ECLI:NL:GHAMS:2014:811, Gerechtshof Amsterdam, 18-03-2014, 200.127.448-01
Gerechtshof Amsterdam — Uitspraak 
Datum: 2014-03-18 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Civiel recht

Samenvatting: Via handelsagent door expediteur geboekte ruimte voor luchtvrachtzending. Betaling verliep gebruikelijk via het IATA CASS systeem. In verband met een conflict met de luchtvaartmaatschappij factureert handelsagent ook rechtstreeks aan expediteur. Expediteur betaalt dubbel (eerst aan handelsagent) en vordert betaling terug van handelsagent. Aangenomen moet worden dat expediteur, indien zij zich van het achterliggende conflict bewust was geweest, betaling had opgeschort en vervolgens (alleen) aan IATA CASS had betaald. Beroep van handelsagent op het (eventueel) bevrijdende karakter van de betaling in de gegeven omstandigheden naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar.

GERECHTSHOF AMSTERDAM
    
    
      afdeling civiel recht en belastingrecht, team I AOF
    
    
    
      zaaknummer 					: 200.127.448/01
    
    
    
      zaak-/rolnummer rechtbank Noord-Holland	: C/15/192641/HA ZA 12-261 
    
    
    
      
        arrest van de meervoudige burgerlijke kamer van 18 maart 2014
      
    
    
    
      inzake
    
    
    
      de besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid
      
        ZYGENE EUROPEAN FREIGHT CONSULT B.V.,
      gevestigd te Amsterdam, kantoorhoudende te Schiphol, gemeente Haarlemmermeer,
      appellante,
      advocaat: mr. A.E.L.M. Fontijn te Amsterdam,
    
    
    
      tegen:
    
    
    
      de besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid
      
        GEODIS WILSON NETHERLANDS B.V.,
      gevestigd te Rotterdam,
      geïntimeerde,
      advocaat: mr. A.J. Franken te Den Haag.
    
    
    
  
  
    
      1Het geding in hoger beroep
    
    
      Partijen worden hierna Zygene en Geodis genoemd.
    
    
    
      Zygene is bij dagvaarding van 17 mei 2013 in hoger beroep gekomen van een vonnis van de rechtbank Noord-Holland van 13 maart 2013, onder bovenvermeld zaak-/rolnummer gewezen tussen Geodis als eiseres en Zygene als gedaagde..
    
    
    
      Partijen hebben daarna de volgende stukken ingediend:
    
    - memorie van grieven, met producties;
    - memorie van antwoord.
    
    
      Partijen hebben de zaak ter zitting van het hof door hun advocaten doen bepleiten, ieder aan de hand van pleitnotities die zijn overgelegd. Zygene heeft bij die gelegenheid nog producties in het geding gebracht.
    
    
    
      Ten slotte is arrest gevraagd.
    
    
    
      Zygene heeft geconcludeerd dat het hof het bestreden vonnis zal vernietigen en - uitvoerbaar bij voorraad - alsnog de vordering van Geodis zal afwijzen, met veroordeling van Geodis in de kosten van de procedure in beide instanties. 
      Geodis heeft geconcludeerd tot bekrachtiging van het bestreden vonnis, met veroordeling van Zygene in de kosten van (het hof leest) de procedure in hoger beroep.
    
    
    
      Beide partijen hebben in hoger beroep bewijs van hun stellingen aangeboden.
    
    
    
  
  
    
      2Feiten
    
    
      De rechtbank heeft in het bestreden vonnis onder 2 (2.1 tot en met 2.13) de feiten vastgesteld die zij tot uitgangspunt heeft genomen. Deze feiten zijn in hoger beroep niet in geschil en dienen derhalve ook het hof tot uitgangspunt, waar nodig aangevuld met andere feiten die als enerzijds gesteld en anderzijds niet of onvoldoende betwist zijn komen vast te staan.
    
    
    
  
  
    
      3Beoordeling
    
    
      3.1.
      Het gaat in deze zaak om het volgende.
      ( i) Geodis is een expediteur die optreedt als tussenpersoon tussen verladers/ontvangers en vervoerders op het gebied van lucht- en zeevervoer. Zygene, onderdeel van Air Logistics Group (hierna: ALG) gevestigd te Barcelona, treedt op als handelsagent voor verschillende luchtvaartmaatschappijen. Expediteurs kunnen voor hun luchtvrachtzendingen ruimte boeken bij Zygene op vluchten van maatschappijen waarvoor Zygene als vertegenwoordiger optreedt. 
      
        (ii)  Betalingen voor het vervoer van luchtvracht vinden doorgaans plaats via een door de International Air Transport Association (hierna: IATA) opgezet platform, genaamd Cargo Account Settlement System (hierna: CASS). Via dit platform worden vorderingen tussen bij IATA CASS aangesloten luchtvaartmaatschappijen, agenten en expediteurs verrekend. IATA CASS factureert namens de aangesloten luchtvaartmaatschappijen de kosten van luchtvrachtvervoer aan de aangesloten expediteurs. 
        (iii) Geodis heeft een aantal keren via Zygene ruimte voor luchtvrachtzendingen geboekt bij de Chinese vrachtvervoerder Jade Cargo International ltd. (hierna: Jade). Geodis, Zygene en Jade zijn aangesloten bij IATA CASS. Geodis ontving voor de door Jade uitgevoerde luchtvrachtzendingen facturen van IATA CASS en betaalde de kosten aan IATA CASS die vervolgens afrekende met Jade. 
        (iv) In november 2011 heeft Geodis via Zygene wederom ruimte voor luchtvrachtzendingen geboekt bij Jade. In verband met vorderingen van Zygene op Jade van in totaal € 3.500.000,-- en onzekerheid over de financiële positie van Jade heeft Zygene op 23 november 2011 buiten IATA CASS om rechtstreeks een factuur van € 46.639,03 aan Geodis gezonden voor het door Jade uitgevoerde luchtvrachtvervoer. Deze factuur is op 23 december 2011 door Geodis aan Zygene betaald. 
      
      ( v) Bij brief van 19 december 2011 heeft Zygene IATA CASS het volgende bericht:
      
        “(…) 
        Within the scope of our confident long lasting relationship and as a friendly warning, we hereby confirm that all operations initiated by ZYGENE European Freight Consult b.v on behalf of the airline company Jade Cargo International Company Limited, due to be invoiced in November 2011, have actually been invoiced in full to the relevant agents, whether through the CASS system, or, directly to agents; as a consequence thereof, the related CASS files cannot be amended by anyone, any infringement could lead to have professional liability engaged. 
        (…)”.
        (vi) Zygene heeft Jade gemeld dat zij rechtstreeks aan expediteurs had gefactureerd. Jade heeft de betreffende factuurgegevens vervolgens zelf aangemeld bij IATA CASS waarna IATA CASS op 21 december 2011 nogmaals een bedrag van € 46.639,03 aan Geodis heeft gefactureerd voor het in november 2011 door Jade uitgevoerde luchtvervoer. Geodis heeft dit bedrag op 28 december 2011 aan IATA CASS betaald door middel van een automatische incasso door IATA CASS. 
        (vii) Op 15 en 23 december 2011 heeft Zygene wederom rechtstreeks aan Geodis facturen gezonden, ditmaal voor door Jade in december 2011 uitgevoerde luchtvrachtzendingen. Deze facturen zijn door Geodis niet aan Zygene betaald, maar na facturering aan IATA CASS. 
        (viii) In een e-mailbericht van 2 januari 2012 heeft Zygene – onder meer – het volgende aan Geodis geschreven:
        “(…)
        You may find that along with our recent invoice you have now received a second duplicated invoice via IATA CASS in relation to November 2011. 
        For those clients who have already settled out authenticated invoice, thank you. For those who have not, we kindly request settlement. 
        However we need to bring to your attention that it will be necessary in both cases for you to request a credit from IATA CASS for the duplicate invoice raised from IATA CASS to your Company. 
        (…)”.
        (ix) Geodis heeft bij IATA CASS melding gemaakt van de dubbele facturering. Bij e-mailbericht van 4 januari 2012 heeft IATA CASS laten weten dat alle facturen afkomstig van IATA CASS betaald moeten worden en dat verzoeken om correctie van facturen door Geodis in het systeem moeten worden vermeld. 
      
      ( x) Bij brief van 10 januari 2012 (abusievelijk gedateerd 10 januari 2011) heeft Zygene aan haar ‘Business Partners’, waaronder Geodis – onder meer – het volgende geschreven: 
      
        “(…)
        You will now be aware of a dispute that has arisen between (ALG/Zygene) en Jade Cargo International Company Ltd (JI) over the past three weeks. 
        Our Group of companies are seeking to collect long outstanding receivables and expenditures incurred in good faith on behalf of JI, the latter party trying by any means possible to evade its contracted liabilities. 
        You may, of may not, already be aware of the fact, that a suspension notice has been issued by IATA CASS concerning JI; in addition, public information has been released over the past weeks concerning the “restructuring of the company’s financial structure”. (…)
        As a consequence thereof, and under the correct due diligence of our contract, ALG Group of companies have issued direct invoices to you, our customer, to secure the collection of the long outstanding monies owed by JI; (…) 
        However, it has been brought to our attention that currently Jade Cargo International Ltd is rejecting request for credit via the IATA CASS settlement system. 
        As such, so as to assist you in this matter, we attach an example wording that will allow you to take steps to resolve this issue and remove the risk that you may be issued with a default notice towards your Company from IATA CASS and thereby allow you tot pay our legitimate invoice. 
        (…)”.
        (xi) Op 16 januari 2012 heeft IATA CASS het volgende e-mailbericht gestuurd aan de deelnemers van het platform:
        “(…)
        Please note that we have been notified of a potential double billing situation involving Jade Cargo International Company (Jade Cargo) and its GSSA, Air Logistics Group. 
        As you are aware, the operation of the CASS is regulated by the Cargo Agency Conference Resolutions which IATA is bound by, and we are required tot maintain the Jade Cargo billings as per such Resolutions. 
        We encourage you to review the CASS invoices carefully and make payments to the CASS as applicable, pursuant to the Resolutions. In the event that you dispute any CASS billings, you should follow the corresponding CASS Dispute Procedures. 
        (…)”.
        (xii) Geodis heeft Zygene bij brief en e-mail van 25 januari 2012 gesommeerd het onverschuldigd betaalde bedrag uiterlijk op 27 januari 2012 terug te betalen. 
        (xiii) In maart 2012 hebben ALG (de moedermaatschappij van Zygene) en Jade een regeling getroffen waarbij alle over en weer bestaande vorderingen - ook die van Zygene - zijn meegenomen. Zygene en Jade hebben thans niets meer van elkaar te vorderen. ALG en Jade hebben afgesproken dat Jade de dubbel betaalde bedragen terugbetaalt, maar dat is niet gebeurd. 
      
      
    
    
      3.2.
      Geodis heeft Zygene in rechte betrokken en gevorderd Zygene te veroordelen tot betaling van € 46.639,03, met rente en kosten. Zij legt aan haar vordering ten grondslag dat zij het bedrag van € 46.639,03 onverschuldigd aan Zygene heeft betaald. De rechtbank heeft de vordering van Geodis toegewezen. De rechtbank overwoog, kort gezegd, dat niet vast was komen te staan dat Zygene bevoegd was om – in afwijking van afspraken en bestendig gebruik – namens haar principaal Jade te factureren en betalingen te ontvangen en dat dit tot gevolg had dat Geodis hetgeen zij aan Jade verschuldigd was niet bevrijdend aan Zygene kon betalen. Het bedrag van € 46.639,03 kon naar het oordeel van de rechtbank derhalve door Geodis als onverschuldigd betaald worden teruggevorderd. De rechtbank wees de vorderingen van Geodis (met uitzondering van de gevorderde buitengerechtelijke kosten) derhalve toe. Tegen deze beslissing en de daaraan ten grondslag gelegde motivering komt Zygene met haar grieven op. Naast de acht genummerde grieven, leest het hof ook in de inleiding nog een tweetal grieven, gericht tegen respectievelijk de rechtsoverwegingen 4.6 en 2.2 De klacht tegen rechtsoverweging 2.2 betreft niet de juistheid van de in die rechtsoverweging vastgestelde feiten, maar Zygene acht die vaststelling onvolledig. De grieven lenen zich voor gezamenlijke behandeling.
      
    
    
      3.3.
      Zygene voert in haar grieven, kort samengevat, aan dat facturering zowel binnen het systeem van IATA CASS kan  gebeuren als daarbuiten. Volgens Zygene was zij bevoegd de kosten rechtstreeks aan Geodis te factureren en te innen en heeft Geodis door de betaling aan haar bevrijdend betaald. Zygene betwist dat deze betaling door Geodis, die naar stelling van Zygene plaatsvond op een moment waarop Geodis op de hoogte was van het conflict tussen haar en Jade, op een vergissing berust. Zij stelt zich op het standpunt dat de rechtbank ten onrechte heeft overwogen dat zij verplicht zou zijn geweest Geodis ervan op de hoogte te stellen dat zij een factuur zou sturen. Zygene voert voorts aan dat Geodis de geschillenregeling had moeten volgen toen IATA CASS aan haar factureerde. Als Geodis in overeenstemming met deze regels had verklaard dat er een dispuut bestond, had zij geen verplichting de factuur van IATA CASS te voldoen, aldus Zygene. Zij meent dat de rechtbank de verhouding tussen haar en Jade ten onrechte bij het geschil heeft betrokken. Geodis heeft de grieven van Zygene bestreden. 
      
    
    
      3.4.
      In het midden kan blijven of Zygene op grond van de rechtsverhouding tussen haar en Jade in beginsel bevoegd was buiten IATA CASS om zelf rechtstreeks kosten voor door Jade uitgevoerde vluchten te innen. Ook indien Zygene daartoe in beginsel wel bevoegd was, acht het hof de vordering van Geodis in casu toewijsbaar. Het hof overweegt daartoe als volgt. 
      
    
    
      3.5.
      Geodis heeft onweersproken aangevoerd dat zij regelmatig gebruik maakte van de diensten van Zygene voor het boeken van luchtvrachtzendingen en dat, waar het door Jade uitgevoerde vluchten betrof, voor het factureren en afwikkelen van de betaling van de kosten gebruik werd gemaakt van het IATA CASS systeem. Zoals hiervoor ook is vastgesteld onder 3.1 (iii) ontving Geodis voor het door Jade in haar opdracht uitgevoerde vervoer derhalve facturen van IATA CASS en niet van Zygene. Gelet op deze gang van zaken, mocht Geodis ervan uitgaan dat het de bedoeling van Jade en Zygene was de betalingen steeds via IATA CASS te laten verlopen en mocht zij verwachten dat een afwijking in de tot dan toe (uit de stellingen van partijen volgt: jarenlang) gebruikelijke gedragslijn tevoren zou worden aangekondigd. 
      
    
    
      3.6.
      Geodis heeft aangevoerd dat de factuur van Zygene van 23 november 2011 destijds zonder verdere vraagtekens op administratief niveau is verwerkt. Er was een reservering gemaakt en het bedrag sloot aan bij de gegevens in haar administratie, aldus Geodis. Het hof acht deze stelling van Geodis onvoldoende gemotiveerd door Zygene betwist. Anders dan Zygene aanvoert, kan niet worden geconstateerd dat Geodis in de periode na facturering en voor betaling al op het conflict tussen Zygene en Jade was geattendeerd. Op 2 januari 2012, dus na betaling van de factuur, is de dubbele facturering in de e-mailwisseling tussen partijen ter sprake gekomen en pas op 10 januari 2012 heeft Zygene (onder meer) Geodis in kennis gesteld van het conflict dat was gerezen tussen haar en Jade. Van een (met de wetenschap van het conflict) doelbewuste betaling aan Zygene in plaats van aan – zoals gebruikelijk – IATA CASS met het oog op bevrijdende betaling jegens Jade was derhalve geen sprake. Aangenomen moet worden dat Geodis, indien zij zich van het achterliggende conflict bewust was geweest, betaling had opgeschort en vervolgens (alleen) aan IATA CASS had betaald, zoals zij ook heeft gedaan ten aanzien van de door Zygene aan haar gezonden facturen van 15 en 23 december 2011. Dat zij door betaling aan IATA CASS jegens Jade zou zijn gekweten, staat niet ter discussie. 
      
    
    
      3.7.
      Voor zover al juist zou zijn dat Geodis in beginsel (ook) bevrijdend kon betalen aan Zygene, acht het hof het beroep van Zygene op het bevrijdende karakter van de betaling in de gegeven omstandigheden naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar. Geodis heeft, onbewust van het conflict tussen Zygene en Jade, op initiatief van Zygene aan Zygene betaald in plaats van aan IATA CASS en moet als buitenstaander bij dit conflict de nadelige gevolgen dragen indien het beroep van Zygene zou worden gehonoreerd. Het hof neemt tevens in aanmerking dat Zygene in het kader van haar regeling met Jade beter had kunnen toezien op daadwerkelijke naleving door Jade van de afspraak dat Jade de dubbel betaalde bedragen zou terugbetalen. Inmiddels lijkt uitgesloten dat Geodis het bedrag ooit nog van Jade zal terugontvangen. Bij pleidooi heeft Geodis onbetwist gesteld dat Jade inmiddels in staat van faillissement verkeert. 
      
    
    
      3.8.
      Het hof verwerpt het standpunt van Zygene dat Geodis de ontstane situatie aan zichzelf te wijten heeft door nogmaals hetzelfde bedrag aan IATA CASS te betalen in plaats van jegens IATA CASS een beroep op de toepasselijke geschillenregeling te doen. In de eerste plaats is de door IATA CASS gezonden factuur van 21 december 2011 reeds op 28 december 2011 automatisch geïncasseerd, derhalve al kort na de facturering en rond de feestdagen. Geodis, die niet bedacht was op de gerezen complicaties, kan niet worden verweten dat zij deze incasso (die ook nog betrekking had op een hoger factuurbedrag, waarvan de onderhavige bedragen deel van uitmaakten) toen niet onverwijld heeft geblokkeerd. Het hof laat voorts nog daar of Geodis daartoe in relatie tot Zygene gehouden zou zijn geweest, gelet op het uit onder meer de e-mails van 4 januari 2012 en 16 januari 2012 blijkende standpunt van IATA CASS dat gewoon betaald moest worden en de vrees van Geodis voor mogelijke repercussies voor haar eigen positie in geval van niet betaling. Daarbij geldt dat Geodis discutabel heeft kunnen achten of de geschillenregeling in een geval als het onderhavige van toepassing was, nu er wat haar betreft op zichzelf geen dispuut was over de hoogte van de factuur. In de tweede plaats heeft Geodis onvoldoende gemotiveerd betwist aangevoerd dát zij een beroep heeft gedaan op de geschillenregeling, maar dat dit niet heeft geleid tot creditering van het ten behoeve van Jade aan IATA CASS betaalde bedrag. 
      
    
    
      3.9.
      Het bewijsaanbod van Zygene wordt verworpen nu dit geen betrekking heeft op feiten die, indien bewezen, tot een ander oordeel leiden. 
      
    
    
      3.10.
      Slotsom van het vorenstaande is dat de grieven falen. Het vonnis waarvan beroep zal worden bekrachtigd. Zygene zal als de in het ongelijk gestelde partij worden verwezen in de kosten van het geding in hoger beroep. 
      
      
    
  
  
    
      4Beslissing
    
    
      Het hof:
    
    
    
      bekrachtigt het vonnis waarvan beroep;
    
    
    
      veroordeelt Zygene in de kosten van het geding in hoger beroep, tot op heden aan de zijde van Geodis begroot op € 1.862,- aan verschotten en € 4.893,- voor salaris.
    
    
    
    
      Dit arrest is gewezen door mrs. M.M.M. Tillema, J.W.M. Tromp en J.W. Rutgers en door de rolraadsheer in het openbaar uitgesproken op 18 maart 2014.