduurd voordat het eigen-middelenbesluit
aan de Kamer is voorgelegd? Ik wil niet de hele procedure doorlopen. Ik noem
wel twee opvallende data die de vraag onderstrepen. De Kamer heeft het verslag
over het eigen-middelenbesluit in mei van dit jaar uitgebracht. Dat was weliswaar
rijkelijk laat, maar het heeft bijna een halfjaar geduurd voordat de regering
met een reactie kwam. Ik weet dat met name de VVD-fractie daar totaal geen
probleem mee had. Voor haar was het: hoe later des te beter. Maar ik kan dit
niet plaatsen, gezien de verantwoordelijkheid van het kabinet. Het is toch
de verantwoordelijkheid van de regering om als een van de verdragspartners
bij het eigen-middelenbesluit ervoor te zorgen dat de ratificatieprocedure
zo snel mogelijk haar beslag krijgt?
 
 Nederland heeft nu inderdaad de eer om als laatste tot ratificatie van
het verdrag over te gaan. Wij maken daarmee geen beste beurt. Toch hebben
wij, de een wat meer dan de ander, de pretentie ons heel Europees op te stellen.
Er is de indruk gewekt dat het feit dat Nederland als laatste het eigen-middelenbesluit
ratificeert en dat dit in de Eerste Kamer formeel niet afgerond kan worden
voor 1 januari 1996, consequenties kan hebben voor de begroting
van de Europese Unie. Ik dacht dat dit wel meeviel. Toch wil ik graag dat
de minister van Financiën daar een concrete reactie op geeft.
 
 Daar Nederland zoveel tijd nodig heeft voor de behandeling van dit besluit,
is de dreiging gesuggereerd dat de besteding van Europese middelen in Nederland
wel eens heroverwogen kan worden. Hebben de regering signalen bereikt dat
dat is overwogen bij de besteding van de Europese middelen?
 
 Ik ga over naar de netto positie van Nederland. De heer Stellingwerf vroeg
er al naar. De situatie die is ontstaan, is een gevolg van een drietal factoren.
We kennen ze allemaal: een hogere afdracht van Nederland, minder revenuen
uit de landbouwbudgetten en minder revenuen uit de structuurfondsen. Dat bepaalt
dat het beeld van een netto betaler van 3,7 mld. nu geleidelijkaan overgaat
in het beeld van een netto betaler van 6,1 mld. in 1999. Deze situatie is
in de ogen van de fractie van D66 volstrekt scheef, uit het lood. Het doet
geen recht aan de welvaartspositie die Nederland heeft binnen de Europese
Unie. Wij behoren al lang niet meer tot rijkere lidstaten. Wij zijn een middenmoter.
Wij zijn zelfs armer dan Italië. Dat is zeker niet iets om ons over op
de borst te slaan. De relatief slechte welvaartspositie als middenmoter doet
geen recht aan het feit dat wij straks relatief de grootste netto betaler
worden. Ik heb die stelling eerder betrokken, in het debat over de bijdrage
van Nederland aan de Europese Unie. Dat wij een netto betaler zijn en blijven,
is geen enkel probleem voor de fractie van D66. Wij horen uiteindelijk toch
nog bij de rijkere lidstaten, zij het in de middenmoot. In onze visie is het
acceptabel dat wij in een meer bescheiden mate structureel een netto betaler
blijven.
 
 Het beeld dat nu is ontstaan, moet in de ogen van mijn fractie gecorrigeerd
worden. Dat betreft ook de eenzijdige compensaties die zijn verleend aan het
Verenigd Koninkrijk en, als gevolg daarvan, aan Duitsland. Ik sluit aan bij
opmerkingen van mijn collega's, namelijk dat dwarsliggerij, zoals de heer
Van der Linden het noemde, of anti-Europees gedrag van met name Italië
wordt beloond. Italië is een opvallend voorbeeld ten aanzien van de melkquota.
Ook dat gedrag en die beloning voor Italië zijn echter geaccordeerd bij
unanimiteit. Dat betekent dat ook de vorige minister van LNV daarmee heeft
ingestemd. Daar is dus een zekere verantwoordelijkheid voor genomen.
 
 Nu is de vraag aan de orde hoe wij verder moeten handelen in de situatie
waarin wij verkeren. Het niet ratificeren van het eigen-middelenbesluit is
voor de fractie van D66 niet aan de orde. Wij zouden dat een buitengewoon
slecht signaal vinden in het hele proces van Europese integratie, zeker in
deze heel cruciale en gevoelige fase van de EMU-integratie. Het zou Nederland
ook op een heel negatieve manier in een isolement plaatsen. In die zin zullen
wij wat meer de stelling "eigen schuld, dikke bult" moeten betrekken. Het
is gebeurd, wij zaten erbij, voor een deel keken wij ernaar, maar wij moeten
de zaken nemen zoals zij zijn.
 
 Volgens de fractie van D66 zullen nu twee lijnen moeten worden gevolgd.
Allereerst, ik noemde het al, moeten wij het eigen-middelenbesluit toch zo
snel mogelijk ratificeren om ons een loyaal bondgenoot te tonen in de Europese
Unie. Het tweede wat moet gebeuren, is dat Nederland zijn onderhandelingspositie
in Europa zo snel mogelijk inhoud geeft. Die onderhandelingspositie moet in
de ogen van mijn fractie niet uitsluitend vanuit de financiële invalshoek
plaatsvinden. Bij het corrigeren van de situatie die nu is ontstaan, pleiten
wij voor een bredere en zo breed mogelijke aanpak vanuit het kabinet, dus
niet alleen via de Ecofin-raad, maar met name vanuit de buitenlandspolitieke
invalshoek. De aanpak die moet worden gevolgd, moet heel nadrukkelijk worden
opgeknipt, zoals ik eerder heb betoogd, in een aanpak op de korte termijn
en een aanpak op de langere termijn. Bij de korte termijn heb ik het over
de periode waarin het eigen-middelenbesluit, waar wij vandaag over praten,
van kracht is. Binnen het eigen-middelenbesluit zullen de mogelijkheden om
de netto positie van Nederland nog enigszins te verbeteren maximaal moeten
worden benut. Die mogelijkheden zijn beperkt, zoals wij hebben gezien in de
gedachtenwisseling met de regering. Het beleid moet wat D66 betreft doorgaan
om mogelijke meevallers bij de Europese middelen terug te laten komen bij
de lidstaten. Er zal moeten worden gekeken naar de extra bestedingsmogelijkheden
van geld uit Europese fondsen voor Nederlandse projecten. Dat is ook gebeurd;
ik wijs op de activiteiten die zijn ondernomen naar aanleiding van de watersnood
en vooral op de middelen die voor de dijken ter beschikking zijn gekomen.
Mijn fractie pleit ervoor om de mogelijkheden die zich op ad-hoc-basis voordoen,
zo goed mogelijk te benutten.
 
 In het beleid van de Nederlandse regering voor de Europese Unie moet voorts
het accent voortdurend liggen op het beperken van de uitgaven. De beschikbare
middelen moeten dus niet bijna automatisch worden opgerekt tot het plafond.
Er moet juist worden geprobeerd de uitgaven zoveel mogelijk te beperken en
beneden het plafond te houden. Een plafond is duidelijk een maximum en je
mag eronder zitten. In de ogen van mijn fractie moet worden geprobeerd om
zoveel mogelijk bij het plafond vandaan te blijven.
 
 Wat, ten slotte, op de korte termijn misschien mogelijkheden biedt, is
om via de zogenaamde fund-raising te proberen om Europese middelen zoveel
mogelijk in te zetten voor infrastructurele projecten in Nederland. Ook op
dat punt is de regering bezig; er is sprake van een bijdrage aan de Betuwelijn.
Als er zich meer mogelijkheden voordoen, willen wij die graag maximaal benutten.
 
 Voorzitter! Voor de lange termijn, de periode na 1999, moet volgens mijn
fractie uiteraard zo snel mogelijk een initiatief worden genomen om te praten
over financiële herziening. Het kabinet heeft al eerder aangegeven dat
het die lijn wil volgen. Vanmiddag heeft de minister-president in het debat
met de Kamer expliciet gezegd dat het kabinet na de afsluiting van de IGC
in 1996 initiatieven zal nemen tot financiële herziening. Dat lijkt ons
een goede lijn, te meer omdat de herziening sowieso moet plaatsvinden, niet
alleen omdat de termijn van dit eigen-middelenbesluit dan afloopt, maar uiteraard
ook met het oog op een verdere uitbreiding van de Europese Unie met landen
in Centraal- en Oost-Europa.
 
 De nota die wij in februari van dit jaar van de ministers van Financiën
en van Buitenlandse Zaken hebben ontvangen, geeft in de ogen van mijn
fractie goed aan hoe voor de lange termijn moet worden gewerkt. Ik doe in
dit verband nog eens de suggestie om met het oog op de herziening van de hele
financiering meer aandacht te besteden aan de mogelijkheden voor het inbouwen
van financiële prikkels om de uitgaven te beheersen. Als er in de gekozen
systematiek prikkels kunnen worden ingebouwd die bijna automatisch zorgen
voor een beheersing van de uitgaven, moet die mogelijkheid worden benut. In
economentermen gesproken: probeer de zogenaamde "built-in stabilizers" te
realiseren in de hele financiering van de Europese Unie.
 
 Dan is er het belangrijke dossier van het landbouwbeleid. Dat dossier
pakt zeker nu niet gunstig uit voor Nederland. In de rapportages die wij onlangs
hebben mogen ontvangen, is enig inzicht gegeven in de zogenaamde financiële
renationalisatie. De mogelijkheden daartoe zijn aanwezig. Het zijn technische
mogelijkheden, maar die worden voor het overgrote deel natuurlijk bepaald
door de beleidsopvattingen over het thema renationalisatie van het landbouwbeleid.
Wij verwachten op vrij korte termijn de beleidsopvattingen van de minister
van LNV hierover te ontvangen, want ik heb begrepen dat die nu echt onderweg
zijn. Het lijkt mij buitengewoon belangrijk om van hem te horen wat de concrete
mogelijkheden zijn om via renationalisatie van het landbouwbeleid recht te
doen aan een verantwoord gemeenschappelijk landbouwbeleid maar ook aan een
verdere beheersing van de uitgaven die bij dit dossier aan de orde zijn.
 
 Voorzitter! Ik kom bij het punt van de structuurfondsen, een forse groeier
in het Europese budget. Ik heb al gezegd dat wij moeten proberen de budgetten
zoveel mogelijk in te korten en het rondpompen zoveel mogelijk tegen te gaan.
In die zin kunnen wij ons vinden in de lijn die in de nota van het kabinet
is aangegeven en die stelt dat wij in de nieuwe situatie moeten streven naar
een systematiek waarbij vanuit de EU geen bijdragen via structuurfondsen gaan
naar de rijkere lidstaten. Voor die landen was het immers nooit bedoeld. Het
ging er altijd om, via Europese financiële solidariteit, vooral de economische
ontwikkelingen in de armere lidstaten te bevorderen en te proberen, die economieën
zo snel mogelijk op te trekken naar het niveau van de economieën van
de rijkere lidstaten.
 
 Ik wil nog een opmerking maken over een voorstel met betrekking tot de
netto begrenzers, dat in de nota van de regering is genoemd. De netto begrenzers
zijn in de ogen van mijn fractie een uiterste middel dat gehanteerd kan worden
als het echt helemaal uit de hand loopt. Dit systeem heeft de trekken van
een paardemiddel, maar ik zou het niet weg willen werpen. Ik wil er wel bij
de regering op aandringen, alles in het werk te stellen, de systematiek zo
te wijzigen dat het systeem van netto begrenzers niet hoeft te worden geëffectueerd.
Nogmaals, als laatste redmiddel, paardemiddel, zou ik het zeker niet willen
afwijzen. Het is toch een bescherming tegen grove onbillijkheden. In die sfeer
komt dit instrument terecht.
 
 Een ander belangrijk element voor het draagvlak van de EU is het verantwoord
omgaan met de Europese middelen. Het draagvlak van de EU heeft alles te maken
met een doelmatige besteding van die middelen. Verantwoord omgaan met een
redelijk budget, zo wil ik het kort samenvatten. Als wij dat voor elkaar krijgen,
zou dat heel positief werken op het draagvlak van de EU voor de burgers in
Europa. Zover zijn we helaas nog lang niet.
 
 De algemene commissie voor de Rijksuitgaven heeft onlangs een overleg
gehad met het nieuwe lid van de Europese Rekenkamer, het huidige lid van de
Algemene Rekenkamer, de heer Engwirda. De leden van de commissie voor de Rijksuitgaven
hebben hem het advies meegegeven om het werk waarmee hij zich in deze Rekenkamer
zo belangrijk heeft gemaakt, ook op Europees niveau ter hand te nemen. Kortom,
wij hebben hem gevraagd te proberen om een soort "operatie comptabel bestel"
op Europese schaal voor elkaar te krijgen. Om de controle en de fraudebestrijding
zo goed mogelijk inhoud te geven, zal de Europese Rekenkamer sowieso een heel
belangrijke rol moeten spelen. Gelukkig zijn er zowel bij de Europese Rekenkamer
alsook bij de Europese Commissie hoopgevende tendensen te onderkennen. Het
verslag van de Europese Rekenkamer besteedt expliciet aandacht aan de besteding
van de Europese middelen, vooral in de lidstaten. Maar ook de plannen die
bij de huidige Europese Commissie, met name bij de Finse commissaris Liikanen
en de Zweedse commissaris Gradin, leven voor de fraudebestrijding –
ik doel op het stappenplan en de minister van Financiën weet waar ik
het over heb – wijzen erop dat de Europese Commissie op een veel serieuzere
en indringender manier aandacht besteedt aan het fraudebestrijdingsbeleid.
Dat is hoopgevend en wij moeten dat maximaal ondersteunen. Ook zou moeten
worden nagegaan hoe op het punt van de fraudebestrijding met taakstellingen
zou kunnen worden gewerkt. Taakstellingen veroorzaken altijd een zekere versmalling
van de discussie maar ze zijn wel goed voor het concretiseren van het beleid.
 
 Het verslag van de Europese Rekenkamer over 1993 heeft ons onlangs bereikt.
Daarin wordt aangegeven dat het overgrote deel – 80% – van de
middelen via de lidstaten wordt besteed. Uit dat verslag blijkt eveneens,
dat een deel van die middelen eigenlijk ontsnapt aan de controle van de Europese
Rekenkamer en ook niet valt onder de controle van de nationale rekenkamers.
Ik doel met name op de middelen die via de fondsen rechtstreeks aan de regio's
worden besteed. Dit gebeurt vaak via de provincies. Ik zou er bij de minister
van Financiën op willen aandringen, dat hij van zijn kant het maximale
doet om ervoor te zorgen dat er zo snel mogelijk een situatie ontstaat, waarbij
sprake is van een sluitende controle-aanpak.
 
 Iedere besteding van Europees geld moet door een bepaalde instantie gecontroleerd
wordt, hetzij op Europees niveau, hetzij op nationaal niveau.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Mag ik u even onderbreken, mijnheer Ybema? U heeft het volste recht om
bij wijze van spreken hier net zo lang te staan als u wilt. Maar mag ik u
erop wijzen, dat u zich voor vijftien minuten heeft ingeschreven en nu ruim
een half uur vrijwel zonder interrupties bezig bent? Het zou beter zijn om
het aantal minuten dat u wilt spreken, wat reëler in te schrijven.
 
 
 
 
 
 De heer Ybema (D66):
 
 Ik ben bijna klaar met mijn betoog, voorzitter, ik zal snel afronden.
 
 Bij de controle en de fraudebestrijding zou ik dus willen pleiten voor een sluitende aanpak. Er moet altijd een instantie zijn –
hetzij de Europese Rekenkamer, hetzij de nationale rekenkamers – die
de besteding van Europese middelen direct en zo effectief mogelijk controleert.
 
 Voorzitter! Mijn laatste opmerking betreft de positie van het parlement
in relatie tot afspraken die op Europees niveau worden gemaakt met verstrekkende
consequenties.
 
 In het begin van mijn bijdrage heb ik reeds gezegd, dat naar mijn mening
de positie van het parlement tot nu toe te zwak is. Het kabinet is verantwoordelijk
voor wat er afgesproken wordt. Het kabinet is bijna altijd verdragspartner,
maar het parlement heeft ook een verantwoordelijkheid. Het parlement moet
de instrumenten krijgen om die verantwoordelijkheid inhoud te geven. Wij hebben
bij de behandeling van de hele van gang zaken rondom de EMU per amendement
geprobeerd het parlement een positie te geven, die het mogelijk maakt deze
verantwoordelijkheid in te vullen. Maar ook na aanvaarding van dat amendement
leren de discussies nog steeds dat dit een onduidelijke zaak blijft tussen
regering en parlement.
 
 Vanuit mijn fractie is er alle begrip voor de positie van de regering.
De regering is verdragspartner. De regering zit aan tafel; de regering heeft
de verantwoordelijkheid. Aan die verantwoordelijkheid mogen wij als parlement
ook geen afbreuk doen en dat kan staatsrechtelijk ook niet. Alleen, hoe kunnen
wij als controleur meer inhoud geven aan de positie en de medeverantwoordelijkheid
van het parlement?
 
 De heer Hoogervorst heeft aangekondigd dat hij een amendement zal indienen,
waarin hij voorstelt om het instemmingsrecht bij het parlement neer te leggen.
Ik heb al bij interruptie laten weten dat mij dat niet correct lijkt, gelet
op de verantwoordelijkheid van de regering. Volgens mij moeten wij op z'n
minst proberen om daaraan via een verplichting tot het consulteren van het
parlement materieel inhoud te geven. Ik nodig de regering uit om haar licht
te laten schijnen over dit punt, dat voor het vorm en inhoud geven aan een
parlementaire controle zo wezenlijk is.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Gelet op het tijdstip lijkt het mij beter om, voordat wij verder gaan
met de eerste termijn van de kant van de Kamer, eerst te schorsen voor de
dinerpauze.
 
 
 
 
 
 De vergadering wordt van 19.20 uur tot 20.45 uur geschorst.
 
 
 
 
 Voorzitter: M.M.H. Kamp
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Mevrouw de voorzitter! Op dit debat heb ik mij verheugd. Na al die nachtelijke
uren protesteert mijn lichaam tegen zo'n uitspraak, maar politiek is het wel
zo. Het overkomt mij ook niet dagelijks, maar vandaag wel. Deze gemoedsgesteldheid
vloeit overigens niet voort uit de aard van de materie. Niemand valt wijs
te maken, in elk geval mij niet, dat men een genoegen kan ontlenen aan de
bespreking van de ins en outs van de Europese financiën. Trouwens, in
de schriftelijke voorbereiding is meer dan voldoende stilgestaan bij al die
aspecten. Daarover hoeft het dus vanmiddag en vanavond wat mij betreft nauwelijks
nog te gaan. Neen, dat ik mij op dit debat heb verheugd, is geheel politiek
van aard. Vandaag mag weer eens blijken of deze Kamer, om de woorden van oud-voorzitter
Vondeling te citeren, een lam of een leeuw zal zijn. De ogen gaan daarbij
in het bijzonder uit naar de fracties van het CDA en de VVD.
 
 Aan de heer Van der Linden van het CDA komt de eer toe dat hij destijds
nog het meest kritisch heeft gereageerd op de resultaten van de top van Edinburgh.
Ik doel in het bijzonder op de voortzetting van de compensatie van het Verenigd
Koninkrijk, een zaak die hem sinds jaar en dag een doorn in het oog is. Daarover
zei hij op 16 december 1992 in het kamerdebat na de top: "Over de VK-compensatie
kan ik heel kort zijn. Die is voor de CDA-fractie onverteerbaar." Een dezer
dagen zal blijken welke kracht hij dat woord van destijds wil bijzetten. Eerlijk
gezegd zie ik niet goed meer op grond waarvan de CDA-fractie nog voor het
eigen-middelenbesluit zou kunnen stemmen. Dat kan toch niet meer, zeker niet
nadat de heer Van der Linden vandaag een motie in stemming heeft gebracht
waarin wordt geconstateerd dat verlenging van eenzijdige compensaties niet
aanvaardbaar is. Daarin staat ook de constatering dat zo'n verlenging niet
op de goedkeuring van het Nederlandse parlement zal kunnen rekenen. Welnu,
in het eigen-middelenbesluit zit zo'n verlenging. De heer Van der Linden heeft
dan ook wat uit te leggen, als hij later toch besluit voor het eigen-middelenbesluit
te stemmen.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Linden (CDA):
 
 Mevrouw de voorzitter! Mijn motie sloeg op de verlenging van het komende
eigen-middelenbesluit. Daarom moest het op de top van Madrid aanstaande zaterdag
en zondag zijn.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Dan had u dat er toch nadrukkelijk bij moeten zetten. Wij praten vandaag
over een verlenging van een eigen-middelenbesluit en ook over een door u zo
vaak gewraakte verlenging van de VK-compensatie.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Linden (CDA):
 
 Voorzitter! Wij spraken erover wat de minister-president, de Nederlandse
regering op de top van Madrid zou moeten inbrengen met betrekking tot de financiering
voor de komende jaren, dus de aanpak van de financiering van de Europese Unie
parallel met de IGC die in 1996, 1997 plaatsvindt. Dan praat je dus over de
voorbereiding van het volgende eigen-middelenbesluit. Dat is heel evident.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Dat betekent dus dat uw motie, ook al staat het er niet met zoveel woorden
in, bij aanvaarding de consequentie zou hebben dat er pas vanaf 1999 wellicht
een ander systeem in werking zou treden dat Nederland beter zou gerieven.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Linden (CDA):
 
 Dat is juist. Als je er niet op een zeer tijdig tijdstip mee begint om
dat te melden op de Europese top en niet in de raden, dan vrees ik dat wij
hier over twee of drie jaar een discussie krijgen, waarin wordt gezegd: het
is jammer dat die motie en die inbreng van de Nederlandse regering op dat
moment op dat punt niet naar voren zijn gebracht.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Op dat punt val ik u volledig bij. Dat is ook niet zo moeilijk. Wij hebben
ook voor die motie gestemd. Het aardige is natuurlijk wel dat u jarenlang
terecht storm hebt gelopen tegen de VK-compensatie en dat
nu het moment er is om die verontwaardiging kracht bij te zetten. Ik vraag
dus aan u: wat is uw verontwaardiging van de afgelopen jaren waard geweest?
Het is interessant om te praten over 1999 en later, maar u hebt nu een besluit
voor u liggen waar u voor of tegen kunt zijn. Daar spreek ik u op aan.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Linden (CDA):
 
 Ik heb daar een afgewogen verhaal over gehouden. De slotconclusie zal
pas dinsdag bekend worden.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Het zal duidelijk zijn dat ik probeer u zoveel mogelijk in de goede richting
te prikkelen.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Linden (CDA):
 
 Anderen moet geen free ride worden gegeven.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Als u de heer Hoogervorst meekrijgt, werken mijn prikkels in het kwadraat.
 
 Voorzitter! Zeker zo interessant is de positie van de VVD-fractie. Collega
Hoogervorst heeft het Europese debat, sinds hij als kamerlid in ons midden
is, verlevendigd met zijn scherpzinnige en kritische houding jegens de Europese
Unie. Nogmaals, ik heb met waardering geluisterd naar zijn betoog. In het
verslag heeft hij zich reeds uitgeleefd en heeft hij vragen gesteld die in
mijn hoofd in geen jaren zouden opkomen, maar dat ligt natuurlijk aan mijn
hoofd. Hij heeft zelfs de vrijmoedigheid gehad om aan de regering te vragen
of de Italiaanse overheid de Italiaanse boeren heeft aangemoedigd tot het
niet correct toepassen van de melkquotaregeling. Het antwoord was natuurlijk
voorspelbaar. Van enige aansporing van de zijde van de Italiaanse overheid
in de door deze leden bedoelde zin is ons niets bekend, zo antwoordde de regering.
Een bevredigend antwoord voor wie geen oorlog met Italië wil, maar ongetwijfeld
met collega Hoogervorst denk ik dat je ook kunt aanmoedigen door jarenlang
consequent de naleving op regels te verwaarlozen. Maar goed, dat debat hebben
wij al eerder gevoerd. Waar het nu om gaat is of de VVD-fractie de breed uitgemeten
wrevel over de netto betalingspositie van Nederland nu het nog kan wil omzetten
in een beslissing die de enorme financiële lasten die dreigen, voorkomt.
Waar het dus op aankomt, is allereerst politieke moed.
 
 Natuurlijk gaat het daar niet alleen om. Wat ten slotte telt, zijn de
argumenten. Welnu, ik meen dat er goede argumenten zijn om de verlangde verhoging
van het eigen-middelenbesluit niet goed te keuren. Wij zijn, anders dan in
december 1992, in zoverre bevoorrecht dat wij nu veel beter weten waar het
allemaal om gaat. En dat is meer dan alleen maar de verwachte en gevreesde
netto betalerspositie van Nederland, een zaak die overigens op zichzelf reeds
meer dan voldoende reden is, uiterst kritisch aan te kijken tegen het eigen-middelenbesluit.
Ik heb de debatten na de top van Edinburgh er nog eens op nagelezen. Niemand
had toen in de gaten wat precies de betekenis van de afspraken was. Dat bleek
later. Op het laatst gingen er miljarden per minuut de deur uit, zo herinnerde
de voormalige staatssecretaris de heer Dankert zich de gebeurtenissen in NRC
Handelsblad van 15 maart van dit jaar. Ik betwijfel of het een herinnering
is. Ik denk eerder een conclusie achteraf. Heeft Nederland toen zitten slapen?
In zekere zin wel, maar dan wel voor een deel uit politieke overtuiging, want
wij zijn altijd zo voor Europa geweest. Ik hoor de minister lachen, maar het
is erg genoeg. Ik hoop dat hij inziet dat het in het belang van onze portemonnee
is dat hij de komende jaren wakker blijft.
 
 In hetzelfde artikel zegt de heer Dankert dat bij de voorbereiding van
de top wel degelijk aan de orde is geweest dat Nederland van netto ontvanger
in netto betaler zou veranderen. Maar Buitenlandse Zaken heeft het altijd
een absoluut irrelevante kwestie gevonden, aldus de oud-staatssecretaris van
Buitenlandse Zaken. Je gelooft je oren niet. Ook de toenmalige minister van
Landbouw, Natuurbeheer en Visserij, onze huidige collega de heer Bukman, wordt
in het artikel opgevoerd. De rekeningen over onze toekomstige positie als
netto betaler speelden geen rol omdat politiek vaststond dat er voor het behoud
van de eenheid binnen de Unie meer geld voor de structuurfondsen moest komen,
aldus de heer Bukman. Het beroerde is dat het allemaal zo herkenbaar is. Het
is de Nederlandse politiek ten aanzien van Europa van de laatste jaren ten
voeten uit. Altijd weer die obsessie met het verder bouwen aan Europa, kennelijk
zelfs met verwaarlozing van het nationaal belang. Daar waren en zijn andere
lidstaten een stuk beter in. Ik gebruik welbewust het begrip "nationaal belang".
Ik doe dat niet vaak, maar sinds de verschijning van de Herijkingsnota mag
dat.
 
 Men zou dan bijna verwacht hebben dat dit nieuwe kabinet, dat zich natuurlijk
gebonden weet aan de beslissingen van Edinburgh, de Kamer zou hebben uitgenodigd
om het eigen-middelenbesluit te verwerpen. Maar nee hoor, de regering beoordeelt
het positief dat er een nieuw akkoord is bereikt en is zelfs met name verheugd
dat het akkoord een periode van zeven jaar beslaat, zo staat te lezen op bladzijde
9 van de memorie van toelichting. Hoe is het mogelijk? Minister Zalm lijkt
bijna op het spiegelbeeld van oom Dagobert: iemand die blij is dat hij zijn
geld kwijtraakt. Nu gaat het vandaag niet zozeer over het niveau van Europese
uitgaven, maar over de vraag of daarvoor de komende jaren een verhoging aanvaardbaar
is. Dat Nederland de komende jaren in een netto betalerspositie terechtkomt,
mag evenmin het geheel van de beoordeling uitmaken. Dat de Europese Unie voor
Nederland van economisch groot belang is, staat buiten kijf. Het gaat daarbij
om veel meer dan alleen maar om de afdrachten en ontvangsten. Die discussie
is het laatste jaar al vaker gevoerd. De argumenten zijn bekend. Natuurlijk
mag een vergelijking met de ontwikkeling van het nationale budget wel worden
gemaakt. Wie weet welke financiële verplichtingen Nederland nog voor
zich heeft om te voldoen aan de EMU-criteria, die kijkt op zijn minst kritisch
naar een EG-begroting die jaarlijks met 6% stijgt. Zo staan de bezuinigingen
die dit kabinet zich voor de komende jaren heeft voorgenomen wel in een heel
schril contrast tot de extra uitgaven die Brussel worden toegestaan. Het tegenargument
zou kunnen zijn dat de rekening van het Verdrag van Maastricht gewoon wordt
gepresenteerd. Tot die rekening behoren de verhogingen van de bekende structuurfondsen
en het nieuwe cohesiefonds. Echter, in Maastricht zijn wel verwachtingen gewekt,
maar geen bedragen vastgelegd, tenminste niet op papier. Dat is in Edinburgh
wel gebeurd. 
 
 Wie het geheel nu overziet, die moet constateren dat de overdracht van
gelden van de rijkere lidstaten naar de armere een veel te grote omvang heeft
gekregen. Dat is mede het gevolg van het succesvol drijven van Frankrijk en
in het bijzonder Spanje. Wat Alva destijds met de tiende penning niet lukte,
dat kon in Edinburgh ineens wel. Men kan er in Madrid tevreden over zijn.
Waarom is het niveau van de gelden voor overdracht te hoog? Anders gezegd,
waarom is de financiële solidariteit binnen de Europese Unie te zwaar
aangezet? Ik kan dit onder meer illustreren aan de hand van wat op pagina
6 van de nota naar aanleiding van het verslag staat. In 1993 gaven de EU-lidstaten
ongeveer 27 mld. dollar uit aan officiële ODA-ontwikkelingshulp. In hetzelfde
jaar bedroeg de totale omvang van de structuur- en cohesiemiddelen 26 mld.
dollar. Terwijl wij hier in Nederland een verwoed gevecht voeren om het niveau
van het budget van minister Pronk nog een beetje op peil te houden, op goede
gronden, slagen wij daar onvoldoende in, onder meer omdat allereerst de Zuideuropese
landen moeten worden bediend. Dat vind ik moeilijk verteerbaar. Ik kan het
ook nog op een andere manier illustreren. Op pagina 31 van de nota lees ik
dat de netto financiële stroom van de overheidsuitgaven in 1993 in Spanje
2,5% bedroeg, in Portugal 10% en in Ierland en Griekenland zelfs 14%. Er zijn
vermoedelijk weinig of geen ontwikkelingslanden die zo ruimschoots in het
eigen budget worden gesteund.
 
 Er is echter een ander argument. Dat is voor mij het belangrijkste. Dat
betreft de toekomst van de Europese Unie, die naar verwachting een aanzienlijke
uitbreiding met een fors aantal lidstaten te zien zal geven. In het overleg
op 9 maart 1995 over de nota met betrekking tot het niveau van afdrachten
en ontvangsten van Nederland uit de EG-begroting – die nota is van 14
februari jl. – zei minister Zalm dat degenen die zo hard pleiten voor
toetreding van Midden- en Oosteuropese landen, ervoor moeten zorgen dat het
financiële beleid van de Unie zodanig wordt gereorganiseerd dat die toetreding
redelijk financierbaar wordt. Hij had natuurlijk gelijk, maar betekent dit
niet dat wij er dan nu al verstandig aan doen om het budget van de Europese
Unie goed in de hand te houden? Er is geen twijfel over mogelijk dat de verhoging,
die nu wordt toegestaan, na verloop van jaren ook geheel zal worden benut.
Dat betekent dat aan het eind van deze eeuw in het bijzonder de Zuideuropese
landen gewend, zo men wil verslaafd zullen zijn aan een hoog niveau van overdrachtsmiddelen.
Er is weinig fantasie voor nodig om zich voor te stellen dat men daar bovenop
zal blijven zitten. Dat betekent dat de extra middelen die nodig zijn om de
toetreding van nieuwe lidstaten mogelijk te maken er gewoon niet zijn. Wij
kunnen nu wel stoer tegen elkaar zeggen dat er zo rond 1999 echt iets moet
worden gedaan aan de netto betalerspositie van Nederland, maar in dat jaar
zal het vermoedelijk niet kunnen gaan om een verbetering, maar hooguit om
een mindere verslechtering. Dat betekent dat verwerping van het eigen-middelenbesluit
de Europese Unie de komende jaren enerzijds tot een behoorlijke financiële
discipline zal dwingen en anderzijds financieel de ruimte zal geven om in
1999 en later geld vrij te maken voor de uitbreiding. Geld dat er, zoals gezegd,
niet meer zal zijn als wij nu deze verhoging van het plafond van eigen middelen
accepteren. Mag ik een reactie van de regering op deze gedachtengang?
 
 Wie politiek wil investeren in de uitbreiding van de Europese Unie, moet
derhalve de komende jaren aandacht geven aan andere zaken. Wij ontvingen onlangs
een tweetal interessante studies van het Interdepartementaal beleidsonderzoek
Europese uitgaven. De invalshoek is het zoeken naar mogelijkheden om in de
toekomst iets te doen aan de netto betalerspositie van Nederland. Ik zal er
nu niet inhoudelijk op reageren, omdat wij daar naar ik vrees nog jaren de
tijd voor krijgen en ook omdat er nog geen regeringsstandpunt is bijgevoegd.
Wel wil ik vragen of dit type nuttig onderzoek ook plaatsvindt op Europees
niveau. Dat lijkt me zeer gewenst. Gebeurt dit en, zo niet, wil de regering
dit dan bevorderen?
 
 Wat vervolgens moet gebeuren is niet het opvullen van de structuur- en
cohesiefondsen, maar stabiliseren en beheersen. Op bladzijde 11 van de nota
lees ik dat de regering geprobeerd heeft bij de onderhandelingen over de structuurfondsen
een zo evenredig mogelijk aandeel voor Nederland te verkrijgen. Op bladzijde
12 van die nota wordt zelfs gesproken over een volstrekt onevenwichtige behandeling
van Nederland in het structuurfondsendossier. Tegen de achtergrond van de
netto betalingspositie begrijp ik dat wel, maar eerlijk gezegd vind ik dat
Nederland, evenals veel andere rijke lidstaten, in het geheel niet in aanmerking
zou moeten komen voor die structuurfondsen. Met excuses aan Flevoland. Dat
deze fondsen er zijn als een uitdrukking van economische en financiële
solidariteit binnen de Europese Unie is prima, maar ze zouden uitsluitend
gebruikt moeten worden voor die paar echt armere lidstaten. Dan is er ook
minder sprake van het bekende rondpompen van geld.
 
 Het is ook niet nodig de kritische zin te doven als het om structuurfondsen
gaat, omdat de Europese solidariteit in het geding is. Nog onlangs hoorde
ik van een ter zake zeer deskundige regionale econoom dat veel van het geld
dat in het zuidelijk deel van Italië is uitgegeven vooral het noordelijke
deel rijker heeft gemaakt. Boeren in het zuiden kochten met subsidiegeld in
het noorden landbouwmachines. Die bedrijven wisten hun winstgevendheid te
versterken, terwijl die machines in het zuiden nauwelijks tot grotere winstgevendheid
leidden.
 
 Ik meen ook dat een herziening van het structuurfondsenbeleid aan het
eind van de periode waarvoor het nieuwe eigen-middelenbesluit zal gelden,
te laat zal zijn. Want dan zal blijken dat het verhogen van die fondsen vele
malen eenvoudiger is geweest dan het herzien in casu het verlagen. Er zijn
dus, naast de gevreesde netto betalerspositie van Nederland, voldoende politieke
argumenten om tot heronderhandelen over te gaan. Ik weet natuurlijk best dat
de eerstverantwoordelijke bewindslieden alleen al bij die gedachte het zweet
in de handen krijgen. Dat is dan jammer. Overigens, heronderhandelen biedt
ook een mogelijkheid financiële middelen vrij te maken voor de wederopbouw
van Bosnië. Mag ik eens vragen hoe hoog de bedragen worden begroot die
daarvoor door de Europese Unie zullen moeten worden vrijgemaakt en wat terzake
van de besluitvorming thans de stand van zaken is. Uit welk budget zou dit
moeten worden gefinancierd? 
 
 Zou het overigens wel zo vermetel zijn wanneer de Kamer dit besluit zou
verwerpen? In de nota lees ik dat het Verenigd Koninkrijk continuering van
de compensatie is gegund, omdat wanneer dit zou zijn geweigerd een dergelijk
voorstel nooit door het Britse parlement zou worden goedgekeurd. Hiermee was,
zo schrijft de regering in de nota, materieel sprake van een veto van het
Verenigd Koninkrijk op dit dossier. Welnu, waarom mogen zij wel wat wij niet
zouden mogen?
 
 
 
 
 
 De heer Van der Linden (CDA):
 
 De heer Van Middelkoop heeft de regering gevraagd om een schatting te
maken van de kosten voor de wederopbouw van het vroegere Joegoslavië.
Hij heeft zich altijd een tegenstander verklaard van een Europese politiek
op het gebied van buitenlands beleid en defensie. Als wij zo'n beleid gehad
hadden, zouden die kosten voor de herstructurering wellicht niet nodig zijn
geweest. Kan hij een reactie geven op de stelling dat de Europese Unie met
één stem op het punt van de buitenlandse politiek en defensie,
dit soort gebeurtenissen kan voorkomen? En daaraan gerelateerd, hoe merkwaardig
ook, het financiële vraagstuk.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Het is toch wat riskant om stoer te praten over de eenheid van de Europese
Unie als het over Bosnië gaat. De heer Van der Linden vroeg echter naar
de financiële kant van de zaak. Zelfs al zouden wij geen Europese Unie
hebben gehad, dan nog zou het heel wel mogelijk zijn om gezamenlijk met een
aantal landen geld te investeren in een land dat moet worden wederopgebouwd.
De context van mijn kritiek is altijd geweest dat ik tegenstander was van
een federaal einddoel van Europa. Zo heb ik alles ook beoordeeld. Dat is echter
iets anders dan dat je tegen samenwerking in Europa zou zijn. Ook in mijn
vorm van Europa zou het overhevelen van financiële middelen of het geven
van geld voor de wederopbouw van Bosnië natuurlijk heel wel mogelijk
zijn. Daar heb je dus niet die eenheid voor nodig die de heer Van der Linden
zo begeert.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Linden (CDA):
 
 Ik weet niet of, als wij de Europese Unie niet hadden gehad, het zich
beperkt had tot het vroegere Joegoslavië. Ik ben er wel van overtuigd
dat het falen van Europa in Joegoslavië te maken heeft met het gebrek
aan gemeenschappelijk beleid op de twee terreinen die ik heb genoemd.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Gelet op de stand van zaken in Europa is dat een wat academische hypothese.
De werkelijkheid is dat het de Amerikanen zijn – maar daarover hebben
wij gisteren reeds gesproken tijdens het debat over IFOR – die leiding
hebben gegeven op een punt dat voor de heer Van der Linden heel vitaal is,
namelijk de wens om ook op buitenlandspolitiek gebied in Europa samen te werken.
Dat is de stand van zaken op dit moment. Wij kunnen nog wel financieel hulp
verlenen elders in de wereld, dus laten wij dat doen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Sipkes (GroenLinks):
 
 Voorzitter! Europa heeft, althans op papier, ongeveer drie jaar geleden
tijdens de top van Edinburgh duidelijk meer financiële armslag gekregen.
Op papier, want uiteindelijk is het begin van de goedkeuring ervan aanstaande
dinsdag – Nederland is de laatste in de Europese rij – doorslaggevend
voor het feitelijk krijgen van meer financiële armslag.
 
 De fractie van GroenLinks vindt het terecht dat Europa meer financiële
middelen krijgt en accepteert dan ook volledig dat dit eigen-middelenbesluit
een aanzienlijke verzwaring betekent van de Nederlandse afdracht en dus ook
een verhoging van de buitenlanduitgaven. Als wij dat zouden willen, zijn er
meer mogelijkheden om op die uitgaven te bezuinigen.
 
 Van enige schaamte over het feit dat wij nu de status van netto betaler
hebben bereikt, is bij ons dan ook geen sprake, ook niet tegenover de Nederlandse
burger. Deze is immers sinds Maastricht ook een euroburger en kan dus idealiter
ook profiteren van een stabiel Europa. Overigens wil het feit dat de Nederlandse
overheid een netto betaler is, bepaald niet zeggen dat de Nederlandse economie
als geheel geen netto ontvanger kan zijn. Is het dan niet juister om te stellen
dat Nederland door zijn open economie en economische specialisaties meer profiteert
van de Unie dan menig andere lidstaat? Verder is mijn fractie van mening dat
al dit plussen en minnen rond de uitgaven aan en ontvangsten van de Unie eigenlijk
een uiting is van instrumenteel denken dat blind dreigt te maken voor het
bredere politieke en culturele belang van een te verbreden en verdiepen Europese
integratie.
 
 Het lijkt mij dan ook beter om trots te zijn op de status van netto betaler.
Dat is immers een uitdrukking van het belang dat ons land om economische redenen
hecht aan vrijhandel, maar ook een uitdrukking van onze solidariteit met Europese
buren uit het Zuiden en Oosten die het minder breed hebben. Om in herijkingstermen
te spreken: het lijkt mij een juiste combinatie van het eigenbelang in brede
en in enge zin, al vraag ik mij wel af of dit besluit in deze vorm anno 1995
na de herijkingsdiscussie ook nog zo genomen was. Maar goed, nu ligt het er.
Aan al degenen die zo'n kabaal maken over de netto betalerspositie vraag ik
het volgende. Wanneer Nederland, en met Nederland al die andere rijke landen,
zowel bij het eigen-middelenbesluit als bij de toelatingscriteria voor de
EMU, het onderste uit de kan willen halen, ontstaat dan niet de situatie waarin
de financiële voordelen op de korte termijn worden overschaduwd door
de risico's van desintegratie en misschien zelfs fragmentatie van Europa?
 
 Voorzitter! Instemmen met de ruimere financiële mogelijkheden voor
de Gemeenschap wil absoluut niet zeggen dat wij volledig achter het door Europa
gevoerde financiële beleid staan. Integendeel, daar valt nog heel wat
op af te dingen, zowel op de bestedingskeuzen, de doelmatigheid en de controleerbaarheid
ervan. Met name het laatste punt behoeft echt verbetering, zoals weer eens
dramatisch duidelijk bleek uit het recente rapport van de Europese Rekenkamer.
Daarin kunnen wij onder meer lezen dat er in de verklaring van betrouwbaarheid
voor 1994, die wordt afgegeven ten tijde van de publikatie, zoveel fouten
schuilen in de onderliggende verrichtingen bij de betalingen van de Commissie,
dat de Rekenkamer niet in staat is om een positieve verklaring over de wettigheid
en regelmatigheid ervan te geven, ook al zijn de rekeningen correct. En daar
 kunnen wij het dan mee doen. Ik zou dan ook graag van de regering
willen weten of zij het noodzakelijk vindt om de bevoegdheden van de Europese
Rekenkamer uit te breiden en of zij daartoe ook mogelijkheden ziet.
 
 Daarnaast schort er nogal wat aan de controle op het niveau van de lidstaten
en aan de mogelijkheden van de nationale rekenkamers. Volgens de Europese
Rekenkamer zit 80% van de niet goed te verantwoorden uitgaven van de Unie
bij de lidstaten zelf, en dan met name in de sfeer van de landbouw en de structuurfondsen.
Daar moeten wij op de een of andere manier een sluitend systeem voor maken,
zoals ook de heer Ybema zei. Zou het niet mooi zijn als een gemeenschappelijk
project werd opgezet, een "EC CASH programme"? "CASH" staat daarbij dan voor
"courts of auditors secure honesty". Graag hoor ik hierop een reactie.
 
 Uiteraard zien wij ook graag dat het Europees Parlement het instrument
van de parlementaire enquête inzet om de Commissie nog meer onder druk
te zetten om al haar financiële tekortkomingen aan te pakken en dus ook
consequenties te verbinden aan rapporten van de Europese Rekenkamer en aan
effectieve fraudebestrijding te doen. De conclusie uit het onlangs gepubliceerde
jaarverslag van de Europese Rekenkamer over 1994, namelijk dat er met bijna
een kwart van de Europese begroting iets mis is, onderstreept opnieuw de wenselijkheid
van zo'n enquête. Ik vind het dan ook goed dat vrijwel al onze Europese
collega's zich hebben uitgesproken voor een enquête naar fraude. Ik
ben benieuwd naar de verdere uitwerking hiervan.
 
 Over beheer en controle en het daaraan gewijde rapport van de Nederlandse
Rekenkamer maak ik nog een opmerking. Mijn fractie ondersteunt het daarin
gevoerde pleidooi voor het geven van een jaarlijks overzicht van alle geldstromen
in of bij de Miljoenennota, al was het alleen maar om te voorkomen dat er
onnodige indianenverhalen ontstaan over de omvang van de ontvangsten uit de
EG. Misschien is het ook wel praktisch om bij dat overzicht tegelijkertijd
een overzicht van de afdrachten te presenteren. Wij vragen ons overigens af,
of het terecht is als daarin ook de Nederlandse bijdrage van 250 mln. aan
hulpprogramma's van het Europees ontwikkelingsfonds, die buiten de EG-begroting
om geschiedt, wordt opgenomen. Deze hulp valt onder de ODA-norm en deze middelen
zouden in onze ogen in ieder geval besteed moeten worden, langs welke weg
dan ook.
 
 Dan kom ik terug op het eigen-middelenbesluit. Wij betreuren het echt –
eigenlijk vinden wij het onaanvaardbaar – dat geen enkele stap is gezet
om de Britse compensatie af te bouwen. Dit zal mede met het oog op een uitbreiding
van de Unie in de richting van Midden- en Oost-Europa echt de allerlaatste
keer moeten zijn dat het Verenigd Koninkrijk zo vergaand wordt ontzien, te
meer daar het zelf eigenlijk zo snel mogelijk een uitbreiding wil. Dat Britse
à la carte eten kan wat ons betreft in ieder geval niet inhouden dat
de Britten ook nog afdingen op de prijs van het dagmenu. Hoe denkt de regering
hierover en hoe hard gaat zij zich daarvoor inzetten?
 
 Mijn fractie is overigens benieuwd of de Nederlandse regering zelf stappen
zal gaan zetten om een extra compensatie te bedingen, eigenlijk à la
het Britse, vanwege haar positie als netto betaler. Mijn fractie is daar beslist
niet voor. Ik hoop dat de regering daartoe niet zal overgaan.
 
 Het lijkt ons dat de bijdragen aan de EG-middelen het rechtvaardigst kunnen
worden verdeeld door middel van een verdeelsleutel die uitsluitend is gebaseerd
op het BNP-aandeel. Deze situatie is nog niet gerealiseerd, maar dat zal wel
gebeuren. Acht de regering het waarschijnlijk dat dit proces bij een volgend
eigen-middelenbesluit voltooid zal zijn? Ik doel dus op een bijdrage uitsluitend
op basis van het BNP-aandeel.
 
 De fractie van GroenLinks is wel geïnteresseerd in het voorstel over
het douanerechtenmiddel uit het rapport-Bardong. Daarin wordt voorgesteld
om het effect van de geografische ligging van de plek van de ontvangst van
de douanerechten uit de berekeningen te verwijderen. Dit kan nuttig zijn,
doordat de positie van Nederland als netto betaler relatief wat zal dalen.
Overigens vraag ik mij af of het niet doelmatiger is om ook dit EG-middel
te vervangen door een hogere afdracht op basis van het BNP-aandeel. Ook hierop
hoor ik graag een reactie.
 
 Dan ga ik in op de besteding van de middelen. Ik begin met de landbouwuitgaven.
De voortgaande vervanging van interventieprijzen door directe inkomenssteun
onderschrijven wij. Als wij echter een sociaal-ecologisch verantwoorde ontwikkeling
in de landbouw willen en tegelijkertijd aan de GATT-vereisten willen voldoen,
dan zou de inkomenssteun in toenemende mate het karakter moeten krijgen van
beloning van boeren voor activiteiten gericht op natuur- en landschapsonderhoud.
Wij juichen het toe dat ook landbouwcommissaris Fischler in deze richting
denkt. Een dergelijke ontkoppeling van agrarische produktie en subsidies maakt
het overigens zeer wel denkbaar dat het deel van het landbouwbeleid gerenationaliseerd
wordt. Het concurrentieverstorende effect van milieugebonden subsidies is
immers beperkt. Zij remmen de produktie eerder af dan dat zij haar stimuleren.
Dergelijke subsidies behoeven dan ook niet per se overal in Europa even hoog
te zijn en zij hoeven ook niet altijd uit de communautaire begroting te komen.
Uiteraard zullen wij daarover straks uitvoeriger met minister Van Aartsen
spreken. Is de regering net als ik van mening dat een vermindering van de
financiële bemoeienis van de EG met de landbouwsector uiteindelijk de
toetreding van Midden- en Oosteuropese landen tot de Unie aanmerkelijk kan
vergemakkelijken?
 
 Kan zij voorts vast aangeven hoe het thans staat met de milieu-uitgaven,
die uit de landbouwrichtsnoer gefinancierd worden? In de nota naar aanleiding
van het verslag wordt kort stilgestaan bij de omvang en de inhoud van de uitgaven.
Kan de minister in het algemeen aangeven in hoeverre er sprake zal zijn van
een groei van deze uitgaven in de komende jaren?
 
 Dan kom ik op de besteding van de middelen in het cohesiefonds. Wij menen
dat cohesielanden onder druk gezet kunnen en moeten worden, zelfs door boetes,
als het gaat om het respecteren van de EG-wetgeving. Met de MER-richtlijn
en de Habitat-richtlijnen wordt nogal eens de hand gelicht. Van het nagestreefde
evenwicht tussen investeringen voor infrastructuur en voor milieu in het cohesiefonds
komt weinig terecht. Het lijkt erop dat men het liefst vliegvelden en wegen
aanlegt. Het lijkt ons beter om te investeren in duurzame
vormen van transport.
 
 Om de investeringsdwang die soms leidt tot slechte of mislukte projecten,
te verminderen, zou de doelstelling van het cohesiefonds moeten worden uitgebreid
met de ontwikkeling van milieuvriendelijke bedrijvigheid en dienstverlening.
Graag hoor ik hierop een reactie van de regering. Wij onderkennen dat de cohesielanden
waarschijnlijk ook na 1999 nog ondersteuning nodig kunnen hebben. Gezien het
feit dat op dat moment ook andere landen de Europese kassa zullen willen laten
rinkelen, vraag ik de regering hoe zij die donorafhankelijkheid inschat en
eventueel denkt te voorkomen.
 
 Ik denk dat een herziening van de structuurfondsen absoluut noodzakelijk
is. Aan het rondpompen van geld moet een einde komen. Het uitsluiten van rijkere
lidstaten van deze fondsen is het meest logisch. Ik neem aan dat deze landen
zelf in staat kunnen worden geacht om hun zwakkere regio's te ondersteunen.
Waarschijnlijk krijgen wij dan ook echt value for money, en wordt niet meer
alle energie gestoken in het zoveel mogelijk eurogeld terughalen naar het
eigen land, met alle respect voor Flevoland. Bijkomend voordeel hiervan is
dat onze relatieve positie als netto betaler ietwat wordt afgezwakt.
 
 Hierbij wil ik overigens wel een uitzondering maken voor een aantal communautaire
initiatieven, bijvoorbeeld de werkgelegenheidsprojecten NOW, Horizon en U-start,
waarbij wij wel een meerwaarde zien van selectie en financiering op Europees
niveau.
 
 Beperking van de toegang tot de structuurfondsen voor de rijkere lidstaten
betekent volgens mijn fractie nog niet dat wij dan kunnen bezuinigen. Dat
lijkt mij een verkeerde weg. Het vrijkomende geld kan uitermate goed gebruikt
worden voor sommige dingen in het cohesiefonds en voor de kandidaat-lidstaten
van Oost- en Midden-Europa.
 
 Mijn fractie staat dus in grote lijnen achter het eigen-middelenbesluit,
maar wat minder achter de totstandkoming ervan in die laatste Britse uurtjes.
Volgens staatssecretaris Dankert gingen er toen miljarden per minuut doorheen.
De regering was toentertijd verrast door de verstrekkende gevolgen, en had
die niet zo ingeschat. Dit werd gezegd door het hoogste niveau van het Nederlands
bestuur, de minister-president en de minister van Financiën. Als je een
dergelijk verstrekkend besluit neemt, moet je wel alle ins en outs kennen.
Het kan niet zo zijn dat je dan verrast bent door de gevolgen. Dat is slecht
beleid, maar ook slecht penningmeesterschap.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Ploeg (PvdA):
 
 Mevrouw de voorzitter! Ongeveer een kwartier geleden is de wedstrijd Nederland-Ierland
begonnen. Ik begrijp dat de heer Van der Linden nu al voor de vierde keer
een debat in de Kamer moet voeren tijdens een belangrijke voetbalwedstrijd.
Nu Nederland tegen Ierland speelt, moet het een cohesieland verslaan om te
kwalificeren.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Linden (CDA):
 
 Wij zijn er wel op achteruitgegaan, want vroeger had je boven kleine TV's
staan, waar je kon kijken als er een goal viel.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Ploeg (PvdA):
 
 Ik begrijp dat u een motie met die strekking wilt indienen.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Linden (CDA):
 
 Als ik een motie indien, heb ik graag een groot scherm hierachter.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Ploeg (PvdA):
 
 Wie zou u op dat scherm willen hebben, dat is de vraag. Dit was mijn inbreng.
Het was waarschijnlijk de beste inbreng van vandaag.
 
 Het gaat vandaag over het eigen-middelenbesluit. Het gaat dan om een geleidelijke
stijging van het zogenaamde vierde eigen middel van 1,20 naar 1,27% BNP. De
argumenten voor de kritiek van ook van Nederlandse zijde dat deze stijging
aan de royale kant is, zijn de afgelopen jaren misschien een beetje versterkt
en toegenomen. Daarbij noem ik een aantal punten. Het eerste is de toetreding
van drie nieuwe relatief rijke staten tot de Europese Unie. Bovendien noem
ik de flinke stijging van de welvaart en dus van het BNP in de afgelopen jaren.
Die hebben het eigen-middelenplafond in absolute zin doen stijgen.
 
 Mede op grond van de EMU-criteria die in Maastricht zijn afgesproken,
blijven de nationale begrotingen misschien achter bij de BNP-groei en dus
bij de stijgende BNP-afdrachten aan de Europese Unie. Tevens is door de late
ratificatie de EU-begroting voor 1995 nog gebaseerd op het oude eigen-middelenbesluit.
Ik doel op de BNP-middelen van 1,20% in plaats van 1,21%. Mede door de onderbestedingen
bij het structuurfonds blijkt dat achteraf overigens niet echt een probleem
geweest te zijn.
 
 De additionele ruimte onder het nieuwe plafond voor de eigen middelen
kan alleen benut worden door herziening van de financiële perspectieven,
dus de meerjarenbegroting. Daarvoor is goedkeuring nodig van zowel de Raad,
de Commissie als het Europees Parlement. De regering doet in de nota naar
aanleiding van het verslag haar best om aan te tonen dat het gevaar van verder
uitdijende uitgaven van de Europese Unie gekeerd kan worden. De regering doet
dat op grond van het vigerende financiële perspectief tot en met 1999
en het institutionele akkoord tussen Raad, Commissie en Europees Parlement
over de begrotingsdiscipline.
 
 De conclusie van de Ecofin-raad is dat de financiële perspectieven
onder alle omstandigheden gerespecteerd dienen te worden. De PvdA-fractie
is het in principe niet oneens met deze conclusie. Ook belangrijk is dat er
een effectief fraudebestrijdingsbeleid in gang gezet wordt. De heer Ybema
heeft er al uitvoerig over gesproken. Ik kom er zo op terug. Wellicht is er
ook een heroverwegingsexercitie nodig over de financieringsstructuur op lange
termijn. In de stukken is daarover gesproken, alsmede in een algemeen overleg.
 
 Overigens meent de PvdA-fractie dat er per categorie goed naar de uitgaven
gekeken moet worden. Wij maken ons niet zozeer grote zorgen om wat er bij
de structuurfondsen gebeurt en dergelijke alswel om de administratieve uitgaven.
Er is een gigantisch gebouw voor het Europees Parlement gerealiseerd dat volgens
mij 1,8 mld. ecu moet kosten. Dat moet in twintig jaar betaald worden. Ik
weet niet hoe dat precies zit. Er worden nog een aantal nieuwe gebouwen gerealiseerd.
Er wordt ook gesproken over gouden handdrukken die echt vrij royaal zijn.
Daarbij gaat het erom plaats te maken voor bijvoorbeeld Finnen en andere nieuwe
toetreders. Daar de Belgische frank sterk is ten opzichte
van de ecu, stijgen de kosten van de salarissen misschien ook. Bovendien komen
er steeds meer instituties.
 
 Wij zijn een beetje bevreesd, althans bevreesd, dus niet een beetje, dat
de administratieve uitgaven toch een beetje uit de hand gaan lopen. Wij vragen
de minister van Financiën dan ook om alle zeilen bij te zetten om onze
collega's in Europa duidelijk te maken dat dit wat ons betreft absoluut niet
de bedoeling is. Het gaat er ons om dat de hand gehouden wordt aan het daarvoor
afgesproken kader. De vraag aan de minister van Financiën is dan ook
of hij deze bezorgdheid van de PvdA-fractie deelt. Zo ja, wat ligt in zijn
vermogen om er wat aan te doen?
 
 Met name CDA en VVD hebben vandaag gesproken over de ratificatie van het
eigen-middelenbesluit. Ik wil eerst iets zeggen over het eigen-middelenbesluit
dat in Edinburgh is afgesloten en daarna over de agenda voor toekomstige eigen-middelenbesluiten.
Welnu, Nederland ratificeert dat als een van de laatste lidstaten. Dit betreft
het besluit van 1995 tot 1999. Ik meen dat in Italië de ratificatie in
de senaat aan de orde is en daar bijna rond is. Bovendien moeten twee van
de drie nieuwe lidstaten, namelijk Zweden en Oostenrijk, dit besluit ook nog
ratificeren. Naar mijn mening is het niet overdreven om te constateren dat
het Europees Parlement niet echt blij is met onze late ratificatie. Dat zou
wel eens onze inzet kunnen frustreren, bijvoorbeeld bij communautaire initiatieven.
Ik zet daar nog een aantal argumenten naast die ervoor pleiten dat wij de
ratificatie niet alleen doen plaatsvinden, maar die ook de geluiden nuanceren
die wij horen over uitstel.
 
 Als wij gedane toezeggingen niet waarmaken, verzwakt dat onze Europese
onderhandelingspositie uitgerekend daar waar Nederlandse belangen op het spel
staan. Uitstel van ratificatie of niet-ratificatie zou betekenen dat de cohesielanden
het als excuus zouden kunnen gebruiken om een blokkade op te werpen tegen
verdere uitbreiding van de Europese Unie met landen uit Midden- en Oost-Europa,
aan het einde van deze eeuw en het begin van de volgende eeuw. Dat is overigens
ook niet plezierig voor de Nederlander die momenteel de zwaar bevochten portefeuille
Oost-Europa beheert in de Commissie. Verder kunnen allerlei vastgelegde verplichtingen
in verordeningen en akkoorden – ik denk aan landenuitgaven, structuurfondsen,
onderzoek en ontwikkeling – wellicht niet worden nagekomen. Daarnaast
is er de kans dat je misschien vastloopt met programma's als Phare, Tacis
en MEDA, tenzij andere internationale eventueel aan te gane verplichtingen,
zoals de wederopbouw van ex-Joegoslavië, voedselhulp en humanitaire hulp,
tot onacceptabel lage bedragen worden beperkt. Wij vragen de minister van
Financiën dan ook hoe het precies zit met de kosten van de wederopbouw
van ex-Joegoslavië, hoeveel het mag kosten en hoe het wordt gedekt. Kunnen
wij daar wat meer duidelijkheid over krijgen? Ik hecht eraan, nog even te
melden dat niet-ratificatie door sommige landen gezien zou kunnen worden als
een manier om hen te verhinderen, aan de EMU-criteria te voldoen. Dan bestaat
het gevaar van retaliatie op het terrein van de interne markt, door landen
als Spanje. Te denken valt aan het opleggen van technische belemmeringen,
waar het internationale handel betreft. Griekenland zou dan misschien zoeken
naar alternatieven voor Nederlandse landbouwprodukten. Overigens zou je ook
kunnen stellen – misschien is het een wat boude stelling – dat,
als de uitonderhandeling van dit eigen-middelenbesluit in Edinburgh niet goed
gedaan was op de manier zoals nu gebeurd is, misschien de hele discussie over
de EMU ook vastgelopen was. Ik zal hier dadelijk nog wat kanttekeningen bij
maken. Ik leg dus toch een verband tussen beide dossiers. De PvdA is vrij
pro-Europees in dit opzicht. Die twee dossiers kun je niet los van elkaar
zien. Ten slotte mag er gezegd worden dat Nederland relatief veel voordeel
trekt van de interne markt, ondanks de woorden die ik van de heer Hoogervorst
gehoord heb. Wij zijn een kleine open economie, die bij uitstek drijft op
internationale handel. Door niet te ratificeren of door dit lange uitstel
zouden wij ons een enorme politieke en economische schade berokkenen.
 
 Dit hele verhaal vertel ik ook een beetje omdat de Partij van de Arbeid
zich zorgen maakt over de procedures. Het heeft wel heel erg lang geduurd
voordat het hier in de Kamer kwam. Ik vraag mij af of de regering, in breder
verband, kan aangeven of je de Kamer niet een fait accompli presenteert door
pas drie jaar na dato een besluit te nemen. Is dat wel zo wenselijk? De Partij
van de Arbeid dringt dan ook aan op andere parlementaire procedures, waardoor
wij hinderlijker, maar ook directer kunnen volgen wat er in dit soort eigen-middelenbesluiten
wordt afgesproken. Premier Kok heeft bij de algemene politieke beschouwingen
al gezegd: je kunt niet niet-ratificeren. Vanwege de geloofwaardigheid van
Nederland zou het volstrekt niet aan de orde zijn dat je niet ratificeert.
Daar staat tegenover – ik ben dat met hem eens – dat wij het betreuren
dat deze discussie zo lang heeft geduurd. Wij moeten dat onszelf aanrekenen,
ook als parlement. De heer Van der Linden heeft net al commentaar geleverd
richting zijn collega van de VVD. Ik wil dan ook een reactie van de regering
hebben op de vraag of deze procedures in de toekomst niet verbeterd kunnen
worden, mede met het oog op de geloofwaardigheid van het debat.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Linden (CDA):
 
 Mevrouw de voorzitter! Ik ben het grotendeels eens met het betoog van
de heer Van der Ploeg, maar niet met één conclusie die hij trekt,
namelijk dat wij het niet kunnen maken om niet te ratificeren. Als dat de
conclusie is bij het huidige functioneren van de Europese topconferenties,
zullen de nationale parlementen altijd het nakijken hebben. Als in 1999 het
eigen-middelenbesluit opnieuw aan de orde komt en de topconferentie zou besluiten
om de compensaties voor bijvoorbeeld het Verenigd Koninkrijk te verlengen,
kan immers ook weer worden gezegd: wij kunnen het niet maken om niet te ratificeren.
Daarom heeft mijn fractie gesteld dat op zeker moment aan een dergelijke ontwikkeling
een halt moet worden toegeroepen. Ik heb niet gezegd dat het moment daarvoor
nu is aangebroken; dat zullen wij dinsdag beoordelen. Ik stel vast dat een
heleboel lidstaten die filosofie niet gevolgd hebben op andere punten en wel
extra uit de ruif hebben gegeten. Ik kan zo een aantal voorbeelden citeren
die ik in 1992 en 1993 genoemd heb, toen het ging over Portugal, het Verenigd
Koninkrijk, Frankrijk en Italië. Ik bestrijd dus de stelling
dat wij het niet zouden kunnen maken.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Ik verzoek u om voortaan een vraag te stellen in plaats van een heel betoog
te houden.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Ploeg (PvdA):
 
 Ik neem kennis van de stelling van de heer Van der Linden. Ik heb niet
zoveel behoefte om haar van commentaar te voorzien. Ik benadruk alleen nog
eens dat het gewenst is dat een volgende keer veel sneller een debat plaatsvindt.
Natuurlijk moet worden gedebatteerd over de vraag of wij zullen ratificeren,
maar vanuit het oogpunt van de parlementaire democratie en vanwege de geloofwaardigheid
vind ik meer snelheid daarbij gewenst. Daar moet iedereen in de Kamer het
mee eens kunnen zijn.
 
 
 
 
 
 De heer Hoogervorst (VVD):
 
 Ik ben het daarmee eens. Ik wijs er wel op dat de vertraging vooral is
veroorzaakt door Italië, dat dit eigen-middelenbesluit heel lang heeft
"gegijzeld" om onder de boetes voor de overtreding van de melkquota uit te
komen. Tja, daar zit je dan.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Ploeg (PvdA):
 
 Dit alles laat onverlet dat mijn fractie graag van de regering wil horen
hoe dergelijke zaken in de toekomst sneller kunnen worden geregeld.
 
 Voordat ik inga op de agenda voor een volgend eigen-middelenbesluit, wil
ik een aantal financiële kanttekeningen plaatsen. De ontwerp-begroting
voor 1996 zit tegen het plafond van 1,20% aan. Het plafond zou waarschijnlijk
zijn overstegen, als niet voor ongeveer 1 mld. ecu aan landbouwuitgaven naar
voren was gehaald. Klopt dat? Waarschijnlijk blijven wij toch onder het plafond,
omdat de betalingen uit de structuurfondsen in toenemende mate achterblijven
bij de schema's; ik zal er straks nog iets over zeggen. Zo zal een overschot
in 1995 op de bijdragen van de lidstaten in 1996 in mindering gebracht moeten
worden. Klop dit en, zo ja, om hoeveel gaat het wat de structuurfondsen betreft?
Kan ook precies aangegeven worden hoeveel bedragen uit vorige jaren in de
volgende jaren nog kunnen worden opgeëist? Dit is mij namelijk nog niet
erg duidelijk. Ik heb wel de informatie dat het om aanzienlijke bedragen zou
gaan, namelijk om miljarden ecu's, en daarover heb ik graag volstrekte duidelijkheid.
 
 Het eigen-middelenbesluit betreft afdrachten in percentages van het BNP
zoals die maximaal zouden kunnen zijn. Doordat de geschatte economische groei
lager uitpakt dan de feitelijke groei, wordt de kloof tussen het uitgavenkader
van de financiële perspectieven en het eigen-middelenplafond steeds groter.
Is het gezien de geringe marge voor "onvoorzien" noodzakelijk het plafond
van de financiële perspectieven te verhogen?
 
 Finland is netto ontvanger, terwijl Oostenrijk en Zweden netto betalers
zijn. Zij betalen in de overgangsperiode relatief weinig vanwege compenserende
maatregelen in de sfeer van regionaal beleid en landbouwstructuur. De financiële
stromen van en naar deze nieuwe leden zijn in de financiële perspectieven
verwerkt. Er is dus geen sprake van dat wij door de toetreding van deze landen
zonder een nieuw eigen-middelenbesluit kunnen.
 
 De laatste kanttekening die ik wil maken, is ook al door veel anderen
gemaakt, en mijn fractie schaart zich in die rij. Deze kanttekening betreft
de klaagzang over het feit dat Nederland netto betaler is. Kan die klaagzang
genuanceerd worden? Nederland is natuurlijk jarenlang netto ontvanger geweest.
Nederland profiteert relatief veel, meer dan andere lidstaten, van de interne
markt. Zo heeft de voltooiing van de interne markt, het vrije verkeer van
goederen, diensten, kapitaal en personen, ongekende schaalvoordelen geboden.
Dat mondt uit in een betere specialisatie, in kostenbesparingen door produktie
voor een grotere markt, meer variëteit en de versterkte concurrentie
leidt tot lagere prijzen en hogere welvaart.
 
 Dat geldt vooral voor de transportsector en voor de internationale dienstverlening.
Het CPB en ook het Emerson-rapport suggereerden op termijn een extra groei,
van 2,25% volgens het CPB en 4,5% volgens het Emerson-rapport, van de economische
groei in Europa, bovenop de economische voordelen in een eerder stadium van
de Europese integratie. Nederland heeft een zeer hoge uitvoerquote en profiteert
als gateway of Europe relatief veel van de interne markt. Zo bedraagt de export
55% van ons BNP en van die export gaat 80% naar andere lidstaten met alle
voordelen in de vorm van bedrijvigheid en werkgelegenheid van dien. Voor Spanje
is de uitvoer bijvoorbeeld slechts 19% van het BNP en daarvan gaat maar 55%
naar andere EU-landen. Het is dan ook geen wonder dat het CPB inschat dat
door de interne markt ons BNP niet met 2,25% maar zelfs met 3,25% stijgt.
Als gevolg daarvan zal de grondslag voor belasting- en premieheffing breder
worden en daar profiteren naast bedrijven en burgers ook de schatkist van.
Indien het CPB gelijk heeft – en de minister van Financiën zal
de laatste zijn om dat te betwisten – dan neemt het BNP, heel grof door
de bank genomen, met 20 mld. toe en daardoor zullen de inkomsten van de overheid
ook met een aantal miljarden toenemen.
 
 Ik vertel dit verhaal over de economische voordelen van de interne markt
om het verhaal van de transitie van netto ontvanger naar netto betaler te
nuanceren. Overigens kan men vanuit Brussel bezien wel spreken van netto betalers
en netto ontvangers want de Europese begroting geeft natuurlijk goed de ontvangsten
en betalingen van iedere lidstaat weer, maar in de nationale begroting staan
primair de uitgaven aan Brussel en schitteren de dankzij Brussel verworven
inkomsten door afwezigheid. Sommige uitgaven, zoals landbouwheffingen, suiker-
en glucoseheffingen en douanerechten, toch vrij substantiële bedragen,
zijn betwistbaar omdat daarvan reeds 10% door de minister van Financiën
in de zak is gestoken. Ook hiervan zou ik willen weten of er een zekere nuancering
bestaat.
 
 Ik zal nu iets meer zeggen over de compensatie voor het Verenigd Koninkrijk,
want dan komt daar duidelijkheid over. Ook de PvdA is van mening dat het onrechtvaardig
is dat unilateraal één land zo'n eenzijdige compensatie kan
eisen. De compensatie die sinds 1985 geschiedt, kost Nederland zo'n 400 mln.
per jaar. Speciaal omdat de lusten en lasten voor het Verenigd Koninkrijk
in gunstige zin gewijzigd zijn, dient de regering al het mogelijke in het
werk te stellen om deze compensatie te beëindigen. De Kamer begrijpt
dat ik nu overgestapt ben naar de agenda voor een toekomstig eigen-middelenbesluit.
Zo nodig moet Nederland misschien gedwongen worden om in de onderhandelingen
haar eigen hoge, positieve netto positie aan de orde te stellen.
Hierbij moet natuurlijk het feit betrokken worden dat Duitsland ook een eenzijdige
compensatie heeft kunnen regelen. Zowel de VVD als het CDA heeft gezegd dat
een juste retour niet acceptabel was en dat geldt natuurlijk ook voor ons.
Maar wij willen wel alles in het werk stellen en wij zullen de minister van
Financiën alle steun geven in zijn onderhandelingen in Europa, om te
komen tot een zekere mate van rechtvaardigheid tussen de rijkere lidstaten.
Dat laat natuurlijk onverlet dat er altijd sprake zal zijn van een zekere
overdracht van rijke naar arme lidstaten. Dat is immers het idee van cohesie
en solidariteit en rechtvaardigheid binnen zo'n EU. In dat opzicht wil ik
nog één nuancering maken.
 
 
 
 
 
 De heer Hoogervorst (VVD):
 
 De heer Van der Ploeg vindt een zekere mate van transfers in het kader
van de Europese solidariteit een goede zaak. In landen als Portugal en Griekenland
wordt 14% van de overheidsuitgaven gesubsidieerd door Europa. Is de heer Van
der Ploeg het met mij eens dat dit toch wel buitengewoon excessief is?
 
 
 
 
 
 De heer Van der Ploeg (PvdA):
 
 Als u mij nog vijf of tien minuten mijn betoog laat vervolgen, zult u
zien dat ik uw vraag beantwoord, mijnheer Hoogervorst. Dat wil ik namelijk
in een bepaalde context behandelen.
 
 Veel mensen hebben gehamerd op de verslechtering van de netto positie
van Nederland. Die gaat van 3,7 mld. in 1995 naar 6,1 mld. in 1999. Een groot
deel van die verslechtering heeft natuurlijk niet de maken met de VK-compensatie.
Alhoewel wij grote zorgen hebben over het Verenigd Koninkrijk, heeft de verslechtering
van de Nederlandse situatie te maken met het feit, dat de vele structuurfondsen
en het gemeenschappelijk landbouwbeleid een veel grotere bijdrage leveren
aan de netto betalingspositie dan bijvoorbeeld de VK-compensatie. Ik wijs
erop dat van die 6,1 mld. voor 1999 5 mld. het gevolg is van het gemeenschappelijk
landbouwbeleid en de structuurfondsen. Wil je een wezenlijke discussie voeren
over de bijdrage van Nederland vis à vis Europa, ook met het oog op
eventuele toetredens uit Midden- en Oost-Europa, dan zul je niet alleen kunnen
praten over de VK-compensatie, maar ook over het gemeenschappelijk landbouwbeleid
en de structuurfondsen. Dat wil ik nu een beetje aan de orde stellen in mijn
bespreking van de agenda voor het toekomstige eigen-middelenbesluit.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Kan de heer Van der Ploeg een reactie geven op de stelling van de heer
Hoogervorst en mijzelf, dat eigenlijk landen als Nederland, die wij nog altijd
mogen rekenen tot de rijkere landen, niet in aanmerking zouden moeten komen
voor de structuurfondsen?
 
 
 
 
 
 De heer Van der Ploeg (PvdA):
 
 Het rondpompen van subsidies in Brussel ten behoeve van rijke lidstaten
moet zoveel mogelijk beëindigd worden.Ik verwijs daarbij enerzijds naar
het subsidiariteitsbeginsel. Rijke landen kunnen het vaak zelf oplossen. Anderzijds
wijs ik erop dat de structuurfondsen met name bedoeld zijn voor de armere
lidstaten. Ik denk dat ik in dezen dichter bij u en bij de heer Van der Linden
sta dan wellicht de heer Hoogervorst die daarnet suggereerde dat het zelfs
voor de wat armere lidstaten misschien wat aan de hoge kant is. Ik zal daarop
nog nader terugkomen.
 
 In het reflection report over de IGC-nota staat: That the mechanisms for
maintaining solidarity and cohesion must be adopted and re-inforced. Wij staan
natuurlijk pal achter dat soort uitspraken. Daarvoor is het ook een middel.
Het is natuurlijk wel de bedoeling – met excuses aan Flevoland –
dat het zoveel mogelijk gericht wordt op de armere lidstaten.
 
 Laat ik meteen maar iets zeggen over de structuurfondsen. Er zijn signalen
dat de sterke stijging van de structuurfondsen de afgelopen jaren heeft geleid
tot absorptieproblemen, een aanzienlijke onderuitputting en het op de meerjarenbegrotingen
vooruitschuiven van uitgaven voor reeds aangegeven verplichtingen, conform
het institutioneel akkoord. Daarin zijn de uitgaven van de structuurfondsen
geprivilegeerd.
 
 Ik zou de regering willen vragen om een notitie over de uitvoering van
het structuurbeleid en de kloof die is ontstaan tussen aangegane verplichtingen,
soms méér dan tien jaar geleden, en de uitbetalingen uit de
structuurfondsen. Na een eerste uitbetalingstranche als voorschot voor een
aangemeld project, blijven volgende betalingsverzoeken, die voorzien moeten
worden van een verantwoording over voortgang en gedane uitgaven, soms achterwege.
Wij zouden daarover graag een notitie ontvangen.
 
 Mede gelet op de bureaucratisering, de fraudegevoeligheid, de oneigenlijk
uitgaven en de hulpverslavende aspecten – ik kan het niet sterker zeggen –
zal een ingrijpende wijziging van het structuur- en cohesiebeleid onder ogen
moeten worden gezien. Gedacht kan worden aan een studie naar bijvoorbeeld
de omzetting van directe steun via het structuur- en cohesiefonds, misschien
in macro-hulp. Ik noem betalingsbalanssteun of korting op afdrachten, onder
stringente criteria. Ook kan worden gedacht aan het zoeken naar betere instrumenten,
waar het de structuurfondsen en cohesiefondsen betreft. Ik noem rentesubsidies
op bankleningen. Laat ik het zo zeggen: subsidies die meer meeleunen met de
markt. Het is toch aardig om dat van een socialist te horen!
 
 
 
 
 
 Minister Van Mierlo:
 
 Sociaal-liberaal.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Ploeg (PvdA):
 
 Ik houd niet van woordjes met een streepje ertussen. Mijn concrete vraag
aan de regering is of meer studie kan worden verricht, echter zodanig dat
serieus werk kan worden verricht. Wij spreken over structuurfondsen, cohesiefondsen.
Kan niet effectiever met die middelen worden omgegaan? Ik doel dan met name
op het soort instrumenten. Het gaat daarbij om steun aan de armste lidstaten.
De steun vanuit de structuur- en cohesiefondsen is inderdaad bedoeld voor
de armste lidstaten. Als het goed is, groeien de armste lidstaten geleidelijk
aan toe naar het niveau van de rijkere lidstaten. De steun hoort dus per definitie
van tijdelijke aard te zijn. Het schijnt zo te zijn dat Portugal relatief
sneller groeit dan andere Europese landen. De steun hoort dan tijdelijk te
zijn, ook al suggereert het woord "structuurfonds" dat de steun structureel
is. Wat is de visie van de regering hierop?
 
 Het is de bedoeling om dit soort gedachten mee te nemen in toekomstige
onderhandelingen. Het zal niet mogelijk zijn om middelen te reserveren
voor nieuwe toetreders uit Midden- en Oost-Europa zonder een forse stijging
van het budget van de Europese Unie. Het gaat de PvdA immers niet alleen om
een verdieping van de Europese Unie, maar ook heel duidelijk om een verbreding
van de Europese Unie. Europa kan zich niet losmaken van zijn geschiedenis.
Daarom horen landen als Polen, Tsjechië, Slowakije, Hongarije en Slovenië
er uiteindelijk gewoon bij, net als de andere landen in Midden- en Oost-Europa.
De grens is net een stukje verderop.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Linden (CDA):
 
 Voorzitter! Ik deel de opvatting van de heer Van der Ploeg over beide
aspecten, dus verdieping en verbreding. Maar is de verdieping een voorwaarde
voor de verbreding? Met andere woorden, is de aanpassing waarover de heer
Van der Ploeg sprak een voorwaarde om te kunnen komen tot verbreding?
 
 
 
 
 
 De heer Van der Ploeg (PvdA):
 
 Ik was een beetje geschrokken van het interdepartementale beleidsonderzoek.
Ik vind dat moeilijke woorden om uit te spreken, net als "gelijke inkomensverdeling".
Dat heb ik ook leren uitspreken. In dat rapport wordt gezegd dat als de Visegrad-landen
toetreden het budget met 37% à 47% zal toenemen. Als de andere landen
van Midden- en Oost-Europa erbij komen, neemt het budget met 60% à
80% toe. Dat is een forse stijging, die ook gevolgen zal hebben voor de Nederlandse
begroting. Ik kan mij voorstellen dat de minister van Financiën de schrik
om het hart slaat als hij dat leest. Juist daarom pleiten wij ervoor dat goed
wordt gekeken naar de structuurfondsen. Uiteindelijk kunnen die minder worden
gericht op de lidstaten die nu arm zijn en kunnen die meer worden gericht
op de lidstaten in Midden- en Oost-Europa. Deze discussie moet nu al gevoerd
worden, evenals de discussie over de instrumenten. De PvdA is bereid een kleine,
bescheiden verhoging voor de Europese Unie te tolereren, althans als dat betekent
dat deze landen erbij kunnen zijn. Maar het draagvlak voor dergelijke argumenten
zal groter zijn, naarmate wij de structuurfondsen beter kunnen organiseren.
Hetzelfde geldt voor het gemeenschappelijk landbouwbeleid, voor de aanpak
van fraude, voor de eenzijdige compensatie voor het VK. Dus naarmate wij zuiniger
met onze centjes kunnen omgaan in het Europese, ontstaat er meer draagvlak
voor die verbreding. Dus mijn antwoord op de vraag van de heer Van der Linden
is dat verbreding net zo belangrijk is als verdieping.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Linden (CDA):
 
 Dat is geen antwoord op mijn vraag. Mijn vraag is: kan verbreding pas
plaatsvinden nadat de ruimte die u heeft geschetst, is gecreëerd?
 
 
 
 
 
 De heer Van der Ploeg (PvdA):
 
 "Ja" klinkt altijd zo resoluut. Maar in feite had u dat wel kunnen opmaken
uit mijn antwoord. Als wij niet verstandig omgaan met structuurfondsen, als
wij fraude niet harder aanpakken, als wij niet goed kijken naar het landbouwbeleid,
zal de prijs wel eens te hoog kunnen zijn om landen uit Midden- en Oost-Europa
te laten toetreden. Ik zal straks overigens nog ingaan op hervormingen in
het landbouwbeleid. De PvdA vindt de verbreding dermate belangrijk dat het
zaak is de hervormingsdiscussies over de grote uitgavenposten nu al aan te
gaan. Wij vragen dan ook aan de minister van Financiën en de regering
in brede zin om ons een pad, een beeld te schetsen hoe daarmee in de begrotingen
van de Europese Unie zou kunnen worden omgegaan om een mogelijke geleidelijke
toetreding van landen uit Midden- en Oost-Europa ook financieel mogelijk te
maken.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Linden (CDA):
 
 Dan vind ik het des te jammerder dat u de moties waarover zoëven
is gestemd niet hebt gesteund, want die sloegen juist op het vervroegen en
versnellen van het pad dat gereed moet komen om die verbreding mogelijk te
maken. Daar hebt u een kans laten liggen.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Ploeg (PvdA):
 
 Je moet ook niet alle kansen pakken, maar ik hoop dat zij dat bij het
voetballen wel doen.
 
 Misschien is het nuttig om een korte opmerking te maken over de hervorming
van het landbouwbeleid. Om toetreding van de landen uit Midden- en Oost-Europa
mogelijk te maken, ook financieel, is het toch noodzakelijk – ik zeg
maar eerlijk waar het op staat – om de fraudegevoelige landbouwsector
te hervormen, bij voorkeur door een verdere ontwikkeling richting wereldmarktprijzen.
Dat betekent in mijn optiek dat exportsubsidies, met name als ze hoog zijn
in verhouding tot de waarde van het produkt, toch een beetje onder het mes
moeten. Ik zal ook dat maar hardop zeggen. Het is er een voorbeeld van hoe
andere instrumenten kunnen leiden tot minder verspilling. Zie ook de discussie
rond de structuurfondsen. Ik zal er geen doekjes om winden dat deze hervormingen
niet noodzakelijk erg populair zullen zijn bij bepaalde sectoren in de Nederlandse
samenleving, maar anders zou het moeilijker worden om een draagvlak te krijgen
en ook de financiële ruimte te vinden om landen uit Midden- en Oost-Europa
te laten toetreden.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Linden (CDA):
 
 Zou het dan ook niet gepast zijn om tegelijkertijd onze arbeidsmarkt wat
te verruimen voor die landen? Het is een beetje unfair om de politieke doelstellingen
van de toetreding door te zetten...
 
 
 
 
 
 Minister Van Mierlo:
 
 De asperges.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Linden (CDA):
 
 Niet alleen. Het zou voor de hele economie goed zijn. Een globalisering
zou uitstekend zijn voor de eindprijzen van de marktprodukten. Zou het dat
ook niet zijn voor de arbeidsmarkten?
 
 
 
 
 
 De heer Van der Ploeg (PvdA):
 
 Het is een bekend gegeven in de internationale economische verhoudingen
dat, wanneer je landen toegang kunt geven tot export van produkten en deze
landen onder meer gelijke termen hun produkten kunnen slijten op Nederlandse
en andere Westeuropese markten, de behoefte aan migratie in de arbeidsmarkt
zal afnemen. Er wordt wel gezegd dat handel in goederen – ik zeg het
even in economische vaktermen – een substituut is voor migratie van
arbeid. Juist vanuit dat oogpunt bezien vinden wij de verdere verbreding van
de Europese Unie richting Midden- en Oost-Europa belangrijk.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Linden (CDA):
 
 U wilt dus de protectie van de produkten afschaffen, maar de protectie
van de nationale arbeidsmarkt handhaven?
 
 
 
 
 
 De heer Van der Ploeg (PvdA):
 
 Ik weet niet of ik kan spreken over protectie van de arbeidsmarkt.
Wij hebben in Nederland een lange traditie opgebouwd van een arbeidsmarkt
die wordt gekenmerkt doordat zowel werkgevers als werknemers een langdurig
commitment met elkaar aangaan en daardoor bereid zijn om met elkaar te investeren.
Dat is ook een reden waarom de Nederlandse arbeidsmarkt vergeleken met de
Britse en Amerikaanse arbeidsmarkten wordt gekenmerkt door hoge produktiviteit
en veel scholingsactiviteiten. Het probleem van de Amerikaanse arbeidsmarkt
is de "low productivity phenomena". Het is een feit dat daar te weinig wordt
gedaan aan scholing en training. Dat komt doordat er een situatie is van "quick
hire and fire", waarin men niet de moeite neemt om met elkaar te investeren.
Voor Europa en zeker voor Nederland zijn goede arbeidsmarktverhoudingen bijzonder
belangrijk.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Linden (CDA):
 
 Met andere woorden, de sociale component in het arbeidsbestel wat de verhouding
werkgever/werknemer betreft is belangrijk – dat wil ik niet bestrijden –
maar de sociale component van de beroepen die worden geconfronteerd met de
rauwe markt en met de kosten van hier is minder belangrijk?
 
 
 
 
 
 De heer Van der Ploeg (PvdA):
 
 Ik zal gewoon duidelijk zeggen wat ik vind; ik weet niet of dat een antwoord
op uw vraag is. Wij zullen zoveel mogelijk meewerken, opdat deze landen op
langere termijn ook kunnen profiteren van de interne markt. Dat zal naar mijn
oprechte overtuiging bijdragen aan een betere werking van de arbeidsmarkt
in die landen. Dat is het enige wat ik gezegd wilde hebben.
 
 Ik kom op de aanpak van de fraude. Bij onze afdrachten aan de Europese
begroting gaat het om 0,17% over de periode 1991-1994. Dat schijnt het laagste
van alle lidstaten te zijn. Nederland schijnt echter minder goed te zijn als
het gaat om het verantwoorden van de gelden die het van Europa ontvangt. Ik
hoorde een bedrag van ongeveer 5 mld. Misschien kan mij daar duidelijkheid
over verschaft worden. In 1994 trof de Europese Rekenkamer 4% fraude en onregelmatigheden
aan op een steekproef van 750 mln. ecu. Dat is 4% te veel, maar hoe verhoudt
dit percentage zich met de vergelijkbare percentages op de Nederlandse begroting,
op de Nederlandse sociale zekerheid?
 
 De oorzaak van de fraude is dat de uitvoering van 80% van de begroting
wordt overgelaten aan de lidstaten of regio's binnen de lidstaten. Bovendien
gelden verschillende regels per geldstroom. Dat is nogal onoverzichtelijk.
De Commissie probeert door een beter beheer van de financiën de door
de lidstaten veroorzaakte problemen te verkleinen. Het probleem is dat de
lidstaten, voor zover het de derde pijler betreft, niet genoeg meewerken aan
het tot stand brengen van een effectief juridisch instrumentarium voor fraudebestrijding.
Hoe zit dat in de verschillende lidstaten? Werkt Nederland mee of tegen? Is
op het gebied van fraudebestrijding sprake van voldoende samenwerking tussen
de verschillende Nederlandse ministers? Krijgt de minister van Financiën
bij de fraudebestrijding wel voldoende steun van zijn collega van Justitie?
Zijn er in Nederland geen bottle-necks zoals in het buitenland? Als ze er
wel zijn, moet ervoor worden gezorgd dat ze zo snel mogelijk opgelost worden.
 
 Hoe kijkt de regering aan tegen het advies van de Algemene Rekenkamer
om inzicht in de EU-geldstromen te verschaffen, in of bij de Miljoenennota?
Ik vind dat een fantastisch idee. De miljoenennota's bewaar ik met trots in
mijn boekenkast. Het zou mooi zijn als er tegelijkertijd inzicht in de geldstromen
van de Europese Unie in zou worden geboden.
 
 De lidstaat zelf is verantwoordelijk voor de uitvoering van het EU-beleid.
De beheers- en controlestructuur moet doorzichtig zijn. De minister van Financiën
heeft goed werk gemaakt van de begrotingssystematiek in Nederland. Misschien
kan hij er ook een bijdrage aan leveren als het gaat om geldstromen van de
Europese Unie.
 
 Wat de structuurfondsen betreft meldt de Algemene Rekenkamer dat de comités
van toezicht niet doeltreffend zijn. De bestuursovereenkomst SZW-CBA biedt
onvoldoende waarborgen voor verantwoordelijkheid van de minister. Een beschrijving
van de beheers- en controlesystemen is niet af. Het financieel belang in de
jaren 1994-1996 is 6 mld. Hoe reageert de regering op deze toch niet milde
kritiek? De categorie overige inkomsten betrof in 1994 zo'n 400 mln. ecu.
Over de besteding daarvan is nagenoeg niets bekend. Hier schijnt het probleem
bij de Commissie zelf te liggen. Wat is de reactie van de minister van Financiën
daarop?
 
 Ik maak een paar korte opmerkingen over de herziening van de financieringsstructuur
van de Europese Unie zelf. Wat kan worden gezegd over een mogelijk vijfde
eigen middel? Graag had ik gepleit voor een onderzoek naar een ecotax of iets
dergelijks, maar dat is moeilijk omdat de terugsluizing niet op Europees niveau
is te regelen. Dat is waar mijn hart en mijn verstand met elkaar in botsing
komen, maar het is wel belangrijk met het oog op de internationale coördinatie
en het milieubeleid. Daarom moet je dat in groter verband doen. Ik ben er
dus nog niet zover mee gekomen, maar ik vraag de regering, ook met het oog
op het vijfde eigen middel, of er misschien enige ruimte is om iets meer aan
milieubeleid te doen. Dan hoor ik misschien of mijn twijfels ter zake terecht
zijn.
 
 Dan nog een opmerking over het amendement dat de heer Hoogervorst heeft
aangekondigd. Het amendement, dat bij de regering bekend is, gaat over het
door de regering vooraf verwerven van instemming van de Tweede Kamer, dus
voordat de financiële vooruitzichten worden herzien. Ik sta sympathiek
achter de gedachte van dit amendement. Toch vraag ik de regering, omdat ik
daar momenteel minder goed inzicht in heb, hoewel ik er de afgelopen dagen
het nodige aan heb gedaan om erachter te komen, om zorgvuldig uit te pluizen
hoe het staat met de staatsrechtelijke aspecten daarvan. Als de regering daar
nu niet op in kan gaan, dan misschien vóór de stemmingen, zodat
wij ons standpunt nog kunnen bepalen. Enerzijds spreken sommige belangrijke
adviseurs van een constitutionele crisis, maar anderen wijzen op de EMU, waarbij
iets dergelijks ook is gebeurd. Ik heb er nog geen mening over – die
wil ik vormen – maar als de regering op het amendement ingaat, dan zou
ik graag zien dat zij deze problematiek erbij betrekt.
 
 In het amendement staat dat de instemming van de Tweede Kamer vooraf moet
worden verworven. Ik pleit daar niet voor – dat zou het amendement
afzwakken – maar als je die term zou vervangen door "consulteren", dan
zijn er waarschijnlijk geen staatsrechtelijke problemen. Misschien kan de
regering dit betrekken in haar antwoord. Ik vind het amendement dus sympathiek –
ik steun het ook – maar ik wil die staatsrechtelijke twijfels graag
weggenomen zien, voordat wij gaan stemmen.
 
 
 
 
 
 De heer Hoogervorst (VVD):
 
 Voorzitter! Het amendement is nog niet ingediend, maar misschien heeft
het kabinet al wel voldoende inzicht in de gedachte erachter, zodat er toch
in algemene zin op kan worden geantwoord.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Ik nodig de regering uit om nu niet op het amendement te reageren, maar
pas wanneer het is ingediend. Ik voel mij een beetje in de hoek gezet. De
heer Van der Ploeg kent het amendement. Hij bespreekt het zorgvuldig. De regering
kent het. De heer Hoogervorst kent het, maar ik weet van niets, want het amendement
is nog niet ingediend. Ik wil dolgraag meedenken.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Zolang een amendement niet is ingediend, maakt het geen onderdeel van
de beraadslaging uit. Als iemand in zijn betoog echter onderdelen van het
amendement naar voren brengt, dan neem ik aan dat de regering daarop reageert.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Ploeg (PvdA):
 
 Het ging mij ook niet om het specifieke amendement. De gedachte erachter
is echter zeer duidelijk naar voren gebracht door de heer Hoogervorst. Ik
reageer op die gedachte, maar ik weet ook niet hoe het amendement uiteindelijk
wordt ingediend. De gedachte erachter is mij echter volstrekt duidelijk, vanwege
het heldere betoog van de heer Hoogervorst.
 
 
 
 
 
 De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
 
 
 
 
 
 De heer Stellingwerf (RPF):
 
 Mevrouw de voorzitter! Ik hoop het iets bondiger en korter te kunnen doen
dan de vorige spreker.
 
 De term "nationaal belang" is een trendy begrip in het buitenlands beleid
geworden. Verleden week hebben wij daar uitgebreid over gesproken. In het
licht van de discussie over de eigen middelen, lijkt het nationaal belang
gericht te zijn op het veilig stellen van een relatieve netto betalerspositie.
Echter, het probleem zit dieper. Uiteraard zit het dieper, zou ik willen zeggen.
De top in Edinburgh in 1992 kent een lange financiële nasleep. De gevolgen
van de toen genomen besluiten werden in eerste instantie gebagatelliseerd.
Nu de financiële consequenties wel duidelijk in kaart zijn gebracht,
staan wij voor de keuze of wij het eigen-middelenbesluit al dan niet moeten
goedkeuren. Gelet op hetgeen mijn fractie in het verleden heeft gezegd, zal
het niet vreemd overkomen dat wij met de goedkeuring van het besluit grote
moeite hebben. Tot 1999 zullen dit besluit en de daarbij behorende financiële
perspectieven bindend zijn voor ons land. Tenminste als de Kamer met dit wetsvoorstel
instemt. Wat ons betreft zal het geheel van de inkomsten, de verdeling en
de uitgaven van de Europese Unie tegen het licht moeten worden gehouden.
 
 Uit de schriftelijke voorbereiding kan de regering afleiden dat de RPF-fractie
zeer kritisch staat ten aanzien van een verhoging van het eigen-middelenbesluit.
Wij hebben dan ook waardering voor de opstelling van de VVD-fractie tot nog
toe. Ik hoop dat zij haar kritische lijn tot het einde van dit debat en ook
na de top van Madrid van eind deze week, zal vasthouden. Ik constateer met
vreugde dat de VVD-fractie haar basis wat meer kiest in een Europa van samenwerkende
nationale staten en enige afstand houdt tot een federalistische structuur.
Wij juichen dat toe, want dat pleidooi heeft mijn fractie ook altijd gehouden.
De Unie zou zich naar onze mening moeten beperken tot taken die niet alleen
door de nationale lidstaten kunnen worden uitgevoerd. Ik denk daarbij aan
de sectoren economie, milieu en transport. Cultuur, defensie en veiligheidsbeleid,
onderwijs, sociaal beleid, justitie en fiscaal beleid zijn beleidsvelden die
naar onze mening door de nationale regeringen geregeld moeten blijven worden.
Het is dan ook niet verwonderlijk dat mijn fractie niet op een verhoging van
de financiële bijdrage aan de Unie zit te wachten. Er zullen, integendeel,
een aantal lidstaten moeten afkicken van de verslaving aan de Europese financiële
middelen. Vrijwillig afkicken blijkt vaak een moeizame bezigheid.
 
 De regering is blijkens de stukken tevreden over het bereikte resultaat.
Het klinkt bijna verontschuldigend als wordt gesteld dat het resultaat in
zijn context moet worden bezien, dat unanimiteit nodig is en dat het besluit,
hoe dan ook geformuleerd, altijd een compromis is. Bovendien erkent de regering
dat zij op het moment dat het compromis tot stand kwam, geen duidelijk beeld
had van in hoeverre Nederland budgettair van de MacSharry-hervormingen kon
profiteren. Ook wordt geschermd met het argument dat het Britse parlement
of regering het vetorecht zou gebruiken als de VK-compensatie wordt verminderd.
Dat zijn allemaal argumenten die aan deze tevredenheid afbreuk doen. Er had
een meer doordachte en zorgvuldige afweging moeten plaatsvinden.
 
 Wij zijn ons bewust van de voordelen die de interne markt ons ook heeft
gegeven en nog geeft. Ook van de immateriële positieve kanten van politieke
stabiliteit en vrede, die menselijkerwijze, mede door de EG zijn bevorderd,
ben ik mij bewust. Echter, een en ander zal mede in het licht moeten worden
bezien van de kaders en de ontwikkeling van de rijksbegroting. Wie kan immers
aan de achterban uitleggen dat in een tijd, waarin de nationale begrotingen
jaar op jaar worden getroffen door bezuinigingen, de uitgaven voor de EU op
de Nederlandse begroting razendsnel stijgen? Bovendien is het moeilijk uit
te leggen dat ons land in een relatief zo korte termijn van een netto ontvanger
een netto betaler is geworden. Ik waardeer het dat de minister van Financiën
daar in het voorjaar tijdens een algemeen overleg nog eens de vinger bij heeft
gelegd. Het lijkt mij redelijk dat ons land een netto betaler is, maar de
mate van redelijkheid is afhankelijk van de positie van andere rijke landen.
Bij de komende onderhandelingen zal, mede gelet op de komende uitbreiding,
daarom ook moeten worden gestreefd naar een evenwichtiger verdeling van de
netto bijdragen. Daarbij komen mogelijkheden als een fundamentele hervorming
van het structuurfondsenbeleid en de invoering van begrenzing van de netto
bijdrage in beeld. Naar onze mening is een verdeling van de gelden uit het
structuurfonds over de rijke landen onredelijk. Ik vind het bijvoorbeeld
niet rechtvaardig als Zweden straks per hoofd van de bevolking meer zou krijgen
dan Nederland, of dat Italië per hoofd van de bevolking ruim twee keer
zoveel krijgt uit de structuurfondsen.
 
 Er kunnen vraagtekens worden geplaatst bij de wenselijkheid van de deelname
van de meer welvarende landen aan het structuurbeleid van de Europese Unie.
In het huidige systeem vloeit meer dan de helft van alle structuurfondsbestedingen
naar de rijkere lidstaten. De verdeling van deze middelen is derhalve in strijd
met het beleid dat is gericht op overdrachten van rijk naar arm, uiteraard
allebei relatief. Zoals bekend, wordt de toekenning grotendeels bepaald op
basis van het regionale welvaartsniveau en dat betekent dat landen die relatief
welvarend zijn, maar niet bereid zijn om hun eigen arme regio's voldoende
te ondersteunen, middelen uit Brussel krijgen. Ik vind dat wij daar vanaf
moeten. Alleen lidstaten waarvan het nationale welvaartsniveau onder een vast
te stellen grenswaarde valt, zouden in aanmerking moeten kunnen komen voor
steun uit de structuurfondsen. Naarmate een land welvarender wordt, neemt
de steun dan af en rijkere landen hoeven dan andere rijke landen niet meer
te subsidiëren. Bovendien stelt deze renationalisatie de Nederlandse
overheid in staat, het ondersteuningsbeleid vorm te geven volgens haar eigen
prioriteitenstelling.
 
 Ik kom nu op de oplossing van de netto begrenzing. Ik erken dat het een
fors middel is, maar het verdient zeker serieuze aandacht, ook om te voorkomen
dat het maatschappelijke draagvlak in de netto betalende landen vermindert.
Overigens is het stellen van plafonds aan budgetten op kleinere schaalniveaus
niet zo vreemd. Ik schat in dat de noodzaak van dergelijke begrenzers zal
toenemen vanwege de uitbreiding van de Unie in de richting van Oost-Europa.
Ik sluit mij op dit punt aan bij collega Van Middelkoop. Een bijkomend voordeel
van de invoering van een netto begrenzer betreft de VK-compensatie. Dat is
in feite een begrenzing en die dient naar onze mening te worden afgeschaft,
of op zijn minst drastisch te worden verminderd. Dit past volgens ons bij
een redelijke verdeling tussen de lidstaten. Het zou kunnen gebeuren door
een generiek systeem van netto begrenzers in te voeren die componenten bevat
die zijn genoemd in het interdepartementaal beleidsonderzoek over de Europese
uitgaven. Ik denk dat bij een volgende onderhandelingsronde de Nederlandse
inzet moet zijn, deze VK-compensatie drastisch te verminderen of te stoppen.
Ik heb begrepen dat de RPF-fractie hierin gelukkig niet alleen staat. Het
rapport-Bardong, dat onlangs in het Europees Parlement werd behandeld, onderstreept
dit standpunt ook nog eens.
 
 Mevrouw de voorzitter! Onze kritische opstelling wordt gesterkt door signalen
die aangeven dat de fraude met Europese uitgaven nog steeds groot is. Ik verwijs
naar de kritiek van de Europese Rekenkamer in het jaarverslag over 1994. Landbouwuitgaven,
uitgaven in het kader van structuurfondsen en het negeren van milieu-eisen
bij regionale projecten zijn vingerwijzingen die aangeven dat het slecht is
gesteld met het huishoudboekje van de Europese Unie. De suggestie van de zo
Europa-gezinde EVP-fractie om het Europees Parlement een parlementaire enquête
te laten houden, geeft aan hoe slecht het is gesteld met de boekhoudkundige
controle. Ik vind het daarom nogal verontrustend dat de regering stelt dat
de vooruitgang die in dezen is geboekt, moet worden gekoesterd. Niet de veronderstelde
successen moeten worden gekoesterd, maar de leemte die met concrete maatregelen
dient te worden aangepakt. Het is noodzakelijk om te weten waardoor de fraude
ontstaat, en dan gaat het niet alleen om de regelgeving, maar ook om de houding
van de lidstaten. Elke regering probeert op dit moment zoveel mogelijk voordelen
uit Europa te halen, waardoor op een enigszins natuurlijke manier fraude ontstaat.
In dit verband vraag ik de regering hoe zij denkt over de voorstellen die
in het eerder aangehaalde rapport-Bardong worden gedaan ter bestrijding van
de fraude.
 
 Zolang de instellingen van de Unie niet eerst zelf in financieel opzicht
orde op zaken hebben gesteld, is controle op de uitgaven zeer belangrijk.
Het voornemen van de Algemene Rekenkamer om haar activiteiten op EU-terrein
uit te breiden en te intensiveren, verwelkomen wij. Hetzelfde geldt voor de
intensivering van de samenwerking tussen de Algemene Rekenkamer en de Europese
Rekenkamer. Het is voor mij overigens nog de vraag of het besluit nog dit
jaar van kracht zal worden, omdat ook de goedkeuringsprocedure in bijvoorbeeld
Italië nog niet is afgerond. Ik heb begrepen – maar misschien is
het een verkeerd signaal – dat het zelfs niet is uitgesloten dat er
vanwege de besluitvorming in Italië tot heronderhandeling moet worden
gekomen. Kan de minister daar wat meer duidelijkheid over geven?
 
 Ik dring er in ieder geval bij de regering op aan dat zij bij de komende
onderhandelingen streeft naar een stabilisering of reductie van uitgaven en
een evenwichtiger verdeling van de netto bijdragen, door zich hard te maken
voor een begrenzing van de netto bijdragen en het niet meer participeren van
rijkere landen in het structuurfondsenbeleid.
 
 
 
 
 
 Minister Van Mierlo:
 
 Mevrouw de voorzitter! Het debat van vandaag gaat over financiën
en over Europa. Rechts naast mij zit een minister van Financiën en links
van mij zit een staatssecretaris voor Europese zaken. Omdat Europa voor het
grootste deel in het buitenland ligt, doe ik ook mee. En omdat het zo laat
is en er nog een tweede termijn zal worden gehouden, tot onze grote vreugde,
en omdat het een coproduktie is, zal ik als eerste spreker niet de fout maken
om alle tijd op te souperen en mij beperken tot een paar hoofdpunten.
 
 Ik dank alle fracties voor hun inbrengen. Sommige waren pittig tot zeer
kritisch, alle waren buitengewoon interessant. De regering heeft heel veel
begrip voor een aantal punten dat naar voren is gebracht, ook voor de punten
van kritiek. De regering komt echter zonder meer tot een ander oordeel over
de kwaliteit van het eigen-middelenbesluit dan een deel van de Kamer.
 
 Laat ik eerst even iets zeggen over de vraag die door de heren Van der
Linden en Ybema en misschien ook wel door de heer Hoogervorst is gesteld:
waarom heeft het zo lang geduurd? Het heeft heel lang geduurd voordat het
besluit werd geformaliseerd door Italië. Direct nadat dit was gebeurd,
heeft de regering binnen een maand het wetsvoorstel ingediend bij de Raad
van State. De Raad van State heeft er vier maanden over gedaan.
Ik zeg dat zonder enige kleur in mijn stem. Daarna is het direct ingediend
bij de Tweede Kamer. Zij heeft er twee maanden over gedaan. De Kamer is met
een enorme partij vragen gekomen in een periode waarin de Kamer ook met reces
ging en andere mensen in Nederland eigenlijk ook. Als ik moet afgaan op de
complimenten die de Kamer over deze antwoorden heeft gemaakt, is die enorme
hoop vragen kwalitatief buitengewoon goed beantwoord. De Kamer heeft de periode
vanaf 23 mei tot 5 oktober gebruikt om de vragen te stellen. Dat zijn vier
maanden. Trek je daar het reces van af, dan hou je de tijd over die de Kamer
daarvoor gebruikte. Daarom heeft het zo lang geduurd. Ik ben het eens met
degenen die stellen dat het beter was geweest als een en ander eerder had
plaatsgevonden, maar er is een redelijk plausibele verklaring.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Linden (CDA):
 
 Ik ben bijna geneigd om te vragen of er ook echte redenen zijn, maar ik
laat die vraag terzijde. De afgelopen weken heeft de Kamer pakketten ontvangen
over de Ziektewet en daarvan moest zij in zes minuten kennis nemen.
 
 Dan moet ik toch eerlijk zeggen dat wij hierop rijkelijk lang hebben moeten
wachten. Ik sluit mij graag aan bij de vragen van de Partij van de Arbeid
over de afspraken voor de procedure in de toekomst.
 
 
 
 
 
 Minister Van Mierlo:
 
 De afspraak is doodgewoon dat de regering zoiets zo snel mogelijk doet.
Misschien had de Kamer ook wel sneller dan in twee maanden het verslag kunnen
maken. Ik zeg dat niet als verwijt, zo ben ik niet, maar ik zou het kunnen
zeggen. De Kamer ziet met welk een buitengewone marge ik mij opstel. De heer
Van der Linden zegt dat het eerder had gekund. Laat ik dit zeggen: het is
niet opgehouden in het kabinet door hevige discussies, als u dat bedoelt.
Dat kan ik hier naar eer en geweten verklaren.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Linden (CDA):
 
 Er waren geen grote verschillen tussen bijvoorbeeld het ministerie van
Financiën en het ministerie van Buitenlandse Zaken?
 
 
 
 
 
 Minister Van Mierlo:
 
 Nee. Dat is een vast misverstand naar aanleiding van die nettonotitie.
Die notitie was ondertekend door het hele kabinet, inclusief de minister van
Buitenlandse Zaken. Het is een heel relevante notitie. Zij behandelt een vraagstuk
dat door alle leden van het kabinet, inclusief de minister van Buitenlandse
Zaken, als een belangrijk vraagstuk wordt erkend. Ik zeg dat graag ex officio.
In bewoordingen die bij mijn verantwoordelijkheid horen, heb ik alleen gevraagd
om er vooral voor te waken dat er geen al te eenzijdige betekenis aan die
positie wordt gegeven. De minister van Financiën dient die notitie in
en de minister van Buitenlandse Zaken zegt: spring er nu wel verstandig mee
om. Dat is de reden dat men denkt dat er op dat punt een groot verschil is
tussen de minister van Financiën en de minister van Buitenlandse Zaken.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Ploeg (PvdA):
 
 Natuurlijk spreekt de regering met één mond. In de belangrijke
notitie die u bespreekt, die wij dit voorjaar hebben besproken met de minister
van Financiën, bestaat een zekere onevenwichtigheid. De nadelen van de
Europese Unie, met name de positie als netto betaler, worden breed kwantitatief
uitgemeten, maar de voordelen van de Europese Unie worden wel verbaal beschreven,
maar minder gekwantificeerd. Bent u dat met mij eens?
 
 
 
 
 
 Minister Van Mierlo:
 
 Ja, u hebt gelijk in die zin dat de notitie door de behoefte om die positie
een keer duidelijk neer te zetten, uitnodigt haar op een manier te hanteren
die tot die eenzijdigheid leidt. Dat was de reden waarom ik dat tegengeluid
liet horen. U moet dat vooral daaruit verklaren dat die notitie vanuit die
wat enge gezichtshoek is opgesteld om dat zichtbaar te maken. Zij is niet
opgesteld vanuit de gedachte dat dit de hele waarheid over de Unie was. Dat
breng ik hier graag mede namens de minister van Financiën naar voren.
 
 Voorzitter! Met dit besluit wordt de financiering van de Unie voor de
periode van 1995 tot 1999 vastgelegd. Het belang van dit solide meerjarige
kader kan nauwelijks worden overschat, ondanks de kritische kanttekeningen
die men daarbij kan maken. Alleen op deze manier is Europa in staat de haar
opgedragen taken uit te voeren en uitdagingen tegemoet te treden. In die context
moet het besluit worden bezien en beoordeeld.
 
 Aan een situatie van constante crisis en uit de hand lopen van landbouwuitgaven
kwam een eind, toen het pakket-Delors I werd gepresenteerd. Over dat pakket
werd tijdens de Europese Raad van Brussel in 1988 een akkoord bereikt. Dat
verschafte rust aan het budgettaire front. Daardoor kon de Gemeenschap zich
onder andere wijden aan haar grote taak van de voltooiing van de interne markt.
Delors II bouwt in feite voort op die besluiten.
 
 Edinburgh moet in die zin beoordeeld worden dat het budgettaire rust en
zekerheid moest creëren, ondanks de kritiek die men kan hebben over de
wijze waarop. Daar doet het feit dat het naar ons gevoel op een aantal punten
wel wat kalmer aan had gekund in Edinburgh, niets aan af.
 
 Laten wij de situatie van iets dichterbij bezien. Het ging in Edinburgh
niet alleen om de financiering van de Unie, maar het ging om veel meer. De
onderhandelingen over het eigen-middelenbesluit vonden niet in isolatie plaats.
Twee omstandigheden speelden hierbij een belangrijke rol. Ik noem de crisisachtige
sfeer die was ontstaan rond het Verdrag van Maastricht en de verwachtingen
omtrent de toetreding van de EVA-landen. Tussen de inwerkingtreding van het
Verdrag van Maastricht, de toetreding en de onderhandelingen over het pakket-Delors
II bestond een politieke driehoeksrelatie. Door de Europese Raad van Lissabon
werd de start van de toetredingsonderhandelingen zelfs afhankelijk gemaakt
van het welslagen van die twee andere dossiers. Dat maakte de afronding van
de onderhandelingen over Delors II voor alle lidstaten tot een politieke prioriteit.
Die politieke gegevens zijn dus van heel grote invloed geweest op de totstandkoming
van het besluit. Zij hebben ook de haalbaarheid van de Nederlandse inzet bij
die onderhandelingen in sterke mate bepaald.
 
 Wat was die inzet? Ik noem enkele onderdelen. Dat was een veel beperktere
stijging van de financiële middelen dan de Commissie had voorgesteld
en de bijdrage van de lidstaten meer in overeenstemming brengen met hun draagkracht
via verandering in de opbouw van de middelen. Voorts noem ik versterking van de begrotingsdiscipline en afschaffing van de compensatie van
het Verenigd Koninkrijk. Het resultaat is niet in alle opzichten bevredigend.
Maar gezien de omstandigheden is dat acceptabel. Er zat ook niet veel anders
op.
 
 Ik kom te spreken over de minpunten. Er is nog steeds een te sterke concentratie
van de uitgaven op het gemeenschappelijk landbouwbeleid en de structuurfondsen.
Daarbij moet echter aangetekend worden dat het vooralsnog blijvend hoge aandeel
van de landbouwuitgaven in de gemeenschapsbegroting mede zijn oorzaak vindt
in de MacSharry-hervormingen. Immers, die betekenden een omzetting van prijsinterventie
in inkomenssteun en daarmee een verschuiving van de lasten van de consument
naar de EG-begroting. Als gevolg daarvan werd toen wel de totstandkoming van
het GATT-akkoord mogelijk. Dat is voor Nederland van cruciaal belang geweest.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Linden (CDA):
 
 De minister schildert nu de gang van zaken in Edinburgh. Zijn conclusie
is dat er niet veel meer in zat.
 
 
 
 
 
 Minister Van Mierlo:
 
 Die conclusie hebt u ook getrokken, als ik het goed heb begrepen.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Linden (CDA):
 
 Nee. Ik heb niet aan de onderhandelingstafel gestaan. Er zat dus niet
veel meer in. Mijn vraag aan de minister is: hoe zou het er anders uitzien
in 1999?
 
 
 
 
 
 Minister Van Mierlo:
 
 Ik kom er zo over te spreken.
 
 Voorzitter! Nog een minpunt is de Britse compensatie. Ik zeg ronduit dat
dit net zo goed een doorn in het oog is van de Nederlandse regering. Wij moeten
ervan af. Dat is het probleem. Het probleem is dus niet de vraag of wij ervan
af willen, maar hoe wij ervan af kunnen. Feit is dat de Britse compensatie
slechts met unanimiteit te bereiken zou zijn. Feit is ook dat het Verenigd
Koninkrijk in de eindfase van de onderhandelingen de voorzittershamer hanteerde.
Dit zijn zeer complicerende factoren geweest. Kort gezegd: het ging voor Nederland
en de overige tien lidstaten om de keus tussen een akkoord met handhaving
van de Britse compensatie en geen akkoord, met alle consequenties vandien.
Ik heb zojuist aangegeven dat het bereiken van het akkoord van het grootste
politieke belang was. Vandaar dat men voor dat argument heeft gebogen. De
Britse compensatie is dus gehandhaafd.
 
 Ik kom hiermee op de vraag hoe het verder moet. Zeker de heer Van der
Linden heeft daartegen van het begin af aan het meest consequent van allen
stelling genomen. Hij heeft in zijn inbreng gezegd dat het loont om dwars
te gaan liggen. Ik neem niets van zijn glorie of zijn krans af als ik vaststel
dat ook hij niet gepleit heeft om alsnog dwars te gaan liggen, toen het eigen-middelenbesluit
geformaliseerd werd. Ik heb dat althans niet gehoord.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Linden (CDA):
 
 Vóór de top in Edinburgh hebben wij nadrukkelijk gezegd
dat het wat het CDA betreft onaanvaardbaar is om het VK-compensatiemechanisme
te verlengen. Dat hebben wij bij meerdere gelegenheden gedaan. Mijn probleem
is dat Nederland dit punt nooit gepolitiseerd heeft als een brug die niet
meer over te gaan is. Daarom hebben wij gezegd: laten wij dat nu doen, in
Madrid. Ik vrees echter dat wij nu weer een kans gaan missen, want als je
het niet politiseert, valt te vrezen dat je het nooit gerealiseerd krijgt,
ook niet als geldt wat de minister net gezegd heeft, namelijk dat het voor
de Nederlandse regering onaanvaardbaar is.
 
 
 
 
 
 Minister Van Mierlo:
 
 Ik zeg nogmaals dat niemand twijfelt aan de opvattingen die de heer Van
der Linden altijd heeft uitgedragen. Het gaat erom hoever hij gaat. Hij pleitte
voor het dwars gaan liggen en hij riep de Italianen aan. Welnu, de Italianen
hebben bij de formalisering van het eigen-middelenbesluit geweigerd. Maar
in de Kamer heb ik niet het pleidooi gehoord om hetzelfde te doen. De regering
vond ook dat je dat niet moest doen; laat ik dat erbij zeggen. Maar ook de
heer Van der Linden heeft ons niet gevraagd om dat te doen.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Linden (CDA):
 
 Het Italiaanse parlement, de Italiaanse regering heeft dat gedaan. Het
heeft de melkquota ten onrechte gekoppeld aan het akkoord van Edinburgh. Wij
hebben daar ook kritiek op gehad. Wij hebben de Nederlandse regering bekritiseerd
dat zij op dat punt uiteindelijk door de pomp gegaan is voor de Italiaanse
regering. Wij hebben gezegd dat het voor ons onverteerbaar was en dat wij
het formele moment dat wij hier materieel over moeten oordelen, pas krijgen
bij het eigen-middelenbesluit. De handicap die wij nu hebben, is dat het drie
jaar na dato gebeurt.
 
 
 
 
 
 Minister Van Mierlo:
 
 Het is gewoon zoals wij het beiden zeggen. Beide is waar. De heer Van
der Linden was er niet voor om het te doen en ik ben er ook niet voor om het
te doen. Ik verzet mij inderdaad tegen alle oneigenlijke koppelingen, omdat
je op die manier een gemeenschap niet kunt maken. Je kunt echter ook zeggen:
dwars liggen is dwars liggen, de instrumenten doen er niet toe, als het maar
werkt, desnoods is het bot, maar het slaat erop. Ja, dat kun je doen. Dat
is dan dwars liggen. Ik herhaal dat wij daar beiden geen voorstander van zijn.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Linden (CDA):
 
 De minister heeft nu nog de kans om in Madrid te zeggen dat het Nederlandse
parlement over de volle breedte ernstig bezwaar maakt tegen de verlenging
van de VK-compensatie en dat dit een belemmering is in de discussie over de
financiering van de Europese Unie. De minister heeft die kans, maar de Nederlandse
regering grijpt die kans niet omdat zij zegt dat zij dit er niet bij wil betrekken.
Als de minister dit punt nu niet maakt, vrees ik dat ik hier over twee jaar
tegen de collega's moet zeggen: het is jammer dat de Nederlandse regering
dat punt niet gemaakt heeft en dat u dat niet gesteund hebt.
 
 
 
 
 
 Minister Van Mierlo:
 
 Het spijt mij geweldig, maar het is in Madrid niet aan de orde. Het verzoek
van de heer Van der Linden is op dit punt bovendien afgewezen. Het is niet
aan de orde en het ligt ook nog veel verder weg. De agenda voor de top van
Madrid is al behoorlijk politiek geladen. Het heeft, eerlijk gezegd, geen
enkele zin om de mededeling die de heer Van der Linden vraagt, daar te doen.
Ik kom nu dan ook aan de behandeling van het probleem, als hij dat goedvindt.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Linden (CDA):
 
 Iedere agenda is politiek geladen. Dan komt het nooit
aan bod. Wat het andere punt betreft heeft de Nederlandse regering terecht
het punt "Europa tot 2000", met de hele financieringsproblematiek, opgevoerd.
Dat vind ik terecht. Ik vind ook dat de Nederlandse regering daar de kans
moet grijpen om op z'n minst ter kennis van de collega's te brengen hoezeer
in dit parlement bezwaren bestaan tegen verlenging van het mechanisme en dat
de stemming over het eigen-middelenbesluit aanstaande dinsdag mede beïnvloed
wordt door de wijze waarop dat de Europese Raad kond gedaan wordt en de wijze
waarop de Raad daarop reageert, zoals de VVD gezegd heeft.
 
 
 
 
 
 Minister Van Mierlo:
 
 De regering deelt de gedachte daarachter. Maar mag de Nederlandse regering
zelf de middelen gebruiken om te proberen, ergens te komen?
 
 
 
 
 
 De heer Van der Linden (CDA):
 
 U zegt net tegen mij: u hebt ook niet gebeten. Nu vraag ik u om in Madrid
te bijten. U hebt nu de kans om dat te doen.
 
 
 
 
 
 Minister Van Mierlo:
 
 Ik wil wel bijten in Madrid, maar er is geen agendapunt waar ik in kan
bijten. Er moet iets zijn.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Linden (CDA):
 
 Wij hebben de geannoteerde agenda gekregen en daarop staat het punt: Europa
tot 2000. De Nederlandse regering brengt de financieringsproblematiek van
de Europese Unie op. Dat past er perfect in.
 
 
 
 
 
 Minister Van Mierlo:
 
 Voorzitter! Het agendapunt dat de heer Van der Linden noemt, is een procedureel
punt. Europa wordt niet in Madrid inhoudelijk afgehandeld tot het jaar 2000,
en het zou te gek voor woorden zijn als dat wel gebeurde. Het is een procedureel
agendapunt, dat trouwens wel heel belangrijk is, want het heeft te maken met
een ander onderwerp, en daar willen wij wel over praten. Daar ga ik straks
op in. De inhoud van de eigen-middelenconstructie komt in Madrid dus niet
aan de orde.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Linden (CDA):
 
 Het agendapunt is niet procedureel; het is hoogst politiek. Nogmaals,
ik vind het heel goed dat de regering er krachtig op aandringt dat de Europese
Raad aan de Commissie de opdracht verstrekt om onmiddellijk na de IGC een
analyse van het financieringsstelsel van de Europese Unie voor te leggen aan
de Raad.
 
 
 
 
 
 Minister Van Mierlo:
 
 Dat is procedure.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Linden (CDA):
 
 Nee, dat is inhoud. U spreekt over het financieringsstelsel, een analyse
daarvan en het moment waarop met de discussie een begin wordt gemaakt. Dit
is het moment om in te brengen dat de Nederlandse regering hecht aan de discussie
over de toekomstige financiering van de Europese Unie. Daar past de discussie
over het Verenigd Koninkrijk ten volle in.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Ploeg (PvdA):
 
 Is deze discussie niet een herhaling van de zetten in het debat dat wij
vanmiddag hebben gevoerd?
 
 
 
 
 
 De heer Van Mierlo:
 
 En waar ik niet bij geweest ben, maar het schijnt dat ik in lijn met de
minister-president heb geopereerd, en men begrijpt welk een devoot gevoel
mij dat geeft.
 
 Misschien verschillen de heer Van der Linden en ik gewoon van mening;
laten wij dat dan vaststellen. De Raad in Madrid is naar ons gevoel absoluut
niet het moment waarop Nederland opeens zijn inhoudelijke opvatting over de
manier waarop het volgende eigen-middelenbesluit moet worden ingericht, kenbaar
moet maken. Dat is het enige waarover de heer Van der Linden en ik van mening
verschillen. Ik ben het er met hem over eens dat wij moeten komen in een situatie
waarin die compensatie niet meer voorkomt. De vraag is alleen: hoe kom je
daar? Bijna alle voorstellen die daarover zijn ingediend, zijn bijna allemaal
"schieten in de eigen voet"-voorstellen.
 
 De ramp van 1984 was dat er geen tijdslimiet werd ingebouwd en dat een
en ander in het eigen-middelenbesluit zelf is opgenomen. Daardoor zitten wij
in een continuüm of, als ik het zo mag zeggen, een perpetuüm immobile.
Als het volgende eigen-middelenbesluit wordt tegengehouden, werkt het huidige
eigen-middelenbesluit door. En daarin zit de compensatie van het Verenigd
Koninkrijk. De vraag is, hoe je die vicieuze cirkel doorbreekt. Dat is niet
zo eenvoudig en ik heb daarover nog geen goed voorstel gehoord. Wij moeten
proberen om samen met andere landen een proces op gang te brengen –
daarmee hoef je niet te wachten tot het moment dat het eigen-middelenbesluit
weer aan de orde is – om druk uit te oefenen om de Europese Unie te
bevrijden van het oneigenlijke element, dat die compensatie inhoudt. Hoe dat
precies moet? Je zult druk moeten uitoefenen op Engeland. In de consensusregel
vindt Engeland natuurlijk zijn bescherming, maar, zoals het zo vaak met de
consensusregel gaat: je kunt er wel gebruik van maken, maar de facto kun je
er op een gegeven moment géén gebruik meer van maken. Naar dat
stadium moeten wij toe. Dat is het enige concrete voorstel dat ik kan bedenken.
Alle andere voorstellen zijn schoten in de lucht, die contraproduktief zijn
en die kant moeten wij niet op.
 
 Welnu! Tot mijn verbazing heb ik hierover alles gezegd wat ik erover te
zeggen had.
 
 Voorzitter! Dat waren de twee dingen die mis waren aan Edinburgh. Maar
het is een weeffout. Het vervelende is, dat iets wat tijdelijk soelaas gaf,
zo behandeld is dat het in het kleed een weeffout is geworden. Je moet het
kleed waarschijnlijk helemaal uithalen om de weeffout eruit te halen. Dat
bedoel ik met de methode om tot een nieuwe opzet te komen, waaruit deze compensatie
is verdwenen.
 
 Het was echter niet allemaal mis in Edinburgh. Ik noem een paar punten.
Vooropstaat dat de Unie met het bereikte akkoord in ieder geval een betere
financiële basis heeft gecreëerd voor meerdere malen met rust op
het budgettaire front. Een tweede punt dat naar voren is gebracht als een
nadeel maar dat door mij als een voordeel wordt gezien, betreft het feit dat
de afgesproken looptijd van het financiële kader, die op zichzelf te
hoog was, van vijf jaar naar zeven jaar is gegaan. Door die verdere uitsmering
werd de last verminderd.
 
 Het overeengekomen maximumniveau van de eigen middelen ligt lager dan
oorspronkelijk werd voorgesteld. De structuur van de eigen middelen is aangepast
in de richting van het draagkrachtbeginsel. De wat minder negatieve kanten
van Edinburgh mogen ook wel eens naar voren worden gebracht!
 
 
 
 
 
 De heer Van der Linden (CDA):
 
 Daar staat tegenover dat voor de structuurfondsen het niveau van de 1,34%
is aangehouden. Dat werkt extra zwaar uit voor de positie van ons land.
 
 
 
 
 
 Minister Van Mierlo:
 
 U heeft gelijk. Dat is waar. Maar u blijft de nadelen benadrukken en ik
noem een paar minder nadelige kanten. Het lijkt wel of dat hier een doodzonde
is. Er is ook iets goeds te zeggen over Edinburgh. Anders had ik toch veel
liever de reacties uit het parlement eerder gehad.
 
 
 
 
 
 De heer Hoogervorst (VVD):
 
 Die budgettaire rust is natuurlijk een voordeel. Maar als we minister
Zalm meerjarenafspraken geven van zes jaar lang waarin de budgettaire uitgaven
elk jaar 6% reëel mogen groeien, dan krijgen wij zeer rustige begrotingsonderhandelingen.
Je hoeft dan nauwelijks afwegingen te maken; het is wel een dure rust.
 
 
 
 
 
 Minister Van Mierlo:
 
 Dat lijkt mij een opmerking die door de heer Zalm beantwoord moet worden.
 
 
 
 
 
 Minister Zalm:
 
 Ik zou het al luxe vinden als wij nul groei hadden op onze begroting,
want we zitten in de krimp, zoals u wellicht weet.
 
 
 
 
 
 Minister Van Mierlo:
 
 Voorzitter! Ik wil nog een paar woorden wijden aan de toekomst. Ik deel
met de Kamer de grote bezorgdheid over de ontwikkeling van de Nederlandse
netto bijdrage aan de gemeenschapsbegroting. Ik denk dat het daarbij communis
opinio is, dat het niet in de eerste plaats gaat om de netto situatie maar
om het terugdringen van de bruto overdrachten. Maar de Nederlandse regering
vindt de situatie ook zorgelijk en zij is erop uit om die zorgelijke kant
zoveel mogelijk terug te dringen. De minister van Financiën zal er straks
met vuur over praten.
 
 De regering is met de Kamer van oordeel dat ten aanzien van de gemeenschapsfinanciën
naar een meer evenwichtige lastenverdeling over de lidstaten gestreefd moet
worden. De scheefgroei die er op dit moment is en die dreigt te verergeren,
is niet acceptabel. Ik vraag mij af of het een winstpunt is om de doelstelling
die de heer Hoogervorst naar voren heeft gebracht, in het verdrag op te nemen.
Ik kan het niet als zodanig beoordelen. Ik zou ervoor willen pleiten, dat
in ieder geval niet bij de IGC te doen. Ik ben bang dat dit buitengewoon contraproduktief
gaat werken. Het voorstel om dàt element op te nemen in het verdrag,
zal onmiddellijk leiden tot de tegenhanger van het voorstel, namelijk om de
solidariteit in het verdrag op te nemen. De IGC is al zo lastig en ik denk
dat wij dan een discussie in huis halen die wij niet beheersen.
 
 
 
 
 
 De heer Hoogervorst (VVD):
 
 Bij alles wat de rijkere landen of welk land dan ook naar voren brengen
op het gebied van hervormingen van de financiën, zal er altijd een tegenvoorstel
komen van de cohesielanden. Daaraan zal men nooit kunnen ontsnappen.
 
 
 
 
 
 Minister Van Mierlo:
 
 Dat is waar. Je moet de gedachte behouden en hanteren en alleen hetgeen
absoluut dringend nodig is in het verdrag opnemen. Dat geldt voor meer dingen.
Datzelfde geldt een beetje voor de vraag, of werkgelegenheid moet worden opgenomen
in het verdrag, en hoe. Daarmee moet je vreselijk oppassen.
 
 Moet je het punt van de heer Hoogervorst in het verdrag opnemen? Ik sluit
het niet uit, maar de hemel moge ons ervoor bewaren dat wij dat op deze IGC
moeten doen.
 
 
 
 
 
 De heer Hoogervorst (VVD):
 
 Gaat de staatssecretaris nog in op de vraag, welke landen op dit moment
zijn vóór het starten van dit soort besprekingen in de IGC?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Patijn:
 
 Mijn antwoord kan heel kort zijn: geen, voorzitter! Ik kom daarop nog
terug.
 
 
 
 
 
 Minister Van Mierlo:
 
 Mevrouw de voorzitter! Zo belangrijk als ik het vind en hoe serieus wij
eraan moeten werken, laten wij het echter niet verengen tot dat punt alleen.
Een eenzijdige benadering zal naar het oordeel van de regering het Europese
integratieproces, dat voor alle lidstaten en zeker voor Nederland van zo'n
groot belang is, kunnen belemmeren.
 
 Wat is nu de inzet van de regering? Voor de korte termijn – dat
wil zeggen voor de duur van de huidige financiële perspectieven –
blijft de regering zich onverkort inspannen voor een strikte begrotingsdiscipline
en een duidelijke intensivering van de fraudebestrijding. De minister van
Financiën zal straks op beide punten ingaan.
 
 Ik veroorloof mij, mevrouw de voorzitter, even in te gaan op de gedachte
die gelanceerd is en die wellicht een amendement zou kunnen worden, om voor
de aanpassing van de financiële perspectieven eerst de instemming van
het parlement te vragen. De verwekker van de gedachte, de heer Hoogervorst,
heeft gevraagd, of ik een paar nadelen, zo die er zouden zijn, wil opnoemen.
 
 
 
 
 
 De heer Hoogervorst (VVD):
 
 Voordelen mag ook.
 
 
 
 
 
 Minister Van Mierlo:
 
 Het spijt mij dat u me dan met stomheid slaat!
 
 Laat ik eerst het deel behandelen, waarover ik wat te melden heb. Ik begrijp
zeer goed dat in de sfeer die in de Europese procesvorming is ontstaan, ook
het parlement zijn eigen vorm van machteloze gevoelens heeft en daaraan iets
wil doen. De regering heeft daarvoor begrip en zou het parlement in ieder
geval tegemoet willen komen. Voordat wij daarover gaan praten in Europees
verband, komen wij eerst bij u langs, leggen u de instelling voor waarmee
wij aan het werk gaan en horen uw oordeel. Dat is om te laten zien, dat wij
heel goed begrijpen wat u bezielt en dat wij daaraan zoveel mogelijk tegemoet
willen komen. Ik pleit ervoor om het daarbij te houden. Daarbij moet men oog
hebben voor de nadelen die er zijn. Je kunt vanuit het Europese verband en
vanuit de eigen staatsrechtelijke verband naar de nadelen kijken. Ik begin
met de nadelen in Europees verband. Er is een balans in de communautaire rechtsorde.
Die balans wordt verbroken. Die balans houdt in dat de nationale parlementen
volledige zeggenschap hebben over de inkomsten van de Unie via de ratificatie
van het besluit en dat het Europees Parlement samen met de Raad de begroting
vaststelt. Het gaat dan om de uitgaven die altijd, noodgedwongen, onder dat
besluit van de eigen middelen zitten. Een ander argument is dat de aanpassing
zelf, gedragsmatig, gebeurt bij gekwalificeerde meerderheid.
Dit betekent dat het een vrij zinloze operatie is. Ik wil niet zeggen dat
het geheel zinloos is. Maar als je het proces beslissend wil beïnvloeden,
schiet de operatie het doel voorbij. Je wordt namelijk overruled. Ik neem
aan dat daarvoor een oplossing is te vinden. Maar het is niet goed duidelijk
wanneer de instemming moet plaatsvinden: voor of na de onderhandelingen. Maar
ik kan mij voorstellen dat wordt bedoeld: vóór de onderhandelingen.
 
 
 
 
 
 De heer Hoogervorst (VVD):
 
 Overigens geldt die gekwalificeerde meerderheid alleen voor die eerste
0,01%, de eerste marge. Als wat je daarboven wilt verhogen, moet bij unanimiteit.
 
 
 
 
 
 Minister Van Mierlo:
 
 Zeker, maar het kunnen alle mogelijke vormen van aanpassingen zijn. Het
kan in een paar stappen gebeuren die, losgekoppeld van elkaar, iedere keer
met gekwalificeerde meerderheid kunnen worden gezet.
 
 
 
 
 
 De heer Hoogervorst (VVD):
 
 Maar als ik het goed begrijp, hebben de nationale parlementen hier eigenlijk
niets mee te schaften. Dan is het een soort privilege als wij überhaupt
met u mogen overleggen over deze kwestie. Dan zouden wij tijdens zo'n overleg
ook geen moties kunnen indienen waarin wij de regering een bepaalde doelstelling
meegeven.
 
 
 
 
 
 Minister Van Mierlo:
 
 In het consultatieve overleg, waaraan ik graag meedoe, kunt u net zoveel
moties indienen als u wilt. Als de regering zegt dat zij geen termen ziet
om ze uit te voeren, kunt u de regering nog wegsturen ook. Wat dat betreft
blijft onze staatsrechtelijke inboedel gaaf overeind. Kijk, ik wil de staatsrechtelijke
inboedel veranderen. Ik ben één van de weinigen in dit gezelschap
die dat willen. Maar als dat niet gebeurt, wil ik het wel zuiver houden. Ik
wil het mooi houden. Ik wil niet maar wat aanknoeien, als ik het zo mag zeggen.
Dat gebeurt wel. Ik verwijt u dat niet, mijnheer Hoogervorst. Het irriteert
mij echter dat er mensen zijn die nooit iets willen veranderen aan de staatsrechtelijke
structuur, maar die altijd bereid zijn om een beetje bij te knutselen hier
en een beetje bij te knutselen daar. Ondertussen wordt je eigen staatkundige
structuur voortdurend uitgehold. Je kunt zeggen dat er een precedent is geschapen
met de EMU. Echter, voor de EMU geldt precies hetzelfde. Bovendien zit er
nog iets komisch aan de EMU. Het parlement wil zijn beslissende stem uitspreken
over de vraag of moet worden toegetreden tot de EMU. Echter, de Nederlandse
regering en het parlement hebben over alles iets te zeggen, zij kunnen iets
zeggen over de toetreding van Italië, maar zij kunnen niets zeggen over
de eigen toetreding.
 
 
 
 
 
 De heer Hoogervorst (VVD):
 
 Dat is natuurlijk het bizarre van het Verdrag van Maastricht.
 
 
 
 
 
 Minister Van Mierlo:
 
 Ja, dat is heel bizar.
 
 
 
 
 
 De heer Hoogervorst (VVD):
 
 Dat is het grootste democratische gat dat ooit is gecreëerd. Wij
zitten in Europa met wetgeving waarvan vaak heel weinig deugt. Als wij overeenstemming
tussen kabinet en parlement afdwingen op het gebied van verhoging van de financiële
perspectieven, wat is dan het materiële verschil tussen het via een amendement
of via een motie afdwingen van die overeenstemming in deze Kamer? Wat is het
principiële verschil?
 
 
 
 
 
 Minister Van Mierlo:
 
 Het verschil is dat een amendement een verplichting tot instemming is.
Iedere motie kan door het kabinet geaccepteerd worden dan wel naast zich worden
neergelegd. U kunt vanwege dat simpele feit een kabinet wegsturen, dus uw
invloed op de gebeurtenissen ex ante is even groot. Wat niet deugt, is dat
u de regering opzadelt met een standpunt waarvan zij absoluut niet meer zou
kunnen afwijken. Dat wij dat gaan invoeren, derogeert op twee manieren aan
zeer wezenlijke punten. Het is een ongewenste precedentwerking ten aanzien
van andere communautaire besluitvorming, want dan halen wij dit eruit; dat
is van de Europese kant. Het is als precedent ook buitengewoon ongewenst ten
aanzien van onze eigen staatsrechtelijke structuur. De Nederlandse regering
handelt vanuit haar verantwoordelijkheid, onderhandelt, neemt posities in
vooraf en doet datgene wat zij vindt dat noodzakelijk is. Normaliter vindt
er controle achteraf plaats. Ik bied u aan om vooraf overleg te hebben waarin
u net zoveel mogelijkheden hebt om tot uitdrukking te brengen wat het parlement
wil, maar de regering heeft in die constructie het recht om te zeggen: ik
zie dat anders, ik voer het niet uit. Dan bent u nog aan zet, als u wilt dat
de regering wordt weggestuurd.
 
 
 
 
 
 De heer Hoogervorst (VVD):
 
 Dit is geen aanbod, want dat recht hebben wij al. Als er een Ecofin-raad
of wat dan ook plaatsvindt, dan komt er een agenda. Die kunnen wij hier plenair
ter discussie stellen, dus dan vragen wij gewoon of de regering hier komt.
Stel dat u komt met het voorstel om de financiële perspectieven te vergroten,
dan is er een heel grote kans dat u vanuit de Kamer en in ieder geval vanuit
de VVD-fractie een motie krijgt: niet doen. Dan leggen wij toch uw onderhandelingspositie
in Brussel behoorlijk vast. Volgens de minister is dat staatsrechtelijk onjuist.
 
 
 
 
 
 Minister Van Mierlo:
 
 Wat onjuist is, is dat het standpunt van de regering niet meer het standpunt
van de regering is, maar van het parlement. Dat is in zijn structuur onjuist.
In de praktijk kan de regering ook dat standpunt natuurlijk naast zich neerleggen,
maar als gegeven staat hier: het Nederlandse parlement beslist over en neemt
de uiteindelijke verantwoordelijkheid tegenover de andere regeringen voor
het standpunt.
 
 
 
 
 
 De heer Hoogervorst (VVD):
 
 Wij limiteren uw onderhandelingsruimte.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Linden (CDA):
 
 Voorzitter! Er is een wezenlijk verschil met de EMU. Bij de EMU was het
amendement gericht op de vraag: kan dit parlement accepteren dat wij in een
EMU stappen waartoe landen toetreden die niet aan de criteria voldoen en onze
munt ondermijnen? Dat was een substantieel verschil met hetgeen nu aan de
orde is. Het parlement heeft de volle vrijheid om op ieder moment tot de regering
te zeggen: wij vinden dat u dat niet mag doen.
 
 
 
 
 
 Minister Van Mierlo:
 
 Voorzitter! Ik heb in die vergelijking met de EMU het bizarre karakter
aangegeven dat wij denken over ons eigen lot, maar dat wij eigenlijk alleen
beslissingsbevoegdheid hebben over het lot van anderen. Als wij geschikt worden
 bevonden aan de hand van de criteria, hebben wij volgens het
verdrag niet eens meer het recht om ons te onttrekken aan de toetreding. Daar
doet het parlement geen moedertje lief aan af. Dat is inderdaad een merkwaardige
situatie, maar dat is de situatie.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Linden (CDA):
 
 Voorzitter! Dat is niet helemaal correct. Zowel de Duitse bondsdag als
het Nederlandse parlement heeft op het punt van de EMU gezegd: wij wensen
ook de maat van de ander te nemen vooraleer wij groen licht geven om onze
munt in het mandje van de Europese munten te doen.
 
 
 
 
 
 Minister Van Mierlo:
 
 De maat van de ander?
 
 
 
 
 
 De heer Van der Linden (CDA):
 
 Ja, voldoet die aan de criteria en wordt er geen politiek compromis gekozen
om munten uit andere landen in dat mandje te doen die de sterke munten ondermijnen?
 
 
 
 
 
 Minister Van Mierlo:
 
 Ja, waarom? Er zitten in die criteria een paar haarscherpe onderscheidingen,
bijvoorbeeld het begrotingstekort. Er zit ook iets in wat vatbaar is voor
evaluatie: ben je in voldoende mate op weg naar de 60%? Wie beoordeelt dat?
Wanneer is sprake van "voldoende mate"? Dat wordt een van de belangrijkste
en interessantste punten. Welnu, beoordeling kan alleen plaatsvinden door
het gremium van de Raad en daar zitten wij in. Als de Raad beoordeelt dat
een land voldoende op weg is en op dat punt aan het criterium voldoet, dan
is het merkwaardige dat je dan volgens het verdrag niet meer de vrijheid hebt
om toetreding te weigeren. Het is zeer de vraag of datgene wat Duitsland en
Nederland gedaan hebben verdragsmatig wel kan. Wij hebben op dat moment gedacht
dat wij in ieder geval ons lot in eigen hand namen. Wij hebben daarbij vooral
het lot van anderen in eigen hand genomen, terwijl anderen ons lot in handen
hebben.
 
 Ik zie een verschil tussen een aanpassing van de financiële perspectieven
en het feit dat je toetreedt tot de EMU. Ik zeg dat onder het beslag van de
algemene opmerking dat er, als er een precedent is geschapen dat niet deugt,
geen verplichting is om tot verdere uitbouw te komen. Het feit dat je één
keer gezondigd hebt, is geen opdracht of vrijbrief om het de tweede keer ook
te doen. Ik teken daarbij aan dat ik zelf ben opgevoed in een geloof waarin
dat er niet toe doet mits het voor de biecht gebeurt.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Linden (CDA):
 
 Dan beloofde je wel altijd beterschap!
 
 
 
 
 
 Minister Van Mierlo:
 
 Dat wel.
 
 Het feit dat er een precedent is, kan worden gezien als een zwakte. Het
is geen doorslaggevend argument. Ik zie een groot verschil tussen het belang
dat op het spel staat bij het toetreden tot de EMU en iets wat ieder moment
in repetitio kan gebeuren, namelijk het plegen van een financiële aanpassing.
Ik zie daar een immens verschil in belang.
 
 
 
 
 
 De heer Hoogervorst (VVD):
 
 De Ecofin-ministers hebben gezegd dat er absoluut geen sprake mag zijn
van verhoging van de financiële perspectieven. Ik hoop dat de minister
zich daarachter kan scharen.
 
 
 
 
 
 Minister Van Mierlo:
 
 Als uitgangspunt is mij dat net zo dierbaar als de minister van Financiën.
 
 
 
 
 
 De heer Hoogervorst (VVD):
 
 En als resultaat ook, mag ik hopen.
 
 
 
 
 
 Minister Van Mierlo:
 
 Ook voor de Ecofin-raad is het een uitgangspunt. Het resultaat is er pas
daarna. Dit is waarmee wij in het gevecht staan.
 
 
 
 
 
 De heer Hoogervorst (VVD):
 
 De Ecofin-raad heeft gezegd dat er geen verhogingen komen van de financiële
perspectieven. Dat is geen inspanningsverplichting, maar een resultaatsverplichting.
 
 
 
 
 
 Minister Van Mierlo:
 
 Ik vind het heel verstandig dat dat gezegd wordt en ik deel het uitgangspunt.
Als op een gegeven moment echter de nood een wet moet breken, dan zal dat
ook in de Ecofin-raad gebeuren. Laten wij de dingen in 's hemelsnaam ook een
beetje relatief zien. Dat maakt het uitgangspunt overigens niet minder stevig
en standvastig.
 
 
 
 
 
 De heer Hoogervorst (VVD):
 
 Datgene wat de minister nu zegt, klinkt alweer een stukje minder stevig
en standvastig dan wat de Ecofin-raad erover zegt.
 
 
 
 
 
 Minister Van Mierlo:
 
 U moet leren leven met één promille onzekerheid.
 
 
 
 
 
 De heer Hoogervorst (VVD):
 
 Van die "promieltjes" hebben wij heel wat ellende gehad in Edinburgh.
 
 
 
 
 
 Minister Van Mierlo:
 
 Voorzitter! Ik kom op de discussie over de herziening van de structuurfondsen,
het financieringsstelsel en het gemeenschappelijk landbouwbeleid. Toen ik
net aantrad als minister heb ik als eerste, zonder dat ik een duw van de minister
van Financiën had gekregen, gezegd dat het hoe dan ook voor toetreding
absoluut noodzakelijk was dat de fondsen herzien zouden worden. Daarmee beantwoord
ik alle vragen die daarover zijn gesteld. Het is de opvatting van de regering
dat vóór de toetreding zowel institutioneel als financieel ruimte
moet worden gecreëerd, want anders kunnen wij de toetreding niet betalen.
Dat is de inzet. Dat is het uitgangspunt. Dat is de opstelling.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Voorzitter! Ik begrijp het gestelde over dat institutionele. Je moet vóór
1999 een andere opzet hebben, zodat je na 1999 weet waar je aan toe bent.
Dan kun je de toetreding vergemakkelijken. Dat financiële begrijp ik
niet. Vindt de minister dat het niveau van die fondsen vóór
1999 moet zijn teruggebracht, met het oog op de toetreding? Kan dat met het
eigen-middelenbesluit, het plafond en de meerjarenperspectieven?
 
 
 
 
 
 Minister Van Mierlo:
 
 Tegen die tijd moeten wij de perspectieven veranderen of althans opnieuw
vaststellen. Tegelijkertijd gaan wij dan naar het eigen-middelenbesluit toe.
Daarin proberen wij af te komen van de compensatie.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Dat is de situatie na 1999. Ik kreeg de indruk dat de minister van mening
was dat de financiële richting naar 1999 toe zou moeten veranderen. Ik
begrijp nu dat de minister dan een blauwdruk klaar wil hebben voor na 1999.
 
 
 
 
 
 Minister Van Mierlo:
 
 Tegen de eeuwwisseling zijn al die dingen ongeveer tegelijk aan de orde.
Dan zitten wij middenin de toetreding. Om die toetreding mogelijk te maken –
ik laat even in het midden hoe die ruimte wordt gecreëerd
en op welk moment – moet institutionele en financiële ruimte worden
gecreëerd om de uitbreiding mogelijk te maken.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Dat betekent politiek dat wij de zuidelijke landen en Ierland vóór
1999 zover moeten krijgen dat ze instemmen met een forse verlaging van de
structuurfondsen. Mijn stelling is dat dit de minister niet lukt en dat hij
in 1999 met een enorm financieel probleem komt te zitten.
 
 
 
 
 
 Minister Van Mierlo:
 
 Het is zeer wel mogelijk dat wat wij hier bespreken niet lukt. Wij zijn
als Gemeenschap ook afhankelijk van elkaar. Ik geef de insteek van de Nederlandse
regering daarvoor aan!
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Als het lukt, dan is de redenering mede gebaseerd op een verondersteld
altruïsme van de landen die nu nog in hoge mate profiteren van de structuurfondsen.
Die moeten met minder geld genoegen nemen.
 
 
 
 
 
 Minister Van Mierlo:
 
 Zelfs zonder de uitbreiding zijn wij al genoodzaakt om het gemeenschappelijk
landbouwbeleid en de structuurfondsen opnieuw vast te stellen. Dat gebeurt
in het perspectief van de uitbreiding, want het is niet realistisch om dat
te ontkennen. Dan krijgen wij vervolgens met zijn allen met de rekening te
maken. Ik combineer dan een paar dingen met elkaar en dan zeg ik: de manier
waarop de inrichting van de structuurfondsen, van het gemeenschappelijk landbouwbeleid
en van de financiële dossiers plaatsvindt, zal daar sterk door worden
bepaald. Ik zie niet in hoe dat anders moet. Ik heb overigens als eerste gezegd
dat de discussie over de IGC niet samen moet vallen met de discussie over
deze kwestie, want dat is het einde van de IGC. Een stap verder: laat dat
proces in een parallelsituatie niet interfereren met de IGC, want ook dat
is het einde van de IGC. Aan de andere kant moet men in die tijd niet werkloos
bij het dossier blijven staan. Een en ander moet in die zin worden voorbereid
dat onmiddellijk na de discussie over de IGC met de echte gedachtenwisseling
in de Raad kan worden begonnen.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Mijn stelling is dat evenmin als het Verenigd Koninkrijk in de afgelopen
periode bereid was om af te zien van de compensatie, die landen bereid zullen
zijn om genoegen te nemen met een substantiële verlaging van de fondsen
en dat wij met een blokkade te maken zullen krijgen. Dat brengt mij tot mijn
stelling dat het beter is om te voorkomen dat je in die situatie geraakt.
Kortom, dat je er verstandig aan doet, dat plafond niet te laten verhogen.
Kortom, dat je er verstandig aan doet, het eigen-middelenbesluit niet aan
te nemen.
 
 
 
 
 
 Minister Van Mierlo:
 
 Maar als wij het eigen-middelenbesluit niet aannemen, blijft het vorige
eigen-middelenbesluit hangen. Dan hebben wij te maken met een nog lager plafond.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Jazeker, maar dan zal die verslaving aan een hoger niveau van fondsen
ook navenant minder zijn, omdat er dan minder middelen beschikbaar zijn.
 
 
 
 
 
 Minister Van Mierlo:
 
 U praat over een verslaving, terwijl u alles blokkeert door dat middel.
Als Nederland dat doet, ontstaat een crisissituatie in Europa. Dan moeten
wij tot totaal nieuwe onderhandelingen gaan komen. De vraag is of dat lukken
zal, tenzij je het vorige eigen-middelenbesluit wilt handhaven. Maar dat wilt
u ook niet, want u bent tegen de compensatie van het Verenigd Koninkrijk.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Ik erken dat dat een complicatie is.
 
 
 
 
 
 Minister Van Mierlo:
 
 En niet zo'n kleintje.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 U heeft duidelijk aangegeven dat het Verenigd Koninkrijk die compensatie
altijd kan handhaven als het dat wil. Dat moeten wij even buiten deze discussie
houden.
 
 
 
 
 
 Minister Van Mierlo:
 
 Maar alles hangt samen. Dat kun je dus niet buiten de discussie houden.
Ik ben ervoor dat wij een proces starten bij de Europese Commissie. Dat betreft
dan die drie financiële dossiers. Dat moet meteen actief worden als wij
de IGC hebben afgesloten, zodat wij op een vrij korte termijn tot zaken kunnen
komen. Ik geef onmiddellijk toe dat zich daar meteen het probleem gaat voordoen
van de armere landen, die nu profiteren van die fondsen. Het was er meteen
al toen wij het ter sprake brachten en de opmerking werd gemaakt dat wij tijdens
de IGC het probleem van de fondsen zouden moeten aanpakken. Een tijdlang is
het Verenigd Koninkrijk daar voor geweest, met nog één of twee
landen. Nederland bracht het punt ter sprake en onmiddellijk werd duidelijk
door wat zich in de Raad aftekende, dat die weg onbegaanbaar en heilloos was
en dat er meer tijd nodig was. De tijd schept ook voor die landen meer ruimte
om toe te geven en in te binden. Daarbij aannemend dat zij in die tijd sterker
worden en niet zwakker. Van de deadlocks die dreigen, kun je in een volledige
impasse komen, want dan zijn er geen oplossingen.
 
 Mijn tweede voorstel is om na te denken over een proces met andere landen,
waarin geprobeerd wordt om toe te werken naar een eigen-middelenbesluit, waarin
het wel mogelijk is en waarin hetzij de compensatie voor het Verenigd Koninkrijk
structureel wordt afgebouwd, hetzij misschien verdwenen zou zijn.
 
 
 
 
 
 De heer Stellingwerf (RPF):
 
 De heer Van Middelkoop heeft feitelijk aangegeven dat wanneer je het plafond
nu ophoogt en over vier jaar tegen hetzelfde probleem oploopt, men al op dat
hoge niveau zit. Als je dan nee zegt, is er alleen maar een voordeel voor
de landen, waarvan je nu al vindt dat het eigenlijk minder zou moeten. Het
probleem wordt dus alleen maar groter, ook op termijn.
 
 
 
 
 
 Minister Van Mierlo:
 
 Misschien is het goed als de minister van Financiën of de staatssecretaris
daarover hun licht laten schijnen. Ik heb gezegd wat ik ervan vindt.
 
 Voorzitter! Bijna de hele Kamer is van mening dat wij een opzet zouden
moeten krijgen van structuurfondsen die eigenlijk alleen voor de arme landen
beschikbaar zijn. De Kamer is daar betrekkelijk unaniem in. De regering heeft
dat als een belangrijke optie in een van de nota's naar voren gebracht. Daarmee
geef ik dus aan dat dit voor ons een zeer bespreekbare weg is.
 
 Er zijn vragen gesteld over de financiering van Bosnië. Deze dient
plaats te vinden binnen de financiële perspectieven en geheel uit de
uitgaven voor het extern beleid. Van het bedrag van 1,2 mld.
ecu dat door de Commissie wordt gereserveerd, komt ongeveer 6 mln. ecu uit
Phare, ongeveer 500 mln. ecu uit begrotingsgelden die al bestemd waren voor
ex-Joegoslavië en het restant uit de reserves.
 
 
 
 
 
 Minister Zalm:
 
 Voorzitter! Zo laat op de avond moet je vooral je zegeningen tellen en
naar aanleiding van dit debat kan ik er een aantal tellen. Over een aantal
kwesties is er immers vrij brede overeenstemming in de Kamer en tussen Kamer
en regering.
 
 Zo is er overeenstemming over dat de Europese Unie van cruciaal belang
is voor de Nederlandse economie, dat wij veel hebben gewonnen en winnen met
de interne markt – de heer Van der Ploeg heeft daar een mooi exposé
over gegeven – en dat wij er zelfs begrotingsvoordelen door krijgen,
doordat er sprake is van extra groei en extra belastingopbrengsten. Dat is
dus onomstreden. Ik maak echter een kleine kanttekening bij het betoog van
de heer Van der Ploeg. Hij kan volgens mij niet aannemelijk maken dat de voordelen
voor de Nederlandse economie te danken zijn aan de Europese uitgaven. Het
ene betoog kan dus rustig volop bepleit worden, toch moeten wij kritisch staan
tegenover de uitgavenprogramma's van de Unie en de wijze waarop die worden
gefinancierd. Het een sluit het ander dus niet uit, zoals ook blijkt uit de
kritische kanttekeningen die vrij unaniem door de Kamer zijn geplaatst bij
de huidige financiën van de Unie.
 
 Er was dus sprake van een unanieme wens om de financiële perspectieven
te handhaven, zij het dat er bij de verschillende sprekers ook verschillende
motieven aan ten grondslag lagen. Die financiële perspectieven worden
buitengewoon belangrijk en zij blijven, zoals het er nu naar uitziet, onder
het eigen-middelenbesluit. De effectieve begrenzing van de Europese uitgaven
ligt op dit moment dan ook niet zozeer bij het eigen-middelenbesluit –
dat ligt te hoog – als wel bij die financiële perspectieven. Afhankelijk
van de economische veronderstellingen komen deze uit op 1,23 of 1,24% van
het BNP. Dan is het toch wel interessant dat deze perspectieven, afgezien
van de verhoging van 0.01%, slechts unaniem kunnen worden bijgesteld. Ik hoop
dus nooit bij de Kamer te hoeven komen, omdat ik daartoe hetzij via een amendement,
hetzij via een motie verplicht zou worden, om haar een verhoging van de financiële
perspectieven voor te leggen. Ik hoop de Kamer op dit punt nooit te ontmoeten,
want met mijn veertien andere collega's heb ik de vaste overtuiging dat wij
de financiële perspectieven houden zoals zij zijn. Een conclusie van
de Ecofin-raad is zelfs dat de financiële vooruitzichten onder alle omstandigheden
moeten worden geëerbiedigd. En de Raad is één, dus per
definitie is ook de Algemene Raad het met ons eens; zo liggen de staatsrechtelijke
verhoudingen binnen Europa.
 
 
 
 
 
 De heer Hoogervorst (VVD):
 
 Ik neem aan dat wordt bedoeld "onder alle omstandigheden tot en met 1999".
 
 
 
 
 
 Minister Zalm:
 
 Dit speelt natuurlijk alleen maar voor de periode dat zij er zijn, en
na 1999 zijn zij er niet. Er is een niet onbelangrijk scenario mogelijk waarin
in 1999 de onderhandelingen vastlopen. Het is de vraag hoe het zich dan gaat
voltrekken, want dit bepaalt ook de "onderhandelingspower". In die situatie
mogen de financiële perspectieven maximaal stijgen conform de groei van
het BNP. Over de verdeling van dat plafond van de financiële perspectieven
over de diverse zaken is dan overigens niets gezegd, dus in die zin hebben
wij natuurlijk wel een chip in handen. Hiermee zullen immers niet automatisch
alle structuurfondsbedragen en bijvoorbeeld alle Portugese en Griekse aandelen
ook doorgroeien.
 
 
 
 
 
 De heer Hoogervorst (VVD):
 
 De Ecofin-raad heeft gezegd dat tot en met 1999 onder alle omstandigheden
geen verhoging van de financiële perspectieven zou plaatsvinden. Dat
werd bevestigd door de Algemene Raad.
 
 
 
 
 
 Minister Zalm:
 
 Ja. Dat is door de Ecofin-raad uitgesproken. Ik kan de Kamer verzekeren
dat dit op Nederlands voorstel is gebeurd.
 
 
 
 
 
 De heer Hoogervorst (VVD):
 
 Dat stemt mij nog beter. Mijn amendement is dan in ieder geval tot en
met 1999 overbodig.
 
 
 
 
 
 Minister Zalm:
 
 Ja. Daarom sta ik betrekkelijk laconiek tegenover de vraag wanneer de
Kamer via welke formule moet worden ingeschakeld. Ik ben niet van plan om
bij de Kamer te komen. De grote staatsrechtelijke kwesties vind ik dan ook
niet zo geweldig interessant. Bovendien ben ik daar niet voor opgeleid.
 
 Er is ook overeenstemming over het belang van fraudebestrijding. Dat is
natuurlijk niet verrassend. Daarover bestaat altijd kamerbreed overeenstemming.
Het vinden van de manier waarop dat te bereiken is, zal wat lastiger zijn.
De heer Van der Ploeg vroeg naar een vergelijking van de percentages in Nederland
met die in Brussel. Hij vroeg zich af, of het bij ons niet ook erg was. Bij
97% van onze rijksuitgaven bestaat redelijke zekerheid over de rechtmatigheid.
Bij de uitgaven van de Europese Unie is dat 77%. Naast 4% materieelfouten
en 4,8% formele fouten is er 14% onzekerheid. Nederland kent 1,5% fouten en
1,4% onzekerheid. Onze score is dus beter, maar die score hebben wij opgebouwd
door een vrij langdurig proces, namelijk door de operatie comptabel bestel.
Er is erg veel energie in gestoken. Er zijn erg veel tijd en cultuurverandering
voor nodig geweest. De Brusselse cultuur is volgens mij bepaald niet beter,
zo niet slechter, dan de cultuur die wij hier ergens aan het eind van de jaren
zeventig aantroffen. Er is een geweldige bestedingscultuur. Zo wordt het vaak
door de commissarissen beschreven. Er wordt niet eerst gekeken naar doelmatigheid
en rechtmatigheid. Er wordt vooral gedacht aan "spending money". Ik neem aan
dat de Scandinavische ex-minister van Financiën, die nu de scepter zwaait,
de goede mentaliteit meebrengt. Ik ben daar wel van overtuigd.
 
 Er is tevens op veel punten overeenstemming over de lange-termijnaanpak.
Men is volgens mij vrij unaniem over de onzin van het rondpompen van geld
naar rijke landen – ik doel hiermee op de kwestie inzake structuurfondsen
rijke landen – en over de noodzaak om het landbouwbeleid te versoberen.
Zoals ik het proef, is er ook unanimiteit over het schrappen van de eenzijdige
kortingen voor het VK en Duitsland. Men is wat verdeeld over
het antwoord op de vraag of daarvoor iets anders in de plaats moet komen,
hoe dat eruit moet zien dan wel of er helemaal niks anders voor in de plaats
moet komen. Ook bestaat de notie dat hervormingen echt noodzakelijk zijn als
je op een financieel verantwoorde wijze uitbreiding met Midden- en Oost-Europa
mogelijk wilt maken. Dat zijn toch belangrijke zaken.
 
 Ik ben blij met die overeenstemming. Veel sprekers hebben ook een accent
gelegd op de bruto afdracht en niet alleen op de netto positie. Er gaan heel
wat echte harde guldens naar Brussel. Die moet ik de belastingbetaler hier
met veel moeite ontwringen. Het geld komt echter niet altijd terug voor de
projecten, in de regio's en op de manier die wij wensen. Je krijgt dus eigenlijk
gedevalueerde guldens terug. Het gaat vaak om projecten of regio's die bij
ons niet op de prioriteitenlijst staan. Daarom is het ook van belang om de
bruto afdracht te reduceren. Het fraudepercentage in de Brusselse stroom is
ook hoger.
 
 Dit brede draagvlak vind ik buitengewoon belangrijk. Alleen op die manier,
met een goede, betrekkelijk brede ondersteuning van de Kamer, kunnen wij als
ministers in Brussel geloofwaardig optreden en in goed overleg en in goede
samenwerking met Buitenlandse Zaken en Financiën die kwesties aanpakken.
 
 Het zal wel moeilijk zijn om die hervormingen voor elkaar te krijgen.
Daarover kunnen wij hier discussiëren. De belangen van de verscheidene
landen zijn verschillend. Daarop is al gewezen. Ik ben overigens van mening
dat het niet zo bezwaarlijk is dat wij de exercitie starten na afloop van
de IGC. Daarbij ga ik ervan uit dat de IGC geen gebed zonder eind wordt, maar
in 1996 of begin 1997 zal worden afgerond, al is het maar omdat dit de mogelijkheid
biedt om met gelijkgezinde lidstaten het denkproces alvast een goed eind op
gang te helpen. Je hebt natuurlijk officiële bijeenkomsten van ministers
van financiën, maar minstens zo effectief zijn bilaterale gesprekken.
Daarvan heb ik er inmiddels een aantal gehad met mijn Engelse en mijn Duitse
collega. Mijn Zweedse collega zit op precies dezelfde lijn als onze nota aan
de Kamer. Deze Zweedse collega is inmiddels premier of moet dat binnenkort
worden. Wij moeten de Finnen en de Denen er nog bij betrekken, en zo breiden
wij de kring uit. Wij beginnen bij de gemakkelijkste gevallen en dan komen
wij bij de steeds moeilijkere, voor zover dat te taxeren valt. Voordat je
officieel in de Raad begint, heb je dan al een zekere basis van gelijkgestemden,
waarmee je redelijke voorstellen kunt ontwikkelen.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Linden (CDA):
 
 Als ik het goed begrijp, zegt de minister dat je daarmee eind 1996, begin
1997 moet beginnen.
 
 
 
 
 
 Minister Zalm:
 
 Ik vind dat wij in 1997 moeten starten, want wij moeten voor 2000 klaar
zijn. Op 1 januari 2000 breekt een nieuwe periode aan. Wij hebben er dit keer
wel over nagedacht. Wij zijn ook niet het enige land dat hierover nadenkt.
Er zijn ook andere landen bezig met deze kwestie. Ik noem de Zweden, maar
de Oostenrijkers zijn er ook mee bezig. Zij denken na over de vraag wat wij
straks willen met die Europese financiën.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Linden (CDA):
 
 Dat vind ik een uitstekende aanpak, maar daar gaat het eigenlijk niet
om. Het gaat erom dat men de zuidelijke landen en het Verenigd Koninkrijk,
die uiteindelijk de unanimiteit kunnen tegenhouden, meekrijgt. Als je in 2000
klaar wilt zijn, moet je eind 1996, begin 1997 kunnen starten met de discussie,
niet met de analyse. Dat moet full flash.
 
 
 
 
 
 Minister Zalm:
 
 Ja, het lijkt mij zeer gewenst om in 1997 te starten. Wij kunnen natuurlijk
veel verder gaan met de analyses en de informele contacten. Ongetwijfeld zal
er ook wel eens tijdens de lunch bij de Ecofin-raad over van gedachten worden
gewisseld. Als je goed bent voorbereid, kan de echte onderhandeling wat korter
zijn dan anders.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Linden (CDA):
 
 De minister wees al op het risico dat de IGC uitloopt. Ik schat die kans
op 80 of 90%. Dan loop je het risico dat je in 1998 terechtkomt.
 
 
 
 
 
 Minister Zalm:
 
 Ik kan er niet van uitgaan dat de IGC echt uit de hand loopt. Ik ga ervan
uit dat zij uiterlijk onder Nederlands voorzitterschap wordt afgerond. Dat
gaan wij natuurlijk prachtig doen. Mocht het uit de hand lopen, dan ontstaat
er een nieuwe situatie. Het is evident dat wij dat punt dan opnieuw moeten
overwegen. Als de IGC tot 1999 door zou lopen, om maar eens iets geks te noemen,
hebben wij wel een probleem. Ik hoor de staatssecretaris zeggen dat wij dan
al een crisis hebben vanwege dat feit.
 
 Er zijn erg veel concrete, feitelijke vragen gesteld. Ik vermoed dat deze
niet altijd het standpunt over dit wetsvoorstel bepalen. Mag ik toezeggen
dat wij op dit soort vragen schriftelijk antwoord geven?
 
 Er is mij gevraagd om een schriftelijke reactie te geven op het programma
voor fraudebestrijding en het verslag van de Europese Rekenkamer over 1994.
Deze komt zeer binnenkort naar de Kamer. Misschien is zij een aanknopingspunt
om het dossier van de fraude te bespreken. Hiermee kan ik mijn antwoord aardig
bekorten.
 
 De heer Van der Linden heeft gevraagd naar het opschorten van de cohesiefondsen,
als de cohesielanden niet voldoen aan de aanbevelingen die in procedure voor
excessieve tekorten zijn gedaan. De Ecofin-raad heeft al besloten dat wij
dat gaan doen. Als landen in 1995 niet blijken te hebben voldaan aan de aanbevelingen
in het kader van de procedure voor excessieve tekorten, worden deze fondsen
conform de cohesiefondsverordening opgeschort. Dit standpunt is door twaalf
van de vijftien lidstaten ingenomen. Men begrijpt welke drie er wat meer moeite
mee hadden. Die cohesiefondsen zijn er om de convergentie te bevorderen en
om het gemakkelijker te maken om in de richting van de EMU te gaan. Dan moet
dat wel werken, anders is het alleen maar een douceurtje waar niets mee wordt
gedaan.
 
 Dan wil ik reageren op een ander punt van de heer Van der Linden, namelijk
dat de primaire verantwoordelijkheid voor de controle bij de lidstaten zou
liggen. Ik vind niet dat de lidstaten het niet moeten doen, maar als het gaat
om communautaire uitgaven, heeft degene die deze op de begroting heeft, de
eindverantwoordelijkheid voor de controle. Ik vind het een verkeerde opvatting
van subsidiariteit om te zeggen dat de lidstaten dat maar moeten doen. Dat
hebben wij de laatste jaren gehad. Dan zegt de Commissie dat de lidstaten
dat zelf goed moeten controleren. Nee, ik vind dat de lidstaten niet alleen
goed moeten controleren, maar ook dat de Commissie er bovenop
moet zitten. Die moet ook bevoegdheden hebben om in lidstaten onverwachte
controles te plegen en wat mij betreft ergens binnen te vallen. Uiteindelijk
moet zij erop toezien dat het Unie-geld niet verkwanseld wordt in de lidstaten.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Linden (CDA):
 
 Uitstekend. Daar ben ik het van harte mee eens. Dat heb ik ook in mijn
inbreng in eerste termijn aangegeven. Dit betekent dat ook wij toestaan dat
onder andere de AID onverwacht gecontroleerd kan worden door de Europese autoriteiten.
 
 
 
 
 
 Minister Zalm:
 
 Ja. Tot schrik van mijn directie douane neem ik dat standpunt in. Maar
de douane in Griekenland zal nog harder schrikken.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Linden (CDA):
 
 Ik ben zeer ingenomen met dat standpunt. Dat is niet altijd een vanzelfsprekend
standpunt geweest, zelfs niet van de Nederlandse regering. Ik ben het met
u eens dat het draagvlak van Europa vergroot wordt, als ook de Europese Commissie
verantwoordelijk wordt voor de centen die op haar begroting staan.
 
 
 
 
 
 Minister Zalm:
 
 Dit alles neemt natuurlijk niet weg dat wij moeten proberen dat ook de
Europese Commissie gebruik maakt van de controles die wij met onze accountantsdiensten
uitvoeren. Wij gaan daarvoor ook protocollen afspreken met de Commissie. Hetzelfde
geldt voor het werk van de Europese Rekenkamer en de Algemene Rekenkamer.
Het gaat om de vraag wie uiteindelijk verantwoordelijk is. Vanwege de vage
verantwoordelijkheidsverdeling maakten de lidstaten er een potje van. Daarop
zei de Commissie: daar kunnen wij niets aan doen, want het is een kwestie
van subsidiariteit dat lidstaten zichzelf controleren. Die invulling van subsidiariteit
deugt naar mijn overtuiging niet.
 
 Voorzitter! Ik ben misschien het meest geschikt om de heer Dankert even
in bescherming te nemen, omdat ik van Financiën en niet van Buitenlandse
Zaken kom en omdat ik van de VVD ben en niet van de PvdA. Dat maakt mij bij
uitstek geschikt om de heer Dankert in bescherming te nemen. Wat is het geval?
De zin die de heer Hoogervorst heeft geciteerd, staat inderdaad in een brief.
Ik heb die brief er nog eens bijgehaald. Maar die brief gaat over de gevolgen
voor de Nederlandse begroting. Het bijgevoegde staatje betreft de afdrachten
aan Brussel. Wij hadden de heer Hoogervorst toen ook nog niet in ons midden.
De netto positie was toen ook nog niet zo'n begrip, zeker niet op Buitenlandse
Zaken.
 
 De heer Hoogervorst heeft dus gesproken over de afdrachten en de gevolgen
daarvan voor de meerjarencijfers richting Brussel. In dat geval zijn de effecten
beperkt, als je tenminste 500 mln. beperkt vindt. Ik vind het nog een hoop
geld, maar in vergelijking met de 12 mld. die toch al die richting op gaat,
is het betrekkelijk. Bovendien is het ook als zodanig gekwalificeerd. De eerdere
miljoenennota's bevatten somberder ramingen. De uiteindelijke conclusie was
ook lager dan de Commissie had voorgesteld. Hij heeft dus niet gerept over
de netto positie. Die geruststelling kan niet zo uitgebreid worden. In ieder
geval ging het over de gevolgen voor de Nederlandse rijksbegroting. Nogmaals,
dit zeg ik ter bescherming van de heer Dankert. Er moet geen al te grote mythevorming
ontstaan.
 
 
 
 
 
 De heer Hoogervorst (VVD):
 
 Maar voor Edinburgh was bekend dat de netto positie aan het verslechteren
was. Drie maanden na Edinburgh waren er op Financiën, Buitenlandse Zaken
of waar dan ook nog geen berekeningen gemaakt waaruit een scherpe verslechtering
van de netto positie bleek.
 
 
 
 
 
 Minister Zalm:
 
 De berekeningen waren op Financiën al vóór Edinburgh
gemaakt. Toen werd er gedacht aan 3 mld. verslechtering van de netto positie.
Dat is nu groter geworden. Andere dingen zijn later uitgewerkt. Zo is MacSharry
later meer geconcretiseerd. Bovendien is de structuurfondsenverdeling later
ingevuld. Er ontstond echter even de indruk dat de heer Dankert de Kamer zou
hebben misleid. Hij zou gezegd hebben dat er niets aan de hand was, terwijl
er sprake was van een enorme verslechtering van de netto positie. Zijn brief
met inderdaad de geciteerde passage gaat echter niet over de netto positie,
maar over de gevolgen voor de rijksbegroting. Dat blijkt ook uit het toegevoegde
staatje. Hiermee wil ik niet zeggen dat het niet beter had gekund.
 
 
 
 
 
 De heer Hoogervorst (VVD):
 
 Het is jammer dat de heer Van der Linden hier nu niet meer is, maar voor
zover ik het mij kan herinneren, was die brief van de heer Dankert in antwoord
op de vraag van de heer Van der Linden hoe het precies zat met de financiële
gevolgen van Edinburgh. Naar mijn beste weten, is er niet specifiek geïnformeerd
naar de gevolgen voor de rijksbegroting, maar meer naar de gevolgen in het
algemeen. Ik kan mij voorstellen dat het ministerie van Financiën of
van Buitenlandse Zaken, als daar bekend is dat er ten opzichte van zeer sombere
perspectieven nog een zekere ophoging in de begroting is, alsook dat er sprake
is van een zeer sterk verslechterde netto positie, dit in die brief vermeldt,
al is het alleen maar voor de volledigheid.
 
 
 
 
 
 Minister Zalm:
 
 Ik kan niet achterhalen wat destijds precies de vraag is geweest. Uit
de context en ook uit de bijlage bij de brief blijkt dat deze brief gaat over
de meerjarenramingen van de rijksuitgaven en over de raming van de EG-afdrachten
in miljoenen guldens. Zo staat het ook in de bijlage. Daar gaat die tekst
steeds over. Het gaat dus over het verschil tussen de commissievoorstellen
van 1,37% BNP enz. enz. Ik weet niet precies wat de context toen is geweest.
Voor degene die de brief leest moge duidelijk zijn dat het gaat over de afdrachten
aan Brussel. Er is op geen enkele manier sprake van netto berekeningen noch
van de suggestie dat het ook voor de netto positie zou gelden. Je kunt dan
natuurlijk de vraag stellen: had u niet spontaan additionele informatie moeten
verschaffen? Als je zo'n brief krijgt die alleen maar over de afdrachten gaat,
had het voor de Kamer ook aanleiding kunnen zijn om te vragen of de minister
ook niet kon zeggen wat wij terug zouden krijgen. Dat had ook gekund. Maar
goed, ik zeg dit even om de geschiedenis een beetje bij te kleuren. Dat leek
mij op z'n plaats.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Ik ben niet zo goed op de hoogte van het cijferwerk en de vermogens van
Financiën op dat gebied. Waren de cijfers over de netto positie op dat
 moment wel beschikbaar bij Financiën of acht de minister
het aannemelijk dat die beschikbaar waren?
 
 
 
 
 
 Minister Zalm:
 
 Die waren alleen maar te maken op basis van allerlei hypothesen. Duidelijk
was dat het slecht zou zijn voor de Nederlandse netto positie, als gevolg
van het opkrikken van de structuurfondsen binnen het totaal aan de ene kant
en het überhaupt verhogen van de percentages aan de andere kant. De heer
Van der Linden heeft al geïllustreerd dat je dat ook zonder heel exacte
berekeningen kon doen. Wat nog niet kon worden bevroed – dat is ook
een belangrijke factor geweest – zijn de MacSharry-effecten. Dat komt
uit een heel andere hoek, namelijk meer uit de GATT-hoek. Dat heeft de netto
positie ook in aanzienlijke mate verslechterd. Je kunt niet iedereen verwijten
dat de MacSharry-effecten toen niet werden gezien.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Ik denk dat de analyse van de minister juist is op het punt van het ongevraagd
leveren van een meer compleet cijferbeeld. Als men dat ongevraagd had geleverd –
ik begrijp dat dit mogelijk was geweest – en als er dus meer gegevens
waren opgeschreven over de netto betalingsposities, dan had die brief op dat
moment natuurlijk een veel zwaardere politieke lading gekregen. Dan had de
brief ook een veel meer alarmerende functie gekregen dan de brief nu in werkelijkheid
heeft gehad.
 
 
 
 
 
 Minister Zalm:
 
 Wij hebben een Westfriese uitdrukking: van achteren kijk je een koe in
haar kont. Dat is hier ook zo.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Wilt u alstublieft een andere beeldspraak gebruiken? Ik heb hier maandag
de hele dag over het mestbeleid zitten praten!
 
 
 
 
 
 Minister Zalm:
 
 Ik zal proberen er een te bedenken met dezelfde strekking.
 
 De minister van LNV komt nog met een eigen nota over het landbouwbeleid,
zoals al aangekondigd is. Ik laat dit punt dus maar buiten beschouwing.
 
 Dan het punt van het opnemen van de geldstromen in de Miljoenennota. De
Kamer is wat dat betreft al bediend in de meest recente Miljoenennota, zeker
op het abstractieniveau van de heer Van der Ploeg. Er staan ook meerjarencijfers
in voor programma's. Voor zover wij het kunnen, zullen wij die cijfers opnemen.
Ze zijn niet en detail beschikbaar, omdat de Commissie niet een systeem van
meerjarenramingen heeft dat wij kennen. Wij willen dat wel bevorderen, maar
het is nog niet gespecificeerd naar allerlei programma's. In grote lijnen
staan op bladzijde 192 en volgende van de Miljoenennota de cijfers in de sfeer
van de Europese Unie.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Linden (CDA):
 
 Kan de minister kort een appreciatie geven van Cannes?
 
 
 
 
 
 Minister Zalm:
 
 Cannes is keurig binnen de financiële perspectieven gebleven. Eigenlijk
blijven wij al zo'n drie jaar binnen de financiële perspectieven, als
ik het goed heb. De huidige commissaris schept er ook een eer in om dat zeer
lang vol te houden. Hij wordt in zijn eenzame strijd tegen de andere commissarissen
zwaar gesteund door in ieder geval de Ecofin-raad. Zoals ik al zei, ik ga
ervan uit dat ik nooit bij deze Kamer hoef te komen om te vragen of de Kamer
kan leven met een verhoging van de financiële perspectieven. Daarbij
ga ik ervan uit dat, zoals in het verleden wel gebruikelijk was, de bijstelling
in de Ecofin-raad plaatsvindt. Als een andere raad of een nog hoger orgaan
dat zou doen, onttrekt het zich natuurlijk op een gegeven moment aan mijn
waarneming.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Patijn:
 
 Mevrouw de voorzitter! Ik zal betrekkelijk kort zijn. Mijn persoonlijke
appreciatie van het debat wil ik graag weergeven met twee politieke opmerkingen.
 
 Ik heb aan dit debat het buitengewoon positieve gevoel overgehouden dat
er tussen de regering en het parlement praktisch unanimiteit bestaat over
de lange-termijnontwikkelingen ten aanzien van de uitgavenstructuur en de
financiële verhoudingen binnen de Unie. De regering en het parlement
denken op hoofdlijnen over beide onderwerpen in dezelfde richting. Over het
tactisch manoeuvreren kunnen wij hier en daar van mening verschillen, en over
de staatsrechtelijke inbedding ook. Als een van degenen die namens Nederland
bijna dagelijks aan de onderhandelingen deelneemt, voel ik mij erg ondersteund
doordat het parlement in dit debat de politieke richting heeft onderschreven.
Dat is ook bemoedigend voor de ambtenaren die dagelijks in Brussel en vanuit
Den Haag het beleid moeten uitvoeren om de buitengewoon lastige hervorming
van de uitgavenstructuur in Brussel tot stand te brengen. Dat is een lange-termijnproces.
Het zal tandje voor tandje, onderwerp voor onderwerp en verordening voor verordening
moeten gebeuren. In elk geval constateer ik dat de politieke richting nog
eens heel duidelijk bevestigd is, en dat vind ik winst.
 
 Ik heb persoonlijk ook een negatief gevoel overgehouden aan dit debat,
en dat betreft de beeldvorming. Het beeld bestaat dat Brussel hard op weg
is om van een belangengemeenschap te worden tot een subsidiegemeenschap. Ik
ervaar dat niet zo in het praktische, dagelijkse werk in de Algemene Raad,
in de reflectiegroep of in bilaterale verbanden. De Europese Unie is naar
mijn gevoel nog altijd een samenwerkingsverband tussen lidstaten, waarin gemeenschappelijke
belangen worden geformuleerd en behartigd, op het punt van de handelspolitiek,
de liberalisatie van de handelspolitiek, de interne markt, het formuleren
van een gemeenschappelijke externe strategie voor Oost-Europa en het Middellandse-Zeebeleid
en grotere marktconformiteit in de landbouw. Ik noem hierbij ook het groeiende,
doch nog niet effectieve bewustzijn dat in de derde pijler, justitie en binnenlandse
zaken, op het gebied van de bescherming van de burger ook een hoop dingen
moeten gebeuren. Daarop is men nog aan het inrijden en hierbij zien wij allerlei
juridische problemen. Ik ervaar echter meer een belangengemeenschap dan een
subsidiegemeenschap. Als een van u die dagelijks "at the coal face" van het
Brusselse staat, wil ik dat nog wel eens kwijt.
 
 De heer Hoogervorst heeft gevraagd of de groep-Westendorp zelf geen aanleiding
heeft gegeven voor de veronderstelling dat het opnemen in het verdrag van
materiële beginselen voor een gerechtvaardigde lastenverdeling een haalbare
kaart is op de IGC. Mijn appreciatie van die groep is dat er bij geen enkel
lid de behoefte bestaat om de politiek en institutioneel toch
al complexe onderhandelingen verder te bezwaren met een materiële discussie
over de begrotingsontwikkeling en de financieringsbijdragen in de toekomst.
Dit staat ook duidelijk in paragraaf 135 van het rapport. Wel hebben sommige
leden betoogd dat je van de materiële politiek kunt onderscheiden de
hele kwestie hoe je de institutionele en budgettaire spelregels inricht. Zij
vinden dat datgene wat staat in het interinstitutionele akkoord ter zake van
de begrotingsdiscipline, waarvan de meerjarenperspectieven deel uitmaken,
eigenlijk in het verdrag thuishoort. Dit betoog is juridisch waarschijnlijk
in de haak, maar in goed overleg met de minister van Financiën ga ik
er liever niet op in, omdat het interinstitutionele akkoord naar mijn gevoel
werkt. Een van mijn filosofieën is: when it ain't broke, don't fix it.
Ik vind het geen verdienste om via de achterdeur van een scherpe institutionele
discussie toch weer de materiële discussie naar binnen te halen.
 
 Dan zijn er nog een of twee leden geweest die eigenlijk het vijfde middel
wilden gaan regelen in het verdrag. Ik kan u verzekeren dat daar heel weinig
steun voor was. Al met al is er onder het hoofdje resources door de groep-Westendorp
besloten om de status quo te handhaven. Dat advies zullen wij waarschijnlijk
overbrengen aan de onderhandelingsconferentie.
 
 
 
 
 
 De heer Hoogervorst (VVD):
 
 Onder paragraaf 136 van het rapport-Westendorp staat: "As for possible
revision of the system of contributions to de Community budget, some members
advocate introducing a new revenue system which takes account of the relative
prosperity of the various Member States,...". Zaten deze landen in de cohesiesfeer
of in de sfeer van de netto betalers?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Patijn:
 
 Die zaten in de cohesiesfeer.
 
 
 
 
 
 De heer Hoogervorst (VVD):
 
 Dan vrees ik dat u gelijk hebt.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Patijn:
 
 Voorzitter! Ik heb nog een andere observatie vanuit de reflectiegroep
over de gedachte die de heer Hoogervorst heeft geponeerd, om te trachten in
de IGC een beginsel van gelijkwaardige lastenverdeling in het verdrag te regelen.
De minister van Buitenlandse Zaken heeft er al iets over gezegd. Je krijgt
dan onmiddellijk tegenwicht van een groep landen die zeggen dat zij ook de
solidariteit en de cohesie in het verdrag goed geregeld willen hebben. In
de reflectiegroep is gebleken dat er dan een ander begrip opgeld gaat doen,
namelijk het begrip sufficiency of means. Die lastige filosofie wordt door
enkele zuidelijke lidstaten naar voren gebracht. Deze filosofie stelt dat
indien bijvoorbeeld de Unie besluit om gemeenschappelijke normen ter bescherming
van de buitengrenzen in te voeren, de Gemeenschap ook verplicht is om de lidstaten
die de middelen niet hebben, de middelen te verschaffen om dat te kunnen doorvoeren.
Dat betekent dat wij voor de Griekse grenspolitie gaan betalen. Ik denk dat
je er nooit uitkomt als je probeert om die discussie in de IGC in het verdrag
te regelen. Met de minister wil ik dan ook adviseren om heel voorzichtig te
zijn bij het aangaan van een discussie om materiële lastenverdelingsnormen
in het verdrag te regelen. Dat is een weg die betrekkelijk snel dood loopt.
 
 De heren Van den Berg, Hoogervorst en Van Middelkoop hebben gevraagd wat
het Europees Parlement met de gelden voor de dijken heeft gedaan. De Commissie
ontwikkelt een aantal voornemens om de reserve communautaire initiatieven
op te vullen. Uit die voornemens zullen niet alleen de 2,7 mld. ecu die in
het akkoord tussen premier Lubbers en voorzitter Delors ooit zijn afgesproken,
geformaliseerd worden, maar er zit ook een extra bijdrage in die indirect
verband houdt met de dijkfinanciering. De Commissie is voornemens om voor
1996 de hele reserve daarmee vol te plannen. Nu heeft het Europees Parlement
alleen voor 1996 een deel van die ruimte in reserve geplaatst. Dat betekent
niet dat die ruimte weg is, maar dat zij de facto alleen kan worden aangewend
met instemming van het Europees Parlement. Het Europees Parlement heeft een
medebeslissingsrecht bedongen voor 62 mln. ecu.
 
 
 
 
 
 De heer Hoogervorst (VVD):
 
 Is u geworden wat de motivatie van het Europees Parlement was om dit te
doen?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Patijn:
 
 Er doen wel enige indianenverhalen de ronde, maar wij hebben die niet
echt kunnen verifiëren.
 
 Het akkoord dat wij met de Europese Commissie hebben over de opvulling
van de toezegging aan Nederland, inclusief de toezegging in verband met de
dijken, heeft betrekking op het jaar 1996 tot en met 1999 en is naar mijn
informatie door deze gang van zaken niet in gevaar gekomen. Wij gaan gewoon
door met de commissie om de gemeenschappelijke programma's te plannen.
 
 De heer Van Middelkoop heeft nog geïnformeerd naar de uitbreiding
van de bevoegdheden van de Rekenkamer. Ik meld u dat dit zeker in de IGC aan
de orde zal komen. Wij zullen aanvullen op de situatie die al in Maastricht
is gecreëerd. Met de begroting 1994 heeft het Europese Rekenhof al het
recht gekregen een goedkeurende of niet-goedkeurende verklaring af te leggen.
Hoofdinzet vanuit Nederland is, de Europese Rekenkamer toegang te geven tot
het Hof in Luxemburg om haar eigen prerogatieven te kunnen afdwingen ten opzichte
van Commissie en lidstaten. Daarover heb ik uitvoerig met de voorzitter, de
heer Van Middelhoek, gesproken. Hij vindt dat eigenlijk het belangrijkste.
Daarmee heeft het Rekenhof, als instelling van de Unie, ook een stok achter
de deur om in haar werkzaamheden niet gefrustreerd te worden. Ik zou het zeer
toejuichen en ik zou u willen aanraden uw broeders en zusters in het Europees
Parlement te adviseren om, als het Europees Parlement in de bevindingen van
het Rekenhof daartoe aanleiding ziet, daar eens een stevige enquête
tegenover te leggen. Wij juichen dat toe.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Zou de regering de Kamer kunnen mededelen op welke termijn de Kamer de
brief tegemoet mag zien met de beantwoording van de resterende feitelijke
vragen?
 
 
 
 
 
 Minister Zalm:
 
 Mijn ambtenaren en die van Buitenlandse Zaken kennend, moet die brief
in ieder geval deze week bij de Kamer arriveren.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Ik stel voor, de tweede termijn van de kant van de Kamer volgende week
te houden.
 
 
 
 
 
 Daartoe wordt besloten.
 
 
 
 
 
 De algemene beraadslaging wordt geschorst.
 
 
 
 
 
 Sluiting 23.52 uur
 
 
 
 
 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19951996-38-3032-3074.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl