Algemene politieke beschouwingen inzake het in 2008 te voeren beleid (31200)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-05 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2007-2008, pag. 68-108

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

07-11-2007

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2007-2008

nr. 4, pagina 68-108

16-10-2007

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 31200Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Algemene politieke beschouwingen inzake het in 2008 te voeren beleid (31200)Pagina 68-108
Noot bij pag. 109: schriftelijke antwoorden van de minister-president op vragen gesteld in de eerste termijn van de algemene politieke beschouwingen inzake het in 2008 te voeren beleid (31200)Pagina 152-158
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op de kamers van koophandel en fabrieken 1997 (30857), het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het voortgezet onderwijs onder meer in verband met enkele aanpassingen in de inrichtings- en examenvoorschriften met betrekking tot het voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs (30988), het wetsvoorstel Wijziging van de Wegenverkeerswet 1994 in verband met de wenselijkheid de regeling van de APK-frequentie te flexibiliseren (30692) en 3 andere wetsvoorstellenPagina 108-108
Lijst van ingekomen stukken, met de door de Voorzitter ter zake gedane voorstellen (dinsdag 16 oktober 2007)Pagina 150-151
Presentie en opening (dinsdag 16 oktober 2007)Pagina 67-67
Voortzetting van de algemene politieke beschouwingen inzake het in 2008 te voeren beleid (31200)Pagina 109-149
Lijst van besluiten (dinsdag 16 oktober 2007)Pagina 149-150

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 204 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde zijn: de algemene politieke beschouwingen
inzake het in 2008 te voeren beleid (31200).De voorzitter:Ik heet de minister-president en alle overige bewindspersonen van harte
welkom, met name diegenen die voor het eerst in hun functie bij de plenaire
vergadering van deze Kamer aanwezig zijn.De beraadslaging wordt geopend.De heer Rosenthal (VVD):Mevrouw de voorzitter. Wij hebben hier in deze Kamer lang moeten wachten.
Het werk werd eind vorig jaar stilgezet door de controversieelverklaring van
een aantal belangrijke wetsvoorstellen waaronder de huurliberalisatie, met
als gevolg dat de woningmarkt nu op slot zit. Daarna kwamen de formatie, het
coalitieakkoord, de regeringsverklaring en toen nog de 100 dagen. Het land
werd ook nog eens voor ruim drie maanden in de wachtstand gezet.Wij zijn nu aangeland bij de plannen van het kabinet voor 2008 en volgende
jaren. Wij dachten het kabinet nu eindelijk te mogen prijzen voor de aankondiging
van een begrotingsoverschot in 2011, maar dat komt dan wel tot stand door
lastenverzwaringen en een overschatting van de economische groei. Wij waarderen
de poging tot samenhang van de zes pijlers, maar het beton van dertien departementen
is een stuk harder. Wij zien veel goede bedoelingen, maar bedoelingen zijn
nooit genoeg en kunnen averechts uitwerken.Mijn fractie voert geen oppositie om de oppositie. Maar dit kabinet vraagt
wel om een kritische beoordeling, want het ruilt vertrouwen in de mensen in
voor de eigendunk van de Staat. Wij vinden de plannen van dit kabinet demotiverend
voor de burgers, de hard werkende Nederlanders en de ondernemers. Wij hebben
daarom kritiek op de inhoud én de toon van de kabinetsplannen.Het was begin dit jaar al te voorzien. Een kabinet van CDA, PvdA en ChristenUnie
is een kabinet van socialistisch staatspaternalisme – sorry, minister
Bos komt nog – en bevoogding in immateriële aangelegenheden. Laten
we er geen doekjes om winden. Dit kabinet heeft een duidelijke politieke filosofie.
Wouter Bos zei twee jaar geleden tegen de premier: "De mensen in het
land willen dat u hun problemen oplost." Dat was een volstrekte overschatting
van de rol van de overheid.De heer Werner (CDA):Ik heb de hele tekst van de heer Rosenthal nog niet gelezen. Het is echter
niet de eerste keer dat ik hem hier hoor zeggen dat dit kabinet zo bevoogdend
is. Zou hij dat nu of in de loop van zijn tekst wat nader willen duiden en
een concreet voorbeeld willen geven van waar naar zijn opvatting het kabinet
over de schreef gaat in zijn bevoogding?De heer Rosenthal (VVD):Dit punt komt later in mijn betoog terug. Ik zal dat expliciet vermelden.De heer Noten (PvdA):Hoorde ik de heer Rosenthal echt het woord staatssocialisme gebruiken?De heer Rosenthal (VVD):Nee, dat heeft u niet gehoord, mijnheer Noten. Ik heb gesproken over paternalisme.De heer Noten (PvdA):Paternalisme, oké, dat is mooi. Ik schrok me helemaal dood, mevrouw
de voorzitter.De heer Rosenthal (VVD):Trek het u aan, zou ik zeggen.De socialistische inbreng in dit kabinet naar de burgers toe is eigenlijk: "Wij
lossen uw problemen op." Dat wilde Bos vorig jaar al horen. En verder: "Dat
kunnen wij, want wij weten wat goed voor u is." De christendemocratische
boodschap is: "U bent allemaal ondergeschikt aan het overheidsgezag en
aan de maatschappelijke ordening die nu eenmaal van hogerhand opgelegd is."
Dat is de christendemocratische filosofie/ideologie. Die respecteren wij maar
daarmee zijn wij het niet eens.De Miljoenennota is helder. Het kabinet wil "een samenleving die
mensen de ruimte biedt om eigen keuzes te maken en verantwoordelijkheid te
dragen". Dat lijkt een mooie frase maar het is eigenlijk een heel vreemde
wens, want op deze manier wordt de samenleving boven de mensen gesteld die
de samenleving maken. Alles moet kennelijk beginnen met de samenleving en
de Staat en de burgers zijn daaraan ondergeschikt.Wij liberalen hebben een andere kijk op de mensen en op de samenleving.
Wij zeggen: begin bij de burger, bij diens eigen kracht. Daar wordt de samenleving
sterker en beter van. En wij verkeren hier in goed gezelschap van de informateur
van dit kabinet, Herman Wijffels. Terugkijkend op de formatie zei hij dat
de premier en de beide vicepremiers er nog niet aan toe waren het maatschappelijk
belang van individuele ontplooiing te erkennen. De premier en de vicepremiers
moeten zich dit herinneren. Wat vinden de premier en misschien ook de vicepremiers
van deze constatering van Herman Wijffels?Dit kabinet onderkent de kracht van de internationalisering en globalisering.
Ook internationaal hebben wij, zo zeggen liberalen, baat bij een overheid
die bereid is de mensen ruimte te geven en niet te veel pretenties heeft.In de internationale arena komt de Atlantische samenwerking er bij dit
kabinet bekaaid vanaf. Waarom wordt onze verbondenheid met de Verenigde Staten
nauwelijks expliciet vermeld in de beleidsagenda van het kabinet? Hoe anders
ligt het bij het internationaal milieubeleid. Daar moet Nederland vooroplopen,
het kabinet zal "hoog inzetten tijdens de onderhandelingen over een post-Kyotoregime".
Wat betekent die voortrekkersrol concreet? Hoe denkt het kabinet bijvoorbeeld
de internationale concurrentiepositie van ons land te borgen als het zwaardere
milieueisen stelt dan alle andere landen?Ook in het internationale veiligheidsbeleid heeft het kabinet forse ambities.
Het hoeft dat van ons niet te overdrijven. Wij zitten nu eenmaal niet in de
eredivisie van de grote mogendheden. Hoe dan ook, ambities zijn alleen te
realiseren als daarvoor voldoende middelen beschikbaar zijn. Bij ontwikkelingssamenwerking
is Nederland wereldkampioen met 0,8% van het BNP. Maar met onze defensie-uitgaven
zitten we onder de NAVO-norm. Als je naar rato van je positie op de internationale
ladder ambities hebt, moet je die in elk geval vertalen in voldoende financiële
middelen. Is het kabinet in de driehoek Buitenlandse Zaken, Ontwikkelingssamenwerking en Defensie bereid tot herschikking van de financiële middelen?Dit kabinet kan zich in zijn buitenlands beleid niet losmaken van de neiging
anderen de maat te nemen. Dit geldt naar ons oordeel ook in eigen land: wij
weten wat goed voor u is en gedraagt u daarnaar. Of dat inderdaad zo zal zijn,
is een heel ander verhaal.Het kabinet verhoogt de accijnzen op roken en alcohol. Het verhoogt de
belastingen op zogeheten milieuonvriendelijke brandstoffen en auto's en op
vliegen. Het intervenieert tot achter de voordeur. Het eist – bevoogdend –
een papieren ouderschapsplan in geval van scheiding. Het gaat alle ouders
helpen met de opvoeding van hun kinderen. Het wil voor elk kind – bevoogdend –
een elektronisch dossier, hoewel deskundigen zeggen dat dit echt niet nodig
is. Al deze maatregelen en nieuwe regels zijn bedoeld om gedragsbeïnvloeding
te bewerkstelligen.De heer Werner (CDA):Ik heb net al even een voorschot genomen op deze thematiek. De stelligheid
waarmee de heer Rosenthal dit brengt, verbaast mij. Hij kan er toch geen bezwaar
tegen hebben dat dit kabinet mensen aanspreekt op hun verantwoordelijkheid
als zij nalatig zijn in het uitoefenen van hun ouderplicht of de opvoeding
van hun kinderen chronisch verwaarlozen? Hij kan er toch geen bezwaar tegen
hebben dat het kabinet de ouders met bemoeizorg of andere dingen op hun verantwoordelijkheid
wijst? Hij kan er toch geen bezwaar tegen hebben dat mensen die hun vuilniszakken
vanaf drie hoog naar beneden gooien omdat zij te beroerd zijn om het naar
beneden te brengen, worden aangepakt? Ik heb van de heer Rosenthal wel eens
andere geluiden gehoord. Wat zit hem nu precies dwars en waar gaat volgens
hem het kabinet over de schreef?De heer Rosenthal (VVD):Ik herhaal: een papieren ouderschapsplan in geval van echtscheiding: álle
ouders helpen met de opvoeding van hun kinderen; voor élk kind een
elektronisch dossier. Dat is bevoogdend en betuttelend!De heer Werner (CDA):Volgens mij is het niet mis te verstaan dat een deel van de jeugd zwaar
lijdt onder overmatig alcoholgebruik. De heer Rosenthal kan toch geen bezwaren
maken tegen het feit dat daaraan iets gedaan wordt? Dat is toch geen overdreven
bevoogding? Het kan toch ook geen kwaad als er voorlichting gegeven wordt
aan ouders in het kader van de opvoeding van kinderen? Ik vind dat de heer
Rosenthal in dezen schromelijk overdrijft!De heer Rosenthal (VVD):Als het gaat om roken en alcohol en het gedrag van kinderen en volwassen,
kom ik meteen bij de vraag die ik aan de minister-president zou willen voorleggen.
Wat doet het kabinet als de maatregelen om het gedrag te beïnvloeden,
bijvoorbeeld een verhoging van de accijnzen op roken en alcohol (MEV, pagina
114), niet blijken te werken? Draait het kabinet de accijnsverhogingen dan
terug? Dat zou een logische consequentie zijn.Ik ben niet tegen een beleid voor het rook- en drinkgedrag van de bevolking,
maar ik vraag mij wel af of het verhogen van accijnzen op roken en alcohol
inderdaad het geëigende middel is om die gedragsbeïnvloeding te
bewerkstelligen.De heer Noten (PvdA):Ik constateer dat de heer Rosenthal een wat romantisch idee bij scheidingen
heeft en over hoe die in de praktijk verlopen. Ik heb daarbij een ander beeld
maar daarover kunnen wij van mening verschillen.Ik kom even terug op het begrip EKD.De heer Rosenthal (VVD):Waarop?De heer Noten (PvdA):EKD. De heer Rosenthal floept dat eruit en zegt dat het een vorm van bevoogding
zou zijn.De heer Rosenthal (VVD):EKD?De heer Noten (PvdA):Ik heb het echt goed verstaan: het elektronisch kinderdossier. Ik begrijp
dat de heer Rosenthal daarvan een verklaard tegenstander is want dat zou bevoogdend
werken. Ik kan mij voorstellen, en ik hoor graag of de heer Rosenthal dat
ook kan, dat het handig is dat gegevens over kinderen en problematische situaties
beschikbaar zijn voor de verschillende professionals die de samenleving juist
ter ondersteuning in het veld brengt. Of hoeft volgens de heer Rosenthal die
verkokering in de jeugdzorg en in de dienstverlening niet doorbroken hoeft
te worden omdat het allemaal in het belang is van de privacy en het zelfbeschikkingsrecht
van het kind van twee of drie maanden?De heer Rosenthal (VVD):Ik herhaal wat ik heb gezegd. Ik zou het prettig vinden als de heer Noten
dat gewoon even goed tot zich laat doordringen. Ik heb het gehad over het
probleem dat het kabinet voor elk kind een elektronisch dossier wil, hoewel
deskundigen zeggen dat dit absoluut niet nodig is. Ik heb uitgebreid over
dit onderwerp gelezen. Daar gaat het om.De heer Noten (PvdA):Waar het volgens mij om gaat, is dat de overheid de opdracht heeft om
degenen die kwetsbaar zijn in deze samenleving – en dat zijn kinderen
in sommige situaties – naar behoren te beschermen.De heer Rosenthal (VVD):De heer Noten zegt "kinderen in sommige situaties" en geeft
daarmee de lijn aan die ik ook graag zou zien.De heer Kox (SP):Ik begrijp de zorgen van de fractievoorzitter van de VVD. Wij moeten niet
overdrijven. Heel veel kinderen in dit land groeien gezond op. Het is dus
de vraag of zo'n dossier daarbij helpt. Het is echter wel de vraag waarom
wij hen gedwongen hebben altijd een ID-bewijs bij zich te hebben, waarom wij
als zij gaan vliegen gegevens doorsluizen naar de Amerikanen om te weten of
zij misschien wel homoseksueel zijn of iets anders dat de Amerikanen niet
zo leuk vinden. Kortom, moet de heer Rosenthal niet wat consistenter zijn?
Is het over het algemeen niet zo je alleen gegevens bij moeten houden als
je reden hebt om dat te doen? Snoept u niet een beetje van het ene en het
andere walletje?De heer Rosenthal (VVD):Bij de totstandkoming van het wetsvoorstel voor de algemene identificatieplicht
en de toonplicht heb ik sterk de nadruk gelegd op het nut van die maatregelen
voor wat in het jargon de generale preventie heet; ervoor zorgen dat de samenleving
inderdaad het gevoel heeft dat men op een aantal punten niet
te gemakkelijk ontkomt als men iets verkeerds doet en dan een verkeerde naam
en adres opgeeft. Juist voor jongeren kan dat een heel goede opvoedende maatregel
zijn. Dat speelt bij zo'n onderwerp en daar zijn wij dus ook niet tegen!De heer Kox (SP):Ik onderschrijf de vraag van de heer Rosenthal of het wel voor ieder kind
nodig is. Juist als het gaat over de preventieve werking, zou het misschien
wel heel goed zijn als ouders weten dat hun kind ook nog door anderen wordt
bekeken dan alleen door henzelf en dat er gegevens worden opgeslagen. Wij
weten dat de meeste ouders goed voor hun kinderen zorgen, maar wij weten ook
dat veel te veel ouders niet goed voor hun kinderen zorgen. Dan zou dat juist
vanuit preventieoogpunt een goed argument kunnen zijn. Ik zie graag liberalen
en ik zie graag consistente liberalen. Ik zie hen niet graag hen en weer fladderen
bij dit onderwerp.De heer Rosenthal (VVD):Ik denk dat er een behoorlijke mate van consistentie in mijn betoog zit.
De heer Kox zegt dat wij moeten onderkennen dat het goed zou zijn dat kinderen
ook door anderen worden bekeken dan door hun ouders. Alleen al die toonzetting
vind ik niet zo erg prettig. Laat ik het zo zeggen. Dat vind ik het bevoogdende
en paternalistische van een dergelijke redeneertrant.De heer Schuurman (ChristenUnie):De heer Rosenthal begon zijn betoog met heel zware woorden als socialistisch
staatspaternalisme en bevoogding in immateriële zaken. Dan ben je vanaf
dat moment wel zeer alert.Eigenlijk ben ik het met de heer Kox eens. Waarom benoemt u de problemen
niet goed, mijnheer Rosenthal, en stelt u de principiële vraag: wat behoort
de overheid daaraan te doen? Wij hebben inderdaad een gigantisch jeugdprobleem.
U wijst het elektronisch kinddossier blijkbaar helemaal af, waarbij u er volledig
aan voorbijgaat dat inmiddels van elk kind een papieren dossier bestaat. Overigens
is dit hele vraagstuk nog in debat tussen de Tweede Kamer en de minister.
Ik begrijp niet waarom u niet zegt: wij hebben een ernstig jeugdprobleem in
de Nederlandse samenleving. Het kabinet doet daar dit aan en daar zijn wij
het niet mee eens. Als de algemene tendens zou zijn dat de overheid zich met
elk kind gaat bezighouden waar helemaal geen reden voor is, zou het best kunnen
dat u mij aan uw kant vindt. U wijst het beleid echter in alle opzichten af.
Omdat u zulke zware woorden hebt ingezet, wekt dat een blijvend wantrouwen
tijdens dit debat, tenzij u helderheid geeft.De heer Rosenthal (VVD):Ik herhaal voor de tweede keer wat ik heb gezegd. Ik heb de tekst ook
uitgedeeld, dus lees het even na. Dit kabinet wil voor elk kind een elektronisch
dossier, hoewel deskundigen zeggen dat dat absoluut niet nodig is. Daar houd
ik het op.De economische vooruitzichten zijn minder gunstig dan het kabinet suggereert.
Het consumentenvertrouwen is scherp gedaald. Het CPB schat de groei op 1,75%,
maar het kabinet houdt vast aan 2%. Voor de komende jaren gaat het
kabinet uit van 2,5% groei, maar ook daar laat het tegenvallers buiten
beschouwing. Het kabinet maakt het zich gemakkelijk: het verhoogt de belastingen.Het kabinet maakt het zich gemakkelijk. Dat blijkt onder meer uit hoe
het de hardwerkende Nederlanders bejegent. Ik citeer emeritus hoogleraar Leo
Stevens: "het fiscale instrument wordt te pas en te onpas van stal gehaald
om het gedrag van de burger te sturen". De verhoging van de belastingen
en de collectieve lasten betekent voor de burgers: inleveren. De koopkracht
van de middengroepen staat zwaar onder druk. Dat is demotiverend en belemmert
de economische groei. Onze vraag is wat het kabinet doet als de groei tegenvalt
en als, zoals Flip de Kam stelt, ongeveer 1 mld. aan hoogst onzekere bezuinigingen
niet wordt gehaald. Dempt het kabinet dan de investeringsuitgaven? Of verhoogt
het dan weer de belastingen? De minister van Financiën is nog onderweg,
maar hij had het in de Tweede Kamer over "de eerste stap". Dat wekt
de suggestie dat het kabinet nu al rekening houdt met verdere belastingverhogingen.
Wij zijn benieuwd naar het antwoord van de premier.Dat de minister van Financiën de middengroepen tot de grote winnaars
van deze kabinetsperiode uitroept, achten wij niet erg op zijn plaats. Want
de winnaar zou dan moeten zijn: de leraar, de verpleegkundige, de kleine ondernemer
die net buiten de toeslagen valt en wel aanzienlijk meer voor de auto moet
betalen, en, niet te vergeten, uiteindelijk ook moet meebetalen aan de zogenaamde
gratis voorzieningen. Want wie moet die gratis voorzieningen betalen? Dat
zijn toch wij, de belastingbetalers, inclusief die middengroepen. Is de minister-president
het met deze redenering eens? Een andere vraag die typisch is weggelegd voor
de minister-president, is of de gratis voorzieningen zullen bijdragen aan
het economische normen- en waardenbesef van onze burgers.De koopkracht staat zwaar onder druk, en dan is het wachten op de eisen
van de vakbeweging. De eerste berichten zijn 3,5%. Dit betekent dat
ook de werkgevers, inclusief de ondernemers in het midden- en kleinbedrijf,
wel wat zullen willen. Daarmee doemt het spook van de inflatie weer op. Dat
is kunstmatige groei. De vraag aan het kabinet is wat het van plan is daartegen
te doen.De belastingverhogingen en nieuwe wettelijke maatregelen slaan er bij
de ondernemers direct in. Ik noem de btw-verhoging, de leaseauto, het grijze
kenteken en de belasting op de verpakkingen. Voor de verpakkingsindustrie
zijn het niet alleen die 250 mln. die het hem doen, maar zeker ook de kafkaiaanse
administratieve lasten. Volgens ons kunnen de ondernemers in het midden- en
kleinbedrijf dat er niet bij hebben. De vraag aan het kabinet is of het een
uitvoeringstoets heeft gedaan op de verpakkingsbelasting met die enorme administratieve
lasten.De heer Kox (SP):Als ik de naam Kafka hoor, word ik altijd alert. Liberalen en socialisten
zijn het erover eens dat kafkaiaanse toestanden moeten worden vermeden. De
heer Rosenthal rept van een kafkaiaanse administratievelastendruk. Die hebben
wij en die wordt nog erger. Is het hem opgevallen dat zijn partij de afgelopen
jaren mede aan de macht is geweest en meegeregeerd heeft? Neemt hij verantwoordelijkheid
voor het feit dat de kafkaiaanse administratievelastendruk een resultaat is
van zovele jaren liberalen aan het bewind? Houdt hij dit kabinet, waaraan
geen liberalen meedoen, voor: maak niet dezelfde fout als wij hebben gedaan
en doe er iets aan? Ik zou het heel positief vinden als hij dat bedoelt.De heer Rosenthal (VVD):Het vorige kabinet heeft zwaar ingezet op een vermindering
van de administratieve lasten met zo'n 25%. Wij hebben daarover voortgangsrapportages
gezien en ik meen dat het beoogde percentage behoorlijk is gehaald. Het gaat
ons nu om een belasting op de verpakkingen die waar het de administratieve
lasten betreft kafkaiaanse trekken vertoont. Die administratie is buitengewoon
ingewikkeld. Het is al eens ergens gewisseld. De categorieën en verbijzonderingen
in het kader van de verpakkingsbelasting zijn ongekend. Wij achten dat een
belasting van de administratie van met name het midden- en kleinbedrijf. Dat
is buitengewoon zonde.Mevrouw de voorzitter. Het kabinet maakt het zich gemakkelijk. De andere
kant van die medaille is, dat het kabinet moeilijke keuzen uit de weg gaat
of die zo lang mogelijk uitstelt. Ook volgens Alan Greenspan, niemand minder
dan hij, is de versoepeling van het ontslagrecht een testcase voor het Nederlandse
kabinet. Toch wel mooi dat uit Amerika dit signaal komt. Het is inderdaad
essentieel, niet in de laatste plaats voor het midden- en kleinbedrijf. Onze
vraag aan het kabinet is of het dit plan echt doorzet en zo ja, wanneer het
zijn wetsvoorstellen om het ontslagrecht te versoepelen, zal indienen.De gemakkelijke weg zien wij ook in het streven van het kabinet naar herverdeling
en nivellering. Wij blijven het nivellering noemen. Dit kabinet gelooft daarin.
De vele inkomensafhankelijke maatregelen spreken voor zich: de woning, aftopping
aftrek pensioenpremies, arbeidskorting, kindertoeslag, zorgtoeslag (ook voor
wanbetalers, hebben wij begrepen). De AOW-belasting laat ik nu voor wat die
is. Het kabinet weet dat mijn kabinet, pardon mijn fractie daar niets in ziet.Opgelegde solidariteit bevordert de maatschappelijke cohesie niet. Onze
vraag is of het kabinet de negatieve neveneffecten van de herverdeling heeft
ingeboekt en hoe het op dat punt zit met de armoedeval. Is het kabinet bereid
de begroting 2008 te onderwerpen aan een toets op de armoedeval?Sommige voorstellen van het kabinet hebben eerder symbolisch dan economisch
effect. Ik noem de extra heffing op dure woningen, de aftopping van de aftrek
pensioenpremies, de parkeertaks op vuile auto's. Wij dringen er bij het kabinet
op aan, deze symbolische maatregelen weg te strepen. Want het is symboliek
zonder voorbeeldwerking. Dat demotiveert, zonder dat het echt iets opbrengt.
Wegstrepen motiveert, zonder dat het veel kost.Het is trouwens niet alleen het kabinet dat aan herverdeling doet. Er
zijn woningcorporaties die besloten hebben om mensen met een laag inkomen
een huurkorting te geven. Hoewel het niet direct aan het kabinet is, vragen
wij toch wat het ervan vindt dat sommige woningcorporatie deze extra toeslag
op de huurtoeslag gaan invoeren.De heer Noten (PvdA):Ik wil even terugkomen op wat de heer Rosenthal zei over nivelleren. Hij
sprak over motiveren en demotiveren. Mijn vraag is wie het demotiveert of
motiveert. Of geldt dit onderscheid voor alle 16 miljoen Nederlanders? Demotiveert
het aftoppen van de pensioenopbouw 16 miljoen Nederlanders? Heb ik dat goed
begrepen? Of kan de heer Rosenthal het specifieker maken?De heer Rosenthal (VVD):Het demotiveert uiteindelijk de bevolking als geheel op het moment dat
in plaats van dat op economische groei wordt ingezet en de mensen worden gemotiveerd
om hard te werken enzovoort, zij worden geconfronteerd met herverdelingsmaatregelen
met alle negatieve neveneffecten die deze hebben.De heer Noten (PvdA):Als ik de woorden van de heer Rosenthal goed begrijp, demotiveert het
16 miljoen mensen als zij op het moment dat zij meer dan € 185.000
gaan verdienen een aftopping van hun pensioenrechten ervaren. Begrijp ik dat
goed?De heer Rosenthal (VVD):U maakt een karikatuur van wat ik heb gezegd. Het gaat erom dat een groot
aantal maatregelen op het punt van de herverdeling invloed hebben op het functioneren
van hardwerkende Nederlanders, middengroepen et cetera. Laten wij daarover
duidelijk zijn.Mevrouw de voorzitter. Het kabinet zegt veel van de burgers te moeten
vragen om zijn investeringsagenda te kunnen uitvoeren. Maar wij constateren
dat achter die investeringen zeer uiteenlopende uitgaven schuilgaan. Voor
een groot deel gaat het om alledaagse onderhouds- en beheersuitgaven. Is het
onderhoud van wegen investeren in de toekomst? Is het opheffen van de noodtoestand
rond de leraren investeren in de toekomst? Hoe zit het met het wegwerken van
zwakke plekken in de waterkeringen en met het aanpakken van nieuwe wachtlijsten
in de zorg? Wij willen van het kabinet graag weten welk deel van de investeringsagenda
onderhoud en beheer betreft, en welk deel zichtbare verbeteringen in de toekomst,
dus echte diepte-investeringen, zoals ik destijds bij economie heb geleerd.
Wij zijn daar zeer benieuwd naar.De investeringsagenda van dit kabinet overtuigt ons dus niet. Het kabinet
gaat een aantal moeilijke keuzen uit de weg. Het investeert volgens ons niet
in keuzen voor de toekomst. Ik neem een aantal van de beleidsterreinen op
dat punt ter hand. Wat immigratie en integratie betreft, zijn wij bezorgd
over de inbreng van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid, die
vorig jaar verraste met het pleidooi om te gaan praten met Hamas en nu de
Nederlandse identiteit ter discussie stelt, naar ons oordeel op ondeugdelijke
gronden. Ik las in een toelichting van de schrijvers van dat rapport: "Wij
willen de Nederlandse identiteit niet afschaffen." Ik zou zeggen: u wordt
bedankt. Ruud Lubbers, voormalig premier en van het CDA, heeft het gelukkig
beter op het netvlies. Hij zegt dat de Nederlandse identiteit alles te maken
heeft met initiatiefrijke, energieke en individualistische mensen. Wij liberalen
zijn het, het zal niemand verbazen, daarmee geheel eens. Nu het kabinet nog.
Wij zijn benieuwd naar de reactie van het kabinet op het advies van de Wetenschappelijke
Raad voor het Regeringsbeleid. Wij begrijpen uiteraard dat het vandaag niet
het moment is om dat uit den treure te wisselen, toch zouden wij graag zien
dat het kabinet een tipje van de sluier oplicht.Mijn fractie staat positief tegenover de inspanningen van dit kabinet
richting probleemwijken. Wel valt ons op dat over de corporatiegelden nog
veel onzekerheid bestaat. Daarbij komt dat geld nooit een afdoende middel
kan zijn, zolang in veel probleemwijken intimidatie, angst en onbehagen heersen
en niet krachtig de kop wordt ingedrukt. Ik heb deze tekst voorbereid voordat
wij met de laatste ontwikkelingen in Amsterdam-Slotervaart zijn geconfronteerd.In het veiligheidsbeleid spreken ons de landelijke prioriteiten in het
algemeen aan. Maar de investeringen zijn beperkt. Het viel ons op wat een
moeite het heeft gekost om geld te vinden voor 500 extra wijkagenten. Maar
ook veiligheidsbeleid is niet alleen een kwestie van geld. Het gaat ook om
het mobiliseren van steun bij de burgers, die zich nu te vaak in de steek
gelaten voelen als zij voor zichzelf opkomen. Zie de onvrede in dit land over
de huidige toestand rond noodweer en noodweerexces. Het kabinet zegt voor
2008-2010 te streven naar vermindering van de criminaliteit met 25%
ten opzichte van 2002. Onze vraag is eenvoudig waar Nederland op dit moment
staat met de vermindering van de criminaliteit.Ik pak nu een paar punten uit de economische agenda. Wat de investeringen
in de energievoorziening betreft, stellen wij vast dat de energiebesparende
maatregelen en wind- en zonne-energie de toekomstige energiebehoefte niet
dekken. De regering komt nu met milieuvriendelijke kolencentrales; naar ons
oordeel een contradictio in terminis. Het mantra is en blijft: geen kernenergie
vanwege de afvalproblematiek. De vraag is dan wel hoe zit het met de afvalproblematiek
bij de kolencentrales. De voorgenomen technologie is immers nog altijd onbeproefd.Dan het mobiliteitsbeleid. De vicepremier heeft vandaag weer gemerkt wat
mobiliteit en files kunnen betekenen. Begin 2006 is ingezet op een robuust
systeem om de kosten van de infrastructuur duurzaam te kunnen innen. Daar
hoort ook de defiscalisering van de auto bij. Echter, het kabinet creëert
nu veeleer weer wantrouwen bij burgers en bedrijven door de auto weer als
melkkoe van stal te halen. Wij zijn verheugd over de plannen van het kabinet
voor de wegverbreding van de A6 en de A9, maar wij willen graag weten wanneer
concreet wordt begonnen met de integrale uitvoering van het plan-Nouwen. Over
keuzen voor de toekomst gesproken! Het gaat daarbij om kilometerbeprijzing,
maar samen met extra diepte-investeringen en defiscalisering van de auto.Wij Nederlanders besteden 5% van ons bruto nationaal product aan
onderwijs; naar ik heb begrepen ongeveer evenveel als Slowakije, maar aanzienlijk
minder dan bijvoorbeeld Scandinavië, Duitsland en Groot-Brittannië.
Er komen forse middelen voor onafhankelijk onderzoek. Die doen het goed bij
de wetenschappers, maar ook daar is de vraag welk deel de academische consumptie
en welk deel de toekomst dient. Jazeker, dat zeg ik die voor een deel werkzaam
is in de universitaire sfeer. Waar is de toekomstvisie op het onderwijs? Waar
zijn de diepte-investeringen? Wij zitten ook daar met de vraag wat echte diepte-investeringen
zijn en wat valt onder onderhoud en beheer. In het middelbaar beroepsonderwijs
zitten wij bijvoorbeeld met ernstige hiaten vanwege demotivatie onder de leraren,
en in het voortgezet onderwijs komt de basisbekostiging in het gedrang. Als
dat het geval is, zijn wij nog helemaal niet toe aan die investeringen. Daarbij
komt nog de vraag waar dat bedrag van ruim 1 mld. vandaan moet komen voor
de leraren van Alexander Rinnooy Kan, zoals ik het maar huiselijk zeg. En
omdat het weer niet alleen om geld gaat, stellen wij ons ook de vraag wat
er gaat gebeuren om de micronarigheid van "leraren voor de klas"
weg te nemen die zich niet bepaald beperkt tot het loonstrookje.In sommige domeinen lijken harde keuzen op dit moment niet nodig, bijvoorbeeld
in de sfeer van de sociale zekerheid. Wel is een beetje durf nodig om de ingezette
hervormingen in de sociale zekerheid door te zetten. Helaas gaat het daarmee
op een aantal punten weer de andere kant op. Ik wijs erop dat de keuring van
45- tot 50-jarigen in de WAO wordt versoepeld. Versoepeling van iets is het
kabinet wel toevertrouwd; nu het ontslagrecht nog. 5% van de jongeren
boven de 18 gaat de Wajong in. Onze vraag is wat het kabinet doet om op dat
punt de arbeidsparticipatie over eind te houden.Ik kom nu bij het bestuur en de investeringen daarin. Het kabinet heeft
zijn beleid ondergebracht in de zogeheten zes pijlers. Wij vinden dat een
positieve aanpak, het zij gezegd. Ik heb trouwens al eerder gezegd dat wij
dit goed vinden. Echter, het roept bij ons wel de klemmende vraag op waarom
niet is doorgepakt in de bestuurlijke organisatie in Den Haag. De vraag is
wie de primaire verantwoordelijkheid voor die pijlers dragen. Wij willen dat
wel weten. En hoe staat het met de inbedding van de twee programmaministers
in het interdepartementale bestel? Ik zie een van de vicepremiers al kijken.
Een wat huiselijke vraag waarop naar ik hoop het antwoord nee zal zijn, is
of de ministers Rouvoet en Vogelaar nog steeds rondjes moeten rijden van het
ene naar het andere departement. Uit de lichaamstaal van de vicepremier leid
ik af dat het antwoord waarschijnlijk ontkennend zal zijn.Mevrouw de voorzitter. Ik kom tot mijn conclusies. De kabinetsplannen
overtuigen ons allerminst. Ze getuigen van paternalisme en bevoogding. Ik
herhaal: wij denken en handelen voor u, wij weten wat goed voor u is. Het
vertrouwen van de burgers in dit kabinet is nu al opmerkelijk laag. Wij moeten
helaas tevens constateren dat ook het omgekeerde geldt: dit kabinet heeft
geen vertrouwen in de burgers, de hardwerkende Nederlanders en ondernemers.
Als dat vertrouwen er wel was, zou het kabinet die burgers, hardwerkende Nederlanders
en ondernemers niet confronteren met zo veel belastingverhogingen en herverdelingsmaatregelen,
maar inzetten op de motivatie van die burgers, hardwerkende Nederlanders en
ondernemers om aan de slag te gaan en te blijven. Dit kabinet slaat de gemakkelijke
route in van belastingverhogingen en herverdeling. De verleiding zal groot
zijn, die weg te vervolgen. De Staat creëert dan een eigen openeinderegeling.
Ik moest daar ook even aan denken toen de vicepremier, de minister van Financiën,
op een gegeven moment opnieuw het begrip "brede welvaart" muntte.
Wat de investeringen en de investeringsagenda betreft, spreken de woorden
ons aan, maar de daden niet. Het kabinet trekt hier toch eigenlijk een wissel
op de toekomst. Het wekt verwachtingen bij de burgers. De burgers verwachten
dan iets terug van die investeringen, anders hebben zij voor niets ingeleverd.Alles bij elkaar zijn de kabinetsplannen demotiverend voor de burgers
en de hardwerkende Nederlanders, vanwege de belastingen en de druk op de koopkracht,
en voor de ondernemers en de investeerders, vanwege de grilligheid van de
overheidsmaatregelen. Samengevat zal dit kabinet naar ons oordeel dus meer
ruimte moeten geven aan de mensen en meer vertrouwen moeten uitstralen in
de mensen. Dat ontbreekt nu namelijk in de inhoud en toon van de kabinetsplannen.
Wij wachten de antwoorden van de regering met zeer veel belangstelling af.De heer Werner (CDA):Al bij het in deze Kamer gehouden debat naar aanleiding van de regeringsverklaring
heeft de CDA-fractie in algemene zin haar instemming uitgesproken over de
inzet en koers van dit kabinet. Met de economische wind in de rug, is er ruimte
om weer te investeren in de kwaliteit van de samenleving, de investeringsagenda
waarop ook het CDA in zijn verkiezingsprogramma heeft aangedrongen. Ik noem
het investeren in een duurzame leefwijze en productie, beter onderwijs en
zorg, een sterke economie door innovatie en een aantrekkelijk vestigingsklimaat.
Ik noem het investeren in maatschappelijke betrokkenheid en participatie,
door probleemwijken aan te pakken, door een deltaplan voor een niet-vrijblijvende
inburgering, het vergroten van de arbeidsdeelname, het ondersteunen van het
vrijwilligerswerk en de verplichte maatschappelijke stage voor scholieren.
Ik noem het investeren in de jeugd en het gezin. Ik noem het investeren in
een sterke positie van Nederland in Europa en in de wereld, om Nederland internationaal
beter op de kaart te zetten. Wij gaan ook door met het investeren in veiligheid,
stabiliteit en respect. Ook daar heeft onze politieke beweging – en
de minister-president in het bijzonder – zich sterk gemaakt om de verloedering
van de samenleving een halt toe te roepen, de criminaliteit terug te dringen
en het zinloze geweld te bestrijden. Waarachtig een beleidsprogramma waarin
de CDA-fractie zich goed kan vinden.De regering heeft in de uitvoering daarvan de ambtelijke departementale
verkokering willen doorbreken met twee programmaministers, zes pijlerministers,
tien projectministers en 70 doelen. Mag ik de minister-president vragen of
deze werkwijze nog wordt geëvalueerd en zo ja, of de Kamer daarover wordt
geïnformeerd? Het is niet mijn bedoeling om de overeenstemming die er
in het kabinet over deze aanpak is bereikt weer opnieuw ter discussie te stellen,
maar om meer duidelijkheid te verkrijgen over hoe een en ander nu precies
in elkaar steekt. Het geschuif met gelden in enveloppen, boxen, departementale
begrotingen en specifieke fondsen oogt niet altijd even transparant. Hoe is
de ambtelijke ondersteuning van de programma's, pijlers en projecten geregeld?
Wie is verantwoordelijk voor de wetgeving ter zake? Zou de minister-president
ons alsnog die helderheid willen verschaffen teneinde de Kamer in de gelegenheid
te stellen, haar controlerende taak naar behoren te vervullen?Het doet de CDA-fractie goed dat de regering zoveel aandacht geeft aan
gemeenschapsvorming en gemeenschapszin. De christendemocratie heeft daaraan
altijd grote betekenis toegekend. Mensen leven niet alleen, maar samen, in
alle mogelijke verbanden. Gemeenschappen zoals familie, gezin en andere samenlevingsvormen
waarin mensen zich verplichten tot elkaar, vormen de basis van onze samenleving.
Van daaruit wordt geparticipeerd in andere gemeenschappen, zoals in private
en publieke werkgemeenschappen, in geloofsgemeenschappen, in een kleurrijk
netwerk van uiteenlopende verenigingen en maatschappelijke organisaties, variërend
van de plaatselijke harmonie en oranjevereniging tot deelname in tal van vrijwilligersorganisaties
met ideële en maatschappelijke doelen zoals patiëntenverenigingen,
milieuorganisaties en politieke partijen. In al die gemeenschappen komen mensen
tot ontplooiing en wordt zin gegeven aan het leven: er zin in hebben om te
participeren en mee te doen in de buurt, in het land en in de wereld. De verantwoordelijke
samenleving, de civil society, waar de burger zich niet alleen verantwoordelijk
voelt voor zijn eigen bestaan, maar zich ook mede verantwoordelijk weet voor
de gemeenschap, is in de christendemocratie altijd het uitgangspunt geweest
voor de inrichting van de samenleving.De heer Kox (SP):Ik heb meegelezen met de tekst van de heer Werner, die mij zeer aanspreekt.
Mijn bedoeling in dit debat is om meer zicht te krijgen op wat het kabinet
is, wat het wil, waar het naartoe gaat en hoe wij daarover denken. De heer
Werner somt nu een aantal zaken op die hij terugvindt in dit kabinetsbeleid.
Dat is heel interessant. Mijn vraag aan hem is echter hoe dit kabinet volgens
hem anders is dan het vorige kabinet. Wat hebben Bos en Rouvoet wat Zalm ons
niet kon bieden? Als wij dat te weten komen, weten wij ook waarop wij dit
kabinet kunnen beoordelen. Mijn tweede vraag is dan: als Bos en Rouvoet zoveel
meer bieden dan Zalm ooit kon leveren, waarom is het CDA dan zo lang met laatstgenoemde
doorgegaan?De heer Werner (CDA):Zullen wij daarop terugkomen als ik mijn betoog heb gehouden? De heer
Kox zal merken dat ik enerzijds op een aantal punten aandring op continuïteit
van datgene wat het vorige kabinet heeft gedaan, en dat ik anderzijds een
aantal vernieuwingen van deze kabinetsperiode volledig onderschrijf. Dat heb
ik nu al gedaan bij het opsommen van de zaken die ook de CDA-fractie heel
graag ziet in deze kabinetsperiode, zoals de investeringsagenda.De heer Kox (SP):Ik kan het voorstel van de heer Werner accepteren, mits wij afspreken
dat hij niet alleen blijft opsommen, maar aan het einde van zijn betoog ook
de balans opmaakt en mij vertelt wat Bos en Rouvoet bieden wat Zalm niet bood.
In de begrotingssamenvatting staan heel veel punten, maar daaruit komt niet
naar voren hoeveel de begroting nu eigenlijk kost; een kleine omissie, zou
je kunnen zeggen. Ik hoop dat in het verhaal van de heer Werner uiteindelijk
wel de balans wordt opgemaakt over het verschil tussen dit kabinet en het
vorige. Ik vind dat van belang, ook met het oog op mijn eigen bijdrage.De heer Werner (CDA):Het zal de heer Kox toch niet zijn ontgaan dat er enig verschil is?De heer Kox (SP):Neen, maar ik wil graag van de heer Werner horen wat zijn politieke waardering
daarvan is.De heer Werner (CDA):Jazeker, dat krijgt de heer Kox van mij te horen.De heer Rosenthal (VVD):De heer Werner had het over de maatschappelijke organisaties, het gezin
en het individu daarbinnen. Ik zou graag van hem horen of hij er aan toe is,
waar de premier en de beide vicepremiers dat volgens Herman Wijffels nog niet
waren, om het maatschappelijk belang van individuele ontplooiing te erkennen.De heer Werner (CDA):Het is mij niet bekend dat dit kabinet individuele ontplooiing niet centraal
stelt. Kijk bijvoorbeeld naar de inspanningen die worden gepleegd
in het kader van participatie, om mensen weer aan de slag te krijgen die tot
op heden moeilijk aan de slag te krijgen zijn. Kijk bijvoorbeeld naar de investeringen
in het onderwijs, aan de inzet die men pleegt op tal van andere terreinen,
zoals innovatie en ondernemerschap. Je kunt dan toch niet zeggen dat het kabinet
de individuele ontplooiing van mensen laat liggen? Bovendien stimuleert het
kabinet mensen om hun gedrag socialer te maken. Je kunt dan toch niet zeggen
dat het kabinet op dit punt geen inzet heeft?De heer Rosenthal (VVD):Ik ben natuurlijk heel benieuwd naar wat de premier straks in eerste termijn
gaat melden naar aanleiding van mijn vragen. Herman Wijffels, informateur
van dit kabinet, heeft erbij gezeten. Terugkijkend op de formatie zegt hij
dat de premier en de beide vicepremiers er nog niet aan toe waren om het maatschappelijk
belang van individuele ontplooiing te erkennen. Mijn vraag aan de heer Werner
als fractievoorzitter van het CDA in de Eerste Kamer, is of hij er wel aan
toe is om het maatschappelijk belang van individuele ontplooiing te erkennen.
Ik hoop het.De heer Werner (CDA):Ik sta hier natuurlijk niet voor de heer Wijffels, die ik overigens zeer
hoog acht. Wij zien in de plannen die het kabinet ons voorlegt, wel degelijk
de individuele ontplooiing van mensen terugkomen als centraal thema.De heer Thissen (GroenLinks):De heer Werner gaf een opsomming van punten waarop mensen in de civil
society worden geacht om actief te zijn. Gelooft hij in het concept van de
maakbare samenleving? Als mensen op al die verschillende terreinen hun eigenheid
kunnen ontplooien en zich kunnen ontwikkelen, is de heer Werner het volgens
mij zeer eens met het rapport van de WRR dat de Nederlandse identiteit niet
bestaat, dat er heel veel pluriforme identiteiten zijn die vreedzaam kunnen
samenleven en dat dit mogelijkerwijs valt te kenschetsen als onze identiteit.De heer Werner (CDA):Op de identiteit kom ik straks nog even heel kort terug. In dit kabinet
herkennen wij volledig datgene wat de heer Thissen zegt. Ik zie dus niet zo
goed waar de schoen voor hem precies wringt.De heer Thissen (GroenLinks):Het is opmerkelijk om uit de mond van een fractievoorzitter van het CDA
te horen dat hij het concept van de maakbare samenleving volmondig en van
harte omhelst, en dat hij burgers stimuleert om volop mee te doen op het pad
dat het kabinet voor elke burger schijnt te effenen. Dat is verheugend; dat
merk ik alleen even op.De heer Werner (CDA):De heer Thissen kent de achtergrond en de visie van de christendemocratie
op de samenleving. Een subsidiaire overheid en de soevereiniteit in eigen
kring zijn heel vertrouwde, geijkte begrippen. Als de heer Thissen mij vraagt
of ik geloof in het concept van de maakbare samenleving, zeg ik hem dat wij
de rol van de overheid duidelijk zien als complementair op datgene wat mensen
zelf doen. Wij zien een eigenstandige positie van overheidstaken die wij in
de gemeenschap nu eenmaal niet als individu kunnen behartigen. Op dat snijvlak
zien wij het optreden van het kabinet en de inspanningen die worden gepleegd
om mensen meer kansen te bieden en de zelfontplooiing en zelfredzaamheid te
bevorderen, als heel goede beleidsvoornemens om de samenleving weer kracht
te geven en de burger meer kansen te bieden.De heer Thissen (GroenLinks):Ik zal er straks in mijn eigen bijdrage ruim op ingaan, maar ik merk op
dat de heer Werner met deze bewoordingen in ieder geval afstand neemt van
de eerste drie kabinetten-Balkenende.De heer Werner (CDA):De heer Thissen mag dat zo zien als hij dat wil, maar evengoed zal hij
in mijn betoog continuïteit aantreffen. Hij zal zelfs hier en daar horen
dat er nog wat meer moet worden gedaan zodat hetgeen het vorige kabinet heeft
bereikt, niet wegvloeit. Hij zal dus, net zoals de heer Kox, mijn verhaal
even moeten afwachten. Aan het einde van de avond zullen wij dan onze conclusies
trekken.Voorzitter. Ik kom te spreken over de context van het regeringsbeleid.
Het regeerakkoord en het beleidsprogramma straalden soms een bijna typisch
Hollandse knusheid en gezelligheid uit – samen fijn aan de slag voor
een betere samenleving – maar gaan soms wat te gemakkelijk voorbij aan
een aantal fundamentele veranderingen die vergaande en diepingrijpende consequenties
hebben voor onze samenleving. De gevolgen daarvan strekken zich uit over de
grenzen van kabinetsperioden heen en vragen om een beleid gericht op de langere
termijn. Hoezeer doen de globalisering en de zich snel wijzigende machtsverhoudingen
in de wereld, zich economisch, politiek en militair in Nederland voelen. Landen
die nog niet zo lang geleden als ontwikkelingslanden werden bestempeld, dreigen
in ras tempo het Westen te overvleugelen. Dat kan ons buitenlands beleid niet
onberoerd laten. Ook de mondiale herverkaveling van de voortbrenging van goederen
en diensten als gevolg van sterk en snel veranderende mondiale concurrentieverhoudingen,
heeft grote gevolgen voor onze werkgelegenheid. Niemand kan er meer op rekenen
om zijn gehele arbeidzame leven dezelfde baan bij dezelfde werkgever te hebben.
40 jaar trouwe dienst zal een uitzondering worden. De buitengewoon snelle
en ingrijpende technologische veranderingen maken een education permanente
voor de gehele bevolking nodig. De internetrevolutie, de nanotechnologie,
de life sciences en biotechnologie hebben bijvoorbeeld verstrekkende gevolgen
voor onze samenleving.Dan is er de voortgaande migratie van bevolkingsgroepen binnen Europa,
en in mindere mate van daarbuiten. Het is een illusie om te denken dat die
in de toekomst zal verminderen. Wij zullen onze grenzen, behalve voor vluchtelingen,
ook moeten openstellen voor bijvoorbeeld buitenlandse kenniswerkers, zorgverleners,
vaklieden en technici.De heer Kox (SP):Dat zal ongetwijfeld het geval zijn. De wereld migreert aan de lopende
band. De heer Werner sprak van "knus en gezellig". Ooit was Horst
aan de Maas een knus en gezellig dorp in Limburg. Op dit moment is een op
de vier inwoners daar Pools. Zij zitten ook heel knus en gezellig bij elkaar,
meestal met zijn tienen, zoals wij vroeger thuis ook met zijn tienen of twaalven
in een huis zaten, alleen hebben zij een nog iets kleiner huis. Moeten wij
accepteren dat dit nu eenmaal zo gaat, of vindt de heer Werner dat wij onze ogen toch eens moeten openen? Wij hebben ervaring met de eerste golf
van gastarbeid. Vindt de heer Werner dat, als mensen al migreren, wij dat
op een betere manier moeten begeleiden? Ik kan mij voorstellen dat Horst aan
de Maas in Polen buitengewoon aantrekkelijk is, maar toch denk ik dat het
raar is dat nu 25% van de inwoners van dat dorp Pools spreekt. Moeten
wij dat accepteren? Moeten wij dat zijn gang laten gaan? Of zou de regering
hierin moeten participeren of wellicht optreden?De heer Werner (CDA):In ieder geval kan het antwoord niet zijn dat wij de grenzen sluiten voor
buitenlandse werknemers die hier komen werken, maar dat bepleit de heer Kox
ook niet. Die tijd is voorbij.De heer Kox (SP):Wij zien dit verschijnsel in Horst aan de Maas, maar ook op een aantal
andere plekken. Het is fijn dat er af en toe een Poolse pastoor wordt ingevlogen,
maar dat de bevolking in zo'n snelle tijd verandert, kan toch niet door de
CDA-fractie als knus en gezellig worden bestempeld?De heer Werner (CDA):Neen, maar dat sloeg ook op een andere activiteit. Laten wij het helder
stellen. Wanneer mensen van buiten naar Nederland komen om hier te werken
en te verblijven, is alle aandacht nodig om ervoor te zorgen dat zij hier
op een fatsoenlijke manier wonen, het salaris verdienen dat hier gebruikelijk
is en de rechtsbescherming krijgen die hier voor burgers geldt. Dat is voor
mij geen enkel punt; die aandacht moet er zijn.De heer Kox (SP):Dat is nu juist mijn vraag. Wij vinden dat dit zo moet zijn. Ik constateer
echter, en ik ben niet de enige, dat dit niet zo is. Anders moeten wij samen
naar Horst aan de Maas gaan om dat daar te bekijken. Als de heer Werner onderkent
dat migratie een noodzakelijk iets is, moeten wij dan niet beter kijken hoe
dat gaat? Moet de regering dan niet worden opgeroepen om niet alleen in Horst
aan de Maas te gaan kijken, maar ook op alle andere plekken waar wij op dit
moment een razendsnelle verandering van de bevolkingssamenstelling zien?De heer Werner (CDA):Ik ben het er mee eens dat wij dit alle aandacht moeten geven en dat wij
hier veel aan moeten doen. Ik heb van het kabinet begrepen dat het veel in
het land is geweest om het zelf te zien. Het inburgeringsplan dat wordt gemaakt,
het deltaplan, zal daarin ook moeten voorzien. Wij zullen heel nauwlettend
in de gaten houden dat bij de plannen en de wetgeving die ontwikkeld worden,
aan die aspecten heel veel aandacht wordt gegeven.Voorzitter. Deze dynamiek gaat naar het gevoel van velen gepaard met het
afbrokkelen van symbolen van onze nationale en culturele identiteit, of misschien
verandert die er zelf ook wel door, gelet op de zoektocht die thans gaande
is naar onze nationale identiteit. De aanwezigheid van grote bevolkingsgroepen
met andere culturele, etnische en religieuze achtergronden roept maatschappelijke
spanningen op waarvan wij echt niet moeten denken dat deze in een regeringsperiode
zullen kunnen worden opgelost, maar die wel alle aandacht vragen. Veel oer-Hollandse
bedrijven, zoals ABN AMRO, Fokker en KLM, die evenzeer symbool waren van onze
nationale trots, verdwijnen of komen in handen van grote buitenlandse bedrijven.
En dan is er natuurlijk het vraagstuk van de vergrijzing. Iedereen is zich
bewust van de vergaande consequenties van onze snel verouderende bevolking.
De zorgwekkende veranderingen in het klimaat en de aantasting van het milieu
kunnen wij daaraan toevoegen.De heer Thissen (GroenLinks):Ik vind het wat merkwaardig dat KLM en ABN AMRO, de zogenaamde economische
kroonjuwelen van Nederland, in buitenlandse handen verdwijnen. Onze economie
is de afgelopen decennia, dat is nu eenmaal de kern van de vrijemarkteconomie,
zo sterk geworden omdat Nederlandse bedrijven "all over the world"
buitenlandse bedrijven opkochten. Als de heer Werner vindt dat de kapitalistische
vrijemarkteconomie aan banden moet worden gelegd – dan moet hij dus
ook knokken voor het behoud van ABN AMRO en al die anderen – moet hij
ook aan Nederlandse bedrijven verbieden dat zij "all over the world"
andere bedrijven opkopen. Of hij vindt dat goed, maar dan wil ik geen krokodillentranen
zien.De heer Werner (CDA):Ik zou niet bepleiten dat wij weer de grenzen sluiten en het economische
wereldgebeuren niet aanvaarden als een gegeven. Ik ga die discussie dus niet
opnieuw aan. Desalniettemin moeten wij oog hebben voor de consequenties die
dit heeft voor het gevoelen en het zich thuis voelen van veel Nederlanders
binnen dit land. Zij zien dat allemaal verdwijnen en vragen zich af: wat is
hier aan de hand, wat is er met Nederland aan de hand? Op die symboliek, op
dat gevoel van "wat doen wij in Nederland, leveren wij ons niet over
aan het buitenland" zou moeten worden gerespondeerd. Wij zullen helder
en duidelijk moeten maken dat dit niet gepaard gaat met een groot verlies
van onze Nederlandse kracht.De heer Thissen (GroenLinks):Heeft de heer Werner diezelfde compassie aan de dag gelegd voor al die
buitenlandse werknemers van bedrijven in al die verre buitenlanden waarvan
de afgelopen decennia Nederlandse bedrijven ineens de heerschappij overnamen?
Dat was die VOC-mentaliteit, weet de heer Werner dat nog? Daar zijn wij groot
in geworden. Dat geldt niet alleen voor de in Nederland woonachtige werknemers,
maar dan ook voor al die andere wereldburgers die onder Nederlandse heerschappij
hebben moeten werken en dag in dag uit nog werken.De heer Werner (CDA):Dat was geen vraag, maar een aanmoediging, geloof ik, of een opmerking.Wie zijn blik richt op de toekomst en over de grenzen van een kabinetsperiode
heen kijkt, kan zijn ogen niet sluiten voor deze diep ingrijpende en fundamentele
veranderingen in de wereld. Grote delen van onze bevolking slagen er wonderwel
goed in de uitdagingen van deze tijd op te pakken en te profiteren van de
vele nieuwe kansen en mogelijkheden die deze ontwikkelingen bieden en pakken
de nieuwe uitdagingen voortvarend op. Zij weten hun kennis en vaardigheden
aan te passen aan de vereisten die deze nieuwe tijd stelt. Zij reizen de hele
wereld af op zoek naar nieuwe bedrijvigheid en kansen. Maar er is ook een
groot deel van de bevolking dat niet met de grote veranderingen kan of wil
meegaan, zich bedreigd en onbegrepen voelt en terugvalt in soms
wel erg extreme behoudzucht of reactionaire opvattingen. Dat zal echter nooit
het juiste antwoord kunnen zijn en zal op termijn zonder meer leiden tot een
groot verlies aan welvaart.Onze fractie is ervan overtuigd dat grote aanpassingen in onze samenleving
nodig zijn, al is daar niet altijd meteen draagvlak voor. Ons land kan niet
blijven steken in behoudzucht en vasthouden aan zekerheden die op wat langere
termijn geen houvast zullen blijken te bieden. Dat vraagt om meer dan begripvol
luisteren. Het vraagt ook om een helder antwoord op de vele gevoelens van
onzekerheid, onrust en angst voor de toekomst. "Ik heb het nu nog goed,
maar ik betwijfel of dat voor mijn kinderen ook nog zo zal zijn" is een
veel gehoorde verzuchting.De heer Kox (SP):De heer Werner geeft voortdurend aan welke feiten zich voordoen en hij
noemt ook deze verzuchting, maar ik wil graag zijn appreciatie weten. Volgens
mij denken mensen voor het eerst in de recente Nederlandse geschiedenis dat
het voor hun kinderen slechter zal worden dan het voor hen is geweest. Mijn
ouders wisten één ding zeker, namelijk dat het voor hun kinderen
beter zou worden dan het voor hen was geweest. Dat was de dynamiek in de westerse
samenleving. Hoe apprecieert de heer Werner het feit dat mensen zich nu zorgen
maken of het met hun kinderen wel zo goed zal gaan als het met hen is gegaan?
Wat is de oorzaak en wat doet hij eraan?De heer Werner (CDA):Daarop zal ik dadelijk komen. De heer Kox valt mij iedere keer in de rede
wanneer ik even iets poneer. Vervolgens kom ik met een aantal zaken die ik
vind. Ik verzoek hem te luisteren naar mijn hele betoog, dan zal hij deels
antwoorden op zijn vragen krijgen en dan zullen wij daarna de conclusies trekken.
Ik kom nu op zijn vragen en ook op de appreciatie van het vorige kabinet.Het vorige kabinet heeft een omvangrijk pakket hervormingsmaatregelen
doorgevoerd en dat heeft ons land in vele opzichten goed gedaan en economisch
sterker gemaakt. Mede dankzij dat beleid kan deze regering daarvan thans de
vruchten plukken en een omvangrijk investeringsprogramma ter hand nemen. In
onze zienswijze blijft het nadrukkelijk ook voor dit kabinet een opgave om
Nederland mee te loodsen, voor te bereiden en sterk te maken voor de enorme
veranderingen die op mondiale schaal gaande zijn. Dus ik apprecieer een deel
van het beleid van het vorige kabinet, zeg ik tot de heer Kox en de heer Thissen.
Dat hebben wij van harte gesteund. Wij vinden dat het moet worden voortgezet
en dat de vruchten die het heeft opgeleverd in deze kabinetsperiode niet verloren
mogen gaan. Ik vind zelfs dat dit kabinet met het oog op de verre toekomst
misschien hier en daar nog een stapje verder moet gaan met het voorbereiden
van dit land op de toekomst. De heer Kox en de heer Thissen hebben dus al
een gedeeltelijk antwoord op hun vragen.De heer Schouw (D66):Het vorige kabinet heeft deze maatregelen genomen op twee specifieke terreinen,
namelijk sociale zekerheid en gezondheidszorg. Wat de heer Werner heeft gezegd
is fantastisch, maar het is nog verder dan een vergezicht. Kan hij inzoomen
op concrete thema's, waarin hij die hervormingen ziet, bijvoorbeeld flexibilisering
van ontslagregels, milieu?De heer Werner (CDA):Ik zal op al deze zaken terugkomen, op de flexibilisering van de arbeid,
op de AWBZ, op de vergrijzingsproblematiek.Eerst kom ik op buitenlands beleid en defensie. In de sterk veranderende
mondiale krachtsverhoudingen speelt de samenwerking in Europa een belangrijke
rol. Wil Nederland meespelen en opkomen voor de westerse waarden en zijn belangen
in de wereld dan zal dat alleen kunnen door middel van het Europese bruggenhoofd
in Brussel. Onze fractie is dan ook een groot voorstander van een innige Europese
samenwerking waar nodig en zij is dan ook gelukkig met het nieuwe verdrag
dat een democratischer, daadkrachtiger, minder bureaucratisch Europa mogelijk
maakt, een verdrag waarmee Europa een vooraanstaande plaats in de wereld kan
innemen.De CDA-fractie complimenteert de minister-president met de bereikte resultaten.
Er werd destijds wat meewarig gesproken over de rede die de minister-president
op 23 mei jongstleden heeft gehouden voor slechts een gering aantal aanwezige
leden in het Europees parlement. Ten onrechte, want hetgeen hij toen heeft
uitgesproken, komt nagenoeg overeen met wat er uiteindelijk is uitgekomen.
Onze fractie had en heeft ook nu geen behoefte aan een referendum en is verheugd
dat een meerderheid in de Tweede Kamer daarover nu ook zo denkt.De energievoorziening is een mondiaal vraagstuk van grote importantie.
Is de regering voornemens om in het buitenlands beleid de gewijzigde geopolitieke
situatie mee te nemen en de diplomatieke banden te verstevigen met landen
die van grote betekenis zijn voor het voorzien in de toekomstige energiebehoefte?
In het verlengde hiervan is ook nog veel werk te doen voor onze ambassades
om de export door bijvoorbeeld het midden- en kleinbedrijf beter te ondersteunen
in de buitenlandse markten. Dit in nauwe samenwerking met Economische Zaken.
Nederlandse ondernemers zullen gestimuleerd en creatief gefaciliteerd moeten
worden om hun ondernemerschap ook in den vreemde tot succes te brengen. Dit
speerpunt willen wij herkenbaar in het buitenlands beleid terugzien.Een welvarend land als Nederland dient ook bereid te zijn om zijn bijdrage
te leveren aan vredes- en veiligheidsmissies, ook al is de prijs soms hoog.
Wij hebben grote waardering voor onze mensen die deze taak met gevaar voor
eigen leven in den vreemde uitvoeren en onze fractie betuigt haar medeleven
met de nabestaanden, familie en vrienden van hen die daarbij het leven hebben
verloren.De CDA-fractie heeft grote zorgen over de beschikbare financiële
middelen bij Defensie en of ze toereikend zijn om het hoge ambitieniveau waar
te maken en niet alleen vanwege Uruzgan. Nederland is het enige land ter wereld
dat in de Grondwet de ambitie heeft vastgelegd om vrede en veiligheid te bevorderen.
In de praktijk schragen wij die ambitie met onze inspanningen op het gebied
van ontwikkelingssamenwerking. Nederland is een van de grootste donoren, maar
steeds meer blijkt dat ontwikkelingssamenwerking alleen niet voldoende is.
Waar mensenrechten worden geschonden, onvrijheid heerst en geweld burgers
bedreigt en verdrijft van huis en haard, is de inzet van de krijgsmacht noodzakelijk
complementair. Budgettair wordt die complementariteit niet waargemaakt. Waar
ontwikkelingssamenwerking kan rekenen op een vast percentage en dus in omvang
meegroeit met het bruto binnenlands product, ziet de krijgsmacht
enerzijds zijn inspanningen toenemen maar anderzijds zijn middelen dalen.
Een enkele keer komt er incidenteel wat verlichting, maar structureel is het
percentage gedurig gedaald van 2,8 in 1989 naar 1,2 in 2011.Nederland heeft als welvarend land terecht een krijgsmacht die tot op
het hoogste geweldsniveau kan optreden. Ons land heeft de afgelopen jaren
laten zien dat het bereid is risicovolle operaties uit te voeren en heeft
getoond ze ook aan te kunnen. Het is onverantwoord om militairen in de voorste
linies te laten meestrijden, maar daarbij de eigen krijgsmacht te laten opeten.
Waar staat het kabinet in dezen? Acht het de beschikbare middelen toereikend
om het ambitieniveau te handhaven of dienen de ambities te worden aangepast
omdat de middelen niet toereikend zijn? Is er bij andere Europese landen bereidheid
om financieel bij te dragen aan de kosten die wij maken voor bijvoorbeeld
ons optreden in Uruzgan, als zij niet voldoende zijn toegerust om in het hoogste
geweldsspectrum mee te doen?Ik kom op het financieel-economisch beleid. De ambitieuze investeringsagenda
kost geld, heel veel geld, dat door bedrijfsleven en burgers moet worden opgebracht.
Ondanks de goed draaiende economie gaat vrijwel niemand erop vooruit en zijn
de meest kwetsbare groepen ontzien dankzij een omvangrijk pakket lastenverschuivingen,
-verhogingen en -verlagingen. De lasten van arbeid worden verlicht ten koste
van de hogere inkomens en de consumptie, waarbij het bevorderen van milieubewustzijn
en gezonde levensstijl wordt benadrukt.De CDA-fractie onderschrijft deze hoofdlijnen, maar plaatst toch enkele
kanttekeningen. Hier blijkt ook een appreciatie van iets wat bij het vorige
kabinet niet aanwezig was en wat wij prima vinden en waarvan wij de richting
steunen. De heer Kox wordt op zijn wenken bediend. Het eigenwoningforfait
is op de eerste plaats bedoeld om de woonlasten van huur- en koopwoningen
min of meer gelijkwaardig te maken. Tegen die achtergrond is het begrijpelijk
dat de grens van het forfait wordt geschrapt want de voordelen van de eigen
woning lopen ook boven de grens van 1,5 mln. door. Minder begrijpelijk is
de sterke progressie in het tarief boven de 1 mln. naar 2,3%. Het eigenwoningforfait
is toch nooit bedoeld geweest als inkomenspolitiek instrument? Waar is die
2,3% op gebaseerd? Wordt daarmee willekeur in de belastingwetgeving
niet in de hand gewerkt en kan dit ook mensen raken die helemaal niet zulke
hoge inkomens hebben? De huizenprijzen lopen in het land sterk uiteen, waardoor
vooral de mensen in het westen van het land sterker worden getroffen. Wij
plaatsen dus kanttekeningen bij deze maatregelen, maar niet bij de richting.Ook bij de beperking van de aftrekbaarheid van de pensioenpremie kan een
groot vraagteken worden geplaatst. Op lange termijn levert de maatregel niets
op, alleen een verschuiving in de tijd van de inning van de belasting, hetgeen
uit het oogpunt van de vergrijzing eigenlijk ongewenst is. De inbreuk op het
systeem is administratief bewerkelijk en er bestaat wederom willekeur bij
het leggen van de grens. Hier lijkt toch echt sprake van symboolwetgeving.
Beide regelingen doen afbreuk aan de consistentie in ons belastingstelsel.
Wat beoogt de regering nu eigenlijk met deze maatregelen? Daarover willen
wij duidelijkheid krijgen. Heeft de regering binnen die doelstelling, die
ons nog niet helemaal duidelijk is, alternatieven overwogen en waarom zijn
deze verworpen?De heer Noten (PvdA):De heer Werner heeft bezwaar gemaakt tegen de maatregel als zodanig, maar
niet tegen de richting. Dat betekent dat de richting voor hem duidelijk is.
Daarna heeft hij de regering gevraagd naar de doelstellingen van de maatregel.
Wat is dan de richting die hij onderschrijft?De heer Werner (CDA):De richting die wij onderschrijven zal ik nogmaals voorlezen. Die heb
ik net genoemd. De CDA-fractie onderschrijft de hoofdlijnen van de belastingmaatregelen,
waarbij de lasten op arbeid worden verlicht ten koste van hogere inkomens
en de consumptie. Wij onderschrijven die lijn. Bij deze twee maatregelen hebben
wij de kanttekeningen geplaatst of dat doel wel wordt bereikt, of de maatregelen
wel effectief zijn, of ze passen binnen de grondslagen van ons belastingstelsel,
of ze inderdaad redelijk zijn qua belasting naar draagkracht. Gelijke monniken,
gelijke kappen. Daarover hebben wij veel vragen. Wij willen precies weten
wat de regering met deze maatregelen beoogt. Als ze echt bedoeld zijn om de
zwaarste schouders de zwaarste lasten te laten dragen, dan hebben wij daarop
nog wel enige kritiek.De heer Noten (PvdA):De heer Werner onderschrijft dus dat er meer wordt gevraagd van de hogere
inkomens, maar niet de wijze waarop?De heer Werner (CDA):Ja.De heer Noten (PvdA):Dus hij onderschrijft het principe van de zwaarste lasten voor de sterkste
schouders?De heer Werner (CDA):Ja. Binnen dat uitgangspunt is natuurlijk een variëteit van maatregelen
denkbaar.De CDA-fractie is van mening dat in meer algemene zin kan worden gesproken
van een solide financieel beleid en verwacht dat de aangescherpte regels voor
de budgetdiscipline ook daadwerkelijk zullen worden toegepast als de omstandigheden
daartoe aanleiding geven. Want er zijn ook veel risico's, waarvan er enkele
in de Macro-Economische Verkenningen zijn genoemd en op effecten doorgerekend.
De onzekerheid over de gevolgen van de hypotheekcrisis, de krapte op de arbeidsmarkt
en inkomensachteruitgang kunnen de inflatie aanwakkeren waardoor onze concurrentiepositie
verslechtert. Er is onzekerheid over de olieprijzen, de regering spreekt van
het bewust afremmen om oververhitting van de economie tegen te gaan. Akkoord,
maar de prijs is erg hoog en de risico's zijn erg groot. De collectieve uitgaven
als percentage van het bruto binnenlands product nemen voor het eerst sinds
vele jaren weer toe en dat is geen goed signaal.Met alle aandacht die er is voor lerarensalarissen moet worden bedacht
dat ook andere sectoren als de zorg, de politie, de gevangenisbewaarders en
onze militairen, met vergelijkbare problemen op de arbeidsmarkt kampen en
dat er een loongolf in de hele publieke en semipublieke sector kan ontstaan.
Ook dat kan inflatie aanwakkeren. Hoe denkt het kabinet dit te voorkomen?Dit alles vraagt om grote behoedzaamheid in het financieel beleid. Het
zal toch heel moeilijk te verkopen zijn als de regering bij tegenvallende
ontwikkelingen opnieuw bij de burger en bedrijven moet aankloppen,
vooral omdat het kabinet zo nadrukkelijk te kennen heeft gegeven dat men er
over de hele kabinetsperiode in inkomen op vooruit zal gaan. Ik vraag een
duidelijke reactie van het kabinet op dit punt.Het is merkwaardig dat de Miljoenennota met geen woord spreekt over de
verdere flexibilisering van de arbeidsmarkt. De participatietop was toch slechts
gedeeltelijk geslaagd. De aard en omvang van de werkgelegenheid verandert
snel door velerlei omstandigheden. Ik zal ze hier niet herhalen. Dat vraagt
om flexibele aanpassing van het beschikbare arbeidsaanbod. Aanpassing van
ontslagregels is een noodzakelijk complement in het totale pakket van participatiebevorderende
maatregelen, zoals loonkostensubsidie, participatiebanen, bij- en nascholing,
en kan niet geïsoleerd worden beoordeeld. Onze fractie sluit niet uit
dat vooral op het terrein van de voorzorg de inspanningen om te voorkomen
dat mensen geen werk hebben nog aanzienlijk zullen moeten worden opgevoerd.
Daarbij mag ook een beroep worden gedaan op de eigen verantwoordelijkheid
van de werknemers door hen toe te rusten met vaardigheden die hen minder afhankelijk
maken van één baas. Werkgevers zullen alleen bereid zijn de
risicovolle werknemers, namelijk ouderen, allochtonen, gedeeltelijk arbeidsongeschikten,
aan te nemen als doorstroming naar andere banen binnen en buiten de onderneming
gemakkelijker wordt. Zeker voor het midden- en kleinbedrijf, waar het overgrote
deel van onze werkgelegenheid zit, zal dat zonder meer noodzakelijk zijn.
Het zal geen kleinigheid zijn om de arbeidsparticipatie op 80% te brengen
en 200.000 mensen meer aan de slag te krijgen. Wij zien de plannen van het
kabinet in dezen met belangstelling tegemoet.Het participatiebeleid is ook wezenlijk voor de integratie en ontplooiing
van Nederlanders van buitenlandse afkomst. De Wet inburgering was een eerste
stap om de allochtone beroepsbevolking beter toe te rusten en een aantal minimale
vaardigheden bij te brengen om in de Nederlandse samenleving beter mee te
kunnen komen. Met bezorgdheid heeft de CDA-fractie kennis genomen van berichten
dat de implementatie van deze wet uitermate moeizaam verloopt. Wat is er aan
de hand en wat gaat de regering hieraan doen? Enige beheersing van de Nederlandse
taal en kennis van de inrichting van Nederland is toch zonder meer nodig om
in dit land te kunnen meedoen.De inspanningen van het kabinet om de kenniseconomie te bevorderen zien
er veelbelovend uit. Kennis is de sleutel van onze economie. Het Innovatieplatform
heeft de afgelopen periode zijn waarde bewezen en wordt terecht voortgezet.
Samenwerking van het midden- en kleinbedrijf met universiteiten en het actief
aan de man brengen van hun kennis aan het midden- en kleinbedrijf moet derhalve
door dit kabinet verder worden gestimuleerd. Laat bijvoorbeeld de waardering
van universiteiten mede afhangen van het aantal succesvolle innovaties dat
zij dankzij hun kennis samen met het bedrijfsleven tot stand hebben gebracht.
Dat geldt ook voor de innovaties op het terrein van milieu- en klimaattechnologie,
waarin Nederland koploper van de wereld zou worden. Ook dat zal onze economie
ten goede komen.Onze welvaart zal in hoge mate afhangen van ons innovatief vermogen, maar
zullen de inspanningen om het onderwijs op een kwalitatief hoger niveau te
brengen toereikend zijn? Hoe komen wij af van de door de minister-president
genoemde en door onze fractie beaamde zesjescultuur? Onze fractie is ervan
overtuigd dat nieuwe bekostigingsmethoden op basis van geleverde kwaliteit
in plaats van afgeleverde diploma's geboden zijn. Zijn de plannen die dat
beogen door middel van bijvoorbeeld leerrechtenbekostiging echt helemaal van
de baan? Wij wachten nog op het kabinetsstandpunt over het in deze Kamer voorliggende
wetsontwerp van het vorige kabinet.Ik kom op de vergrijzing. De veroudering van de bevolking heeft grote
gevolgen voor ons land. Zeker, ook dit kabinet doet mondjesmaat iets om de
toekomstige problemen op te vangen. Ouderen met midden- en hogere inkomens
gaan nu betalen aan de AOW en zullen een hogere eigen bijdragen voor de zorg
uit de AWBZ moeten betalen. Het langer doorwerken van ouderen wordt iets aantrekkelijker
gemaakt. Toch lijkt de sense of urgency wat te zijn weggevallen. Zeker het
vorige kabinet heeft succesvol drastische hervormingsmaatregelen genomen,
onder andere in de sfeer van VUT en prepensioen en de ziektekosten. Daarop
wordt thans voortgebouwd.Opvallend is dat de Miljoenennota toch vrij gemakkelijk aan het vraagstuk
van de vergrijzing voorbij lijkt te gaan. Dat geldt in het bijzonder voor
veruit de grootste post in de lastenverzwaring, de kosten van de ouderenzorg
in de AWBZ. Volgens de CDA-fractie is een structurele hervorming van de AWBZ
urgent, zeker gelet op de lange doorlooptijd van dergelijke operaties. Ik
was kort geleden op de 50+-beurs. Als er één thema was waar
de ouderen zich echt zorgen over maakten, dan was dat de toekomst van de zorg
in de AWBZ. Al jaren wordt gesleuteld aan de AWBZ met allerlei maatregelen,
maar van jaar tot jaar worden wij desondanks geconfronteerd met omvangrijke
overschrijdingen. De bureaucratie is immens en de kwaliteit laat veel te wensen
over. De AWBZ is zoals wij dat noemen "out-of-control".Wij kunnen niet door blijven gaan met het verschralen van de zorg, het
beknibbelen op het AWBZ-pakket en het verhogen van bijbetalingen. De toekomstige
generatie ouderen is aanzienlijk welvarender dan de naoorlogse, en beter in
staat zelf de kosten voor de zorg te dragen. Wordt het niet tijd de inspanningen
vanuit de collectieve middelen meer te richten op die ouderen die tijdens
hun leven geen of weinig vermogen en pensioen hebben kunnen opbouwen? Zo kan
voor hen de toegankelijkheid tot zorg worden gewaarborgd. Kunnen wij ervoor
zorgen dat de snel groeiende groep van meer welvarende ouderen zelf aan de
zorgkosten bijdragen door te beginnen met het schrappen van de verblijfskosten
uit de AWBZ? Een meer fundamentele hervorming van de AWBZ is geboden om de
zorg in de toekomst betaalbaar te houden.De heer Kox (SP):Voorzitter. De heer Werner zegt dat wij niet door kunnen gaan met verschralen
en beknibbelen op de zorg. Wij waren samen op de 50+-beurs en wij constateerden
daar dat de grote zorg van mensen boven de 50 is wat er allemaal gaat gebeuren
met de thuiszorg. Vindt hij de ingrepen in de thuiszorg, dat er mensen worden
ontslagen en tegen een goedkoper loon weer worden aangenomen met slechte arbeidsvoorwaarden,
zo'n voorbeeld van beknibbeling en verschraling die wij eigenlijk niet zouden
moeten accepteren? Als wij dat eigenlijk niet zouden moeten doen, heeft hij
dan misschien een stichtelijk woord voor het kabinet om op dat
punt wellicht iets te repareren? Het ging ons beiden aan het hart dat daar
zoveel mensen juist met dat probleem voor de dag kwamen, te midden van al
die luxe.De heer Werner (CDA):Wij lopen niet weg voor de verandering die is aangebracht met de Wet maatschappelijke
ondersteuning. Wij vinden het zeer goed dat juist de zorg die dicht bij mensen
ligt lokaal wordt vormgegeven, maar de transitie van het een naar het ander
gaat absoluut gepaard met grote problemen. Ik vraag daarvoor ook de volle
aandacht van het kabinet en ik verwacht dat het kabinet met een aantal reparaties
zal komen om te voorkomen dat dit uit de hand gaat lopen.De heer Noten (PvdA):Voorzitter. Ik hoor de heer Werner de gedachte opperen om de verblijfskosten
voor de ouderenzorg uit de AWBZ te halen.De heer Werner (CDA):Ik bedoel de huisvestingskosten.De heer Noten (PvdA):Sorry, de huisvestingskosten. Dat gaat over waanzinnig veel geld. Dat
is niet zomaar een kleine post op de zorg, maar een fundamenteel deel. Daarmee
introduceert u volgens mij een ander principe. Op het moment dat je deze kosten
namelijk uit de AWBZ haalt, worden ze ofwel particulier verzekerbaar, ofwel
een particulier risico. Ziet u dat ook zo, wordt het met deze gedachte een
particulier risico om voor je eigen huisvestingskosten te zorgen op het moment
dat je zorg nodig hebt?De heer Werner (CDA):Zo zie ik dat inderdaad.De heer Noten (PvdA):Het is een vergaand voorstel. Ik doe daarover geen uitspraak. Hierover
moet ik echt nadenken.De heer Werner (CDA):Het is jammer dat u dat nog niet hebt gedaan. Er zijn natuurlijk al heel
veel adviesraden die in die richting hebben geadviseerd. Momenteel ligt er
een adviesaanvraag bij de SER waarop wij moeten wachten, terwijl het echt
urgent is dat er wat gebeurt aan de AWBZ. Het gaat in de eerste plaats om
huisvestingskosten. Als dit kabinet nu al zegt dat het het vermogen gaat meerekenen
bij de eigen bijdragen, dan wordt een begin gemaakt met het afbreken van de
verzekeringskracht van de AWBZ. Niemand wil natuurlijk een brandverzekering,
waarbij men eerst gaat kijken hoeveel je nog op je bankrekening hebt staan,
alvorens je huis wordt vergoed als het is afgebrand. Ik vraag ook om een fundamentele
heroverweging van de AWBZ. Wij vinden dat nodig met het oog op de lange doorlooptijd
en de urgentie die op deze problematiek zit.De heer Noten (PvdA):Dezelfde gedachtegang volgt u ook bij andere ouderenvoorzieningen, zoals
de AOW?De heer Werner (CDA):Ik denk dat wij hier zeer heldere keuzes moeten maken. Je kunt ouderen
hun inkomen laten behouden en hen meer laten bijbetalen aan alle collectieve
zorgarrangementen en andere zaken. Nu is het een beetje onduidelijk. Nu gebeurt
er van alles wat. Je kunt hen ook laten meebetalen aan de AOW en in de AWBZ
de vermogenstoets inzetten. De consistentie die wij op de langere termijn
in deze zaken willen, ontbreekt. Ik houd een pleidooi opdat dit kabinet daar
verder op zal doordenken.De regering is voornemens het overheidsapparaat af te slanken met 12.000
ambtenaren. Misschien zijn het er 14.000, maar dat laat ik in het midden.
Afslanken kan geen doel op zich zijn, maar moet passen en in overeenstemming
zijn met een efficiënt werkend en kwalitatief op hoog niveau functionerend
overheidsapparaat, dat goed toegerust is om zijn taak naar behoren te kunnen
vervullen. Het gaat dus volgens onze fractie in de eerste plaats om een beter
functionerende overheid. Als dat doel met minder ambtenaren te bereiken is,
is dat natuurlijk mooi meegenomen. Wij moeten echter oppassen en ons niet
al te makkelijk te laten leiden door populistische praat over die almaar uitdijende
en disfunctionerende overheid.Saneren van overbodige regelgeving en vereenvoudiging dient voorop te
staan. Bij het debat over de regeringsverklaring heb ik al aangegeven dat
onze fractie de wetgeving daarop veel kritischer zal beoordelen. De CDA-fractie
betwijfelt of de administratieve last aan het eind van de kabinetsperiode
voor de burger per saldo echt merkbaar zal zijn verminderd met de veelheid
aan nieuw beleid en nieuwe maatregelen.De CDA-fractie verzoekt de regering dringend geen stappen tot afslanking
of opheffing van de adviesraden te effectueren dan nadat ook deze Kamer daar
een oordeel over heeft kunnen geven. Na de Woestijnwet moet de regering met
zwaarwegender argumenten komen dan die genoemd zijn in de Nota Vernieuwing
Rijksdienst. Voor deze Kamer is een onafhankelijke advisering met deskundigheidsrepresentatie
van wezenlijk belang. Die advisering beoordelen wij als veelzijdig en van
hoge kwaliteit. Deze Kamer wenst dan ook in een vroeg stadium bij de heroverweging
van het adviesstelsel te worden betrokken, zoals aangegeven in de Kamerbreed
ondersteunde vragen aan de minister van Binnenlandse Zaken. Gaarne een duidelijke
uitspraak op dit punt.Binnen de context van het ontbureaucratiseren spreekt de regering mooie
woorden om de professional weer het voortouw en de regie in de uitvoering
te geven. Ik citeer: "Mensen die een vak uitoefenen: docenten, verplegers,
hulpverleners, ondernemers en onderzoekers, zijn veel tijd kwijt aan papieren
rompslomp en vergaderen. Hun liefde voor het vak, hun professionaliteit, deskundigheid
en betrokkenheid komen weer in het volle licht te staan. De komende jaren
gaan professionals merken dat zij binnen de grenzen van de wet meer ruimte
krijgen." Ik ben zo vrij hier aan toe te voegen: politieagenten, rechters,
medici en vele andere beroepsbeoefenaren. Helaas zien wij daarvan in de uitwerking
van het beleidsprogramma en de Miljoenennota weinig terug. Wat gaat de regering
hieraan concreet doen?Met grote instemming heeft onze fractie kennis genomen van de beslissing
om het advies van de commissie-Veldhuis – die nota bene 3,5 jaar gewerkt
heeft aan nieuwe profielen in het voortgezet onderwijs, het zogenaamde derde
middenprofiel – naar de prullenbak te verwijzen en zelfs niet eens ter
discussie het land in te sturen. Wat hebben wij aan zulke herstructureringen
als wij op korte termijn niet eens genoeg leraren hebben? Ik hoef de paters
Jezuïeten van het Canisius College in Nijmegen, die mij hebben opgeleid,
niet terug, maar ik zie wel graag de professionaliteit, passie
en gedrevenheid waarmee zij onderwijs gaven het nieuwe elan worden in ons
onderwijs. Een beetje meer vertrouwen in en ruimte voor de professional in
alle sectoren van overheidszorg en wat minder bureaucratie zou wel eens wonderen
kunnen verrichten. Ik daag het kabinet uit daar op alle fronten van overheidszorg
uitwerking aan te geven.De heer Thissen (GroenLinks):Applaus. Ik ben het van harte eens met uw pleidooi om de professional
op de werkvloer weer alle ruimte te geven om zijn of haar vak, zijn of haar
passie en engagement, betrokkenheid en professionaliteit uit te oefenen voor
de burger, en de burger weer te geven wat hij of zij nodig heeft. U daagt
het kabinet uit om met concrete maatregelen te komen, opdat dit ook mogelijk
is. U zou ook ons, 75 Eerste Kamerleden en de overzijde, 150 Tweede Kamerleden,
samen 225 leden der Staten-Generaal, moeten uitdagen om eindelijk onze bovenmatige
interesse in stapels dikke verantwoordingsrapporten achter ons te laten en
ons vertrouwen te geven aan al die professionals die dag in dag uit bezig
zijn met de publieke zaak.De heer Werner (CDA):Dank voor deze steun en voor het heldere voorstel. Ik denk dat het inderdaad
heel goed is om te bekijken of al die dikke vragenlijsten wel zo zinnig zijn.De heer Rosenthal (VVD):Mevrouw de voorzitter. Er is nog een ander facet in de opsomming omtrent
de professionals: docenten, verplegers, hulpverleners, ondernemers, onderzoekers,
politieagenten en vele andere beroepsbeoefenaren. Jazeker, zij dienen meer
ruimte te krijgen om hun professie te kunnen uitoefenen. Vele van deze categorieën
behoren echter tot wat wij de middengroepen noemen. Heeft de heer Werner met
mij ook zorgen over het koopkrachtplaatje van deze professionals? Zij worden
niet allemaal bediend met een commissie Rinnooy Kan.De heer Werner (CDA):Ik heb dit element er duidelijk bij betrokken. Als de leraren bediend
worden, zal natuurlijk de hele categorie andere mensen die in de semi- of
collectieve sector werken, dikwijls op professionele basis, ook aan de bel
gaan trekken. Er ligt dus een groot zorgpunt voor het kabinet om daarop enige
regie te voeren, zodat het niet uit de hand gaat lopen. De inkomenspolitiek
op macroniveau is wat dat betreft voor alle mensen uit die groepen hetzelfde.
Wij hebben aanvaard dat deze mensen op dit moment niet veel vooruitgaan, of
gelijk blijven. Die investering moet worden gedaan, dat hebben wij geaccepteerd,
maar wij zien wel dat het perspectief in de totale kabinetsperiode beter wordt.
Daarover heb ik ook een paar kanttekeningen geplaatst. Ik hoop hierover van
de regering duidelijkheid te krijgen. Mocht het gaan tegenvallen, dan moeten
wij niet opnieuw de lastenkant pakken om de boel weer recht te krijgen.De heer Rosenthal (VVD):Voelt u er dan met mij voor om voor al deze professionals extra goed naar
hun koopkracht te kijken? De docenten zetten wij even apart, die worden bediend
door Rinnooy Kan. Het gaat om de verplegers, de hulpverleners, de ondernemers –
vooral in het midden- en kleinbedrijf – de onderzoekers, politieagenten
en vele andere beroepsbeoefenaren.De heer Werner (CDA):Ik heb het hier niet direct over de koopkracht. Ik heb het hier op de
eerste plaats over hun werkomgeving en wat hen hindert in het uitoefenen van
hun vak. Iedereen kent de voorbeelden uit de praktijk, hoe dokters en verpleegsters
allemaal zwoegen met dikke pakken papier, prestatie-indicatoren enzovoorts
en niet meer aan hun gewone goede werk toekomen.De heer Rosenthal (VVD):Ik ben het daarmee eens. De zorg die u met prachtige woorden uitspreekt,
moet zich toch ook een beetje uitstrekken tot het basale of banale punt van
wat zij vervolgens in hun portemonnee terugzien voor al die inspanningen die
zij plegen voor de bevolking?De heer Werner (CDA):Ik heb over het inkomensbeleid gezegd wat ik daarover te zeggen heb. Het
zit er voor de komende kabinetsperiode dus niet in. Ik houd hier een pleidooi
om de bureaucratie die eromheen zit op te ruimen.De heer Rosenthal (VVD):Jammer.De heer Schouw (D66):Ik begrijp de positie van de CDA-fractie bij het advies van de commissie
Rinnooy Kan over de lerarensalarissen. Zij zegt dat als je aan die kaart gaat
trekken, er nog wel meer komen. Zo'n houding leidt natuurlijk niet tot de
verbetering van de kwaliteit van het onderwijs. Kan de heer Werner aangeven
of zijn fractie daaraan een nummer 1-prioriteit kan geven. Wij dienen die
molen toch een keer in beweging te zetten? Dat is toch wat anders dan de constatering
dat het ene met het andere samenhangt? Dan kan de minister van Onderwijs geen
enkele stap zetten.De heer Werner (CDA):Ik heb in mijn hoofd niet zomaar een oplossing zitten om dat te voorkomen.
Ik wil hier volstaan met het signaleren van het risico dat als je voor de
ene groep wat doet, dit een uitwaaieringseffect kan hebben op de andere groep,
dat je zeer goed moet opletten hoe je argumenteert en wat voor type maatregel
je neemt om te rechtvaardigen dat je die alleen voor de leraren neemt en niet
voor de andere beroepsgroepen.De heer Schouw (D66):Bent u het met mij eens dat als het gaat om zulke indringende problematiek
als die is geconstateerd in het rapport van Rinnooy Kan, wij natuurlijk binnen
een paar maanden daaraan prioriteit moeten geven?De heer Werner (CDA):Ik steun het voorstel. Ik wuif het niet weg, maar vind het prima. Maar
ik wil wel zien dat het op een zodanige manier wordt verantwoord en vormgegeven,
dat de uitwaaiering naar andere sectoren die in dezelfde vijver naar arbeidskrachten
vissen niet plaatsvindt, het werven van arbeidskrachten voor die sectoren
niet wordt geschaad en het probleem niet daar naartoe overwaait. Dan krijgen
wij namelijk wel een zeer groot probleem. Over die zorg wil ik graag klaarheid
hebben, evenals over het feit dat het kabinet er goed voor zal zorgen dat
dat niet gebeurt.Voorzitter. Speerpunten in het woonbeleid zijn het opknappen van 40 wijken
en de bouw van heel veel nieuwe betaalbare woningen, met name voor starters.
De CDA-fractie wil daaraan het bevorderen van de doorstroming in de goedkope
huursector toevoegen. Wat wil de regering aan dit laatste gaan
doen nu de plannen van het vorige kabinet tot geleidelijke liberalisering
van de huren in de ijskast zijn gezet? Of laat het kabinet het er bij dat
veel huurders met te hoge inkomens in woningen met lage huren blijven zitten
en starters moeten uitwijken naar duurdere huur- en koopwoningen? Het openbreken
van de huizenmarkt is met het oog op de toekomst urgent. Wat gaat er op dit
punt gebeuren?"Samen werken", het motto van dit kabinet, heeft gelukkig geleid
tot overeenstemming tussen kabinet en woningbouwcorporaties met betrekking
tot het bij elkaar brengen van de benodigde gelden om te investeren in de
40 wijken. Hulde daarvoor. Het ingrijpen in de kas van zelfstandige autonome
ondernemingen als de corporaties door de overheid zal een zeer zware ingreep
zijn geweest, waarvoor zeer bijzondere omstandigheden zouden moeten gelden
om dat te rechtvaardigen. De betrouwbaarheid van de overheid is hier namelijk
in hoge mate in het geding. De CDA-fractie is verheugd dat alsnog overeenstemming
is bereikt.Blijft staan het voornemen tot belastingheffing op het rendement, de winst,
van de corporaties. In de troonrede werd aangekondigd dat het kabinet dit
parlementaire jaar zal komen met een wetsontwerp met betrekking tot de maatschappelijke
onderneming. Van oudsher kent Nederland een omvangrijke sector, voortgekomen
uit het particulier initiatief, die semipublieke taken en diensten laat uitvoeren
op private basis. Woningbouwcorporaties, ziekenhuizen, universiteiten, zorginstellingen
en scholen worden daartoe gerekend. De maatschappelijke onderneming wordt
gekenmerkt door een hoge mate van medezeggenschap van de belanghebbenden in
bestuur en beleid, heeft geen winstoogmerk noch winstuitkering en is hoofdzakelijk
gericht op het publieke belang. Met deze ondernemingsvormen wordt beoogd meer
ondernemerschap te koppelen aan het dienen van het publieke belang. In onze
visie is dat een inrichting van de samenleving waarin deze ondernemingsvorm
zeer goed past. Het rendement zal ingezet worden ter verbetering van zorg,
onderwijs of wonen.In het wetsontwerp dat ter advisering in het land circuleert, staat niets
over de fiscale behandeling van de maatschappelijke onderneming. Voorshands
wordt gezegd dat deze zal afhangen van de concrete activiteiten die de maatschappelijke
onderneming verricht. Dat geeft zeer weinig houvast.Het heffen van vennootschapsbelasting over het rendement van corporaties
zal ongetwijfeld zijn schaduw vooruitwerpen op andere instellingen die zich
in dit veld bewegen. Als wooncorporaties vennootschapsbelasting moeten betalen,
waarom dan ook niet ziekenhuizen, zorginstellingen, scholen en universiteiten?
Daarenboven, als de overheid een deel van de winst kan opeisen, waarom de
kapitaalverschaffers dan ook niet en wat is dan nog het onderscheid met de
bestaande rechtspersonen? Het komt de CDA-fractie voor dat het hier gaat om
een vrij fundamentele vraag over de aard en inrichting van deze semipublieke
sector. Ik vraag de regering om de belastingvoorstellen ten aanzien van de
woningcorporaties niet los te zien van een meer principiële discussie
over de rol, plaats en positie van de maatschappelijke onderneming en de fiscale
behandeling daarvan. In deze discussie dient ook de fiscale behandeling van
overheidsbedrijven te worden betrokken waarover de Eerste Kamer recentelijk
een notitie heeft ontvangen.Dan kom ik nu bij Koninkrijkszaken. Het jaar 2008 wordt een belangrijk
jaar voor de uitwerking van de akkoorden tussen Nederland en de Nederlandse
Antillen. Nu ook Curaçao de slotverklaring van 2 november 2006
heeft aanvaard, zal de uitwerking in de resterende maanden van 2007 en in
2008 moeten gebeuren. Een en ander zal leiden tot grote wijzigingen in de
structuur van het koninkrijk. Aruba, Sint Maarten en Curaçao als landen
binnen het Koninkrijk en Saba, Sint Eustatius en Bonaire als onderdelen van
Nederland.Toekomstige wetgeving zal door onze fractie worden getoetst aan de voorwaarden
van de motie-Schuurman c.s. van 21 februari 2006. Dat betekent dat schuldsanering
onlosmakelijk verbonden is met een goede rechtshandhaving, effectief financieel
toezicht en deugdelijk bestuur. De CDA-fractie hoopt dat nu ook de voorwaarden
worden geschapen voor een werkelijk vruchtbare gemeenschappelijke toekomst
voor het koninkrijk in een wederzijds gewaardeerde band.Ik vat samen. Dit kabinet staat voor de opgave Nederland te leiden, sterk
en weerbaar te maken, in een tijd waarin fundamentele veranderingen gaande
zijn die grote gevolgen voor Nederland hebben. De regering zoekt naar een
balans tussen noodzakelijke vernieuwing en behoud van verworvenheden en zoekt
naar een balans tussen daadkracht en draagvlak.De heer Koffeman (PvdD):De heer Werner heeft het gehad over de grote veranderingen die ons land
te wachten staan, waaronder het klimaat en milieuvervuiling. Hij heeft gezegd
dat hij nog zou terugkomen op allerlei implicaties daarvan. Maar ik mis eigenlijk
in zijn betoog dat de veehouderij een van de grootste vervuilers is als het
gaat om milieu en klimaat. In de klimaatmaatregelen van het kabinet komt daar
niets van terug. Kan hij aangeven of dat vergeten is of dat het bewust is
gebeurd? Vindt hij misschien dat het alsnog moet gebeuren? Moeten vervuilers
betalen en moet dat ook gelden voor vervuilers uit de veehouderij? Moet het
vlees bijvoorbeeld hoger geprijsd worden?De heer Werner (CDA):Is dat een vraag voor het kabinet of voor mij?De heer Koffeman (PvdD):De heer Werner maakt zich zorgen over het klimaat en over het milieu.
Hij heeft grote invloed op het kabinet, dus ik ben benieuwd hoe hij daarnaar
kijkt.De heer Werner (CDA):Als de heer Koffeman vindt dat het kabinet wat vergeten is, dan zou hij
misschien die vraag straks eerst aan het kabinet kunnen stellen. Daarna kunnen
wij zien wat ik er nog verder aan kan doen.De heer Koffeman (PvdD):Dat begrijp ik, maar ik wil graag weten of de heer Werner ook van mening
is dat bij milieu en klimaat de landbouw niet buiten beschouwing mag blijven.De heer Werner (CDA):Natuurlijk ben ik dat van mening.Ik was bezig conclusies te trekken. Onze fractie steunt het kabinetsbeleid
maar vraagt het kabinet naast de omvangrijke investeringsagenda ook ruim aandacht
te geven voor de ontwikkelingen op langere termijn. Die ontwikkelingen vragen
om heldere keuzen die wezenlijk zijn voor de toekomst van ons land. De CDA-fractie
zal de regering nauwgezet volgen of dat evenwicht tussen korte
en lange termijn in voldoende mate wordt bereikt.Het kabinet vraagt heel veel van burgers en bedrijven. Dat legt een grote
verantwoordelijkheid bij het kabinet om duidelijke resultaten te laten zien.
Wij hopen dat aan het eind van deze kabinetsperiode wij weer kunnen spreken
van de honderd successen van Balkenende IV zodat wij die breed kunnen etaleren.
Misschien moet ik zeggen: de honderd successen van Balkenende, Bos en Rouvoet,
want u moet het toch allemaal samen doen.De CDA-fractie wenst dit kabinet veel wijsheid toe bij het uitvoeren van
zijn beleid. Met belangstelling wacht ik het antwoord van de regering af.De heer Rosenthal (VVD):Misschien zit het venijn niet in de staart, maar wel de essentie van wat
de heer Werner nu heeft betoogd. Hij heeft gezegd dat hij het kabinetsbeleid
steunt, maar vraagt om naast de omvangrijke investeringsagenda ook ruim aandacht
te geven aan de ontwikkelingen op langere termijn. Die ontwikkelingen vragen
om heldere keuzen die wezenlijk zijn voor de toekomst van het land. Hij zal
dan de regering nauwgezet volgen, of dat evenwicht tussen korte en lange termijn
in voldoende mate wordt bereikt. Er staat wat er staat in de tekst en de heer
Werner heeft hem zo uitgesproken. Dit impliceert naar mijn oordeel dat hij
het kennelijk met mijn fractie eens is dat de investeringsagenda van dit kabinet
ziet op de korte termijn, niet op de keuzes voor de toekomst.De heer Werner (CDA):Dat ben ik deels met de heer Rosenthal eens. Ik vind dat er veel investeringen
zijn die uit het oogpunt van lange termijn absoluut noodzakelijk zijn. Dan
doel ik op investeren in het onderwijs, in research & development, in
meer ondernemerschap, in participatie en in achterstandswijken. Dat zijn investeringen
die met het oog op de lange termijn zeer hard nodig zijn.Ik heb met betrekking tot drie punten gezegd dat wij ons zorgen maken.
Ik heb heel expliciet de zorgkosten genoemd; daar schiet wat ons betreft het
langetermijnbeleid tekort. Ik heb duidelijk aangegeven dat hetzelfde voor
de woonmarkt geldt en voor de vergrijzingsproblematiek. Wij zijn het eens
met de investeringsagenda, maar laten wij ons er niet alleen op richten. Er
zijn nog een paar blinde vlekken die wij met het oog op de lange termijn eigenlijk
ook hadden moeten aanpakken.De heer Rosenthal (VVD):De heer Werner zegt feitelijk dat wij aan de ene kant die omvangrijke
investeringsagenda hebben en aan de andere kant de ontwikkelingen op langere
termijn, die vragen om heldere keuzen en die wezenlijk zijn voor de toekomst
van het land. Ik maak daaruit op dat ook de heer Werner vindt dat die investeringsagenda
van het kabinet volzit met onderhouds- en beheerskosten en ook consumptieve
bestedingen op de korte termijn.De heer Werner (CDA):Dat hoort de heer Rosenthal goed. Ik wil het graag enigszins nuanceren,
want ik wil niet alle investeringen op één hoop gooien. Ik vind
dat de heer Rosenthal in zijn betoog wat dat betreft veel te ver gaat door
allerlei zaken in de investeringsagenda aan te merken als groot onderhoud
voor de korte termijn.De heer Kox (SP):Voorzitter. Vandaag vijf jaar geleden viel met enig tumult het eerste
kabinet-Balkenende. Vandaag vieren we zogezegd het eerste lustrum. Ondertussen
zijn we toe aan Balkenende IV en ligt deze premier nog maar één
kabinet achter op Hendrik Colijn. Die had er vijf, hoewel krap. Zijn laatste,
in 1939, viel nog vlugger dan Balkenende I, namelijk binnen twee weken. Een
beetje een brokkenpiloot dus. Toch kennen we Colijn van posters als de stoere
stuurman van het schip van Staat. Public relations was toen ook al belangrijk.
Roer vast in handen, gele regenjas aan. Woelige baren, grote vaart. 's Lands
stuurman, Hendrik Colijn. Stellen we ons premier Balkenende ook even als stuurman
voor, wat zien wij dan?Ik zie: een veerboot. Schipper Balkenende vaart heen en weer met zijn
CDA-pont en zet politieke passagiers over. Kijvende LPF'ers, beschaafde D66'ers,
conservatieve VVD'ers, liberale PvdA'ers, keurige ChristenUnionisten. Hij
neemt iedereen aan boord, behalve socialisten. Die doen, denkt hij, zijn boot
te veel naar links overhellen. Dat wil hij niet meemaken. Daarin koerst hij
als Kuyper en Colijn, de grote mannen van de anti-revolutie. Veerman Balkenende
is werkelijk koersvast en vastberaden en wordt daarvoor alom gewaardeerd.Kenmerkend voor de veerman is echter dat hij steeds aankomt waar hij zojuist
is vertrokken. Dat is goed voor een veerman. Maar politiek gezien een stuk
minder. In de politiek willen we namelijk ergens naartoe. Daarom horen we
tijdens deze algemene beschouwingen graag meer over zijn koers en zijn vergezicht.
Als hij de ketting zou kappen die hem nu aan beide wallen bindt, waarheen
zou hij zijn schip dan sturen? Als deze minister-president de grote vaart
op zou gaan, waar komen we dan uit?Volgens deze begroting kan Nederland nog beter. Dat betere Nederland ligt
dus kennelijk in het verschiet van het kabinet. Om daar te komen, zegt de
begroting, hoort de koers van het schip van Staat naast economische groei
ook door duurzaamheid, respect en solidariteit bepaald te worden. Dat klinkt
sociaal, christelijk-sociaal, activistisch. Dat past bij de man die in 1993
aan de Vrije Universiteit hoogleraar christelijk-sociaal denken werd en die
in die tijd veel interessants geschreven en gezegd heeft. Dat deed hij samen
met de man die nu minister van zorg is, die je bijna nooit ziet, hij is nu
ook weer verdwenen maar hij is er altijd wel, althans in gedachten, en die
de minister-president plaatst in de traditie van Abraham Kuyper en diens wens
om het koninkrijk Gods op aarde te vestigen, kortom de samenleving te veranderen.
Ik heb het over Ab Klink, mevrouw de voorzitter, de man die níét
lachte toen de jonge Balkenende ergens in de jaren negentig zei in de landelijke
politiek te willen om de nieuwe ideeën van het klasje van Hans Franken,
toen voorzitter van het wetenschappelijk instituut van het CDA, in regeringspolitiek
vertaald te krijgen. Ik weet dat u ook in die club zat, mevrouw de voorzitter,
maar u besloot anders te kiezen en voor het hoogste te gaan: voorzitter van
de Eerste Kamer en van de Verenigde Vergadering. Daarom zit u nu ook wat hoger
dan de premier en zijn kabinet. Ieder zijn plek, zou Paulus de apostel zeggen!Dit kabinet koerst naar eigen zeggen op duurzaamheid, respect en solidariteit.
Mooi, maar deze begroting vertelt ons óók dat we willig mee
moeten blijven varen op de golven van de globalisering en het
aandeelhouderskapitalisme en door moeten met marktwerking, liberalisering,
privatisering en Europeanisering. Dat vindt het kabinet nodig voor de groei,
dat andere koersbepalende element zoals omschreven in de begroting. Ook daarin
klinkt Ab Klink, als souffleur van de premier, door met zijn permanente pleidooi
voor een kleinere overheid en meer private verantwoordelijkheid.Waar ligt het schippershart van onze premier echt? En heeft hij het er
wel eens over met zijn twee vicepremiers die immers net als hij studeerden
aan Abraham Kuyper's Vrije Universiteit? Of zwijgt hij daarover, daarmee de
bewering van Gerd Leers stavend die Balkenende en Klink piloot en copiloot
van een vliegtuig noemt waarvan de passagiers niet wordt verteld waar naartoe
ze onderweg zijn? Kortom, vertel het ons, mijnheer de minister-president.
Waar koerst u op aan?Aanduidingen zat voor Balkenende IV. De een heeft het over Paars III,
de ander over Den Uyl II en een dwaallicht zelfs over Marijnissen I. Zoveel
verschil van mening bewijst dat de koers van dit kabinet niet duidelijk is,
hoewel, voor sommigen wel. Volgens Elsevier zit hier voor ons "het meest
linkse kabinet in jaren" en is het, ik citeer "in handen van een
opportunistisch CDA, een door existentiële angst bevangen PvdA en een
ChristenUnie die gewoon een linkse partij blijkt te zijn". Herkent de
minister-president zich in dat beeld? En hoe denkt hij dat zijn minister van
Financiën daarover denkt en zijn andere vicepremier? Mijn fractie denkt
in ieder geval, na het horen van de troonrede en het lezen van de Miljoenennota
dat hier géén links kabinet zit. Het betere Nederland waar dit
kabinet op zegt te koersen, is beslist geen socialistisch Nederland. Zien
wij dat goed, mijnheer de minister-president, of hebben wij iets gemist? Ik
leg deze vraag natuurlijk ook op tafel ter geruststelling van de heer Rosenthal,
want ik wil niet dat hij er iets aan over houdt!Kijkend naar de koers voor komend jaar, ziet mijn fractie een aantal zaken
die tonen dat de regering er rekening mee houdt dat de SP vier verkiezingen
op rij gewonnen heeft met de stelling dat het tijd is voor een beter Nederland.
Volgens Elsevier regeert Jan Marijnissen zelfs mee vanuit de oude werkkamer
van Joop den Uyl. Kan zijn, mooi beeld, voor ons is er in ieder geval niks
mis mee als deze regering doet wat wíj zeggen. Als het kabinet zegt
dat de sterkste schouders nu de zwaarste lasten zullen gaan dragen en dat
naast groei, met name duurzaamheid, respect en solidariteit centraal staan
voor het kabinet, dan zeggen wij: goed gezegd! En als dit kabinet constateert
dat een maatschappij met sterke sociale samenhang meer werk weet te verzetten
dan een maatschappij waarin mensen alleen op zichzelf gericht zijn (kennelijk
doelend op de liberale maatschappij die door de afgelopen kabinetten van Paars
en Balkenende I, II en III vormgegeven is) schept zo'n bewering bij ons verwachtingen.Een aantal van onze wensen voor een beter Nederland lijkt door dit kabinet
te worden gehonoreerd. Ik noem er een paar.1. De no-claim in de zorgverzekering verdwijnt.2. De WAO gaat naar 75%.3. De woningmarktliberalisering wordt stopgezet.4. Wij krijgen gratis schoolboeken en maatschappelijke stages in het voortgezet
onderwijs.5. De broeikasgasuitstoot wordt 30% lager, de energiebesparing
wordt 2% per jaar en duurzame energie wordt gesubsidieerd.6. Na Rita Verdonk's ketelmuziek van "regels zijn regels" wordt
het uitgangspunt weer normaal dat mensen mensen zijn. Door iedereen met fatsoen,
respect en verstand te behandelen, kan het integratieproces hopelijk eindelijk
vooruit komen. En wie rondkijkt, ziet hoe hard dat nodig is.7. Het kabinet ziet dat opvoeden soms zo moeilijk is dat ouders en kinderen
daarbij geholpen moeten worden – echt waar, mijnheer Rosenthal –
bijvoorbeeld via centra voor jeugd en gezin, met een lage drempel.8. Huizen boven het miljoen worden zwaarder belast en pensioenaftrek boven € 185.000
verdwijnt. Makkelijk zat, en het werd tijd ook.9. Er komt een nationaal historisch museum, met dank aan de huidige minister
van Buitenlandse Zaken, ooit fractievoorzitter van het CDA, en aan mijn eigen
fractievoorzitter in de Tweede Kamer. Wij kunnen ook wat vaker naar dat museum
gaan, omdat10. wij door dit kabinet ook wat minder vaak de koopzondag in gestuurd
worden, met dank aan André Rouvoet. Soms heb je toch meer aan de ChristenUnie
dan aan D66!Allemaal zaken die rijmen met ons verkiezingsprogramma "Een beter
Nederland voor hetzelfde geld". Welgemeende complimenten daarvoor, aan
de slag ermee, hoe eerder hoe beter.Al is Balkenende IV op punten beter dan zijn voorgangers, daarmee is het
in totaliteit nog niet best, althans gemeten naar ónze maatstaven voor
een beter Nederland. Wij vinden dit dus ook, en misschien wel vooral, de begroting
van de gemiste kansen en de verkeerde keuzes op het moment dat het zo goed
gaat met onze economie. Ik noem wat voorbeelden.1. Het kabinet is hard voor de zorg. De marktwerking gaat verder, de uitverkoop
van de thuiszorg gaat door, het eigen risico en andere maatregelen pakken
weer slecht uit voor bejaarden, zieken en gehandicapten. En omdat het kabinet
drie maanden weg was, moeten wij nu binnen drie weken een wet behandelen waarvan
de gevolgen niet te voorzien zijn.2. Het kabinet is hard voor de werknemers. De koopkracht ligt aan de lijn,
de arbeidsmarkt wordt verder geflexibiliseerd, het ontslagrecht ligt onder
vuur, ondernemers mogen schaamteloos mensen als goedkope koopwaar inkopen
in Oost-Europa en Nederland met de gevolgen ervan opzadelen. De nieuwe gastarbeid
wordt een feit en de regering staat erbij en kijkt ernaar.3. Het kabinet is hard voor de burgers. De mensen krijgen minder te zeggen.
De inspraak gaat op slot en referenda houden we alleen over zinloze zaken.
De burger moet zwijgen terwijl het landschap verrommelt, de Randstad volloopt,
de natuur vercommercialiseert en nationale regie wordt gedecentraliseerd.
Wij laten ons eerst door Brussel de wet voorschrijven en gebruiken die dan
weer als excuus om een slap dierenwelzijnsbeleid, een vastlopend mobiliteitsbeleid
en een krachteloos energiebeleid te voeren. Fijn dat ik zo ook nog even de
ministers Verburg, Eurlings en Van der Hoeven kan noemen.De heer Schouw (D66):Misschien heb je op deze punten wat meer aan D66 dan aan
de ChristenUnie, mijnheer Kox!De heer Kox (SP):U kent mij als een breed denkend mens, alle partijen zijn mij even lief.
Ik maak mij zorgen over het welzijn van de heer Rosenthal, ik prijs de ChristenUnie
als dat nodig is en de Democraten van D66 sluit ik aan mijn borst als ik hen
kan gebruiken. Enig opportunisme is zelfs mij niet vreemd.4. Het kabinet is hard voor de armen. Terwijl het ons economisch voor
de wind gaat, laat dit kabinet honderdduizenden kinderen in armoede opgroeien,
wier naam, adres en sofinummer bij minister Donner bekend zijn. Is dat die
andere solidariteit waarover de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
onlangs in een artikel repte?5. Het kabinet is hard voor jongeren.De heer Noten (PvdA):Ik maak bezwaar tegen de opmerking van de heer Kox over de armoede, los
van het feit dat hier een groot probleem ligt. Daarover verschillen wij niet
van mening. Ik verwijs naar de Miljoenennota. Ik zie investeringen in de wijken,
ik zie pogingen van de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen om
schooluitval in het vmbo en mbo te voorkomen c.q. te verkleinen. Ik zie dat
totaal 168 mln. wordt vrijgemaakt om te komen tot extra banen juist aan de
onderkant van de arbeidsmarkt en voor instappers in de arbeidsmarkt. Dat is
armoedebeleid. Armoedebeleid is niet alleen het verplaatsen van geld, armoedebeleid
is ook het creëren van kansen. Ik maak bezwaar tegen de suggestie dat
deze Miljoenennota dat niet zou doen. Ik vind dat deze Miljoenennota daarin
uitblinkt!De heer Kox (SP):De Miljoenennota die ik kreeg, was moeilijk te lezen want er stond overal
groot "Kox" afgedrukt. Er viel af en toe iets weg. Zoals gezegd,
ik heb in de eerste 20 pagina's niet kunnen lezen hoeveel die hele begroting
eigenlijk kost. Ik kon nog wel vinden dat voor armoedebestrijding 5 mln. is
opgenomen in de begroting 2008. De heer Noten zegt dat veel andere maatregelen
ook goed uitpakken voor arme mensen. Maar ik had graag gezien dat wij niet
alleen investeerden met het oog op de langere termijn, maar ook dat in 2008
met de Partij van de Arbeid aan de macht arme mensen in dit land zouden hebben
kunnen zeggen: hè, hè, wij gaan er eindelijk wat op vooruit.De heer Noten (PvdA):Nogmaals, ik ontzeg u niet het recht om dat punt van kritiek te hebben.
Dat is een politieke afweging die ik kan begrijpen. Daar gaat het mij niet
om. Waar het mij om gaat, is dat naar mijn mening de essentie van armoedebeleid
niet kan zijn het compenseren van inkomenstekort of het verplaatsen van geld
naar mensen die dat nodig hebben, want daarmee maken wij mensen op langere
termijn alleen maar afhankelijker van de Staat. Versta mij goed, ik sprak
over mensen die het nodig hebben. Als wij hen onafhankelijk willen maken,
wat volgens mij de enige manier is om armoede het land uit te krijgen, moeten
wij ervoor zorgen dat zij voor zichzelf kunnen zorgen. Daar is het beleid
op gericht. Dat ondersteun ik. Ook dat is armoedebeleid.De heer Kox (SP):Ik had het straks ook over liberale PvdA'ers die door de minister-president
overgezet werden. Dit is een liberaal pleidooi. Dat kan. Mijn pleidooi is
op zijn minst aanvullend op dat van de heer Noten. Wij hebben en kennen al
jaren op een rij honderdduizenden kinderen in die toestand opgroeien. Wij
weten wie zij zijn, hoe zij heten, waar zij wonen, wat het sofinummer van
hun ouders is. Ik kom zelf uit een arm gezin, maar wij hadden toen één
geluk: toen was iedereen arm, dus had je er niet zoveel last van. Op dit moment
groeien kinderen op te midden van rijkdom. Dat is funest. Dat is ook al lang
door onderzoek vastgesteld. De heer Noten maakt zich zorgen over de toekomst,
maar ik zeg hem dat hij zich op dit punt ook zorgen moet maken over het heden.
Wij kunnen het niet maken om in een periode van economische groei weer tegen
arme kinderen te zeggen: sorry, je bent nog niet aan bod, maar later zul je
een baan krijgen of zal je vader het beter krijgen. Dat is onvoldoende.De heer Noten (PvdA):Tot slot, voorzitter, want ik wil niet in een verkeerde discussie met
de heer Kox terechtkomen. Dit punt gaf ik hem. Als hij daar kritiek op heeft,
kan ik dat vanuit zijn politieke stellingname begrijpen en heb ik daar wellicht
vanuit de mijne gevoel bij. Ik wil het andere punt ook benadrukken. Dat is
waar het mij om gaat. Dat vind ik terug in de Miljoenennota. Overigens, het
gratis verstrekken van schoolboeken betekent voor die kinderen ook heel veel.
Het is een klein puntje, maar van heel veel importantie voor juist die kinderen.De heer Kox (SP):Dat laatste ben ik met de heer Noten eens. Ik ben blij dat dit punt, dat
ooit door mijn partij als eerste naar voren is gebracht, nu breed wordt omarmd.
Dat is een goed besluit. Ik zeg zelfs in de richting van de heer Rouvoet dat
het door mijn partij als eerste is geopperd. Het is overigens een besluit
dat alle mensen raakt. Ik had graag van dit kabinet, waarin de partij van
de heer Noten mede aan de macht is, in deze begroting voor 2008 gezien dat
er nu echt iets gedaan gaat worden aan de acute armoede van al die arme kinderen.
Als wij het erover eens zijn dat wij op de lange en de korte termijn moeten
werken, kan het kabinet ons er wellicht nog iets over vertellen.Mevrouw de voorzitter. Ik was bezig met een opsomming en had vier punten
gehad en was toe aan mijn vijfde punt.Het kabinet is hard voor jongeren. Ons onderwijs blijft achter, zo is
het toch minister Plasterk? Veel buurten verkommeren, zo is het toch mevrouw
Vogelaar? En het perspectief ontbreekt voor veel jonge mensen, zo is het toch
minister Rouvoet? En pas als iemand ontspoort, worden wij actief. Wij stoppen
jongeren in gevangenissen die niet deugen; daarna laten wij hen onbegeleid
los zodat een groot deel binnen een half jaar weer terug bij af is. Te weinig
geld geven aan goede jeugdzorg, preventie en begeleiding, kost goud geld als
jongeren eenmaal ontspoord zijn. Hoeveel was het ook al weer, minister Hirsch
Ballin? 0,25 mln. per criminele jongere? Je zou bijna denken: hadden wij hen
dat geld maar gegeven toen zij nog niet in de problemen zaten.Het kabinet is zacht voor kortzichtige aandeelhouders. ABN AMRO wordt
een filiaal van Fortis. Unilever verhuist Knorr, Calvé en Conimex uit
Oss, Delft en Vlaardingen naar ver weg. Minister Wouter Bos vindt het oké
en wenst geen "misplaatst Oranjegevoel" en staatssecretaris
Heemskerk noemt de Nederlandse uitverkoop zelfs "een compliment voor
onszelf". Je moet maar durven!Het kabinet is zacht voor de rijken. De bevolking op de nullijn, de elite
op de graailijn, om het maar wat populistisch te zeggen. De hypotheekrenteaftrek
blijft ongeschonden, zodat flat en rijtjeshuis villa en penthouse blijven
subsidiëren. Ik zag minister Bos een beetje kijken toen ik sprak over "wat
populistisch", want soms zijn populistische waarheden ook echte waarheden.
In ons land is het zo dat de rijken op de graailijn zitten en de armen op
de nullijn en dat wij mensen in gewone woningen de mensen in villa's laten
subsidiëren door middel van de hypotheekrenteaftrek, maar dat kan hij
mij veel beter vertellen dan ik hem, want hij was er per slot van rekening
een groot voorstander van om iets aan de hypotheekrenteaftrek te doen. Nou
ja, soms gaat het net wat anders dan je je had voorgenomen. Vandaar dat de
hypotheekrenteaftrek ongeschonden blijft.En tot slot wat dit betreft, het kabinet lijkt blind, doof en sprakeloos
op een aantal punten. Blind, want als laatste land moeten wij van de regering
de ogen dichthouden voor de recente geschiedenis en mogen wij geen onderzoek
naar de oorlog in Irak doen. Doof, want terwijl wij in Afghanistan onze soldaten
verplichten om door te vechten tegen de Taliban, zegt president Karzai openlijk
de Taliban in zijn regering op te willen nemen. En sprakeloos, want het kabinet
kan de bevolking niet uitleggen waarom het nieuwe Europese verdrag wezenlijk
anders is dan de afgewezen Europese grondwet, en waarom wij geen tweede referendum
krijgen.Laat ik enkele punten van kritiek op de koers van het kabinet kort toelichten,
en de minister-president om een reactie vragen. Om te beginnen de zorg. Waarom
gokt dit kabinet ook in 2008 op marktwerking in de zorg, over de ruggen van
de mensen die zorg nodig hebben? Waarom gaat de absurde uitverkoop van de
thuiszorg door? Waarom nemen wij zorgwerkers hun baan af en de mensen voor
wie zij zorgen, hun zorg? Hoe past dit bij minister Klink, die op zijn website
zegt te streven naar patiëntvriendelijke zorg en graag wil dat mensen
in de zorg met plezier naar hun werk gaan? Fijn dat hij er weer is, maar hij
was er eigenlijk altijd al in de ideologie. Jammer dat de minister van Volksgezondheid
er ook niet was toen twee weken terug op het Plein werkers en patiënten
in de thuiszorg hun bloed, zweet en tranen bezongen! Hij had daar iets van
kunnen opsteken. En waarom, zo vraag ik het kabinet en minister Klink in het
bijzonder, komt er nu weer een eigen risico, waarvan wij al weten dat het
op dezelfde hoop komt als de medicijnenknaak, het specialistengeeltje en de
no-claim? Soms moet je toch leren van de geschiedenis. Dat zou minister Klink
moeten weten.Dan de harde benadering van de werknemers en vooral het gedoe rondom het
ontslagrecht. Jacques Tichelaar zei op het PvdA-congres dat zijn partij de
SP niet nodig heeft om een verslechtering van het ontslagrecht te voorkomen.
Dat regelen wij zelf wel, beloofde hij zijn achterban. Goed zo, maar minister
Donner lijkt daar anders over te denken. Die spreekt over de behoefte aan
andere solidariteit in deze tijd en zegt dat er niet te ontkomen is aan ingrepen
in het ontslagrecht. Hij zegt dat op de televisie en op de CDA-familiedag,
waarmee ik het CDA complimenteer. Dat is iets wat onze partijen gemeen hebben.
Als partij moet je af en toe je mensen echt uitnodigen om met je politici
te kunnen praten. Daar kun je erg veel van leren. Heeft minister Donner gelijk,
zo vraag ik de minister-president, dat er niet valt te ontkomen aan een ingreep
in het ontslagrecht, zoals ook collega Werner hier betoogde? En als wij ondanks
de toezeggingen van Tichelaar toch iets aan het ontslagrecht gaan doen, moet
het Museumplein dan nu al gereserveerd worden? Je kunt er maar beter vroeg
genoeg bij zijn.Dan de topinkomens. Mijnheer de minister-president, zegt u nu eens eerlijk:
wat vindt u nu van zo'n Rijkman Groenink, die zijn bedrijf naar de knoppen
helpt en er dan met 26 mln. vandoor gaat? Vroeger riep je in zo'n geval de
politie. Nu zegt zo iemand dat ie het verdiend heeft. Vindt u dat christelijk,
vindt u dat sociaal, of noemen wij dat samen onbarmhartig en asociaal? En
waarom laat ook dit kabinet, ondanks het toetreden van de ChristenUnie en
de Partij van de Arbeid, al die andere graaiers per saldo toch hun gang gaan?
Bij multinationals, bij Essent en Nuon en bij woningcorporatie De Alliantie,
waar de directeur dik € 319.000 opstrijkt? Waarom is de regering
zo zacht voor mensen die barsten van het geld en zo hard voor mensen wier
kinderen opgroeien in armoede, met funeste gevolgen voor hun ontwikkeling?
5 mln. voor acute armoedebestrijding en 26 mln. voor Rijkman, past dát
wel bij de koers van dit kabinet?Dit waren veel opmerkingen van onze fractie over het voorgenomen binnenlandse
beleid. Maar ook over de buitenlandse politiek maakt mijn fractie zich zorgen.
Vorige week, in Reykjavik, vroeg ik in de NAVO-assemblee hoe het kan dat de
NAVO in Afghanistan tegen de Taliban doorvecht, terwijl president Karzai hen
een plek in zijn regering aanbiedt, iets wat door de gastdelegatie uit Afghanistan
in die vergadering ook werd aangemoedigd. Secretaris-generaal De Hoop Scheffer
beweerde dat niet de NAVO, maar Karzai beslist of, waar en wanneer er met
de Taliban onderhandeld wordt. Mogen wij wel onze soldaten naar Afghanistan
sturen om er te werken, te vechten en soms te sterven, maar niet meepraten
over hoe er een einde aan dat vechten ginder kan komen? Vindt u, mijnheer
de minister-president, het ook zorglijk dat de NAVO in Afghanistan kennelijk
koste wat het kost, wil bewijzen dat ze kan vechten, terwijl ze zou moeten
bewijzen dat ze ermee kan stoppen? Hoe lang beschouwen wij Afghanistan nog
als laboratorium en lakmoesproef? Het feit dat de oorlog in Afghanistan ons
ook in 2008 weer pakweg een miljoen per dag kost, is niet meer dan een ondergeschikt
argument om een vergelijk boven een voortzetten van de vijandelijkheden te
verkiezen. Maar hoeveel Afghaanse boeren zouden wij met een miljoen per dag
aan een betere toekomst kunnen helpen? Dat is misschien iets waarover minister
Koenders nog eens kan tobben.De heer Rosenthal (VVD):De heer Kox vraagt aan de minister-president of deze het niet zorgelijk
vindt dat de NAVO in Afghanistan kennelijk koste wat kost wil bewijzen dat
zij kan vechten. Kan de heer Kox dat nader verklaren? Ik vind dat nogal een
aantijging.De heer Kox (SP):Het is geen aantijging. Ik citeer wat ik als vertegenwoordiger van deze
Kamer in de NAVO-assemblee hoor, namelijk dat in Afghanistan de toekomst van
de alliantie op het spel staat. Daar moet worden bewezen dat de alliantie
in het nieuwe tijdsgewricht kan zijn wat zij wil zijn. Daar wordt
voortdurend de vraag gesteld: moeten wij Afghanistan wel zien als het laboratorium
waar de NAVO bewijst dat zij recht van bestaan voor de toekomst heeft, of
zouden wij gewoon moeten kijken wat het probleem is en hoe wij dat het beste
kunnen oplossen?De heer Rosenthal (VVD):Met dat laatste ben ik het eens, maar de opmerking dat de NAVO Afghanistan
als een experiment gebruikt om te willen bewijzen dat zij kan vechten, vind
ik nogal wat.De heer Kox (SP):Ja, ik ook.De heer Rosenthal (VVD):Neem dat nu terug, zou ik zeggen.De heer Kox (SP):Neen, want ik hoor niet anders dan dat de alliantie haar toekomst moet
bewijzen in Afghanistan. Was het maar zo dat ik het verzon. Ik maak mij er
echter zoveel zorgen over omdat ik het niet verzin, omdat ik het voortdurend
hoor, omdat het zo wordt gezegd, niet alleen door de secretaris-generaal van
de NAVO, maar ook door tal van andere prominente figuren in de NAVO. In Afghanistan
moet de NAVO bewijzen of zij recht van bestaan voor de toekomst heeft. Wat
ik de minister-president vooral vraag, is hoe het kan dat terwijl de president
van Afghanistan in het openbaar zegt dat hij de Taliban in zijn regering wil
opnemen en dit wordt ondersteund door het parlement van Afghanistan, wij onze
soldaten laten doorvechten. Daar zit iets niet logisch in.De heer Rosenthal (VVD):Het punt over het al dan niet betrokken zijn van de Taliban vind ik op
zichzelf een volstrekt begrijpelijke en legitieme vraag vanuit de optiek van
de heer Kox. Daar heb ik geen problemen mee. Ik kijk er anders tegenaan, maar
ik accepteer dat. Ik accepteer niet het soort opmerking dat zou suggereren
dat wij soldaten naar Afghanistan sturen om daar een politiek experiment te
realiseren.De heer Kox (SP):Ik zit niet als enige van deze Kamer in de NAVO-assemblee. Daar zitten
ook vertegenwoordigers van andere partijen, waaronder die van de heer Rosenthal.
Ik adviseer hem om toch eens wat rapporten op te vragen. Het staat er gewoon
letterlijk: in Afghanistan wordt bewezen of de alliantie een toekomst heeft,
als wij falen in Afghanistan dan is het einde van de NAVO in zicht. Dat is
zorgelijk. Je moet een strijd nooit tot een laboratorium maken. Je moet nooit
een lakmoesproef ophangen aan een feitelijke situatie. Dat is erg gevaarlijk
en erg onverstandig.De heer Rosenthal (VVD):Ik maak bezwaar tegen het woord "vechten", tegen de zinsnede "bewijzen
dat zij kan vechten in Afghanistan". Dat is iets anders dan spreken over
de politieke constellatie waarin de NAVO op het wereldtoneel een rol speelt.De voorzitter:Ik constateer dat u beiden in herhaling valt. Mijnheer Kox, gaat u verder
met uw betoog.De heer Kox (SP):Voorzitter. Ondertussen denkt onze minister van Buitenlandse Zaken nog
steeds dat wij met Irak goed zaten en een adequaat volkenrechtelijk mandaat
hadden, zoals hij in deze Kamer heeft betoogd tijdens het debat dat wij daarover
hadden. Dat is beangstigend voor degenen die weten dat Irak en Iran maar een
letter schelen en een eindeloze grens delen. En waarom zwijgt de regering
terwijl in Europa een nieuwe wapenwedloop dreigt, aangejaagd door het unilaterale
raketschildplan van een Amerikaanse president die de koers allang kwijt is
en straks een internationale puinhoop als erfenis achterlaat? Dit in het kader
van het transatlantisme, zeg ik ook tegen de heer Rosenthal.Ik wil het de minister-president op de man af vragen: vindt u het besluit
om het komend jaar geen referendum te houden over het nieuwe EU-verdrag op
de keper genomen eigenlijk niet gewoon slap? Als het verdrag zo goed is als
u ons vertelt, waarom durft u dan de kiezer niet om zijn oordeel te vragen?
Op de televisie zei u vorige week dat u blij was dat de Grondwet niet was
doorgegaan. Dat was goed om te horen; ik had dat eigenlijk nog niet zo uit
uw mond gehoord. Wat zegt u echter van de bevindingen van het Britse Lagerhuis,
zowel van de Tories als van Labour, dat het nieuwe verdrag in wezen gelijk
is aan de afgewezen grondwet? Zijn de Britten dan blind, of wilt u liever
doof zijn voor onze eigen bevolking die toch echt een nieuw referendum wil?
Is het afwijzen van een referendum voor de top in Lissabon overigens niet
ook een tactische blunder? Als u in Berlijn en Brussel naar eigen zeggen zo
veel wist binnen te halen dankzij het Nederlandse neen van 2005, waarom dan
nu op voorhand al ja zeggen en in Lissabon uw machtigste wapen uit handen
geven? De Britten, de Italianen, de Tsjechen en de Polen doen dat niet, maar
misschien kan u het mij uitleggen.Afsluitend concludeer ik drie dingen. Ten eerste stellen wij een aantal
belangrijke koerscorrecties van het kabinet op de eerste drie kabinetten-Balkenende
oprecht op prijs. Daarmee wordt de kabinetskoers als zodanig echter nog niet
verlegd in de richting van het betere Nederland dat ons voor ogen staat. Met
van alles een beetje, kom je er niet. Of, zoals Multatuli het al zei: half
goed is niet goed, half waar is niet waar, halfheid leidt tot niets. Ten tweede
blijft de sociaaleconomische koers op hoofdlijnen neoliberaal. De aandeelhouders
houden de macht, de uitverkoop gaat door en Nederland gedraagt zich als provincie
van Brussel. Dat vinden wij niet verstandig; wij denken ons daarin gesteund
te weten door heel veel Nederlanders. Ten derde kijken wij in de buitenlandse
politiek te weinig terug en missen daardoor ook het zicht vooruit. De minister-president
zou met zijn kabinet meer "moeten denken voor de spiegel", om het
in de wijze woorden van Neil Postman te zeggen. Door meer te leren en minder
te pretenderen, zou Nederland beter kunnen bijdragen aan internationale ontwikkeling,
vrede en veiligheid, kortom, aan een betere wereld.Als het kabinet met al zijn bewindslieden, ook hen die ik niet noemde
maar die mij natuurlijk even lief zijn als degenen die ik wel noemde, niet
duidelijker kiest voor wat het zelf essentieel noemt – naast groei van
de economie duurzaamheid, respect en solidariteit – zal de bevolking
van zich doen horen. Twee weken terug stonden werkers en patiënten in
de thuiszorg hier op het Plein, vorige week en ook vandaag staakten de werknemers
van Unilever en het personeel in het mbo is ook in opstand. De vakbond mobiliseert
zijn troepen als het kabinet aan het ontslagrecht komt. Nederland zal te hoop
lopen als het kabinet ons echt zonder zeggenschap over Europa laat. De anti-oorlogsbeweging
groeit sneller dan de regering in de gaten heeft. Het verlangen
naar een beter Nederland, dat veel burgers bindt en dat ook het kabinet inspireert,
spoort helaas onvoldoende met de feitelijke koers die wordt gevaren.Laat ik als geboren optimist positief eindigen. Het kabinet is eigenlijk
goed en wel pas begonnen. Er is veel buiten gespeeld, er is wat rondgekeken.
Het heeft een paar centen gekost, maar echt aan de gang gegaan is er nog niet.
Er kan dus nog veel gebeuren en veel veranderen. Als dit kabinet, deze premier
beter luistert naar de burgers en zijn koers bijstelt, wordt zijn vierde kabinet
wellicht zijn beste ooit. Dat wens ik hem toe. Zo niet, dan kan het snel gedaan
zijn. Het kan geen kwaad om op de valdag van uw eerste kabinet, mijnheer de
minister-president, even aan het vijfde van Colijn te denken. Een gewaarschuwd
mens telt voor twee. Ik heb een schilderijtje in mijn hand, dat ik de premier
zo direct zal overhandigen. Dat kan hij dan ergens op zijn werkkamer hangen.
Hij moet zich er niet al te veel door laten beïnvloeden, maar af en toe
is het goed om te weten dat kabinetten komen, maar ook gaan als zij het niet
goed doen. Wij zien de vergezichten en koersberichten van de minister-president
met grote belangstelling tegemoet.De heer Noten (PvdA):Mevrouw de voorzitter. Laat ik op voorhand maar de ergste spanning wegnemen
voor het kabinet, dat zich natuurlijk afvraagt wat wij ervan vinden. Welnu,
de leden van mijn fractie zijn tevreden over de keuzes die de regering heeft
gemaakt. Uiteraard zijn wij niet zonder kritiek en dus ook niet zonder twijfel,
maar de hoofdlijnen van beleid hebben onze steun. De regering wil, ik citeer,
samen met anderen "werken aan groei, duurzaamheid, respect en solidariteit.
Aan een samenleving waarin oog is voor elkaar en waarin recht wordt gedaan
aan ieders mogelijkheden en talenten." Deze formulering is ons sociaaldemocraten
uit het hart gegrepen. De regering kiest voor een samenleving waarin mensen
zich duurzaam met elkaar verbonden weten, vertrouwen hebben in elkaar en in
de toekomst. Het is de samenleving waarnaar ook de leden van mijn fractie
verlangen. Maar willen wij dichter bij die samenleving komen, dan zullen wij
blijvend moeten investeren en er gelijktijdig op moeten vertrouwen dat de
revenuen in de toekomst daadwerkelijk zichtbaar zullen worden. Wij zien dat
ook de regering dit terdege beseft en daarover zijn wij verheugd.Maar noodzakelijke investeringen laten zich niet alleen in geld uitdrukken.
Er zijn er die niet eens in de Miljoenennota zijn terug te vinden. Investeren
in de kwaliteit van de rechtsstaat, investeren in tolerantie en wederzijds
begrip, investeren in vertrouwen, vertrouwen in elkaar, de toekomst en de
overheid, het laat zich niet of slechts zeer ten dele uitdrukken in euro's.
En juist over deze punten hebben de leden van mijn fractie enige zorgen.Maar laten wij niet beginnen met onze zorgen maar met onze zegeningen.
De solidariteit is terug, misschien zelfs opnieuw uitgevonden. Dat vergt enige
toelichting, zeker gehoord het betoog van de heer Rosenthal, die meent dat
opgelegde solidariteit niet werkt. In zijn ogen bestaat er schijnbaar alleen
zoiets als vrijwillige solidariteit.De heer Kox (SP):Ik wil heel goed begrijpen wat de heer Noten heeft gezegd. Hij heeft gezegd
dat de solidariteit terug is. Daarmee zegt hij dat zij weg was.De heer Noten (PvdA):Ja.De heer Kox (SP):Zij was onder de kabinetten-Balkenende I, II en III blijkbaar weg.De heer Noten (PvdA):Zij was in ieder geval voor mijn fractie onvoldoende aanwezig.De heer Kox (SP):Dat is een van de grote verschillen. De heer Noten stelt dat die kabinetten
de solidariteit niet koesterden en dat dit kabinet het wel doet.De heer Noten (PvdA):Het gaat altijd om gradaties. Zij koesterden haar te weinig en dit kabinet
doet het meer.De heer Kox (SP):Evenals bij de heer Werner ben ik bij de heer Noten op zoek naar zijn
oordeel over dit kabinet en de vraag waarin het verschil zit. Volgens de heer
Noten deden de eerste drie kabinetten-Balkenende te weinig aan solidariteit
en is dat het wezenlijke verschil met het kabinet-Balkenende IV. Dat is het
kabinet van de solidariteit.De heer Noten (PvdA):Ik wil niet net als de heer Werner vragen om mijn betoog af te wachten.
Ik wil het wel toespitsen op één bepaald aspect van de solidariteit.
Dat heeft te maken met de investeringsagenda. Ik zie daarin een groot verschil.
Daarop zal ik terugkomen. Als ik de vraag over twee minuten niet heb beantwoord,
zal de heer Kox mij onmiddellijk weer aanspreken. Dat weet ik en dat vind
ik ook fijn.De solidariteit is terug, misschien zelfs opnieuw uitgevonden. Dat vergt
enige toelichting. Solidariteit is naar de mening van mijn fractie ook in
onze tijd nog steeds een buitengewoon intelligent idee. Solidariteit zorgt
voor sociale samenhang in een samenleving, is de basis onder sociale arrangementen
en geeft burgers de kans om hun talenten te ontwikkelen en vervolgens ook
te gebruiken. Zij hanteert het principe van "de sterkste schouders dragen
de zwaarste lasten" en, misschien belangrijker nog, gaat uit van de gedachte "samen
sta je sterk". Solidariteit gaat dus niet alleen over een gevoel van
rechtvaardigheid maar is ook, plat gezegd, efficiënt en effectief. Er
zit altijd een element van een transactie in verweven. Het klinkt wat ordinair,
maar het is essentieel. Je levert je bijdrage aan het collectief en in ruil
daarvoor krijg je kansen, zekerheid en veiligheid. Het is in die zin het fundament
onder iedere beschaafde samenleving. Daarover bestaat wat ons betreft geen
twijfel. Maar de solidariteit waarom de regering nu vraagt, lijkt van een
ander soort. Dat is naar mijn gevoel echt een verschil met de vorige periode.
De transactie, het platte eigenbelang, lijkt op een aantal punten te ontbreken.
Het gaat dit keer namelijk niet alleen om de solidariteit tussen sterk en
zwak en de solidariteit tussen generaties in het hier en nu, maar juist om
de solidariteit met toekomstige generaties.De zowel politieke als principiële vraag in onze tijd is dan ook:
kiezen wij, de burgers in 2007, voor meer consumptie, voor meer welvaart voor
onszelf of kiezen wij voor investeren in een leefbaar milieu, een robuuste
overheidsfinanciering en de ontwikkeling van kennis en kunde?
Dat laatste zal onszelf niet zoveel opleveren, maar toekomstige generaties
wel. Hier is naar de mening van mijn fractie solidariteit niet alleen een
kwestie van welbegrepen eigenbelang, maar een kwestie van fatsoen, je eigen
rekening betalen, de zaak netjes achterlaten, zoals je hem ook hebt aangetroffen.
Dit is naar mijn overtuiging een van de belangrijke verschillen tussen dit
kabinet en de vorige kabinetten.De heer Kox (SP):Dat begrijp ik en dat is inderdaad te prijzen. Het milieubeleid van deze
regering is ook volgens mij een van de pluspunten. De heer Noten zegt echter
dat "wij" nu kiezen voor meer welvaart, meer eten en meer uitgeven
of voor de toekomst. Hij weet echter dat "wij" niet echt bestaat. "Wij"
is Rijkman Groenink, die kan bedenken wat hij met 26 mln. doet, maar "wij"
is ook degene die op bijstands- of minimumloonniveau zit. Het zal nodig blijven
dat "wij" als mensheid of als samenleving voor iets kiezen, terwijl
ondertussen behoefte bestaat aan die gewone solidariteit waarover René
Paas het vandaag in de krant heeft gehad. Is dat ook een groot verschil met
het vorige kabinet? Ik ben op zoek naar wat wij hadden en wat wij krijgen.
Daarop moet ons eindoordeel straks worden gebaseerd. Ik wil dat ook graag
van de heer Noten weten, want hij heeft ook een aantal zaken niet gekregen.De heer Noten (PvdA):Daarop zal ik overigens terugkomen. Ik ga niet om de lijst heen van zaken
die beter zouden kunnen. Het is ook deprimerend om altijd de aandacht te moeten
besteden aan de zaken die men niet heeft binnengehaald. Het gaat om het verschil
in positieve zin. Dat zit hem in de investeringsagenda. Het zit hem erin dat
voor het eerst weer sprake is van een inkomenspolitiek die niet de hogere
inkomens ontziet, hoe bescheiden wellicht ook in de ogen van de heer Kox.
Naar mijn gevoel is ook sprake van een inkomenspolitiek die in ieder geval
probeert om in de inkomensplaatjes van de komende twee à drie jaar
de onderkant minder kwetsbaar te maken dan de middengroepen en de hogere inkomens.
Het zal wellicht niet gebeuren in een mate die de heer Kox wenselijk vindt,
maar ik zie wel dat het gebeurt. Dat heeft mijn instemming. Ik sluit niet
uit dat zowel hij als ik vinden dat het beter kan.De voorzitter:Ik vraag de interrupties in het vervolg korter te houden, zoals het Reglement
van orde vereist, en de reacties daarop evenzo.De heer Noten (PvdA):Wij zien het netjes achterlaten van de zaak terug in de verschuiving van
de lastendruk: meer op consumptie, vooral milieubelastende consumptie, en
minder op arbeid. Dat is verstandig. Wij mogen daardoor hopen dat de milieubelastende
consumptie afneemt. Ik ben het eens met de heer Rosenthal dat wij dat niet
weten. In hoeverre dat echt zal gebeuren, is natuurlijk de vraag. De regering
probeert maatschappelijk draagvlak te vinden voor haar ambitieuze doelstellingen
bij het terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen en de te realiseren
energiebesparingen. Zij is bezig met het afsluiten van convenanten en vertrouwt
daarbij op inspanningsverplichtingen. Dat is niet alleen sympathiek, maar
ook verstandig. Naar onze opvatting is het de enige weg die in gezamenlijkheid
kan worden gevolgd. Daarbij doet zich echter iedere keer de vraag voor of
partijen met wie men dat moet doen daadwerkelijk bereid zijn zich op langere
termijn te binden en hun verantwoordelijkheid voor de leefbaarheid op langere
termijn te nemen.Wij ondersteunen het beleid, maar vragen ons af of er niet ook gewerkt
moet worden aan een alternatief scenario. Als wij over vijf of tien jaar vaststellen
dat het niets heeft opgeleverd en dat iedereen zich onttrekt aan zijn verantwoordelijkheid,
moet er een alternatief zijn, een plan B. Dat zal toch een beleid moeten zijn
dat veel dwingender dan nu de markt ordent langs groene grenzen.De zaak netjes achterlaten zien wij ook terug in zoiets prozaïsch
als de verlaging van de lastendruk op arbeid. De armoedeval wordt verkleind
en de kosten van arbeid worden verlaagd. Dat is allemaal goed voor arbeidsparticipatie.
De leden van mijn fractie menen, met de regering, dat de mate waarin wij erin
slagen om meer mensen langer aan het werk te krijgen bepalend is voor de houdbaarheid,
lees betaalbaarheid, van onze verzorgingsstaat.De heer Rosenthal (VVD):De heer Noten heeft gezegd dat de armoedeval wordt verkleind. Waar komt
dat vandaan? Ik heb de stellige indruk dat hij niet wordt verkleind.De heer Noten (PvdA):Als de lastendruk op arbeid wordt verlaagd en de rest hetzelfde blijft –
laten wij even uitgaan van een vaststaand systeem – dan wordt de armoedeval
verkleind. Ik zou niet weten wat er anders kan gebeuren.De heer Rosenthal (VVD):Als ...De heer Noten (PvdA):De heer Rosenthal heeft er van alles aan toegevoegd en heeft gevraagd
om een uitkomst. Ik spreek over het verlagen van de lastendruk op arbeid.De voorzitter:Mijnheer Noten, u heeft een adequate reactie op de heer Rosenthal gegeven.De heer Noten (PvdA):Dank u mevrouw de voorzitter, vooral dat u hem adequaat vindt.Lees betaalbaarheid van onze verzorgingsstaat. De verhouding actieven-inactieven
verschuift dramatisch. Dat is een demografisch gegeven. De druk op de arbeidsmarkt
zal daardoor verder toenemen. Eerdere sprekers hebben daarop gewezen. De tekorten
die wij bijvoorbeeld in de zorg verwachten, zijn fenomenaal. In het onderwijs,
zo wijst het SER-rapport uit, is het niet beter. De verwachte instroom van
schoolverlaters in de beroepsopleidingen, met name in deze semipublieke beroepsopleidingen,
is absoluut onvoldoende. Dat wij deze tekorten kunnen opvangen met een stijging
van de arbeidsproductiviteit is hoogst onwaarschijnlijk. Juist in de semipublieke
sectoren gaat dat niet lukken: het gaat om de handen aan het bed, de agenten
in de wijk, de leraren voor de klas. Het werk aantrekkelijker maken is een
noodzaak, gewoon om mensen te blijven vinden. Aantrekkelijker arbeidsvoorwaarden
zijn absoluut een steun in de rug en naar ons gevoel onvermijdelijk. Maar
dan komt wel het vraagstuk van de betaalbaarheid nog nadrukkelijker aan de
orde, het vraagstuk van de betaalbaarheid van deze semipublieke voorzieningen.Vanwege die betaalbaarheid streeft de regering naar een begrotingsoverschot,
juist om de te verwachten stijging in de collectievelastendruk
te kunnen financieren. Dat doet zij trouwens op een zeer lovenswaardige wijze.
Onze staatsschuld komt onder de 38% van het bruto nationaal product,
een fenomenale prestatie:"all time high", of beter gezegd "all
time low". Maar het is ook nodig. Toenemende kosten van zorg, zowel door
vergrijzing als door autonome groei, toenemende kosten van oudedagsvoorzieningen,
afnemende gasopbrengsten, toenemende schaarste op de arbeidsmarkt met name
in de semipublieke sector en met de daarbij behorende opwaartse druk op de
loonontwikkeling – iets wat wij allen waarschijnlijk ook wel willen –
dat alles is als wij niet oppassen een giftig mengsel. Het antwoord van de
regering luidt: participatie en een begrotingsoverschot van 1%. Daarmee
zijn wij het eens. Wij gaan nu niet pleiten voor een groter begrotingsoverschot
dan 1%, maar wij stellen wel de vraag of dit begrotingsoverschot in
de toekomst genoeg zal blijken te zijn. Wij sluiten ons eigenlijk aan bij
de twijfel die de heer Werner hierover uitsprak.Het advies van de Raad van State over participatie is kritisch. Hij vindt
het beleid niet overtuigend. En wat het begrotingsoverschot betreft, het is
maar het CPB, maar dat zegt dat 1%, 2% te weinig is. De leden
van mijn fractie hebben grote waardering voor de inzet van het kabinetsbeleid,
waardering voor de stappen die gezet zijn, maar vragen zich tegelijkertijd
af of op termijn zal blijken dat dit voldoende is. Een vraag die te belangrijk
is om onbeantwoord te laten en ook een vraag die je niet pas over vier tot
vijf jaar moet stellen, maar bij voortduring zult moeten stellen.Natuurlijk, met name als het gaat om participatie zien wij sympathieke
initiatieven terug in de begrotingen van Onderwijs en VWS. Bij Sociale Zaken
mogen wij hopen op de afspraken met sociale partners. Wij zien bovendien een
pakket aan subsidies van in totaal 165 mln. Dat is niet niks. Voor zover wij
kunnen waarnemen is het echter stil bij Binnenlandse Zaken.De overheid is verreweg de grootste werkgever in dit land, zeker als het
de effecten op de semipublieke sector betreft. Van die werkgever mogen wij
een voorbeeld verwachten, een vergaand voorbeeld. Wij verwachten van de regering
op korte termijn een visie op hoe zij zich als werkgever gaat opstellen, welke
doorbraken in beleid zij op het oog heeft, juist om die doelstellingen met
betrekking tot aantrekkelijker werk en aantrekkelijker arbeidsvoorwaarden
en -verhoudingen te realiseren, met als resultaat een verhoging van de participatie
en bijvoorbeeld een vergroting van het aantal deeltijdcontracten.Al eerder is aangehaald dat de minister-president heeft aangegeven "nivelleren"
een naar woord te vinden. De leden van mijn fractie hebben minder moeite met
het woord, maar ik begrijp zijn weerzin wel. Nivelleren suggereert misschien
te veel dat de norm "alles en iedereen hetzelfde" is, dat prestaties
niet beloond zouden mogen worden. Misschien suggereert het afgunst voor uitzonderlijke
talenten. In die zin zou nivelleren een politiek doel op zichzelf kunnen zijn.
Dat is het natuurlijk niet. Nivelleren is echter wel een middel om onbegrepen
inkomensverschillen in een samenleving te verkleinen. Het gaat hier echt om
het woord "onbegrepen". Daarbij is niet de logica van de markt leidend,
maar wel de normen en waarden die de samenleving als geheel passend vindt.
Op dat vlak is er echt iets mis gegaan. Ik sluit mij wat dit betreft aan bij
de woorden van de heer Kox. Wij zijn dan ook verheugd dat er nu eindelijk
iets gebeurt aan het vraagstuk van de topinkomens, te weinig nog wat ons betreft,
maar er is wel een begin. Overigens is dat een begin dat ons alleszins redelijk
lijkt. Laten wij dat begin ook vieren, mijnheer Kox, een begin dat redelijk
kan zijn. Elke weg begint toch met de eerste stap.De heer Werner had het erover, maar het maximeren van de pensioenopbouw
bij € 185.000 lijkt ons alleszins redelijk. De heer Rosenthal sprak
in dit verband over het pakken van de middengroepen. Dat lijkt mij het soort
middengroepen dat mij niet bekend is. Het maximeren kan wat mij betreft nauwelijks
op bezwaren stuiten vanuit sociaal oogpunt, want het is naar onze overtuiging
volstrekt logisch dat het faciliteren van een pensioen door de overheid ergens
ophoudt. Op een bepaald moment kunnen mensen werkelijk voor zichzelf zorgen.De heer Werner (CDA):Als een maatregel niets voorstelt, hoef je hem in mijn ogen niet te nemen.
U bent er toch niet op uit om twee keer belasting te heffen als het gaat om
pensioenopbouw? De algemene regel is dat je ofwel aan het eind betaalt als
je pensioen uitgekeerd krijgt, dan kun je de premie aftrekken, ofwel dat je
de premie niet aftrekt, dan betaal je op dat moment de belasting. Waarom is
het zo verschrikkelijk verstandig om daarin een breuk te brengen en wie wordt
daardoor eigenlijk getroffen?De heer Noten (PvdA):Ik ben benieuwd naar de materiële effecten van deze maatregel. Volgens
mij zijn in de Tweede Kamer bedragen genoemd en ik verwacht dat wij die opnieuw
zullen horen. Deze maatregel heeft wel degelijk effecten voor de betaalbaarheid
op de begroting. Bovendien is het meer een principieel punt, mijnheer Werner.
Wat mij betreft mag het bedrag nog veel verder omlaag. Ik denk dat mensen
op een bepaald moment qua inkomen en welvaart in staat zijn om zelf keuzes
te maken over de wijze waarop en of zij hun oudedagsvoorziening willen vertalen.
Ik zie op een bepaald moment niet meer waarom de overheid daarin nog een rol
zou moeten spelen. Die beschermende rol houdt ergens op, maar goed, dat is
mijn politieke opvatting.Voorzitter. De leden van mijn fractie zijn tevreden dat er een begin is
gemaakt, maar er mag nog best een tandje bij.De heer Kox (SP):U zei iets over hypotheekrente, maar dat viel in het gewoel weg. Er staat
dat de dezelfde gedachtegang voor de hypotheekrenteaftrek niet is gevolgd,
maar wat niet is, nog kan komen. Laat ik nu net in de begroting hebben gelezen
dat dat in de komende vier jaar niet gaat gebeuren.De heer Noten (PvdA):U heeft iets niet gehoord, maar gelezen. Ik heb die zin niet uitgesproken,
maar als ik gezegd zou hebben wat u had gelezen, dan zou ik hebben gezegd
dat wij het jammer blijven vinden dat dezelfde gedachtegang niet is gevolgd
bij de aftrek van de hypotheekrente. Maar wat niet is, kan nog komen. Volgend
jaar niet, dat hebben u en ik goed uit de Miljoenennota begrepen, maar ik
blijf hopen, u waarschijnlijk ook.De heer Kox (SP):Wij maken niemand iets wijs. Dit kabinet gaat de komende vier jaar niets
doen aan de hypotheekrenteaftrek. Dat heeft u toch moeten toegeven
bij de onderhandelingen? U had het al beloofd aan uw kiezers, wij ook, maar
de regering gaat het toch niet doen? Zijn wij het daarover eens?De heer Noten (PvdA):U heeft het helemaal correct. Dat is afgesproken in het regeerakkoord
en dat is, mag ik aannemen, het uitgangspunt voor het kabinetsbeleid.De heer Kox (SP):Dus dit is een "slip" van de computer?De heer Noten (PvdA):Nee, dit is iets wat wij vinden.De heer Kox (SP):Maar wat niet kan.De heer Noten (PvdA):Ik vertel hier wat wij vinden. Dat lijkt mij ook wel van enig belang.Ik heb nog kort iets over de ambities om achterstandswijken om te toveren
in prachtwijken. Het is goed dat de regering geld van plekken waar veel is,
overhevelt naar plaatsen waar waarschijnlijk behoefte is aan geld. Het is
wel de vraag of zij dat op een verstandige wijze doet. Er wordt rekening gehouden
met 500 mln. aan inkomsten uit belastingheffing bij woningcorporaties. Dat
zorgt voor veel onrust en onbegrip in de sector. Niemand weet precies wat
de gevolgen zijn van een integrale belastingplicht voor zoiets wat wij een
maatschappelijke onderneming noemen. Simpele vragen: Mogen ze nu wel of niet
winst maken? En als ze die mogen maken, mogen ze er dan ook mee doen wat ze
willen of niet? Sociaaldemocraten hebben zich meer dan 100 jaren lang sterk
gemaakt voor een brede sociale huursector. Niet voor niets. Dat betekent volgens
ons dat de gevolgen van zo'n ingrijpende belastingmaatregel onderzocht moeten
worden, voordat tot invoering wordt overgaan. Wat hier voor woningcorporaties
geldt, hiermee sluit ik mij aan bij de vragen van de heer Werner, is ook van
toepassing op zorgaanbieders en onderwijsinstellingen. Nadenken over fiscalisering
van maatschappelijke ondernemingen hoort thuis in een bredere context dan
nu gebeurt. Zeker nu er een discussie plaatsvindt over het creëren van
een aparte rechtspersoon voor maatschappelijke ondernemingen. Het is overigens
wat de leden van mijn fractie betreft zeer de vraag of nut en noodzaak van
een nieuwe rechtspersoon opwegen tegen de verzwaring van de regelgeving.Tot zover de Miljoenennota, het document dat over de harde euro's gaat.
Dan nu aandacht voor die andere doelstellingen van beleid: kwaliteit van de
rechtstaat, tolerantie, vertrouwen. Het is een van onze opdrachten, hier in
deze Kamer, om te waken over de grondrechten van onze burgers. Hoeders van
het staatsrecht, zo zien wij onszelf en zo zien wij onszelf graag. Een opdracht
die wij alleen mogen uitvoeren omdat wij daartoe democratisch zijn gelegitimeerd.
Zijn wij dat? Volgens artikel 53 van de Grondwet worden de leden van beide
Kamers der Staten-Generaal gekozen op basis van evenredige vertegenwoordiging
en worden de verkiezingen gehouden bij geheime stemming. Het is de vraag of
daar, gezien de ervaringen van de afgelopen verkiezingen, nog wel sprake van
is; ervaringen die overigens door nagenoeg alle partijen heenlopen.De positie van een statenlid als kiezer weegt aanmerkelijk zwaarder dan
bij andersoortige verkiezingen en verschilt bovendien sterk tussen de provincies.
Door het systeem van stemwaarden is het al mogelijk om gekozen te worden als
lid van de Eerste Kamer door de stem te verwerven van slechts twee statenleden
uit Zuid-Holland. Dat is wel heel erg weinig. Is hier nu nog echt sprake van
een verkiezing op basis van evenredige vertegenwoordiging? Het is overigens
een gevolg van de wijziging in de Kieswet in 1989, toen ervoor is gekozen
om in navolging van de Tweede Kamer ook bij de Eerste Kamer de halve kiesdeler
te hanteren. De leden van mijn fractie vragen zich af of dat nog steeds wijs
is.Een ander bedenkelijk element is de mogelijke aantasting van het stemgeheim.
Wij hebben dat bij de afgelopen verkiezingen mogen waarnemen, helaas. Door
de bekendmaking van de uitslag per provincie is zonder veel problemen te achterhalen
wie op wie gestemd heeft, zeker bij de leden van de kleinere statenfracties.
Dat kan toch niet de bedoeling zijn. Bij een systeem met voorkeurstemmen moet
er zo veel mogelijk sprake zijn van een geheime stemming, anders gaat het
niet.De Eerste Kamerverkiezingen zijn de enige verkiezingen waarbij er onderhandeld
wordt over de uitslag; een buitengewoon interessant fenomeen. Nadat de burger
haar vertegenwoordigers in de provinciale staten heeft gekozen ontstaat er
een circus, gevoed door complexe rekenmodellen, waarbij de optimale lijstverbinding
wordt gezocht. Dat is geen eenvoudige zaak. Een eventuele lijstverbinding
wordt namelijk pas aangegaan nadat de stemverhoudingen bekend zijn.Onze fractie is van mening dat over de uitslag van een verkiezing niet
moet worden onderhandeld. Op zijn minst dienen lijstverbindingen te worden
aangegaan voordat de burger zijn stem heeft uitgebracht, en niet daarna. Is
de regering bereid om over deze zaken na te denken en wellicht met voorstellen
te komen? Ze behoeven overigens geen grondwetswijziging.De heer Schouw (D66):Het is goed dat de heer Noten dit naar voren brengt en er aandacht aan
besteedt. Een heel concrete suggestie die ik via de heer Noten aan het kabinet
zou willen doen is: kunnen wij niet onderzoeken of je niet beter op een lijst
dan op een persoon kunt stemmen? Daarmee zouden al die problemen die de heer
Noten schetst in een keer uit de wereld zijn.De heer Noten (PvdA):Wij hebben daarover nagedacht. Het gaat wel ver, want wij kennen tot nu
toe het personenstelsel. Het levert een principiëlere discussie op dan
de vraag of de kiesdrempel op dit moment niet te strak is. Maar ik wil die
discussie wel graag met de heer Schouw voeren. Ik zou het prettig vinden als
ook het kabinet een standpunt erover zou innemen.Tot zover onszelf en onze opdracht. Wij beschermen namelijk de grondrechten,
zo goed als het kan. Die grondrechten beschermen individuen en groepen burgers
tegen de Staat, en die bescherming is ook echt nodig. Er is altijd een spanning
tussen enerzijds het zelfbeschikkingsrecht van het individu en anderzijds
de plicht van de overheid om veiligheid en zekerheid voor burgers te waarborgen.
Wij hadden het vanochtend al over die spanning. En dat laatste – het
waarborgen van veiligheid en zekerheid voor burgers – kan ten koste
gaan van de vrijheid van het individu. Misschien moet ik zeggen: kan niet
anders dan ten koste gaan van de individuele vrijheid of privacy. Ik denk
daarbij aan de wetgeving die de afgelopen jaren in het kader van terrorismebestrijding
is langsgekomen. Wetgeving waarover wij soms zeer kritisch waren. Diezelfde spanning vinden wij terug bij veel minder spectaculaire wetten, zoals
de BOPZ; de wet die gedwongen opname mogelijk maakt, op gezag van de burgemeester,
van mensen die er psychisch of anderszins ernstig aan toe zijn. Wij willen
het nut en de noodzaak van deze wet op geen enkele manier betwijfelen, maar
dat neemt niet weg dat ook hier sprake is van een spanning tussen enerzijds
het zelfbeschikkingsrecht van een individu – niet zomaar een recht maar
een grondrecht – en anderzijds de plicht van de overheid om in te grijpen
op het moment dat mensen zichzelf of hun omgeving in gevaar brengen. Hetzelfde
zien wij bij een onopvallende wet als het verhogen van de leeftijd in de gesloten
jeugdzorg, en wij zien het eigenlijk ook aankomen bij sommige plannen van
de minister van Onderwijs en de minister voor Jeugd en Gezin. Het kan nodig,
zelfs noodzakelijk zijn dat de overheid achter de voordeur kijkt en vervolgens
ingrijpt, daarover bestaat geen twijfel. Maar er is dan wel sprake van gedwongen
vrijheidsbeneming en dat is bepaald geen sinecure, ook al gebeurt het met
de beste bedoelingen. Elke keer moet een afweging worden gemaakt tussen enerzijds
het recht op zelfbeschikking en anderzijds de plicht van de overheid om in
te grijpen. Ik vraag de regering om dit debat niet alleen bij wijze van spreken "toevallig"
te voeren aan de hand van voorbijkomende wetgeving, maar om het fundamenteler
aan te pakken. Misschien is het wel een vraagstuk om eens advies over te vragen.Over advies gesproken. Een krachtig bestuur kenmerkt zich doordat het
bij voortduring haar eigen onafhankelijke tegenspraak organiseert. Dat komt
de kwaliteit van het beleid zeker ten goede. Wij zijn dan ook ongerust over
de plannen die de regering heeft met betrekking tot het adviesstelsel. Natuurlijk
moet om de zoveel tijd alles opnieuw bekeken en beoordeeld worden, dus ook
het adviesstelsel. Kussens dienen te worden opgeschud. Dat mag ook met een
zeer kritische blik. Maar met als doel om geld te besparen? Dat begrijpen
de leden van mijn fractie niet zo goed. Penny wise, pound foolish; dat is
wat het bij ons oproept. Goed beleid begint met het organiseren van tegenspraak.
Tegenspraak van mensen die iedere keer weer informeren hoe het ervoor staat
met de kleren van de keizer. Dat vereist onafhankelijk denkende mensen die
de baas zijn over hun eigen agenda. Een paar schoten voor de boeg: wij vragen
ons af of een coördinatiefunctie in het adviesstelsel te combineren is
met een onafhankelijke adviesfunctie. Wij hebben daarover onze twijfels. Het
financieel-economisch domein zou geen adviesraad nodig hebben omdat de SER
er al is, maar dat is wat ons betreft zeer de vraag. In de SER zijn advies
en belangenbehartiging verstrengeld. Dat is goed voor de legitimatie van het
beleid, maar niet voor de onafhankelijkheid van het advies.We zullen de voorstellen van de regering afwachten en hopen rond de tijd
dat de voorstellen de Eerste Kamer bereiken, dat de regering doordrongen zal
zijn van het besef dat het adviesstelsel niet alleen van haar is, maar ook
van de Staten-Generaal. Dat besef lijkt nu te ontbreken.Een krachtig bestuur organiseert haar eigen tegenspraak, maar is tegenspraak
voldoende? Wellicht zijn er momenten denkbaar waarin een regering en volksvertegenwoordiging
niet alleen de gelegenheid moet bieden om zich te laten tegenspreken, maar
ook om zich te laten tegenhouden, dan is er een echte tegenmacht.En zo komen we onvermijdelijk op het onderwerp van het referendum. Gezien
de discussie die wij daarover, direct en indirect, de afgelopen tijd hebben
gevoerd, wil ik daarover een aantal opmerkingen maken. Wij hebben grote twijfels
bij zoiets als een raadgevend referendum, zeker als het om complexe politieke
besluiten gaat. Het zal als juridisch construct vast bestaan, maar vanuit
een sociologische en politieke werkelijkheid kunnen wij er ons niet zoveel
bij voorstellen. Is het denkbaar om een advies, uitgebracht door miljoenen
burgers, te negeren? Volgens ons is dat politiek onbestaanbaar. En als het
politiek onbestaanbaar is, moet je het ook niet suggereren. Daarnaast geloven
wij in de waarde van onze representatieve democratie. Een democratie waarin
de volksvertegenwoordiger het volk daadwerkelijk vertegenwoordigt en daarover
verantwoording aflegt. Dat is iets anders dan napraten. Ook dat uitgangspunt
verzet zich tegen zoiets als een raadgevend referendum. Overigens gelden deze
bezwaren voor het correctief referendum niet of in veel mindere mate.Een referendum moet geen tweede kans zijn voor politici die het debat
in het parlement verloren hebben. Dat lijkt ons een miskenning van het representatieve
karakter van onze democratie en daarmee gevaarlijk. Politici doen hun ding
in het parlement en de burgers doen dat erbuiten. Een referendum moet geen
speeltje zijn van politici maar een machtswoord van burgers. Dat pleit voor
een referendum van onderop. De leden van mijn fractie maken zich zorgen over
het feit dat de discussie over een referendum op ad-hocbasis gevoerd dreigt
te worden. Dat is niet goed. De enige mogelijkheid om tegenwoordig op de proppen
te komen met initiatiefwetgeving is als de politieke actualiteit daar aanleiding
toe geeft, en dat werkt opportunisme en populisme in de hand bij voor- en
tegenstanders. Dat is het onderwerp onwaardig.De heer Kox (SP):De heer Noten somt veel interessante overwegingen op over het referendum,
maar is dat nodig om met een omweg eronderuit te komen dat de PvdA in haar
verkiezingsprogramma heeft beloofd dat wij een referendum zouden krijgen over
het nieuwe Europese verdrag?De heer Noten (PvdA):Nee, dat is nodig omdat ik de regering naar aanleiding hiervan een vraag
wil stellen.De heer Kox (SP):Vindt de heer Noten dat hij die belofte eigenlijk zou moeten houden en
is dit een discussie voor later?De heer Noten (PvdA):Neem mij niet kwalijk. Dit is geen discussie voor later, dit is een wezenlijk
punt. Wij spreken hier over bestuurlijke vernieuwing. Die lijkt stil te staan.
Er is een nationale conventie geweest. Ik ga ervan uit dat het kabinet binnenkort
met voorstellen komt. Ik geef schoten voor de boeg met betrekking tot die
voorstellen.De heer Kox (SP):De PvdA heeft aan miljoenen mensen beloofd dat er een referendum komt
over het nieuwe Europese verdrag. Dat referendum mag er nu niet komen, de
regering heeft daarover beslist. Laat de heer Noten dat eens uitleggen. Mensen
voor de gek willen houden begint al met te zeggen: u krijgt een referendum
als u op de PvdA stemt. Dan stemt een aantal op de PvdA, en dan
komt het er niet. Kan de heer Noten daar op ingaan?De heer Noten (PvdA):Die afweging is, heb ik begrepen, buitengewoon ingewikkeld geweest. Ik
ben blij dat ik die hier niet hoef te maken, want het is een moeilijke vraag
als het gaat over dit politieke, concrete item. Maar de heer Kox heeft wel
van mij al drie argumenten gehoord waarom ik problemen heb met een referendum
zoals het daar is besproken.De heer Schouw (D66):Ik heb het idee dat referenda en gekozen burgemeesters toch een beetje
de achilleshiel zijn van de PvdA-fractie. Ik put een klein beetje moed uit
deze inbreng. Zegt de heer Noten nu eigenlijk dat de PvdA-fractie in de Eerste
Kamer voorstander is van referenda van onderop en ook van correctieve referenda?
Dat zegt hij volgens mij.De heer Noten (PvdA):Er komen nog veel condities bij, zoals om wat voor soort vragen het gaat.
Begrijpt de heer Schouw dat?De heer Schouw (D66):Dat begrijp ik. Dan hoop ik dat de heer Noten begrijpt dat ik het eerlijk
gezegd een beetje flauw vind dat hij bijna een pagina nodig heeft om te beginnen
over een referendum en dan eindigt met een vraag aan de regering over wat
die er nu zelf van vindt.De heer Werner (CDA):Ik begrijp heel goed dat de heer Noten wil spreken over referenda, hij
spreekt er bijna anderhalve pagina over. Wil hij het referendum opnieuw op
de politieke agenda plaatsen en het kabinet uitnodigen om daarover met een
notitie te komen?De heer Noten (PvdA):Ja. Ik vind het niet goed dat het onderwerp referendum aan de orde komt
als er een initiatiefwet wordt genomen door parlementariërs. Dat vind
ik de verkeerde volgorde. De PvdA-fractie zou het onderwerp op een fatsoenlijke
manier willen regelen. Ik heb daarbij twee belangrijke uitgangspunten aangegeven,
namelijk correctief en van onderop. Dat lijkt mij helder. Ik vraag de regering
om daartoe een initiatief te nemen.We gaan ervan uit dat de regering mede naar aanleiding van de nationale
conventie met voorstellen op dit gebied komt. Onze fractie doet geen voorstellen,
mijnheer Kox.De heer Werner (CDA):Ik geef hierbij aan dat de CDA-fractie geen behoefte heeft aan een discussie
over referenda. De heer Noten kent ons standpunt; wij zijn erover uitgepraat.De heer Noten (PvdA):Dan heb ik in elk geval ons standpunt verteld.In de discussie over het referendum wordt wel eens het primitieve standpunt
verkondigd – gelukkig niet al te vaak – dat democratie niet meer
en niet minder is dan het nemen van politieke besluiten door de helft plus
een, ergo, dat alle besluiten die direct door het volk zelf zijn genomen het
democratische optimum vormen. In ons staatsrecht is niets minder waar, integendeel.
Ons staatsrecht beschermt ons met recht en rede tegen de tirannie van de meerderheid
en beschermt daarmee de vrijheid van de minderheid. De rechtsstatelijke principes
zijn er juist voor om de verscheidenheid van de vrije en open samenleving
te bewaken. Ze kunnen derhalve ten principale niet samenvallen met de culturele
voorkeuren van de meerderheid. Ze zijn er net zo goed om de meerderheid te
binden als om de rechten van de minderheden te waarborgen.In het kader van de discussie over één Nederlandse identiteit
kun je vaststellen dat los van de vraag of die ene identiteit bestaat ja of
nee, het nooit zo kan zijn dat die identiteit door de Staat aan de burgers
kan worden opgelegd. Dat kan niet. Als een christen in ons land zijn geloof
mag beleven, dan mag een hindoe of moslim dat ook. En als iemand zijn geloof
wil afzweren, dan staat hem of haar dat vrij. Geloven en niet geloven behoren
tot het persoonlijke domein, niet tot het domein van de Staat. Het staatsrecht
en de Staat moeten juist ervoor zorgen dat iedere burger zijn eigen keuzes
kan maken en dat burgers gelijk zijn aan elkaar in rechten en plichten en
in vrijheid van mening en geloof.Gelijkheid voor de wet is daarom geen beperking van vrijheid maar een
voorwaarde voor vrijheid. Onze Grondwet zegt niet wat u en ik moeten geloven
en wat wij moeten denken en zeggen, maar beschermt juist alle burgers in het
maken van hun eigen keuzes. Wij zijn gelijk in onze vrijheid: de vrijheid
om anders te zijn, je anders te kleden, je eigen seksualiteit te beleven.
Er is de vrijheid om je ongelijkheid te mogen vieren, om je eigen mening te
hebben, je eigen geloof te hebben, of om niet te geloven. Uiteraard behoudens
ieders verantwoordelijkheid voor de wet. En daar, in dat laatste zinnetje,
zit 'm nu precies de crux.Het integratiedebat dreigt zich te ontwikkelen tot een geloofsstrijd.
Dat is beangstigend, destructief en heilloos. Het is onze taak te waarborgen
dat burgers in ons land mogen geloven en niet geloven wat ze willen. Het geloof
zelf, daar moeten wij afblijven. Er is geen alternatief. Met een geloof kun
je niet discussiëren, laat staan dat je een geloof zou kunnen overtuigen.
Een discussie voer je met mensen, misschien met instituties, maar niet met
heilige boeken. Volgens onze overtuiging en ook volgens ons recht, is ieder
mens zelf verantwoordelijk voor de wijze waarop hij zijn geloof interpreteert
en beleeft. Er bestaat geen kerk of boek waarachter wie dan ook zich mag verschuilen.
De kern van het integratiedebat zou moeten zijn dat iedereen, ongeacht afkomst
en geloof, de plicht heeft om zijn bijdrage aan onze samenleving te leveren;
door scholing, door te werken, of door te zorgen. Iedereen, ongeacht afkomst
en geloof, heeft de plicht om de vrijheid van anderen te respecteren. Die
plicht houdt niet op bij de grens. In de afgelopen jaren bekroop mij wel eens
het gevoel dat in de ogen van sommigen het buitenland in de eerste plaats
een vakantiebestemming is. Dat doet pijn. Voor sociaaldemocraten is internationale
samenwerking en solidariteit nog steeds de enige basis voor een vreedzame
wereld. Het Nederland waarin wij nu leven en dat ons lief is, kan niet worden
gekend en begrepen los van het Europa waar zij deel van uitmaakt. Onze welvaart
en onze culturele rijkdom zijn te danken aan onze wil en bereidheid om samen
te werken en samen te leven met andere landen en culturen. Dat wil niet zeggen
dat het altijd gemakkelijk is. Wij zien de angst voor de bureaucratie van
Brussel en wij zien het gevoel van verlies van eigen identiteit en autonomie,
de angst voor het verlies van banen en voor dat andere onbekende en onbegrepen
geloof, of voor die andere onbekende en onbegrepen gewoonten. In Horst en America zitten de Polen met zijn allen aan de Maas; de Maas is sinds
kort langs de kant weer bevolkt. Het wegnemen van die angst moet ook een van
de pijlers van ons beleid zijn.De andere pijler is het besef dat wij het niet alleen kunnen. Vrede en
veiligheid in onze tijd en wereld zijn geen lokale vraagstukken meer. Het
openen van de markt brengt ons welvaart, het milieu trekt zich niets aan van
grenzen die door mensen zijn bedacht. In dit verband willen de leden van mijn
fractie de regering nog eens herinneren aan de millenniumdoelstelling: halvering
van de armoede in de wereld in 2015. Ik zal het kabinet niet uitleggen hoe
belangrijk die doelstelling is, dat weet het zelf wel, maar ik vraag wel naar
de voortgang. Slaagt de regering erin om er een breed project van te maken?
Komt de samenwerking tussen Economische Zaken, Ontwikkelingssamenwerking,
Onderwijs en Landbouw, om er maar eens een paar te noemen, met het oog op
deze doelstelling ook echt van de grond?Mevrouw de voorzitter. Een duurzame wereldvrede, iets waar wij allemaal
van dromen en waaraan wij ook een bijdrage kunnen leveren. In dit verband
vragen de leden van mijn fractie niet voor de eerste keer aandacht voor de
situatie in het Midden Oosten. Wij vinden die aandacht namelijk onvoldoende.
Veel spanningen in onze wereld, ook in ons land, vinden een deel van hun oorsprong
in de onopgeloste conflicten in deze regio. Daarbij lijkt alle aandacht uit
te gaan naar Irak en Iran, maar de uitzichtloze situatie, het uitzichtloze
conflict tussen de Palestijnen en Israël is even reëel. Sterker
nog, misschien ligt juist in dat conflict de bron van voortdurende haat en
geweld elders. De ongelijkheid van en het krachtsverschil tussen de partijen
in het conflict sluit een oplossing zonder interventie van derden uit. Dat
gaat gewoon niet gebeuren. Wij vragen de regering om een actievere opstelling,
zowel in het bilaterale verkeer met Israël als in het verband van de
Europese Unie. Dat mag zich niet beperken tot lovenswaardige initiatieven
van de minister voor Ontwikkelingssamenwerking. Dat vraagt ook een actief
optreden van de minister van Buitenlandse Zaken en van de regering als geheel.
Waarom is er kritiek op Kamerleden die met Hamasvertegenwoordigers in gesprek
gaan? Waarom hebben wij ons schijnbaar moeiteloos aangesloten bij de boycot
van Hamas? Is dat nu werkelijk zo vanzelfsprekend? Kun je met je vijanden
vrede sluiten zonder met hen te praten? Misschien kan de regering dan uitleggen
hoe dat werkt? Wij denken zelf namelijk: zonder gesprek geen toenadering en
zonder gesprek verharding.Wij wachten de reactie van de regering met vertrouwen af.De heer Kox (SP):De heer Noten zei dat hij het zo op prijs stelde dat er eerlijk advies
gegeven werd over de keizer en zijn kleren. Ik heb zijn betoog gehoord. U
hebt de hypotheekrente uitgetrokken, mijnheer Noten, u hebt de topinkomens
uitgetrokken, u hebt het Irakonderzoek uitgetrokken, u hebt het referendum
over Europa uitgetrokken, hoe vindt u uzelf er nu bijstaan als keizer van
de Partij van de Arbeid? Wordt het niet koud, kil en een beetje bloot?De heer Noten (PvdA):Nee.De heer Kox (SP):U vond die dingen niet allemaal zo belangrijk, geen wezenlijke kledingstukken
voor de Partij van de Arbeid waarmee u de verkiezingen bent ingegaan?De heer Noten (PvdA):U stelt een andere vraag. Ik heb als partijlid ingestemd met regeringsdeelname.
Ik heb dat gedaan op basis van een regeerakkoord dat door de coalitiepartijen
is gesloten en dat op een aantal punten afwijkt van ons verkiezingsprogramma.
Op dat moment heb ik mij moeten realiseren dat voor de wijze waarop wij ons
in de debatten opstellen het regeerakkoord leidend is, niet meer het verkiezingsprogramma.
Ik heb toen het besluit genomen dat ik vanaf dat moment beoordeel hoe deze
regering het regeerakkoord ook daadwerkelijk uitvoert. Dat is nu mijn uitgangspunt.
Dat bepaalt of ik wel of niet de kleren aan heb. Ik heb die discussie toentertijd
met mijn partij gevoerd als onderdeel van die partij. Het congres heeft een
uitspraak gedaan en dat is mijn vertrekpunt.De heer Kox (SP):Als de heer Noten nu ook nog het ontslagrecht moet uittrekken, vindt hij
dan nog steeds dat hij er keurig gekleed bijstaat?De heer Noten (PvdA):Laat ik het volgende zeggen. Het debat over het ontslagrecht ligt op dit
moment aan de overkant. Ik hoop van harte dat het daar blijft. Het is ook
veel te vroeg als ik nu een positie inneem. De uitspraken van met name Mariëtte
Hamer op dit punt hebben mijn instemming. Die zijn ook bekend bij het kabinet.De heer Thissen (GroenLinks):Mevrouw de voorzitter. Mijn fractie heeft van te voren geen schriftelijke
tekst aangeleverd. Sinds mijn aantreden in deze Kamer doe ik daar niet aan
mee. Het levert te vaak voorgekookte en in hun resultaat voorspelbare debatten
op. Een of meer dagen te voren de teksten schriftelijk aanleveren aan de verantwoordelijke
bewindspersoon of aan zijn of haar adviseurs waardoor deze zich kan laten
voorzien van geprefabriceerde schriftelijke antwoorden die dan vervolgens
in het debat kunnen worden voorgelezen, heeft niet onze voorkeur. Het zijn
vaak debatten waar de ziel, de verrassing en het vuur uit zijn. Als onze parlementaire
democratie verwordt tot het uitwisselen van teksten op papier, kan het net
zo goed digitaal worden afgedaan, in alle rust thuis lezend: de introductie
van de hangmatdemocratie!Wij hebben andere opvattingen over het debat in de vergaderzalen van onze
parlementen: fris van de lever de ontmoeting tussen volksvertegenwoordigers
en leden van het kabinet, die vanuit eigen kwaliteit en expertise improviserend
en alert reagerend met elkaar in debat kunnen. Ik realiseer mij overigens
dat wij enig risico lopen dat onze opmerkingen, thema's en vragen onbeantwoord
blijven. Gezien de inmiddels ruime ervaring van de minister-president lijkt
ons dit slechts een hypothetische kwestie.Mevrouw de voorzitter. Onze bijdrage aan het debat over de algemene politieke
beschouwingen staat in het teken van de zoektocht naar de wederkerigheid tussen
overheid en burger, tussen burger en zijn inzet voor de civil society en de
zoektocht naar de kwaliteit van en in het publieke domein.Wat mag de overheid van de burger verwachten? Eigen verantwoordelijkheid,
participatie, zelfredzaamheid en medeproducent zijn van samenleven.
Dat is in wet- en regelgeving snel opgeschreven. Daarin doet de overheid een
beroep op de burgers. Wij krijgen echter vaak het idee dat het dan om andere
mensen gaat. Maar burgers zijn niet de anderen, dat zijn ook wij. Via dezelfde
wetten, regels en beleid doet de overheid niet alleen een beroep op onbepaalde"hullie
en zullie", maar evengoed op mij, op u, op jullie, op ons. De burgers
dat zijn wij ook: hier in deze Kamer, leden van de Staten-Generaal en u tegenover
mij, leden van de regering.Elk individu moet zijn eigen verantwoordelijkheid nemen voor een levenlang
leren, voor zorg, voor werk en inkomen. Voor elke burger wordt de lat van
de zelfredzaamheid redelijk hoog gelegd, want de overheid verwacht van haar
burgers dat zij uit zichzelf halen wat er aan talent inzit. Bovendien verwacht
de overheid dat zij medeproducent zijn van leefbaarheid, van een gezond milieu,
een sociaal samenhangende samenleving, een veilige samenleving, een tolerante
samenleving en een zorgende samenleving.Tegen deze achtergrond zet ik de toespraak die de minister-president in
Wageningen hield bij de opening van het academische jaar. Onder het thema "Building
a future for quality of life" prees hij de excellente vindingen en innovaties
van ondernemend Nederland. Hij voelt zich sterk verwant met dit thema. In
zijn woorden: het stelt de toekomst centraal en er spreekt ambitie en vernieuwingsdrang
uit. De minister-president laakte de zesjesmentaliteit van veel studenten,
van de universiteiten, de hogescholen en bedrijven die te weinig aan research
en development zouden doen. Ik citeer de minister-president: "Excellentie
behoort te worden bevorderd, excellentie in het onderwijs en in het wetenschappelijk
onderzoek, anders zou Nederland wel eens zijn excellente concurrerende positie
kunnen kwijtraken. Slimmer werken is dus een noodzaak om de uitdagingen van
de toekomst het hoofd te kunnen bieden. Zonder innovatie lukt dat niet. Innovatie
is een interactief spel met diverse spelers: kennisinstituten, bedrijven,
consumenten en de overheid. Versterken van het innovatieve vermogen van Nederland
zal voor alle betrokkenen een speerpunt moeten zijn. Innovatie is méér
dan wetenschap en hoger onderwijs alleen. Laten wij vooral de belangrijke
rol van het beroepsonderwijs niet vergeten en die van ondernemers. Veel innovatie
ontstaat immers in de praktijk."GroenLinks is het hartgrondig en zeer van harte eens met deze passages
uit de bevlogen speech van de minister-president. Ons viel echter op dat hij
het niet of slechts zeer sporadisch had over de rol van de overheid, over
de mogelijkheden die zijn kabinet zou gaan benutten om de condities en het
juiste klimaat te scheppen om te gaan excelleren. Hij beantwoordde wel de
vraag wat de overheid van de burger, de student, de onderzoeker, de professor,
de ondernemer en de koopman mag verwachten, maar niet wat de burger van zijn
overheid mag verwachten. En hiertoe nodig ik hem vandaag uit. Ik herhaal overigens
dat u en ik ook de burgers zijn. Uw appel om te excelleren, is misschien juist
en vooral een appel aan uzelf, mijnheer de minister-president, en aan ons
als volksvertegenwoordigers. Immers, de kwaliteit en de variëteit van
het publieke domein, van zo onschatbare betekenis voor de ontplooiingsmogelijkheden
van alle burgers, is van uw en onze ambities en engagement afhankelijk. Hoe
schrijnend hebben opeenvolgende kabinetten, aangetast door het liberale marktdenken,
sinds het laatste decennium van de vorige eeuw genoegen genomen met de zesjesmentaliteit
van zichzelf, waardoor een betreurenswaardige schraalheid in het publieke
domein ontstaan is. In de jaren negentig heeft het budgetdenken definitief
postgevat in het kabinetsbeleid en heeft de regering afscheid genomen van
het rentmeesterschap en het formuleren van aansprekende, sociale, rechtvaardige,
emancipatoire, educatieve, solidaire en ecologische ambities. Deze ambities
hadden dominant moeten zijn bij het bepalen van de hoogte van de noodzakelijke
budgetten, maar er blijft sprake van een Nederlandse kruideniersmentaliteit:
Hoeveel kilo ambities kunnen wij kopen met onze taakstellende budgetten? En
nooit hoor je: "Het is iets meer, mag dat?"Wat mogen de burgers van de overheid verwachten? Dat zij meer, veel meer
ambitie toont voor het onderwijs. Nu scoort het kabinet nog geen 6- voor dit
vak. Er moet een aanvalsplan worden gemaakt om het niveau van het hele onderwijs
in al zijn soorten op te krikken. Niet alleen kennis, ook vakmanschap en het
ambacht onderwijzen, perspectief voor elk jong talent, onderwijs als investering
in elke mens. Het onderwijs moet niet langer als een kostenpost gezien worden,
het moet weer van ons worden, wij moeten er weer over gaan, zonder bedilzucht,
in vrijheid. Wij moeten de governance weer naar ons toetrekken.Moet de overheid jongeren af en toe niet wat uitleggen? Te veel jonge
mensen doen het niet goed op school, zij verlaten de school zonder diploma,
zij gaan rondhangen, zij tarten de politie, zij drinken te veel en beginnen
daar te jong mee, zij blowen te veel en beginnen ook daarmee te jong. Hun
gedrag en al hun kwalen moeten worden vastgelegd in kinddossiers. De VVD-fractie
vindt dit bevoogdend, wij vinden het problematisch in verband met de privacy.
Bovendien zullen de kinddossiers, zo is te vrezen, als een hete aardappel
worden doorgeschoven van de ene hulpverlener naar de andere. Daar zullen de
Centra voor Jeugd en Gezin als instrument of als toegangspoort voor de huidige
veelheid aan instellingen niets aan veranderen als die veelheid blijft bestaan.
Het gaat om drive en gevoel voor urgentie.Wij laten zoveel kansen liggen, terwijl wij op de scholen elk kind tussen
vier en zestien jaar zo'n dag of vijf per week zien. Als je als jongere niet
stevig in de schoenen stond, zou je het hoofd allang in de schoot hebben gelegd.
Er wordt vooral naar de uitvallers gewezen, nauwelijks naar het onderwijs
dat de uitval veroorzaakt. Scholen mogen al jarenlang ongestraft hun leerlingen
het afgesproken minimumaantal lesuren onthouden. Leerlingen moeten het steeds
meer doen met onbevoegde of laagopgeleide docenten. Wie legt jongeren uit
waarom scholen hun ongestraft waardevolle lesuren mogen onthouden en waarom
de overheid hun de beste docenten onthoudt? En dan krijgen wij van de minister-president
te horen dat leerlingen moeten afrekenen met de zesjesmentaliteit. Wij hebben
zoveel kennis en ervaring, wij hebben zoveel talent en creativiteit, aldus
diezelfde minister-president in zijn toespraak in Wageningen.Op het terrein van de infrastructuur scoort het kabinet een verkeerde
voldoende: wel meer en steeds breder wordend asfalt, maar geen haast met het
invoeren van rekeningrijden. Miljoenen burgers zien dagelijks in het landschap
ongebruikte miljardenlijnen liggen die dwars door Nederland lopen:
de Betuwelijn en de hsl. Zij horen de goederenwagons over de oude sporen langs
hun huis in het centrum van grote steden denderen of zij zitten in een trein
die op het bestaande spoor achter een goederentrein aansjokt. Dit gebeurt
mij ten minste twee keer per dag. Wanneer legt de regering verantwoording
af voor de miljarden, geïnvesteerd in spoorlijnen die niet gebruikt worden,
soms al wat roestig en overwoekerd, die wellicht nog kunnen dienen als rijksmonument,
kenmerkend voor de vroege 21ste eeuw? Leg uw ambitie in investeren in hoogwaardig
openbaar vervoer, in meer spoorcapaciteit, in meer – werkende –
lightrailverbindingen tussen en in steden.Wij scoren met z'n allen een zesje of nog minder met goed luisteren naar
adviezen van uitvoerende professionals. Dit geldt op een flink aantal terreinen
van overheidsdienstverlening, met als meest schrijnende voorbeeld dat half
Nederland – bedrijfsleven, overheidsdiensten en burgers – inmiddels
een brief van de Belastingdienst gekregen heeft waarin staat dat deze dienst
eigenlijk niet meer weet of men aangifte heeft gedaan. Er wordt doodleuk gevraagd
om al het werk opnieuw te doen en alle daarmee gepaard gaande kosten en inspanningen
voor eigen rekening te nemen. Moet de overheid haar burgers af en toe niet
eens iets uitleggen? Drie ministers uit het vorige kabinet hebben de Belastingdienst
met drie majeure nieuwe taken opgezadeld. Huursubsidie werd huurtoeslag en
de marktconforme zorgpremies, die wij allemaal moesten gaan voelen, werden
voor 5 miljoen Nederlanders via de Belastingdienst gecompenseerd met een zorgtoeslag.
Dit moest allemaal per 1 januari 2006 ingevoerd worden, bij welke termijn
iedereen, ook het parlement, de grootst mogelijke vraagtekens zette. En als
derde noem ik de majeure operatie van de polisadministratie, Walvis, bij UWV
en Belastingdienst. Deze opeenstapeling van ingrepen die hun weerga niet kennen,
heeft de Belastingdienst van een tamelijk gerenommeerde, goed lopende overheidsdienst
bijna tot een wrak gemaakt. Willen de oud-bewindslieden Hoogervorst, Dekker,
Wijn en De Geus de burgers en zeker ook de arme medewerkers van de Belastingdienst
nog eens uitleggen waarom hun bravoure moest prevaleren boven een verstandige
afstemming van het een op het ander aan de grote tafel in de Trêveszaal
en gespreide invoering van dergelijke verstrekkende maatregelen? Wil de minister-president
nu eindelijk eens hardop zeggen dat er meer met een luisterend oor en met
veel meer waardering zal worden omgegaan met de eigen dienstverleners van
de overheid? Immers, zij moeten werken met vaak te snel ingevoerde wetten
en beleidsregels. Als dit verkeerd gaat, hebben burgers er last van, evenals
de eigen overheidsprofessionals.Moet de overheid haar burgers af en toe niet wat uitleggen? Elke burger
wordt gestimuleerd tot verantwoordelijk gedrag en zelfredzaamheid. De regering
maakt zich terecht grote zorgen over het toenemende aantal huishoudens met
grote schulden. Gelukkig is 94% van de Nederlanders zeer risicomijdend
als het om een cruciale voorziening als de zorgverzekering gaat. Dit deel
van de bevolking is van harte bereid, per maand een paar euro meer te betalen
in ruil voor geen eigen risico en een vergoeding van kosten die niet via de
basisverzekering gedekt worden. Deze burgers scoren dus een heel hoog punt,
maar de regering gaat met haar beleid deze excellentie te lijf. Kan minister
Klink deze verstandige Nederlanders uitleggen waarom hij iedereen nu met een
verplicht eigen risico tot risicovol gedrag wil dwingen?Voor de inzet voor Europa zal het kabinet zichzelf wel een ruime voldoende
geven. Kwaliteit in Europa, Nederland heeft zich hard gemaakt voor het schrappen
van symbolische kwesties, zoals de vlag en het volkslied. Overigens was ik
een week later bij de opening van "De oaje Limburger", het Oud Limburgsch
Schuttersfeest in Nederweert. Volgens de traditie worden daar volksliederen
gespeeld, zoals het Wilhelmus en het Limburgs volkslied. En als de gemeente
waar het feest plaatsvindt, een volkslied heeft, wordt dat ook nog gespeeld.
Maar dit jaar, zo kort na de Europese top, werd tot grote hilariteit van het
grote aantal CDA'ers die hierop afgekomen waren – het is in Limburg
een soort gezinsdag – eerst de Europese hymne gespeeld en ging eerst
de Europese vlag in top. Daarna volgden pas het Wilhelmus en de Nederlandse
driekleur. De ogen vielen uit de kassen bij de CDA'ers.Maar goed, het kabinet heeft geen ambities getoond als het gaat om de
kwaliteit en de effectiviteit van Europa. Ik sluit mij zeer van harte aan
bij de hartstochtelijke woorden die mijn collega Han Noten heeft gesproken
over een beter gedefinieerde rol, een meer proactieve, zelfbewustere rol van
Nederland in Europa en in de buitenlandse politiek. De klimaatconferentie
in het afgelopen voorjaar leverde weliswaar afspraken over reductie van de
uitstoot van CO2op, maar er is in het nieuwe verdrag weinig terug
te vinden over manieren om elkaar hieraan te houden. Als wij het belangrijk
vinden dat de Europese Unie haar verantwoordelijkheid neemt voor het beperken
van de schade van de klimaatverandering, waarom heeft de regering zich er
dan niet voor ingezet om in Europees verband de naleving van politieke afspraken
te garanderen? Een gemiste kans om Europa als schoolvoorbeeld te laten dienen
op het internationale speelveld. Ook hierin zien wij tot onze spijt een zesjesmentaliteit.Moet de overheid haar burgers af en toe niet iets uitleggen? Hoe beoordeelt
de regering zelf de kwaliteit van de rechtsstaat? Hier behoort toch bij dat
burgers adequaat worden beschermd tegen een al te actieve en bemoeizuchtige
overheid? Verschillende onderzoeken tonen aan dat de balans van privacy en
veiligheid zoekraakt. De minister van BZK neemt zo'n conclusie slechts voor
kennisgeving aan. Onder het mom van 9/11, de terreurdreiging en de moord op
Van Gogh zijn de bevoegdheden van de Staat en van verschillende diensten in
dit land zo vergaand uitgebreid, hebben burgers al zoveel privacy opgegeven
en zijn wij in de afgelopen jaren zozeer overspoeld met nieuwe wetgeving op
Europees en nationaal niveau dat de mogelijkheden om persoonsgegevens op te
vragen, uit te wisselen en te bewaren buitensporig zijn verruimd. Er is nauwelijks
meer zicht op het totaal en op de samenhang, waardoor een zorgvuldig gebruik
met behoud van de proportionaliteit nauwelijks nog te bewaken is. Als het
om veiligheid gaat, lijkt elk bezwaar op grond van een beroep op de privacy
daaraan automatisch ondergeschikt, maar is dat de manier om de rechtsstaat
te bewaken als wij zo'n belangrijk principe van de rechtsstaat dreigen op
te offeren? Het College bescherming persoonsgegevens roept vandaag op tot
een publieke discussie over de balans tussen veiligheid en privacy. Wat is
de opvatting van de regering? Deelt zij de genoemde redenen tot
zorg hierover? Wat gaat de regering doen om het recht op persoonlijke levenssfeer
duurzaam te beschermen, ook met het gevoerde veiligheidsbeleid? Wie beschermt
de burger nog als de kafkaëske wereld die wij aan het bouwen zijn en
waarin het vertrouwen in de technologie hoogtij viert, tot persoonlijke rampen
leidt? Kan de minister-president uitleggen dat het grote inleveren van privacy
nog in verhouding staat tot wat wij ermee proberen te voorkomen?Tot slot wil ik iets zeggen over de kwaliteit van de integratie en de
inburgering. Die kreeg gisteren in de Migrant Integration Policy Index een
ruime voldoende. Echter, als je goed oplet, is er een aantal zorgpunten. Dankzij
de nieuwe Wet inburgering stellen wij hogere eisen aan, soms reeds lang, in
ons land verblijvende allochtonen. Bovendien frustreren de inburgeringseisen
die in het buitenland worden gesteld allochtonen in de uitoefening van hun
recht op gezinshereniging. Deze coalitie, die hecht aan gezinseenheid, zorgt
ervoor dat familieleden jarenlang gescheiden van elkaar moeten leven. En waarom?
Ten gunste van de integratie? Onderzoek toont aan dat hoe eerder gezinshereniging
kan plaatsvinden, hoe beter dat is voor de integratie. Zorg nu eens voor een
sluitend, intensief en op maat gesneden integratieprogramma voor nieuwkomers
en zorg ervoor dat zij dat kunnen volgen zodra zij binnenkomen. Dan hoeven
wij niet langer het toelatingsbeleid te vervuilen met dit soort eisen. Met
een goed, excellent inburgeringsprogramma kunnen wij de Wet inburgering buitenland
intrekken.Het is hoe dan ook merkwaardig dat de vorige minister voor integratie
het imago van krachtdadigheid en aanpakken tot op heden zeer hoog kan houden,
terwijl de inburgering in ons land tot chaos is verworden en gesmoord is in
het rulle zand van bureaucratie en onuitvoerbaarheid. Vreemd toch dat in zo'n
land ruim 620.000 mensen geloven in de nieuwe kleren van de keizer en dat
de kroon op de inburgering, Maxima, zo onder vuur komt te liggen met haar
behartigenswaardige oproepen en haar behartigenswaardige speech. Prijst de
prinses om haar moed en om het feit dat zij investeert in respect en begrip
voor verscheidenheid van alle burgers én van de nieuwkomers. Het wordt
echt weer eens tijd om ruim voldoende te scoren met het vak inburgeren. Wij
zijn verheugd met de nieuwe inzet aan de hand van het deltaplan inburgering.Mevrouw de voorzitter. De discussie over de vraag of dit kabinet nu links
of rechts is, of het een tweede kabinet-Den Uyl of een eerste kabinet-Marijnissen
is dan wel de voorloper van het eerste kabinet-Bos is aan de overzijde genoeg
gevoerd. De fractie van GroenLinks mengt zich niet in het etikettendebat.
Wij roepen de leden van dit kabinet op om na jaren weer eens een kabinet te
zijn dat aan rentmeesterschap doet en dat investeert in de publieke zaak,
dat sociale, solidaire, rechtvaardige, ecologische en educatieve ambities
formuleert, en dat daarvoor financiële dekking zoekt. Reken af met uw
eigen zesjesmentaliteit en excelleer als conditio sine qua non voor het excelleren
van burgers in ons land, daarmee de vraag beantwoordend wat burgers van de
overheid mogen verwachten.De voorzitter:Ik wijs erop dat de overschrijding van de spreektijd in eerste termijn
wordt afgetrokken van de spreektijd in tweede termijn. De maxima worden dus
gehandhaafd. Ik geef het woord aan de heer Schuurman.De heer Schuurman (ChristenUnie):Mevrouw de voorzitter. Gelet op uw laatste opmerking verwacht u blijkbaar
van mij een langdurig betoog.De troonrede staat voor een uitdagend en ambitieus en zeer positief getoonzet
beleid. Daarbij wordt het doorgeschoten individualiseringsproces verlaten
en wordt gekozen voor het gemeenschappelijke, voor het samen doen. De liberaliseringspolitiek
wordt ingeruild voor meer sociaal gericht beleid, voor versterking van sociale
samenhang. Samen werken, samen leven! Met die richting stemmen wij van harte
in. Overigens is het nog niet zo eenvoudig om na de hervormingsgolf met veel
invloed van het liberalisme een nieuwe verhouding te vinden tussen Staat en
samenleving. Vanouds hebben wij altijd het beginsel van de soevereiniteit
in eigen kring verdedigd. Daarvoor staan wij nog, maar niet te ontkennen valt
dat door geestelijke en maatschappelijke ontwikkelingen verschillende "kringen"
sterk zijn veranderd, waardoor de toepassing van dat beginsel geactualiseerd
moet worden. Dat geldt bijvoorbeeld voor de sterk veranderde positie van het
gezin, maar ook – om nog een voorbeeld te noemen – voor besturen
van scholen, die nu veelal niet direct aanspreekbaar zijn. Het maatschappelijk
middenveld is sterk in beweging. Er moet gezocht worden naar nieuwe vormen
van wederkerigheid tussen de taken van de overheid en die van de samenleving,
om het "samen" of de "gezamenlijkheid" inhoud te geven.
De minister-president zal daarover zeker zijn gedachten willen uiten. Wij
zijn er benieuwd naar.Onze tijd kenmerkt zich door complexiteit en dynamiek en is daardoor voor
velen moeilijk te overzien. Het is funest als politieke woordvoerders zich
juist dan door simplismen laten leiden. Meestal betekent dit dat men aan het
verleden wil vasthouden, terwijl de toekomst wenkt. In een dynamische tijd
als de onze moeten wij oude maatschappelijke zekerheden loslaten en op tijd
de wissels verzetten. Dat was onzes inziens ook de bedoeling van de hervormingen
van vorige kabinetten. Daartegen hadden wij als zodanig geen bezwaar. Onze
kritiek richtte zich toen vooral op onvoldoende sociale inbedding. Wij pleiten
er ook voor om het ontslagrecht te moderniseren. De globalisering, de ontwikkeling
van nieuwe technologieën en de toenemende vergrijzing stellen nieuwe
eisen. Maar de omslag van baanzekerheid naar werkzekerheid in een dynamische
maatschappij vereist wel sociale voorwaarden, voor verschillende categorieën
zorgvuldige overgangstrajecten, zeker voor laaggeschoolde ouderen, enzovoorts.
Deze voorwaarden moet de politiek stellen.Een toekomstgericht en veerkrachtig beleid moet de beschikking hebben
over voldoende middelen. Dat het kabinet geen cadeautjes uitdeelt nu het economisch
beter gaat, geeft blijk van het verstaan van de Jozefeconomie: in vette jaren
sparen voor de magere, die onherroepelijk zullen komen. Die les werd eerder
vergeten. Wat ons betreft zouden nog wel wat meer maatregelen genomen kunnen
worden om in alle maatschappelijke behoeften van onderwijs, zorg en veiligheid
en innovatief ondernemen beter te kunnen voorzien. Wij stemmen in met belastingverzwaring
van hogere inkomens. Onzes inziens zou daar wel een schepje bovenop
mogen, bijvoorbeeld meer belasting voor luxeconsumptie als pleziervaartuigen.
Die belasting is er nog steeds niet, terwijl dat plezier soms een behoorlijke
aanslag pleegt op publiek welzijn en maatschappelijk verkeer. Voor de lange
termijn zullen wij bovendien naast de genomen maatregelen – zij het
dat het deze kabinetsperiode jammer genoeg niet kan – toch niet ontkomen
aan het geleidelijk aanpakken van de belastingaftrek van hypotheekrente. De
ChristenUnie-fractie vindt het bovendien jammer dat met het oog op duurzaamheid
van het huishoudboekje van de Staat en de komende vergrijzing, het kabinet
niet de moed heeft gehad om geringe en geleidelijke verhoging van de pensioengerechtigde
leeftijd met wijsheid te overwegen. De voorgenomen fiscalisering van de AOW
heeft zoveel voeten in de aarde, dat wij dat nog niet direct gerealiseerd
zien. Graag krijgen wij hierop een reactie van de minister-president.Wat vindt het kabinet van het voorstel van CDA'er Bovenberg om ter bestudering
van de relaties tussen de vastgeroeste woningmarkt, het betaalbaar houden
van de vergrijzing, het gezinsbeleid – ik denk aan een goede balans
in de verhouding van arbeid en zorg – en het beter benutten van talent
op de arbeidsmarkt op te dragen aan een in te stellen staatscommissie die
op de genoemde gebieden met plannen voor volgende kabinetten komt? Deze politieke
moed zal lonen en het populisme de wind uit de zeilen nemen. Graag krijg ik
ook hierop een reactie van de minister-president.Om de duurzaamheid van de economische ontwikkeling enigszins te garanderen,
hebben wij de laatste tijd een adequaat optreden tegen de overheersende financiële
wereldmachten gemist. Het is maatschappelijk van groot belang om permanente
dreigingen goed te onderkennen. De kredietcrisis werd tot onze verbazing door
zowel nationale als internationale toezichthouders verontschuldigd met het
niet meer kunnen doorzien van aangeboden financiële producten. Ik denk
dan dat die toezichthouders op grond van hun verantwoordelijkheid die producten
nooit hadden mogen toelaten. Ik zou de minister-president met klem willen
vragen om met het oog op nieuwe bedreigingen, zowel nationaal, Europees als
wereldwijd, hiervoor actie te ondernemen. Kunnen wij daarop rekenen?De heer Kox (SP):Professor Schuurman val je natuurlijk niet in de rede. Hij valt ook onder
de monumentenzorg, op een bepaald gebied. Dat bedoel ik als een compliment.
Ik wilde hem namelijk complimenteren met zijn interessante en kritisch getoonzette
betoog. Na de hypotheekrenteaftrek en de Bos-belasting levert hij nu ook nog
kritiek op het adequaat optreden van de regering op het gebied van de financiën.
De ChristenUnie is per slot van rekening ook een beetje regeringspartij. Wat
vindt de heer Schuurman ervan dat deze regering heeft ingestemd met de verkoop
van een groot gedeelte van onze financiële infrastructuur aan de hoogstbiedende,
zonder daar verder eisen aan te stellen? Nu nemen België, Schotland en
Spanje een groot deel van onze financiële infrastructuur over. Moet hij
niet ook op dat punt wat explicieter zijn tegen de regering? In de regering
klonk het: geen misplaatst oranjegevoel, wij moeten trots zijn, het bewijst
hoe goed dat wij zijn, enz.De heer Schuurman (ChristenUnie):De heer Kox raakt mij op mijn meest kwetsbare punt. Ik heb de indruk dat
ik op financieel gebied een leek ben. Gedurende de 24 jaar dat ik in deze
Kamer zit – vandaar de zorg om het monument – heb ik bijna alle
portefeuilles behartigd, behalve die van financiën. Daar waren wel redenen
voor, dus ik had al heel wat moed verzameld om de opmerking te maken die de
heer Kox reden gaf voor deze interruptie. Het heeft misschien een voordeel,
gezien zijn instemming met het verhaal. Als leek kun je er misschien wat meer
onbevangen naar kijken. Dat heb ik ook gedaan bij de ontwikkeling van de zaak
waarover de heer Kox spreekt. Ik heb altijd erg goed geluisterd naar de vertegenwoordigers
van de ABN, die zeiden dat het goed ging. Zij verdienden miljarden, maar zij
maakten de fout om de topman te laten beloven dat er meer winst moest worden
gemaakt. Als ik het goed zie, is dat de reden waarom de ABN nu wordt verkocht.
Als leek vraag ik mij af of mijnheer Rijkman Groenink niet had moeten worden
weggestuurd; hij had zeker geen premie moeten hebben. Ik vind dat commissarissen
misschien wel veel te laat zijn opgetreden toen de belofte werd gedaan om
nog meer winst te maken terwijl de winst al zo groot is. Het gevolg is dat
wij nu een prachtige bank moeten verkopen.De heer Kox kan wellicht oplossingen suggereren die ik vrij snel zal beamen,
maar dan ben ik weer zeer kwetsbaar. Daarom denk ik dat het goed is om te
constateren dat het erop lijkt dat financiële machten al lange tijd buiten
elke politieke controle vallen en dat het hoog tijd wordt om daar iets aan
te doen, juist vanwege de globalisering. Als ik lees hoe het flitskapitaal
de ene dag aan de ene kant van de wereld zit en de andere dag aan de andere
kant van de wereld, dan denk ik dat dit niet goed kan komen met een goed internationaal
rechtsbestel en een rechtvaardig beleid. Er zal iets moeten gebeuren. Het
lijkt erop dat wij te maken hebben met een autonoom proces waarop de politiek
geen greep heeft. Het voorbeeld dat de heer Kox geeft, zou ik aan mijn voorbeeld
willen toevoegen; beide wil ik aan de minister-president voorleggen. Deelt
de minister-president net als wij de zorg dat de financiële machten buiten
alle politieke controle dreigen te komen?Voorzitter. Onze samenleving verandert snel. In allerlei opzichten geeft
dat spanningen, soms zelfs grote spanningen. Die worden nogal eens versterkt
doordat aan de reactie van woordvoerende politici geen of onvoldoende maatschappelijke
analyse ten grondslag ligt. Mijns inziens dringt de ernst van de maatschappelijke
situatie te weinig door. Zowel in het regeerakkoord als in het beleidsprogramma
van het nieuwe kabinet wordt gezegd dat er een handvest verantwoordelijk burgerschap
moet komen. Terecht, het is hard nodig dat er een soort evenwichtsherstel
komt tussen luid verkondigde rechten en nauwelijks genoemde plichten. Alleen
rechten, zónder plichten, zullen uiteindelijk een verkeerde maatschappelijke
uitwerking hebben. Het individualiseringsproces werkt eraan mee dat men eenzijdig
van alleen burgerrechten spreekt, zonder nog te beseffen dat er burgerplichten
tegenover staan. Dat vrijheid gebonden is aan verantwoordelijkheid wordt te
weinig beseft. Het wordt steeds duidelijker dat de vrijheidsrechten misbruikt
kunnen worden. Bovendien is onze cultuur multicultureel geworden. Met alleen
een beroep op rechten worden dreigende conflicten niet voorkomen; zij kunnen
er zelfs door worden opgeroepen. Plichten voor allen, zoals ook rechten voor
allen, kunnen de maatschappelijke spanningen doen afnemen. Het
normen- en waardendebat kan daarmee een breed gedragen, concrete politieke
vertaling krijgen en de dienstbare overheid krijgt haar onmisbare tegenhanger
in een dienstbare samenleving.De introductie van zo'n handvest zal overigens niet vanzelf gaan. De libertijnse
invloeden in onze maatschappij zijn sterk. Ik voorspel dat er van die kant
gesproken zal worden over "betutteling". Men zal niet nalaten er
karikaturen van te maken. De discussie zal nog moeten beginnen. Ik vermoed
overigens dat de burger, de kiezer, er over het algemeen meer begrip voor
zal hebben. Het is niet uit te sluiten dat ook sommige moslimgroepen zoals
de salafisten zich zullen verzetten omdat aanvaarding van burgerplichten door
hen als aantasting van hun positie kan worden opgevat. Ons inziens is de invoering
van burgerplichten de enige, overigens schrale mogelijkheid om weer meer maatschappelijke
samenhang te krijgen. Te weinig merk ik dat het kabinet zich daarvoor echt
inzet. Hoe kunnen wij daarbij het maatschappelijk debat bevorderen? Naar onze
mening moet dat ook in Europees verband worden geëntameerd. Graag hoor
ik een reactie van de minister-president.Het islamdebat is in Nederland moeilijk te voeren. Oneliners, angst en
emotie overheersen. Het betekent groeiende polarisatie. In bijna alle uitspraken,
van welke kant zij ook worden gedaan, zit wel iets, maar een comprehensive
approach ontbreekt. Wij vinden de situatie ernstig. Dat mogen wij niet op
z'n beloop laten. Welke stappen onderneemt het kabinet om het debat in goede
banen te leiden en te houden?Het lijkt er nu op dat de bureaucratisering eindelijk drastisch wordt
aangepakt. Inderdaad heeft de verzorgingsstaat een oerwoud van regels gecreëerd.
Ook op dit punt wil ik het kabinet aanmoedigen de strijd ertegen door te zetten.
Het gevaar is alleen dat het afschaffen van regels weer nieuwe regels schept
en dat na het afstoten van ambtenaren anderen via adviesbureaus weer worden
binnengehaald. In dit verband hebben wij twee vragen. 1. Wanneer en hoe wordt
de balans van de "ontbureaucratisering" opgemaakt? 2. Hoe wordt
voorkomen dat grote groepen ambtenaren, vechtend voor hun eigen belang, werkzame
tegenstanders van dit beleid worden? Inzicht in de noodzaak van de strijd
tegen de bureaucratisering maakt er nog geen eind aan. Vooral in de gezondheidszorg
is het nodig dat iets aan het bestuurlijk geweld wordt gedaan, zoals oud staatssecretaris
Volksgezondheid Hans Simons recentelijk zei. Bureaucratische belemmeringen
en administratievelastendruk moeten stevig worden aangepakt. Dat alles staat
het primaire proces in de zorg, namelijk de relatie arts-patiënt, behoorlijk
in de weg in plaats van dat het dit proces verbetert. In de onderwijswereld
is het niet anders. Het nieuwe jeugd- en gezinsbeleid juichen we toe, maar
dat mag niet vastlopen in een groeiende bureaucratie. Voor ons moet zelfs
voor het slagen van dat beleid een terugdringen van bureaucratie in de jeugdzorg
een eerste prioriteit zijn. Blijkt dat wel voldoende?Bovendien moet dat jeugd- en gezinsbeleid te integreren zijn met maatregelen
om beter onderwijs te realiseren. Schooluitval is niet langer te tolereren.
Verhoging van de kwaliteit van onderwijs op alle niveaus moet een hoge prioriteit
hebben. Daarbij is opwaardering van onderwijsgevenden en versterking van hun
gezag hoogst noodzakelijk. Welke consequenties verbindt het kabinet in dit
verband aan het rapport van Rinnooy Kan? Voorts zouden wij graag zien dat
ter voorkoming van nog meer misstanden in de jeugdzorg aandacht wordt gegeven
aan voorwaarden voor voldoende zorg binnen de gezinnen.Als we over eigen grenzen kijken, komt allereerst Europa in het vizier.
Europa is nodig voor vrede, welvaart, beschaving, sociale stabiliteit en onderling
vertrouwen. Wij zijn blij dat er na afwijzing van de Europese grondwet nu
een verdrag ligt dat aanvaardbaar is. Wel moet voortdurend duidelijk blijken
dat Europees beleid nooit mag worden geïntroduceerd als nationaal beleid
in alle opzichten voldoet. Hebben wij voldoende instrumenten om daarvoor blijvend
garant te staan?Het sociale en rechtvaardige gezicht moet wat ons betreft nog meer aandacht
krijgen als het om internationale vraagstukken gaat, zoals ontwikkelingssamenwerking,
bestrijding van wereldwijde milieuproblemen en bevordering van duurzaamheid
in het globaliseringsproces. Door alle aandacht voor onze eigen problemen,
waarvan wij er veel als luxeproblemen kunnen zien, althans vele ervan, vergeten
wij in onze politieke en maatschappelijke debatten meer en meer de wereldproblemen,
terwijl aandacht daarvoor ons zou leren op een andere manier naar onszelf
te kijken.Laat ik één voorbeeld geven, dat ook gegeven is door een
wereldwijd bekende christendemocraat, althans, ik veronderstel dat hij christendemocraat
is, maar in elk geval een vooraanstaand christen: "In wereldperspectief
komen we tot de ontdekking hoezeer wij volkeren en werelddelen hebben beroofd
en geplunderd. Denk aan de volkeren van Afrika. We hebben ze op hun ziel getrapt.
Vele kostbare en belangrijke elementen uit hun eigen tradities hadden we tot
bloei kunnen brengen. Maar in plaats daarvan hebben wij hun een cynische wereld
van onze wetenschappelijk-technische en economische macht gebracht. We hebben
hun moraliteit uit evenwicht gebracht, zodat corruptie en gewetenloze zucht
naar macht en winst vanzelfsprekendheden werden." Dit citaat is van de
paus. Wat hij zegt betreft niet alleen Afrika. Wij moeten arme landen blijvend
steun verlenen en zeer kritisch naar onze westerse levensstijl kijken. Om
goede ontwikkelingspolitiek te voeren, is durf nodig. Dat moeten wij allen
aanleren. Het zou goed zijn als vanuit ontwikkelingssamenwerking meer getoond
wordt dat deze ontwikkelingspolitiek die van de dienstbaarheid is. Wie weet
dat overigens nog? Dat betekent vooral dat wij ontwikkelingslanden leren om
in economisch opzicht op eigen benen te staan.De heer Koffeman (PvdD):U spreekt over wat wij doen in andere landen. Dat is mij uit het hart
gegrepen. U ondersteunt echter het kabinet, dat niets doet aan het feit dat
wij een veelvoud van het oppervlak van ons eigen land in derde landen aanwenden
om daar veevoer te verbouwen, terwijl daar honger is. Vindt uw fractie dat
daartegen opgetreden moet worden of dat daarmee op zijn minst op een andere
manier zou moeten worden omgegaan?De heer Schuurman (ChristenUnie):In elk geval is het voor mij duidelijk dat er met betrekking tot de internationale
verhoudingen een uitgangspunt ligt voor de beoordeling van welk kabinet dan
ook. Dat uitgangspunt is dat het beleid nationaal, Europees en internationaal
getoetst behoort te worden aan het bevorderen en dienen van internationale
gerechtigheid. Dat is de enige norm. Als de praktijk niet in overeenstemming
is met die norm, dan zullen wij bij welk kabinet dan ook pleiten voor het
veranderen van de richting in die van recht doen aan mens, natuur, volkeren
en culturen.Wat ons betreft zou bij verlenging van de missie in Uruzgan met meer steun
door de NAVO-landen – van beide gaan wij uit – de integratie met
ontwikkelingssamenwerking nog meer mogen worden gepromoot.Ter wille van de tijd wil ik mij op enkele punten bij de heer Werner aansluiten.
Dat betreft zijn pleidooi om de druk van het defensiebudget af te nemen en
om niet in te stemmen met een afslanking of opheffing van adviesraden. Tevens
betreft het zijn pleidooi om nu eindelijk eens orde op zaken te stellen in
ons Koninkrijk in verband met de herstructurering van Koninkrijkslanden en
Koninkrijkseilanden. Dat zou ik van harte willen steunen.Tot slot: voor het komende jaar willen wij de regering als geheel en elk
lid afzonderlijk Gods zegen en wijsheid toebidden.De vergadering wordt van 14.08 uur tot 14.15 uur geschorst.De heer Holdijk (SGP):Voorzitter. De kostbare 100 dagentour werd afgesloten. Het beleidsprogram
en de begroting 2008 zijn gepresenteerd. Wij weten nu waar wij aan toe zijn
met dit kabinet.In een democratie krijgt het volk de overheid die het verdient. Het kabinet
is getypeerd als christelijk-socialistisch en door sommigen aangeduid als "het
tweede kabinet-Den Uyl". Wat daarvan zij, er is in elk geval sprake van
een trendbreuk met vorige kabinetten-Balkenende wat betreft onder andere immigratiebeleid,
socialezekerheids- en belastingbeleid. Het gaat om iets meer dan een "accentverschuiving",
zoals de minister-president het nieuwe beleid typeerde. Het zal nog moeten
blijken of christelijk-socialistisch iets anders is dan christelijk-sociaal,
een terminologie waaraan wij overigens niet hechten. Christelijk ís
sociaal in de zin van bescherming van kwetsbare en onschuldig lijdende mensen.Het coalitieakkoord staat bol van teksten over sociale cohesie, integratie
en solidariteit. De overheid moet er meer voor de mensen zijn en dat kost
geld. Het gedrag van burgers moet veranderen: gezonder, klimaat- en milieuvriendelijker
en energiezuiniger. Dit kabinet gelooft kennelijk weer in de maakbaarheid,
althans de beïnvloedbaarheid, van de samenleving. Middelen ter beïnvloeding
zijn er uiteraard maar het is altijd zaak om dan op je hoede te zijn. Niet
dat wij moeite hebben met de lastenverzwaring op ongezond en milieuonvriendelijk
gedrag. Baat het niet, dan schaadt het niet. Het levert de schatkist in elk
geval geld op, al blijft het ondoorzichtig waar dat geld uiteindelijk voor
besteed wordt en of de te beschermen belangen daarvan profiteren.Waar wij wél onze bedenkingen bij hebben, is de verdere verstatelijking
van de maatschappij in de zin dat de overheid steeds verder in de private
sfeer meent te mogen doordringen. Democratie kan gezien worden als een politiek
compromis tussen groepen met uiteenlopende wensen en belangen ten aanzien
van de manier waarop legitieme politieke beslissingen worden genomen. In deze
week na de Week van de democratie moet misschien weer eens opgemerkt worden
dat een rechtsstaat een staatsvrije sfeer behoort te kennen, wat de meerderheid
ook zegt, een staatsvrije sfeer die meer omvat dan alleen de door de Grondwet
gewaardeerde vrijheidsrechten. De vrijheid moet soms in stand gehouden worden
door de democratie te beperken. Men zou van een kabinet dat wel "een
VU-kabinet" is genoemd, verwachten dat het zich wat sterker rekenschap
zou geven van hetgeen de soevereiniteit in eigen kring te betekenen heeft.
De bevoegdheid tot gezagsuitoefening in niet-statelijke samenlevingsverbanden,
zoals familie en gezin, is een oorspronkelijke bevoegdheid die niet wordt
ontleend aan de overheid maar rechtstreeks aan God. Het gaat dus niet om de
soevereiniteit van eigen kring maar om de soevereiniteit in eigen kring.Nu zegt het kabinet naar een kleinere en bovendien betere overheid toe
te willen. Het rijksambtenarenapparaat moet worden afgeslankt met 12.000 of
15.000 personen. Gaat het hierbij niet in essentie om een simpele bezuinigingsmaatregel,
waarvan de uitkomst overigens ongewis is? Wat is er in het verleden van vergelijkbare
voornemens terechtgekomen? Het is niet nieuw. Wij zijn daar sceptisch over,
want weet de overheid eigenlijk zelf wel hoe groot zij is? Bij de politie
is dat altijd weer een grote puzzel. Daar komt bij dat inmiddels is meegedeeld
dat er geen gedwongen ontslagen zullen vallen. Vervolgens is de vraag hoeveel
extra ambtenaren de nieuwe ambities van het kabinet vragen. Hoe dan ook, wij
menen in elk geval dat de kaasschaafmethode niet de juiste aanpak zou zijn.
Daardoor wordt de werkdruk van de mensen die blijven alleen maar groter. Het
is belangrijk om eerst te bepalen welke taken de overheid nog wel en welke
zij niet meer wenst uit te voeren en om pas daarna te denken aan schrappen.In het Nederlandse regeringsbeleid verschoof het accent in de jaren tachtig
van het gelijkheidsbeginsel naar het vrijheidsbeginsel, ook al blokkeert de
gelijkheidseis ook nu nog nu eens de oplossing van het ene probleem en veroorzaakt
het dan weer het andere. Sociaal zijn houdt voor velen in: streven naar gelijkheid,
terwijl toch evenzeer recht gedaan behoort te worden aan ongelijkheid en diversiteit.
Vrijheid en gelijkheid zijn waarden die met elkaar concurreren. Vrijheid in
afhankelijkheid en dus gebondenheid binnen het kader van de rechtvaardigheid
staat voor ons voorop. Daarom willen wij zuinig zijn op de democratische rechtsstaat,
en staat de zogenoemde sociale rechtsstaat of verzorgingsstaat verder van
ons af. Daarom ook ons pleidooi voor die staatsvrije sfeer. Het thema van
de verantwoordelijkheid van de burger dat zo kenmerkend was voor de eerdere
kabinetten-Balkenende, laten wij niet graag los.Dit brengt ons op het derde onderdeel van de revolutieleus: de broederschap,
vertaald als solidariteit. Ook dat is een belangrijke waarde in de samenleving,
ook al wordt zij in de politieke praktijk veelal verengd vertaald in materiële
en financiële zin. Met een beroep op deze waarden worden in het regeerakkoord én
de Miljoenennota lastenverzwaring aan bepaalde inkomenscategorieën opgelegd.
Het gaat dus niet om spontane maar om afgedwongen solidariteit. Daar zijn
grenzen aan. Mensen leveren thans gedurende hun werkzame leven noodgedwongen
meer dan de helft van hun inkomen in bij de overheid. De middenklassen zijn nettobetalers van de sociale zekerheid geworden. Steeds meer inkomensafhankelijke
bijdragen enerzijds en recht op voorzieningen anderzijds maken het beeld voortdurend
nog schever. De Amerikaan Robert Putnam, voor velen geldend als een autoriteit
op dit gebied, kwam langs de weg van onderzoek tot de conclusie dat de bereidheid
om sociale lasten op te brengen, afneemt naarmate de mensen die de lasten
moeten opbrengen, minder binding ervaren met de mensen die er gebruik van
maken. Dat er grenzen zijn, kon wel eens één van de verklaringen
vormen waarom jaarlijks meer autochtone Nederlanders het land verlaten en
emigreren.Onze samenleving is een verdeelde samenleving geworden, maar was dat ook
in het verleden al, maar anders. Wij zijn onze nationale identiteit blijkbaar
kwijtgeraakt. Die identiteit ligt in onze historie, en die historische identiteit
heeft consequenties voor de hedendaagse bewoners van ons land. Identiteit
is altijd in ontwikkeling, en wordt doorgegeven via de traditie. Wij hechten
aan die nationale identiteit, ook al kunnen wij niet voorzien in welke richting
die zich in de toekomst zal ontwikkelen. Dit kabinet lijkt opnieuw het idee
van de multiculturaliteit te omarmen, al liet de minister-president zich in
het verleden naar ik meen wel eens anders uit. Wij geloven niet in dat idee
als een wenselijk en werkbaar ideaal. Culturen mengen niet, zeker niet wanneer
religie er de harde kern van vormt. De geschiedenis heeft dat bewezen. Een
synthese van culturen is niet te verwachten. Het is daarom ook zinloos de
oplossing van de huidige integratieproblematiek in deze richting te zoeken.
Voor een sociale integratie is een vermenging van culturen ook helemaal niet
noodzakelijk. Ervaringen met vroegere groepen migranten bewijzen dat. Integratie
zonder aanpassing of assimilatie is mogelijk gebleken, als men er maar in
slaagt onderscheid te maken tussen private en publieke moraliteit; dat is
wel een belangrijke voorwaarde.De maatschappelijke ontwikkeling kenmerkt zich weliswaar door een toenemende
verscheidenheid, maar die verscheidenheid hoeft niet te leiden tot segregatie.
Voor zover er behoefte bestaat aan gemeenschap, is het voldoende dat men zich
in Nederland thuis voelt en dus geaccepteerd weet. Veel meer dan dat ieder
zich houdt aan de juridische spelregels en de omgangsvormen, wordt niet gevraagd.
De verscheidenheid van de bevolking brengt wel met zich mee dat verdraagzaamheid
vereist is om ernstige problemen of conflicten te voorkomen. Voor zover het
idee van de opwaardering van geografisch bepaalde probleemwijken is gericht
op het oplossen van sociale problemen, vrezen wij dat dat idee op een misverstand
berust. Ook het kabinet zal niet geloven dat een rijkere buurman en een nieuw
huis mensen minder crimineel of kansrijker op de arbeidsmarkt maken. Het beleid
zou meer op bepaalde bevolkingsgroepen binnen én buiten de geselecteerde
wijken gericht moeten zijn. De vraag is ook wat dit beleid, behalve geld,
toevoegt aan de initiatieven die op lokaal niveau al jarenlang volop en permanent
plaatsvinden.Bij het debat over de regeringsverklaring op 3 april jongstleden
in dit huis, heb ik namens onze fractie verklaard dat wij loyaal maar niet
serviel tegenover dit kabinet staan. Op tal van punten zijn wij positief en
hoopvol over het kabinetsbeleid. Ik noem nu slechts willekeurig enkele punten:
het streven naar minder koopzondagen, het stimuleren van mantelzorg- en vrijwilligerswerk,
en de handhaving van de strafbaarheid van godslastering, zoals wij recent
vernamen. Kritisch zijn en blijven wij onder andere over het generaal pardon,
dat financieel wel eens op een ramp zou kunnen uitlopen – en dat is
misschien niet eens het belangrijkste. Kritisch zijn wij ook, met de Raad
van State, over het voornemen om de nieuwe ambities van het kabinet te financieren
via lastenverzwaringen die een negatief effect kunnen hebben op de macro-economische
ontwikkeling. In dat verband noem ik met name de verhoging van de btw, alsook
de greep die wordt gedaan in de kas van de provincies en de woningbouwcorporaties.
De te verwachten inkomsten uit de economische groei zijn wel erg optimistisch
geraamd. Aan het einde van de rit, voorzien in 2011, moet nog maar blijken
of het halen van de doelstelling van een begrotingsoverschot van 1%,
is gelukt.Voorzitter, ter afsluiting. Politiek behoort een tijdelijk evenwicht te
representeren. Het politieke evenwicht vereist een politiek die aandacht en
waardering heeft voor democratie én leiding, voor vrijheid én
gelijkheid, voor eenheid én verscheidenheid, voor idealisme én
realisme, voor de redelijkheid en aanvaardbaarheid van het overheidsbeleid,
en voor orde én verandering. Dat alles, zo is ons uitgangspunt, binnen
de kaders van de soevereiniteit van Gods woord. Gegeven de verkiezingsuitslag
en de mogelijkheden tot kabinetsformatie is dit kabinet hopelijk in staat
om een noodzakelijk, al is het maar tijdelijk evenwicht te bewerkstellingen.
In elk geval wensen wij de bewindslieden Gods onmisbare zegen bij de vervulling
van hun verantwoordelijke taken.De heer Schouw (D66):Mevrouw de voorzitter. Het klinkt misschien een beetje onwaarachtig uit
de mond van een vertegenwoordiger van een niet-regeringspartij, maar wij zijn
over een aantal prioriteiten van dit kabinet best enthousiast. Van ons vandaag
dan ook géén ruw gooi- en smijtwerk over dat het beleid van
Balkenende IV allemaal maar niets zou zijn. Dit kabinet kan niet meer doen
dan wat in zijn vermogen ligt, en daarvoor past in de eerste plaats waardering.
Daar voeg ik in één adem wel aan toe dat de gulle hand waarmee
het moralistische collectivisme over het kabinetsbeleid wordt uitgestrooid,
wat onze fractie betreft met wat meer ingetogenheid had mogen plaatsvinden.Terwijl de meeste bewindspersonen in het kader van de 100 dagen-promotour
hun oor leenden aan "de samenleving", werkte minister Ter Horst
driftig aan het bestuursakkoord tussen Rijk en gemeenten. Op basis van de
door de VNG geïnitieerde rapporten Bovens en Van Aartsen zijn prima afspraken
gemaakt over het decentraliseren van taken en verantwoordelijkheden naar de
gemeenten. Het Rijk heeft erkend dat de gemeente de bestuurslaag is die het
dichtst bij de burger staat, en dat gemeenten als geen andere overheidslaag
in staat zijn om maatwerk te leveren. Chapeau! voor deze afspraken en de lijn
die daarbij is uitgezet. Decentraal waar het kan, centraal waar het moet.Ook de aanpak van de vernieuwing van de Rijksdienst verdient een compliment.
In minder dan een half jaar tijd ligt er een nota met kloeke voornemens die
grosso modo onze sympathie hebben. Er wordt een slag gemaakt naar een slimme
rijksoverheid, een die slagvaardiger kan gaan werken en effectiever met kennis
omgaat.Daarnaast heeft mijn fractie bewondering voor de moed die minister Donner
weet op te brengen om de versoepeling van het ontslagrecht op de agenda te
houden. Eindelijk eens iemand die zonder slag of stoot stand houdt tegenover
vakbonden en denkbeelden die liever het verleden omarmen dan de toekomst willen
vormgeven. En dat met loyale steun van het voltallige kabinet-Balkenende IV.Het meer flexibel maken van de arbeidsmarkt is naar de opvatting van D66
hard nodig en het kabinet vindt ons dan ook aan zijn zijde om zaken voor elkaar
te krijgen.De heer Kox (SP):Ik heb al gezegd dat ik de begroting niet zo heel goed heb kunnen lezen
door die overdruk. Waar heeft de heer Schouw iets gelezen over het ontslagrecht?
Waar leest hij dat wat minister Donner wil, al vaststaand beleid is? Ik meen
dat hierover nog wordt gesproken in het kabinet, althans dat hoorde ik de
minister-president afgelopen vrijdag op de televisie zeggen. Hij heeft blijkbaar
al meer informatie dat de kogel door de kerk is.De heer Schouw (D66):Natuurlijk heb ik niet meer informatie dan de heer Kox. Wat zou ik pretenderen?
Wij weten toch allemaal dat de heer Donner zich strijdbaar opstelt op dit
dossier. Wij hebben dat toch kunnen lezen in de krant en kunnen horen op de
radio. Dit is voortdurend in het nieuws. Wat ik hier doe met mijn twee armzalige
zeteltjes, is mijn loyale steun aan die strijd geven. Verder probeer ik natuurlijk
het kabinet uit zijn tent te lokken om hierover nog iets te zeggen.Maar dan beginnen onze complimenten te verdampen. Wij missen, en dat is
de kern van mijn inbreng, een grondige reflectie op een aantal noodzakelijke
hervormingen. Wij willen met het kabinet vandaag eens verder reflecteren op
drie onderwerpen die zich bij uitstek lenen voor hervorming. Het eerste is
de staat van de democratie, het tweede de staat van het wonen en werken en
het derde de staat van het onderwijs.Vorige week was de week van de democratie met als meest bizarre voorstelling
de persiflage op de directe democratie: het burgemeestersreferendum in Utrecht.Ik wil u even meenemen naar de kiezersopstand van 2002. De roep toen voor
modernisering van de democratie was groot. Politieke partijen en de samenleving
zagen hiervoor de noodzaak en iedereen ging voortvarend aan de slag. Van de
idealen van toen is echter vrijwel niets terecht gekomen. Ja, misschien straks
een Huis voor de Democratie, maar dat kun je toch moeilijk verkopen als een
duurzame onderhoudsbeurt van de democratie?Het vertrouwen in centrale democratische instituties is niet een van bovenaf
gegeven zekerheid. En de ingrediënten die de bom deden barsten in 2002
zijn natuurlijk niet verdwenen. Dit kabinet zit doodstil op dossiers die ook
maar enigszins wijzen in de richting van modernisering van de democratie.
Er komen nul initiatieven tot democratisering van het bestuur. Terug naar
het rode potlood is de symbolische uitdrukking hiervan.Maar de kiezer wil anders. Uit opinieonderzoek blijkt dat een grote meerderheid
voorstander is van vormen van directe democratie. Simpelweg uit het idee dat
wie macht uitoefent daarvoor gelegitimeerd dient te zijn. Waarom wil het kabinet
de onvrede van de burger niet kanaliseren? Een vraag is ook of de opvattingen
in de samenleving excentriek zijn of juist die van het kabinet.D66 wil het onderhoud aan onze democratie niet verengen tot twistgesprekken
over wel of geen referenda of over wel of geen direct gekozen burgemeester.
Wij zien noodzaak voor een verbreding van de discussie en noodzaak voor een
discussie over de vraag waarvoor een overheid verantwoordelijk is en mag zijn, én
waarvoor de particuliere sector verantwoordelijk is.De heer Noten (PvdA):Ik herinner mij toch dat er een aantal jaren geleden een grondwetsherziening
voorlag voor het invoeren van een correctief referendum. Het voorstel is destijds
ingetrokken, voor zover ik weet zelfs door een minister van D66-huize. Zegt
de heer Schouw nu: wij hadden dat moeten doorzetten? Hoe moet ik hem begrijpen,
want de stilstand is daar ontstaan?De heer Schouw (D66):Dit is een beetje een flauwe opmerking, zeker uit de mond van de heer
Noten. Ik heb willen zeggen dat wij als wij spreken over de democratie, de
zaak wat breder moeten bekijken en niet alleen moeten spreken over het referendum
of de gekozen burgemeester. In het verleden is het een en ander gebeurd, maar
hij heeft net als ik in de Miljoenennota geen enkel initiatief van dit kabinet
gezien om de democratie verder te vernieuwen en te veranderen. Dit is de kern
van mijn betoog. Dan geeft het naar mijn opvatting geen pas om een soort jij-bak
te maken over het feit dat het voorstel hier is gestrand. Dat vind ik dit
punt niet waard.De relatie tussen de overheid en haar burgers vraag ook om verdere reflectie
op en verdieping van de vraag of het streven van dit kabinet om van bovenaf
meer normerend te sommeren, niet haaks staat op een samenleving waarin je
juist vertrouwen moet stimuleren door het nemen van de eigen verantwoordelijkheid
van zowel burgers, als lokale overheden en maatschappelijke organisaties.
En waar eindigt het overheidsbeleid om sociale cohesie te versterken en waar
gaat het over in sociale controle?In dit verband wijs ik ook op het indringende advies van de Raad van State
over de Miljoenennota 2008. De Raad stelt dat het kabinet een aantal essentiële
vragen over de rol en verantwoordelijkheid van de overheid moet beantwoorden
en dat een publiek debat over de kwaliteit van het openbaar bestuur nodig
is. Dit doet natuurlijk snel denken aan de discussies over onder andere de
verzelfstandiging van Schiphol, de energiewereld, de rol van woningbouwcorporaties,
het onderwijs en nog een ander dergelijk collectief goed, het water. Zo maakte
het gedoe over de rol van corporaties bij het oplossen van de problemen in
de oude wijken het tekort zichtbaar aan een doorwrochte visie op de rol van
de overheid. En Schiphol? Steeds dezelfde premier aan het roer, maar tot drie
keer toe een andere visie op de rol van de overheid als hoeder van het publieke
domein.Waar verwacht een burger van de overheid bescherming, een taak of een
plicht en waar kan het private domein aan de slag? Is het kabinet ook van
mening dat een inhoudelijk debat over de kwaliteit, de rol en de taken van
het openbaar bestuur en over de grenzen van het publieke domein dringend nodig
is? Deelt het de mening dat dit een breed debat moet zijn, dat ook gaat over
democratie en over de taken en verantwoordelijkheden van de overheid en dat
dit debat mogelijk kan leiden tot nieuwe uitgangspunten en grenzen?
Ik krijg hierop graag een reactie.Mijn tweede punt heeft betrekking op de staat van het wonen en werken.
Had je vroeger woon-werkverkeer, tegenwoordig heb je vooral stilstaand verkeer.
De fysieke verbindingen tussen het wonen en werken vormen de vitale infrastructuur
waarover goederen en mensen worden vervoerd. Een vraag die iedereen bezighoudt
die dagelijks in propvolle treinen zit of stilstaat in files, is of de Nederlandse
infrastructuur ooit op orde komt. Juist in de Randstad waar woon en werkgebieden
met elkaar verbonden zijn door weg- en spoorinfrastructuur, is duurzame innovatie
noodzakelijk.Infrastructuur is belangrijk voor de economische ontwikkeling van Nederland
en voor de duurzame samenleving. Meer asfalt is natuurlijk geen oplossing.
Beter is het versneld invoeren van rekeningrijden of voorwaarden scheppen
waardoor elke ambtenaar één dag per week verplicht thuis kan
werken. Zowel thuiswerken als rekeningrijden is nu nog te veel een "mits"-
en "tenzij"-verhaal. En dat terwijl de Randstad bijna 14 uur per
dag op slot zit en iedereen weet dat er tegen de groeiende aanwas van auto's
niet op valt te asfalteren. Rekeningrijden lijkt dan ook dringend noodzakelijk én
wel in deze kabinetsperiode. Wil de minister-president toezeggen dat nog deze
regeerperiode de eerste uitvoerbare betekenisvolle en onomkeerbare stap naar
rekeningrijden wordt gezet? Wil hij ook ingaan op ons voorstel om vanaf 2009
elke ambtenaar één dag verplicht thuis te laten werken?Ook op de woningmarkt constateren wij een ijzeren status quo. Wij zien
weinig voornemens om de doorstroom te stimuleren en dit is toch bij uitstek
een terrein waarvoor het Rijk verantwoordelijk is. Wie kent geen jonge mensen
die al jarenlang op zoek zijn naar een betaalbaar koophuis? Het is aan starters
niet meer uit te leggen dat zij slachtoffer zijn van een verouderd systeem,
dat alleen bestaande rechten beschermt en nieuwkomers frustreert. De overheid
pompt jaarlijks ongeveer 20 mld. aan subsidies in de woningmarkt. Het grootste
deel hiervan is voor hypotheekrenteaftrek en huursubsidies en wordt indirect
via corporaties in de sociale woningbouw geïnvesteerd.Maar het resultaat van al dit geld is iets wat niemand wil: doorgeschoten
huizenprijzen en een stilvallende doorstroming van kleine naar grotere woningen.
Oplossingen liggen voor de hand: het aanpakken van de hypotheekrenteaftrek
en nieuwe woningen bouwen. Gevolg? Duizenden goedverdienende mensen blijven
wonen in zwaar gesubsidieerde corporatiewoningen. Gevolg? Wachtlijsten en
een woningmarkt die op slot zit. En moet het bestaande complex van fiscale
aftrekbaarheid van hypotheeklasten, het beleid op het terrein van de huurprijzen,
de huurtoeslag en de rol en positie van corporaties, niet eens goed tegen
het licht worden gehouden, mede omwille van gezonde overheidsfinanciën?
Het lijkt wel of is afgesproken dat hierover de komende jaren niet nagedacht
mag worden. Een verbod op nadenken; dat kan toch niet waar zijn? Wij zouden
graag de toezegging krijgen dat het kabinet de gesignaleerde problematiek
rond huren en eigendom van huizen precies in kaart brengt, een en ander relateert
aan doorstroming en de Kamer hierover rapporteert. Dat zou een uitstekende
studie kunnen zijn van de knappe koppen van de planbureaus en de WRR.Ik kom toe aan mijn derde onderwerp: de staat van het onderwijs. Met het
onderwijs in Nederland gaat het niet goed. Onlangs bracht de Wiardi Beckman
Stichting hierover nog een belangrijke publicatie uit: "Ruggengraat van
ongelijkheid". Een van de problemen is het tekort aan docenten in het
basisonderwijs. Nu wordt er schande van gesproken dat pabo-studenten niet
kunnen rekenen en ook zij een taalachterstand hebben, maar het is schrijnend
als je moslimmeisjes ziet die erg gemotiveerd zijn om in het basisonderwijs
te werken, maar de reken- en taaltoetsen niet halen, terwijl ze de intellectuele
capaciteiten daarvoor wel hebben. Er moet op alle fronten meer worden geïnvesteerd
in de kennis van taal en rekenen. De HBO-raad becijferde dat alleen al in
het hbo zo'n 70 mln. nodig is. Het kabinet investeert slechts 5 mln.Een commissie onder leiding van Rinnooy Kan heeft de noodzaak blootgelegd
om 1,1 mld. per jaar te investeren in leraren. En onlangs berichtte de Nationale
DenkTank dat verkeerde studiekeuzes en het lerarentekort ons in de toekomst
wel eens 16 mld. per jaar kunnen kan gaan kosten. Het onderwijsniveau is essentieel
voor de concurrentiepositie van ons land. Het ministerie van Onderwijs heeft
nu al een tekort op de begroting als ze alle plannen wil uitvoeren, en dat
is nog exclusief die 1,1 mld. van Rinnooy Kan. Hoe denkt het kabinet dit op
te lossen?Een ander probleem in dit verband is dat het niveau van basisschoolscholieren
te laag is om aan te sluiten bij het middelbaar onderwijs, dat het niveau
van middelbare scholieren te laag is om aan te sluiten bij het hoger onderwijs
en dat de kloof tussen wat de arbeidsmarkt verlangt en wat het onderwijs aflevert,
steeds groter wordt. Hoe krijgen we de Lissabondoelstelling gerealiseerd van
50% van de jongeren in het hoger onderwijs? Dat zullen we toch niet
doen door systematisch de niveaus te verlagen?Een derde probleem in dit verband is eigenlijk een vraag: van wie is de
school eigenlijk? Is de school van de ouders, van de directie, van het schoolbestuur,
van een raad van toezicht of van de inspectie? Zijn schooldirecteuren niet
vooral managers die "het bedrijf" moeten runnen, waardoor vakmanschap
verloren dreigt te gaan? En zijn de leerconcepten die uitgaan van vrijheid
en zelfstandigheid niet te vrijblijvend? Is het niet veel verstandiger wanneer
discipline, regelmaat en begeleiding meer naar voren komen? Zou er misschien
toch wat anders moeten worden nagedacht over de inrichting van het onderwijs:
meer structuur en toch weer wat meer aandacht voor kennis?Voorzitter, ik rond af. D66 vraagt het kabinet om leiderschap en bestuurskracht,
en wel op vier punten: ten eerste vragen wij dit kabinet een breed debat te
organiseren over de kwaliteit van het openbaar bestuur; ten tweede vragen
wij het om haast te maken met rekeningrijden en thuiswerken; ten derde vragen
wij het om een nota voor te bereiden die alle problematiek in kaart brengt
die samenhangt met het kopen of het huren van een huis; ten vierde vragen
we het om aan onderwijs absolute prioriteit te geven. Wij zien de beantwoording
met belangstelling tegemoet.De heer Koffeman (PvdD):Voorzitter. Afgelopen week kregen Al Gore en de IPCC de Nobelprijs voor
hun werk aan de bewustwording van de opwarming van de aarde.
De premier heeft Al Gore geprezen en gezegd dat zowel zijn boek als zijn film
hierover "er mogen zijn". "Ik krijg het er warm van",
zegt de ijsbeer op zijn smeltende schots, die Kamagurka vorige week in NRC
tekende. Maar wat gaat de premier doen met de gesignaleerde urgentie? Uit
niets blijkt dat het hem ernst is om de CO2-uitstoot echt drastisch
terug te dringen.Het Nobelprijscomité ziet in de klimaatproblemen niet alleen een
mondiale milieuramp, maar ook een belangrijke oorzaak voor toekomstige geopolitieke
conflicten, vluchtelingenstromen, ziekte, sterfte onder de meest kwetsbare
groepen en het uitsterven van plant- en diersoorten. Dat zijn nogal ingrijpende
onderwerpen, maar ze zijn nauwelijks terug te vinden in de kabinetsplannen.Het lijkt alsof het kabinet zich drukker maakt over de inperking van het
aantal koopzondagen, waarmee het CDA de kerkelijke traditie oplegt aan mensen
die daar niks mee hebben, de PvdA hoopt dat iedereen tegelijk vrij zal kunnen
nemen om op zondag een balletje te kunnen trappen en de ChristenUnie hoopt
dat dit de opmaat zal vormen tot een totaalverbod van elke vorm van sport
op zondag. Er zijn echt belangrijkere zaken om ons druk over te maken!Een Nobelprijs voor de vrede die wordt uitgereikt om de oorlogen van de
toekomst te voorkomen, getuigt van een vooruitziende blik. Die missen we in
de plannen van het kabinet-Balkenende IV. "Titanic 2" zou een toepasselijkere
naam zijn voor dit kabinet, dat lippendienst bewijst aan duurzaamheid, solidariteit,
normen en waarden, maar een beleid vormgeeft dat economie centraal stelt.
Groei is het enige wat telt. We moeten eerst geld verdienen voordat we het
uit kunnen geven aan dieren, natuur en milieu, zo heet het. De vraag is, hoeveel
geld er verdiend moet worden voor we eindelijk toe gaan komen aan het belangrijkste
wat we hebben: schone lucht, schoon water, schone grond. We kunnen het ons
niet veroorloven om dat nog langer uit te stellen. Respect voor onze leefomgeving,
zodat we ook respect voor elkaar kunnen hebben.Het waren niet de vertegenwoordigers van kinderen of van astmapatiënten
die het kabinet vroegen de fijnstofnormering te versoepelen, maar de bouwondernemers.
Het kabinet zwichtte voor hun lobby, zonder problemen. Het stelde een commissie-Elverding
in om te kijken hoe de kinderen die roepen dat de keizer geen kleren aan heeft,
het zwijgen kan worden opgelegd; hoe alle stoplichten tegelijk op groen gezet
kunnen worden. Want we hebben haast: haast om te zagen aan de tak waarop we
zitten. Begrippen als "consuminderen" en "de economie van het
genoeg" zijn van de vorige eeuw. We hebben nooit genoeg en we willen
veel meer – en rap een beetje. We pompen mee aan economische luchtballonnen
die een wereldwijde kredietcrisis teweegbrengen. Vooraanstaande bestuurders
verkopen hun bank met een privébonus van 26 mln. Hoe objectief zouden
de Rijkmannen van deze wereld nog zijn bij het nemen van beslissingen als
die gepaard gaan met zulke perverse prikkels? En wat heb je eigenlijk aan
geld als de ijskap smelt?Na ons de zondvloed is inmiddels een realiteit die een Nobelprijs waard
is. Als we horen dat het ijs op de noordelijke maritieme route is gesmolten,
leidt dat vooral tot enthousiasme over nieuwe scheepvaartroutes. Die VOC-mentaliteit
hebben we hard nodig, omdat we een veelvoud van ons eigen land gebruiken in
derdewereldlanden, om daar graan te verbouwen voor onze bio-industrie. In
dat opzicht zijn smeltende ijsbergen goed nieuws voor de bemanning van de
Titanic 2: lekker doorvaren zonder obstakels, volle kracht vooruit, geen oponthoud
door geitenwollensokkendenken, aan de bak!Ex-minister Veerman vatte het zo kort samen: "Het systeem is vastgelopen.
We importeren enorme hoeveelheden veevoer, we exporteren enorme hoeveelheden
varkens en de rommel blijft hier achter." Om dat even getalsmatig in
te vullen: in ons land speelt zich de grootste massaslachting uit de geschiedenis
af; een perfect vernietigingssysteem, dat zich buiten ons gezichtsveld afspeelt.
Alleen tijdens dierziektecrises kunnen we een blik in de stallen werpen, wanneer
miljoenen gezonde dieren worden geofferd op het altaar van onze economie.
Elk jaar lijden en sterven 500 miljoen dieren in onze bio-industrie na een
kort en ellendig leven. Dat is 120 dieren voor elke driekamerflat, niet omdat
wij die dieren zelf willen opeten, maar omdat wij de slager en de melkboer
van Europa willen zijn. Daaraan houden wij echter wel 70 miljard kilo mest
over, 4000 kg per Nederlander. Als ik zeg dat dit beleid stinkt, mag de minister-president
dat heel letterlijk opvatten. Het is dubbelhartig om Al Gore te prijzen voor
zijn klimaatopvattingen en tegelijkertijd niets, maar dan ook helemaal niets
te ondernemen tegen één van de grootste veroorzakers van broeikasgassen
in ons land: de bio-industrie.Wij weten inmiddels dat één koe net zo veel broeikasgas
uitstoot per jaar als een middenklasse auto die 70.000 km aflegt, maar wij
veranderen die kennis niet in beleid. Delftse onderzoekers geven aan dat een
vleesheffing van 12% tot een afname van de vleesconsumptie zou leiden
met 9% en dat het milieueffect daarvan minstens zo groot zou zijn als
van de kilometerheffing. En toch heeft het kabinet het voortdurend over het
beprijzen van kilometers, maar helemaal nooit over het beprijzen van dierlijke
producten. Het kabinet vindt het kennelijk normaal dat een ei nog steeds hetzelfde
kost als vijftig jaar geleden; dat een liter mineraalwater duurder is dan
een liter melk en dat de vleesproductie de kostbare zoetwatervoorraden van
onze aarde letterlijk opslurpt, zonder dat ook maar één watermanager
zich daarover zorgen maakt.Het winnende idee voor duurzame dinsdag was een kookboek over duurzaam
eten en duurzaam koken, waarbij per gerecht duidelijk wordt aangegeven wat
de kosten zijn, ook de maatschappelijke kosten. Voor een kilo vlees is honderdduizend
liter water nodig en dat gaat ten koste van landen waar zoetwaterschaarste
heerst. Het zou beter zijn om die landen te stimuleren plantaardig voedsel
te verbouwen, en dan niet voor ons veevoer. De productie van 1 kg rood vlees
kost net zo veel water als nodig is om twee jaar te douchen. Een milieubeleid
dat inzet op de vermindering van de vleesconsumptie, zet meer zoden aan de
dijk dan een milieubeleid dat zich blind staart op waterbesparende douchekoppen.Japanse wetenschappers hebben berekend dat een kilo vlees net zoveel CO2-uitstoot kost, 36 kg, als drie uur joyrijden met je auto terwijl je
thuis alle lichten aan laat staan. En wetenschappers van de universiteit van
Chicago hebben berekend dat een vegetariër in een Hummer aanzienlijk
milieuvriendelijker is dan een vleeseter in een Toyota Prius. Dat is misschien
een lollige vergelijking, maar uit de kabinetsplannen blijkt
niets van een sanering van de veehouderij.Iedereen kan inmiddels weten dat deze marginale en sterk vervuilende eiwittransitie
dringend aan sanering toe is. Dat moet, omdat het klimaatproblemen veroorzaakt;
omdat het beslag legt op ruimte in landen waar honger heerst; omdat het inefficiënt
is; omdat het bijdraagt aan het overgewicht waarmee mensen hier kampen; omdat
het bijdraagt aan de ondervoeding in de wereld; omdat het ernstig dierenleed
veroorzaakt en omdat de wereldgrondstoffenvoorraad niet toereikend is.Bij een paradigmaverandering van dierlijke naar plantaardige eiwitten
snijdt het mes aan twee kanten, want de akkerbouw is in staat om tweede generatie
biobrandstoffen te leveren uit plantresten via cellulose, vergassing of pyrolyse.
Dat kan 40 tot 50% van onze vervoersbrandstoffen opleveren, zo werd
deze week duidelijk op het biobrandstoffen congres.Graag hoor ik van de minister-president waarom het kabinet met geen letter
rept over een transitie naar een meer plantaardige en dus meer milieu-, mens-
en diervriendelijke samenleving. In zijn antwoord kan hij maar beter niet
verwijzen naar de Nota dierenwelzijn, want daarin legt het kabinet vooral
uit wat dieren níét zijn. Dieren zijn niet precies als mensen,
en ze hebben niet dezelfde mensenwensen, zegt minister Verburg. Daarmee rekent
zij kennelijk af met een jeugdtrauma, want de Fabeltjeskrant was vanaf haar
elfde verjaardag op de televisie te zien. Kennelijk wil zij meneer de Uil
met terugwerkende kracht de les te lezen. Nee, dieren zijn niet precies als
mensen, hoewel ze genetisch nu ook weer niet zo heel erg verschillend van
ons zijn. Wat ons onderscheidt van dieren, is ons ethisch besef en ons vermogen
om vooruit te denken en juist die twee eigenschappen lijken wij niet te benutten
bij onze omgang met dieren.Wij doen ons best om te zoeken naar intelligente levensvormen op andere
planeten, maar zeer intelligente levensvormen op onze eigen planeet behandelen
wij als oud vuil. Wij proppen ze in vrachtwagens alsof ze al dood zijn en
voorkomen dat daar betere controle op komt, met dank aan de Partij van de
Arbeid die in de landbouwcoalitie de rol van de weggevallen LPF lijkt in te
nemen. Wij laten intelligente levensvormen doodgroeien na zes weken. Wij halen
intelligente levensvormen direct na de geboorte weg bij hun moeder. Wij snijden
intelligente levensvormen de keel door en laten ze bij hun volle bewustzijn
dood bloeden, omdat Allah het zo gewild zou hebben. Wij vergassen intelligente
levensvormen, omdat wij hun bont willen exporteren. Wij snijden intelligente
levensvormen onverdoofd de ballen af. En wij sluiten intelligente levensvormen
op in kooien, waarin ze hun kont niet kunnen keren.Wij allemaal hebben daar weet van, maar wij kijken liever de andere kant
op, het kabinet voorop. En dat maakt iedereen die de andere kant op kijkt,
medeschuldig aan alles wat wij intelligente medeaardbewoners aandoen. Levenslange
marteling voor een paar cent marge en een paar minuten feest voor de smaakpapillen,
daar hebben wij het over. Stel je voor dat niet wij intelligentie ontdekken
op andere planeten, maar dat die ons ontdekt, en dat het levende wezens zijn
met een intelligentie die zich verhoudt tot de onze, zoals pakweg onze intelligentie
zich verhoudt tot die van het varken. Wat zouden ze met ons doen? Sluiten
ze ons op in betonnen hokken? Mesten ze ons vet? Proppen ze ons vol met antibiotica
om ons vervolgens te slachten en op te eten? Laten wij hopen dat ze daar te
intelligent voor zijn, want dat kan onze redding worden.Dit kabinet trekt volgend jaar 7 mln. uit om het welzijn van dieren te
verbeteren. Dat is een druppel op een gloeiende plaat, ongeveer 1 cent per
productiedier op een LNV-begroting van 2,3 mld. En die ene cent is nog niet
eens bestemd voor het verbeteren van de leefomstandigheden van pelsdieren,
pluimvee of varkens, maar voor spotjes die ons moeten leren dat wij onze honden
en katten niet met de pot mee moeten laten schaften, omdat ze daar te dik
van worden. Dat zijn de dierenwelzijnsproblemen waarover dit kabinet zich
druk maakt. En wat te denken van het verbod op seks met dieren. Dat stelt
men niet voor om dieren te beschermen, maar om het zedenbederf onder mensen
aan te pakken. Kijk, daar kan je je geen buil aan vallen.Intussen doen wij niets aan studenten die levende goudvissen doorslikken,
hun edele delen gedwongen in kippen steken of geitjes martelen tijdens de
ontgroening. Wij doen niets aan jagers die de wilde zwijnenstand zodanig manipuleren
via bijvoeren en scheve geslachtsverhoudingen dat de minister de jagermeester
van Hare Majesteit toestaat om de drijfjacht weer van stal te halen. Misschien
moeten wij de commissie-Elverding daarover eens om advies vragen. Peter Elverding
ziet elk jaar kans om in de Limburgse nuloptiegebieden genoeg dieren te fokken
om met zijn vrienden van de DSM-jachtclub De Lexhy heel veel vette zwijnen
af te kunnen knallen.Voorzitter. Op Prinsjesdag waren er door de Staten-Generaal achthonderd
broodjes besteld met een bedreigde diersoort erop. Het was immers feest. Door
een coördinatiefout hebben die broodjes de meeste genodigden niet bereikt
en is een fors deel ervan weggegooid. Maar goed: decadentie komt aan het eind
van de beste beschavingen voor. Het leed van de palingen concentreert zich
in het zoutbad waar hun huid levend verbrand wordt. Van de zinloosheid van
hun dood hebben ze verder geen weet, want dieren zijn tenslotte niet precies
als mensen. Ze denken over zulke dingen niet na.Als het waar is dat de mate van beschaving van een land zich laat aflezen
aan de wijze waarop het omgaat met zijn dieren, dan is het droevig gesteld
met het beschavingsniveau van ons land en met het beschavingsniveau van de
regeringsplannen. Ik weet dat het kabinet op verzoek van de fractie van de
Partij voor de Dieren onderzoek instelt naar het effect van verschillende
vervangingsstrategieën voor vlees, maar belangrijker dan dat is dat de
vervuiler echt gaat betalen, dus ook voor zijn vleesconsumptie. De maatschappelijke
kosten voor elk kilo varkensvlees bedragen volgens het LEI 21 cent. Die kosten
worden dus niet betaald door de consument, maar door de burger. Ik wil weten
of het kabinet die maatschappelijke kosten gaat toerekenen aan de vervuiler,
of dat het kabinet van mening blijft dat de burger de zeer vervuilende en
onbeschaafde sector van de veehouderij moet blijven subsidiëren.De aarde biedt genoeg om ons allemaal te eten te geven, maar niet genoeg
voor onze hebzucht. 30% van de wereldbevolking consumeert 80%
van de grondstoffen. Wij groeien dicht, terwijl anderen verhongeren. Is er
echt een belangrijker onderwerp om het vandaag over te hebben?De heer Ten Hoeve (OSF):Voorzitter. Uit De sociale staat van Nederland 2007 van het SCP en uit
het opinieonderzoek 21minuten.nl blijkt dat Nederlanders in hoge mate gelukkig
zijn, wat dat dan ook moge zijn. Daaruit blijkt ook, maar dat ligt wel een
beetje genuanceerder, dat Nederlanders in redelijke mate tevreden zijn met
hun regering. Lang niet iedereen voelt zich door de politiek vertegenwoordigd,
maar dat betekent nog niet dat de regering alles verkeerd doet. Het lijkt
er soms op dat de prioriteiten van de regering goed aansluiten bij de prioriteiten
van de Nederlander: harmonie in plaats van tegenstellingen, staan voor een
open Nederland en dus ook openstaan voor globalisering, maar rekening houden
met zwakkeren, de belastingen vergroenen, koploper worden in duurzaamheid,
direct een pact sluiten met VNG en IPO in plaats van ruzie maken zoals de
vorige regering en het overhouden van een, zij het beperkt, overschot op de
begroting. Geen slecht begin!Maar niet alles is rozengeur en maneschijn. Het vorige kabinet heeft namelijk
een belangrijk probleem laten liggen. Dat kabinet heeft een aantal hoogstnoodzakelijke
hervormingen doorgevoerd bij de bijstand, de WAO, de zorgverzekering en de
Wmo. Soms deed men dat rigoureus en daarmee legde men een zware druk op zowel
diegenen die afhankelijk zijn van dergelijke regelingen als op diegenen die
de regeling moeten uitvoeren. Daarmee resteert het slotstuk van die hervormingen,
het ontslagrecht. Dat is nu nog altijd een bureaucratisch en ingewikkeld geheel,
waar lang niet alle getroffenen van profiteren. Ik wens de minister van SZW
alle succes met zijn pogingen, in het veld en misschien ook in de boezem van
het kabinet, om tot een systeem te komen zonder overbodige rompslomp, waarin
iedereen precies weet waar hij of zij recht op heeft en dat dan ook krijgt.Dan kom ik op een ander probleem: het onderwijs. Iedereen weet dat er
wat moet gebeuren, maar de grote vraag is: hoe? De vraag is ook hoeveel geld
het moet kosten. Een groot deel van de voor het onderwijs bestemde extra middelen
gaat straks naar de gratis schoolboeken. Dat is een buitengewoon goed doel,
waar ouders erg blij mee zullen zijn. Dit kan er ook toe bijdragen dat scholen
eindelijk zelf eens wat meer gaan letten op de prijzen van de boeken die zij
hun leerlingen voorschrijven. Het bedrag dat ervoor uitgetrokken wordt, 290
mln., is naar mijn overtuiging echt hoog genoeg, ondanks de protesten die
klinken. Maar deze nuttige overheidsuitgave levert natuurlijk geen bijdrage
aan beter onderwijs. Bij beter onderwijs gaat het vooral om de competentie
van de leraar. In de ene situatie ligt de nadruk op de pedagogische en didactische
kwaliteiten, in de andere situatie op de vakinhoudelijke kennis. Beide zijn
nodig, maar niet beide op alle plaatsen in gelijke mate.Wij spreken veel over het vmbo en dat is terecht, want 60% van
de leerlingen in het voortgezet onderwijs zit op het vmbo. De bovenbouw van
havo en vwo neemt echter feitelijk een sleutelpositie in de problematiek in.
Daar moeten verreweg de meeste toekomstige leraren hun voorbereiding krijgen,
zowel voor het basisonderwijs als voor het voortgezet onderwijs. Daar moeten
ook onze toekomstige hoogopgeleiden vandaan komen. Het is van groot belang
dat in het onderwijs naast hbo'ers ook universitair opgeleide docenten werkzaam
blijven. De werkelijkheid is momenteel dat er voor academici geen enkele incentive
is om daar te gaan werken, en dat er voor tweedegraads docenten geen incentive
is om een eerstegraads opleiding te volgen, laat staat om dat op universitair
niveau te willen doen. Dat levert namelijk niets meer op. Het kan hoogstens
zijn dat door de schaarste, die onder eerstegraders ongetwijfeld nog groter
wordt dan onder tweedegraders, de praktijk straks een arbeidsmarktbonus gaat
opleveren. Een structurele wijze van belonen van extra investeringen en inspanning
is dat echter niet. Dat is door de commissie Rinnooy Kan ook gezien. Die commissie
pleitte dan ook voor een beloningssysteem waarbij opleiding, naast alle andere
elementen, die ook belangrijk zijn, weer een eigen rol gaat spelen. Daarmee
wordt niet tekort gedaan aan de soms heel grote inzet en kundigheid van de
tweedegraads leraar of de hbo'er, maar daarmee wordt wel erkend dat ook academici
in ons onderwijs nodig zijn en dat de arbeidsmarktverhoudingen dat op termijn
alleen mogelijk maken als er een zeker beloningsverschil is.Het probleem daarbij is dat de arbeidsvoorwaarden volledig gedecentraliseerd
zijn naar werkgevers en werknemers en dat het dus moeilijk is om grip te krijgen
op het beloningssysteem. Daarbij mag misschien ook wel gezegd worden dat het
huidige beloningssysteem, waar vooral de onderwijswerkgevers erg aan gehecht
lijken te zijn, in de praktijk erg veel onrust en onlust veroorzaakt. Het
onderwijs is ook in dit opzicht geen toonbeeld van harmonie; laten wij ons
dat niet wijsmaken. Heeft de regering de ambitie om aan de beloningssystematiek
iets te gaan doen, en zo ja, hoe stelt de regering zich dat voor, gelet op
de weinige directe zeggenschap die zij heeft overgehouden op dit terrein?
Minister Plasterk heeft naar aanleiding van het rapport van Rinnooy Kan wel
direct geroepen: "dat gaan wij uitvoeren", maar naast de ambitie,
die dus concreet genoeg moet zijn, speelt daarbij ook nog eens het geld een
grote rol. Wat mag er concreet op dit gebied in deze kabinetsperiode van deze
regering verwacht worden?Ik stel nog een probleem aan de orde, maar misschien niet allereerst voor
de regering. Ik noemde al de overeenkomsten die de regering al heel vlot wist
af te sluiten met VNG en IPO. Dat lijkt heel mooi, maar of dat nu betekent
dat de regering ook inderdaad recht doet aan gemeenten en provincies is nog
maar de vraag. De maximering van het overgebleven deel van de ozb wordt teruggenomen.
Dat lijkt meer vrijheid te geven aan de gemeenten, maar als tegelijk een macronorm
wordt gesteld die kan leiden tot verkleining van het Gemeentefonds als een
andere gemeente te veel belasting gaat heffen, dan wordt daarmee eerder de
afhankelijkheid, van anderen namelijk, vergroot, dan de autonomie. Kan de
regering uitleggen dat dit eerlijk is ten opzichte van een individuele gemeente?
Verder blijft voorlopig het eigen belastinggebied extreem klein, terwijl van
alle kanten geroepen wordt dat de gemeente, de eerste overheid, de oudste
overheid en formeel toch een autonome overheid, recht heeft op en ook behoefte
heeft aan een groter eigen belastinggebied. Dat vrijwel al het geld uit het
Gemeentefonds moet komen, beperkt te veel de eigen afweging, ook als er wordt
geprobeerd om meer in algemene en minder in specifieke uitkeringen uit te
betalen. Het normeringssysteem van trap op, trap af, lijkt daarbij in het
huidige tijdsgewricht natuurlijk mooi – het Rijk meer geld, de gemeente
meer geld – maar in feite houdt het in dat de gemeente niet de afweging hoeft te maken, en in de praktijk ook meestal niet maakt, of meer
uitgaven opwegen tegen de daarvoor door het Rijk geheven belastingen.Ik heb het hier wel vaker gezegd, maar ik herhaal het nog maar eens: niet
alle gemeenten hoeven hetzelfde te zijn of te doen. De heer Van Aartsen formuleert
daarbij op het VNG congres zelfs: het Rijk is behept met een obsessief gelijkheidsdenken.
Naast een compensatie door het Rijk voor de verschillen tussen arme en rijke
gemeenten mag er volgens mijn fractie een grote marge zijn van eigen keuzes,
die verschillend kunnen uitvallen. Wat is de regering van plan, ziet zij nog
discussie over het eigen belastinggebied, een discussie die door de Raad voor
de financiële verhoudingen en de ROB uitdrukkelijk gestimuleerd wordt,
en waarbij Van Aartsen het heeft over 30 of 40% eigen belastinggebied,
of is dat voor de regering niet meer echt een punt? Daarop zou ik wel graag
een heel duidelijke reactie willen krijgen.In de verhouding met de provincies is er misschien nog wel duidelijker
iets mis, ondanks het akkoord met het IPO. De dreigementen om een greep in
de kassen van de provincies te doen ten bedrage van vier maal 200 mln. worden
nu uiteindelijk gerealiseerd in de vorm van een keurige overeenkomst, waarin
wordt vastgelegd dat de provincies zaken gaan betalen die eigenlijk door het
Rijk zouden worden betaald omdat ze ook onder rijksverantwoordelijkheid vallen.
Dat is dus inderdaad en metterdaad een greep in de kas van de provincies,
waarbij dan ook nog bij de ene provincie aanzienlijk meer gehaald wordt dan
bij de andere. Intussen is hierover door de staten van Groningen een door
de Partij voor het Noorden ingediende motie met algemene stemmen aangenomen,
waarin duidelijk gesteld wordt dat "de rijksoverheid de provincie gedwongen
heeft mee de begrotingsproblemen van het Rijk op te lossen" en dat dit "de
kleine beleidsruimte van de provincie nog verder beperkt". Wanneer provincies
meebetalen aan zaken waar zij inderdaad wel belang bij hebben, dan lijkt dat
misschien een ordentelijke transactie, maar de werkelijkheid is dat provincies
tot bestedingen gedwongen worden en er dus op zijn minst aan hun autonomie
afbreuk wordt gedaan ter wille van een mooi ogende rijksbegroting. Wij hebben
nu voor één jaar een mooi akkoord, en de vraag is of dit volgend
jaar en de twee jaren daarna weer zo gaat. Wat is de regering van plan?Ook de provincies hoeven overigens niet allemaal gelijk te zijn. De regering
kiest er voor om in de Randstad de daar duidelijk aanwezige problemen op te
lossen door betere coördinatie en het opstellen van een Urgentieprogramma
Randstad. En dat kan vast wel heel wat helpen, maar er blijft een weinig inzichtelijk
staatkundig geheel liggen van kleine en grote gemeenten, deelgemeenten, provincies
en daartussen de plusregio's. Daar kan van verlengd bestuur nauwelijks meer
gesproken worden, maar daarmee worden wel de provincies uitgekleed. Juist
in de Randstad lijkt toch een gecoördineerde aanpak over een groot territoir
door een provincie of door een vanuit de provincie aangestuurd uitvoeringsorgaan
meer voor de hand te liggen dan de bestaande lappendeken. Daarbij kan er heel
wel voor gekozen worden om niet alle provincies dezelfde bevoegdheden te geven
en ook om niet alle gemeenten daarbinnen dezelfde bevoegdheden te geven. Dat
zou ook voor andere delen van het land een pragmatische benadering mogelijk
maken, die nu altijd stuit op datzelfde "obsessieve gelijkheidsdenken"
waarover de heer Van Aartsen het had. Mijn concrete vraag in dit verband is
heel simpel: wat wil de regering nu eigenlijk met de plusregio's waar niemand
voor was, die er toch zijn, en die er nu ook heel lang lijken te blijven?Een laatste onderwerp nog kort. De discussie over de Nederlandse identiteit
is voor mij als een soort déjà vu. In Friesland wordt sinds
jaar en dag gepraat over de identiteit, wat dat is, waardoor die bepaald wordt,
of er überhaupt wel sprake is van eigen identiteit, of bijvoorbeeld alleen
maar van een gemeenschappelijke West-Europese identiteit. Ik zou het niet
durven wagen om in deze schimmige discussies het laatste woord te willen spreken,
maar ik weet wel dat het gevoel van saamhorigheid dat Nederlanders met elkaar,
en dat Friezen, en ik neem aan ook Limburgers, met elkaar kunnen hebben, vooral
bepaald wordt door de taal. Dezelfde soort saamhorigheid kunnen wij ook op
vakantie in Turkije met een Nederlands sprekende Turk ervaren. En of die nu één
of twee paspoorten heeft maakt daarbij niet uit. De taal is niet synoniem
met identiteit maar in en door de taal wordt wel het meest de gemeenschappelijkheid
ervaren. Het is aannemelijk dat er zonder eigen taal niet of nauwelijks meer
sprake zal zijn van een afzonderlijke Friese identiteit. En dat kon met het
Nederlands wel eens net zo wezen. Wij zijn het er dan ook erg mee eens dat
de Nederlandse taal in de Grondwet bescherming geboden zal worden. Dat mag
dan ook leiden tot echte concrete bescherming, zoals bijvoorbeeld in Vlaanderen
de wet garandeert dat elke studie in het Nederlands kan worden gevolgd en
afgesloten. Afstemming van taalwetgeving tussen Vlaanderen en Nederland zou
misschien wel voor de hand liggen. In Vlaanderen is het gevolg van de wetgeving
in ieder geval niet een afsluiten van de wereld of een niet meer mee kunnen
komen in het globaliseringsproces. Is de regering bereid om uit grondwettelijke
bescherming ook concrete consequenties te trekken, zo mogelijk in samenspraak
met Vlaanderen? Vindt de regering het dan met mij ook vreemd als Nederlandse
marechaussees een jack dragen met "police" in plaats van politie?
En vindt de regering dan ook met mij dat de tweede rijkstaal, waarvoor Nederland
expliciet de verantwoordelijkheid op zich genomen heeft in internationale
verdragen, dan net zo grondwettelijke bescherming toekomt?Ik wacht graag de beantwoording door de minister-president af.De voorzitter:Het woord is aan de heer Yildirim, die zijn maidenspeech zal houden.De heer Yildirim (Fractie-Yildirim):Voorzitter. Op een andere wijze dan was voorzien, sta ik hier als volksvertegenwoordiger
voor u in deze Kamer. Ik hoop dat wij elkaar in de loop van de tijd beter
leren kennen. Ik bedank u en de ambtelijke organisatie voor de mij verleende
ondersteuning tot nu toe.Vanaf heden zal ik het woord namens de fractie-Yildirim/Solidara voeren.
Solidara staat voor eenheid in de samenleving, in vrijheid en solidariteit.
Wij zullen op geheel eigen wijze politiek bedrijven en eigentijdse oplossingen
zoeken, vinden en aandragen voor de maatschappelijke problemen in onze samenleving.
Op basis van een aantal thema's zal ik ingaan op de voorliggende
voorstellen van het kabinet.Ik begin met het thema eenheid. Wij staan voor eenheid in de samenleving.
Het behouden en bewaken van de eenheid in de samenleving voor nu en in de
toekomst is één van de belangrijkste thema's en vergt meer waakzaamheid
dan voorheen. De laatste tijd worden bevolkingsgroepen steeds vaker tegen
elkaar uitgespeeld. Ik noem dat het wij-zij denken. Laten wij ons realiseren
dat artikel 1 van de Grondwet actief in de praktijk moet worden gebracht.
De regering en de volksvertegenwoordigers hebben daarbij een belangrijke voorbeeldfunctie.
Niet de vrijheid van enkelen, maar van iedereen in onze samenleving dient
gewaarborgd te worden, zonder onderscheid naar geloof, sociaaleconomische
positie, afkomst, sekse of geaardheid. De mens dient weer het uitgangspunt
te zijn. Door te kiezen voor eenheid in de samenleving, kiezen wij tegen elke
vorm van discriminatie.Ten tweede staan wij voor vrijheid. Met vrijheid bedoelen wij de vrijheid
van meningsuiting en de vrije keuze van de religie, zonder dat daarbij de
vrijheid van een ander wordt ingeperkt. Hierbij wil ik opmerken dat ik met
verbazing de reactie van het kabinet heb gelezen op de door ons gestelde schriftelijke
vragen over het al dan niet verbieden van de Koran. De antwoorden stellen
ons teleur. Wij hebben daaruit niet kunnen opmaken dat iedere burger in Nederland
wordt geacht te leven naar artikel 1 van de Grondwet. Gezien het feit dat
dagelijks mensen worden onderscheiden naar hun geloof en afkomst bij sollicitaties,
op straat of in het uitgaansleven, vraag ik mij af of het bestaan van dit
artikel in de Grondwet niet stelselmatig wordt ondermijnd, zonder dat er een
bepaalde consequentie volgt?Wij staan achter de uitspraken van Prinses Máxima. Naar onze mening
bestaat dé Marokkaanse, Iranese of Nederlandse identiteit niet. De
kracht van onze culturen is juist de dynamiek en het vermogen zich aan te
passen aan de veranderingen in de samenleving. Wij leven nu toch ook niet
meer zoals in de jaren 50 van de vorig eeuw? Wij constateren wel dat de aanwezige
elementen van een mogelijk Nederlandse identiteit onderhevig zijn aan revisie.
Wordt Nederland een land waar onder het mom van vrijheid de tegenstellingen
tussen zwart en wit, en tussen geloof en ongeloof toenemen, of gaan wij voor
een land dat juist de kracht vanuit de diversiteit haalt en probeert de samenleving
op die gebieden te bundelen en te versterken? Solidara kiest voor het laatste
en neemt stelling tegen alle tegenstellingen die dit ondermijnen. Wij vragen
het kabinet hierin om een actievere houding op basis van concrete maatregelen.Ten derde: neem de burger serieus. Wij steunen dit kabinet als het gaat
om het niet-houden van een referendum over het EU-verdrag. Ook wij zijn niet
voor een nieuw referendum, al is onze motivatie daarvoor anders. De burger
heeft immers al uitgesproken op basis van een referendum tegen het EU-verdrag
te zijn. Aangezien het nieuwe verdrag op tal van punten nauwelijks is veranderd,
vragen wij ons af of je de burger wel serieus neemt als je daarvoor opnieuw
een referendum uitschrijft en wederom naar dezelfde bevolking van Nederland
toegaat. Wat ons betreft, komt er dus geen referendum, maar ook geen nieuw
EU-verdrag zoals nu wordt voorgesteld.Ten vierde: wij staan voor duurzame landbouw en veeteelt. Minister Verburg
heeft aangegeven dat het Nederlandse kabinet zich meer zal richten op de kwaliteit
van de landbouw. Zij wil dat landbouw en veeteelt milieuvriendelijker worden,
met meer aandacht voor dierenwelzijn. Deze minister kan rekenen op onze steun.
Voor ons staat het dierenwelzijn eveneens hoog op de agenda. In ons land is
wel sprake van een toenemend aantal varkensflats, dierenmishandeling en dieronvriendelijk
vervoer. Wij keuren de toenemende bio-industrie af en kiezen voor meer kleinschalige
en biologische landbouw en veeteelt. Wij staan voor duurzame energie en een
zorgvuldige omgang met natuur en milieu. De aarde is van onze kinderen, maar
wij moeten er wel voor zorgen dat de aarde ook in de toekomst nog leefbaar
is.Ten vijfde: wij staan voor het herstel van sociale zekerheid. Premier
Balkenende zei het al: je moet het dak repareren als de zon schijnt. Dit is
een mooie uitspraak. Vervolgens wordt er bezuinigd op in plaats van geïnvesteerd
in mensen en in maatregelen om het levensonderhoud van burgers te verbeteren.
Dit gebeurt in een tijd waarin het goed gaat met de economie. Gezinnen worden
hard aangepakt, terwijl al jarenlang wordt bezuinigd. Nu schijnt de zon. Ik
vraag mij af wat er gebeurt als het straks gaat regenen.Wij willen dit kabinet vragen waarom het een verplicht eigen risico wil
invoeren in de basisverzekering. De huidige basisverzekering is al een minimumpakket.
Mensen met een hoger inkomen kunnen zich beter verzekeren. Is dit de solidariteit
waarvoor het kabinet staat? Waarom bezuinigt het kabinet op de fiscaleaftrekregeling
voor chronisch zieken en gehandicapten? Is dit ook de solidariteit waarvoor
het kabinet staat? Waarom laat het kabinet het gezin in de kou staan door
verhoging van de energierekening? Is dat de solidariteit van het kabinet?Waarom wil het kabinet de burger en het bedrijfsleven extra belasten voor
het gebruik van de auto door een verhoging van de wegenbelasting, de benzineprijs
en de btw? Nederland is in vergelijking met ons omringende landen al jaren
een extreem duur land voor de weggebruiker. Wij dagen het kabinet uit om meer
te investeren in openbaar vervoer om de mobiliteit te garanderen.Het lijkt erop dat het kabinet alleen maar de staatskas wil spekken, terwijl
ongeveer een miljoen gezinnen in armoede leven. Dat moet anders en het kan
beter. Wij pleiten voor een basisinkomen voor iedereen en voor het uitbannen
van armoede in Nederland. Gas, licht, water, openbaar vervoer, zorg en onderwijs
zijn van ons allen en moeten door de overheid beheerd blijven.Ten zesde: wij willen investeren in sociale woningbouw. Minister Vogelaar
investeert in een opknapbeurt voor zo'n 40 achterstandswijken. De huren kunnen
worden verhoogd met het inflatiecijfer. Daarnaast wil de minister 80.000 tot
100.000 woningen bouwen. Wij willen hieraan toegevoegd zien dat er divers
gebouwd wordt, voor zowel arm als rijk. Wij willen evenwichtig samengestelde
wijken waar mensen van verschillende achtergronden elkaar tegenkomen. Iedereen
heeft immers recht op een betaalbare woning. Waarom moeten de woningcorporaties
niet meer investeren dan voorheen? Het kabinet moet zich hiervoor sterk maken.Tot slot missen wij steeds meer de visie en de motivatie van dit kabinet
voor de aanwezigheid in Afghanistan. Wat wil Nederland nog bereiken in een
land dat in een oorlogssituatie verkeert, met militairen die ernaartoe worden
gestuurd onder het mom van hulp? Graag horen wij hierop een
toelichting. Het kabinet kan wel op onze steun rekenen bij al zijn plannen
die bedoeld zijn om de positie van de sociaal zwakkeren te verbeteren, die
de sterk toenemende zwart-wit tegenstellingen kunnen overbruggen en die bedoeld
zijn om de eenheid van de samenleving te behouden.De voorzitter:Mijnheer Yildirim, ik wil u feliciteren met uw maidenspeech bij deze eerste
algemene politieke beschouwingen in deze Kamerperiode. Dat u bij deze gelegenheid
voor het eerst in de plenaire vergadering het woord zou voeren, lag aanvankelijk
niet voor de hand. Pas twee weken geleden werd duidelijk dat u als zelfstandige
fractie in deze Kamer verdergaat. U heeft hiertoe besloten nadat geen overeenstemming
mogelijk bleek tussen u en de SP of de SP en u. U bent gekozen met voorkeurstemmen
en zet op basis van de mogelijkheden die de Kieswet biedt, uw lidmaatschap
van de Eerste Kamer voort als de Fractie-Yildirim. Hoewel in het algemeen
gesproken afsplitsingen als onwenselijk kunnen worden beschouwd, is een en
ander uw goed recht. Ik wil dan ook nog eens bevestigen dat deze Kamer uw
stap respecteert.U bent geboren en getogen in Turkije en bent in september 1980 om politieke
redenen naar Nederland gekomen. Dat de politiek in uw bloed zit, blijkt ook
uit uw loopbaan sinds uw komst naar Nederland. Van 1986 tot 2002 bent u immers
lid geweest van de PvdA. Voor deze partij was u raadslid in Zwolle van 1994
tot 2002. Ook voor dit vertegenwoordigende lidmaatschap bent u, tot twee keer
toe zelfs, met voorkeurstemmen gekozen. Nadien hebt u een overstap gemaakt
naar de SP, voor welke partij u in 2003 en in 2007 bent gekozen als lid van
de provinciale staten van Overijssel. Voor deze partij bent u tevens lid geweest
van het bestuur van de regio Overijssel en van het partijbestuur.Mijnheer Yildirim, het behoeft geen verder betoog dat doorzettingsvermogen
u niet kan worden ontzegd. Uw geschiedenis spreekt voor zich. U maakt deel
uit van deze Kamer met 75 leden die grondwettelijk gelijk zijn aan elkaar.
Daarom heeft ieder van de leden, ongeacht of deze deel uitmaakt van een grote
fractie of een kleine, gelijke zeggenschap bij de beoordeling van de regering
en de wetgeving die zij ons voorlegt. Dat legt een grote verantwoordelijkheid
op ieders bijdrage, zo ook op die van u. Als gekozen collega bent u welkom
in de senaat. Ik wens u veel wijsheid toe bij uw werk. Wij zullen uw verdere
verrichtingen in de Kamer met veel belangstelling volgen.Ik schors de beraadslaging voor felicitaties en voor een pauze tot 16.45
uur. Ik deel de Kamer mede dat de minister-president mij te kennen heeft gegeven
dat hij op een aantal vragen van technische of gedetailleerde aard schriftelijk
wil reageren voordat de eerste termijn van de regering een aanvang neemt.De beraadslaging wordt geschorst.De vergadering wordt van 15.30 uur tot 16.45 uur geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20072008-68-108.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl