Voortzetting van de behandeling van: het ontwerp-Hoger Onderwijs en Onderzoek Plan 1996 (24556)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1995-1996, pag. 3612-3631

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

30-01-1996

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1995-1996

nr. 48, pagina 3612-3631

30-01-1996

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 
 Er is geen inhoudsopgave aanwezig.
 
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 24556Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Voortzetting van de behandeling van: het ontwerp-Hoger Onderwijs en Onderzoek Plan 1996 (24556)Pagina 3612-3631
48ste vergadering; 30 januari 1996Pagina 3569-3569
Voortzetting behandeling wetsvoorstel Bijzondere bepalingen in verband met de vernieuwing van het openbaar bestuur in de provincie Rotterdam (Wet bijzondere bepalingen provincie Rotterdam) (24087); wetsvoorstel Regels in verband met de instelling van de provincie Rotterdam en de wijziging van de gemeentelijke indeling in die provincie (Wet instelling provincie Rotterdam) (24088); en motie-Van der Heijden over schaalvergroting in het basisonderwijs (24087, 24088, nr. 30)Pagina 3589-3612
Stemmingen over wetsvoorstel Goedkeuring van de op 15 juni 1990 te Dublin tot stand gekomen Overeenkomst betreffende de vaststelling van de Staat die verantwoordelijk is voor de behandeling van een asielverzoek dat bij een van de Lid-Staten van de Europese Gemeenschappen wordt ingediend (23659)Pagina 3581-3582
Stemmingen over het wetsvoorstel Wijziging van de Huurprijzenwet woonruimte (versterking positie huurder bij verhoging van de huurprijs met meer dan een bepaald percentage) (24465), en over: - motie-Biesheuvel over nadere richtlijnen bij of krachtens AMvB m.b.t. de procesvereisten (24465, nr. 17); - motie-Jeekel/M.M. van der Burg over het toetsen van de toereikendheid van door de verhuurder aangedragen informatie (24465, nr. 18); motie-M.M. van der Burg/Jeekel over het begrip representatieve huurdersorganisatie (24465, nr. 19)Pagina 3582-3584
Regeling van werkzaamheden (dinsdag 30 januari 1996)Pagina 3569-3573
Vragen Tweede-Kamerlid Dittrich aan minister van Justitie over verdwijning van jonge asielzoekers uit asielzoekerscentrum Beatrixoord in 1995 (Mondeling vragenuur)Pagina 3573-3576
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg inzake het huurbeleidPagina 3584-3589
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter ter zake gedane voorstellen (dinsdag 30 januari 1996)Pagina 3631-3632
Vragen van het lid Leerkes aan de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, over een koudetoeslag voor minimuminkomensPagina 3576-3581

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 102 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van:
 
 het ontwerp-Hoger Onderwijs en Onderzoek Plan 1996 (24556).
 
 
 
 
 
 (Zie nota-overleg van 29 januari 1996.)
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Het gaat hier om de afronding van het gisteren in de commissie gevoerde
overleg. Vanmiddag hebben wij afgesproken dat de maximumspreektijden 10 minuten
per fractie zijn. Er is ook de wens te kennen gegeven dat wij voor 1 februari,
dat wil zeggen morgenmiddag na 13.00 uur, stemmen. Dat is de laatste mogelijkheid
deze week. Morgenochtend is er geen vergadering en om 23.00 uur houdt deze
vergadering op. Dat betekent dat ik aan de woordvoerders verzoek om in de
gaten te houden dat wij om 23.00 uur dit debat dienen te beëindigen.
Als dat niet lukt, dan kunnen wij deze week niet stemmen. Dat is nu eenmaal
de consequentie van dit alles. Men kijkt echter, zo zie ik, heel opgewekt
tegen de komende twee uur aan.
 
 
 
 
 
 De beraadslaging wordt hervat.
 
 
 
 
 
 De heer Lansink (CDA):
 
 Mijnheer de voorzitter! Het gaat vanavond inderdaad om iets bijzonders.
Het gaat om de afronding van een nota-overleg in een plenaire vergadering.
 
 Dan begin ik met dank te zeggen aan de bewindslieden voor de beantwoording.
Dat zeg je altijd aan het begin van een tweede termijn, maar ik meen het nu
oprecht. Ik vind dat wij gisteren een goed debat hebben gevoerd. In één
termijn slechts, maar toch goed. Ik spreek niet over wat de kranten ervan
hebben gemaakt. Ik kom daar zo even op terug. Het wordt zo langzamerhand een
drama. Wij moeten hier toch eens een eigen blad gaan uitgeven, van dag tot
dag, om aan te geven wat wij hier allemaal doen. Dat terzijde.
 
 Niettemin, het was een goed debat, ook met de bewindslieden en ook waar
het de inbreng van de collega's betreft die de coalitie vormen. Ik doel dan
speciaal op het verhaal dat de heer Van Gelder heeft gehouden over wat ik
later de "4+X=0"-formule ben gaan noemen. Dat is geheimtaal, maar ik kan dat
nu in korte tijd niet meer uitleggen. Ik kom daar zo nog even op terug. Ook
de antwoorden en de toezeggingen hebben mij goed gedaan.
 
 Ik zeg dat zonder aarzeling en ik begin met het eerste punt en dat is
de algemeen gedeelde vraag – dat bleek ook uit de ondertekening vooraf
van een ontwerp-motie – over een onderzoek naar de oorzaken van het
teruglopen van het aantal studenten. Dat gaat verder dan de demografische
trend. Er zijn andere zaken in het geding. De minister is bereid gebleken
dat te onderzoeken. Ik vraag hem, ten overvloede, of hij daar ook consequenties
aan zou willen verbinden als blijkt dat de studiefinanciering, het keurslijf
en dat soort zaken allemaal een rol van betekenis spelen. Dank dus voor die
toezegging. In een adem neem ik een heel ander soort toezegging mee en dat
is, zo mogelijk, de structurele ondersteuning van het open theologisch afstandsonderwijs
waarover ik gesproken heb.
 
 En nu dan toch de vraag: waarom de gemengde gevoelens? Na het debat resteert
er een onbestemd gevoel. Ik verwijs dan niet naar hetgeen er in de media van
gemaakt is. NRC Handelsblad spant vandaag de kroon door in een, overigens
aardig, verslag te schrijven dat de Kamer het onderwijsplan van Ritzen steunt.
Daar is natuurlijk geen sprake van. In ieder geval is het niet de Kamer en
ook niet in meerderheid. Ik heb, luisterend naar, in die volgorde, collega
Van Gelder en mevrouw De Vries en mevrouw Jorritsma, pittige kritiek gehoord,
zowel waar het gaat om de MBO/HBO-maatregel als waar het gaat om de 3+2-formule.
Als je de krant verder leest – ik weet dat je niet naar de koppen moet
kijken – dan zie je dus dat het wat anders ligt. Dat een aantal kranten
het nog bonter maakt door de inbreng van een aantal fracties helemaal te verzwijgen,
dat is "all in the game" en dat moet dan maar. Ik wou er toch eens wat aan
gaan doen, elders dan. Ik zeg dit ook omdat ons vaak wordt verweten dat wij
hier niets zouden uitspoken, terwijl het toch wel even anders is. Maar dit
terzijde.
 
 Dan de resultaten. Ik heb begrepen dat de heer Van Gelder en mevrouw De
Vries grote vraagtekens zetten bij de twee punten waar fors over gediscussieerd
is, namelijk de splitsing, de knipvariant in het MBO en de 3+2-formule. Het
lijkt mij van belang, dit op de een of andere manier vast te leggen en daarom
leg ik de Kamer een motie voor die te maken heeft met de doorstroming van
MBO naar HBO.
 
 
 
 
 De Kamer,Lansink 
 
 
 
 gehoord de beraadslaging,
 
 overwegende, dat het hoger beroepsonderwijs om onderwijskundige en organisatorische
redenen gediend is met een eenduidige cursusduur van vier jaar;
 
 van oordeel, dat aan de met de HBO-raad gesloten overeenkomst, praktisch
inhoudende een driejarige cursus voor afgestudeerden van het MBO met een verwante
vooropleiding nadelen en risico's kleven;
 
 voorts van oordeel, dat ook uit een oogpunt van toegankelijkheid afgestudeerden
van het MBO geen beperkingen mogen worden opgelegd;
 
 verzoekt de regering de cursusduur in het HBO onverkort te bepalen op
vier jaar,
 
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Deze motie is voorgesteld door de leden Lansink, Stellingwerf, Poppe en
Rabbae. Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.
 
 Zij krijgt nr. 5 (24556).
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 De heer Lansink (CDA):
 
 Voorzitter! Gelet op al eerder gehouden beschouwingen neem ik aan dat
deze motie door nog meer leden zal worden gesteund.
 
 Een ander kernpunt van het debat is de keuze van de route 3+2, bachelor-master.
Uit de adviezen, maar ook uit besprekingen, hoorzittingen enz. is gebleken
dat er in het land geen draagvlak voor deze route te vinden is. Hiermee kom
ik op het boeiende betoog van mijn collega Van Gelder, waaraan ik de "4+X=0"-formule
heb verbonden. Die nul moet later iets anders worden, maar dat zien wij nog
wel. Je kunt naar mijn idee echter veel beter een eenduidige structuur kiezen
en daarbinnen proberen, vernieuwingen maximaal gestalte te geven. De heer
Van Gelder heeft hiertoe een goede aanzet gegeven. Er zijn natuurlijk haken
en ogen in verband met de uitstroom en noem maar op, maar het lijkt mij toch
veel beter dan iets nastreven dat niet werkt. Vandaar de volgende motie, voorzitter.
 
 
 
 
 De Kamer,
 
 gehoord de beraadslaging,
 
 overwegende, dat in het ontwerp-HOOP 1996 inzake de ordening van het wetenschappelijk
onderwijs de bachelor-master route, inhoudende cursusduren van 3 respectievelijk
3+2 jaar, is voorzien;
 
 van oordeel, dat zowel op grond van uitgebrachte adviezen als ervaringen
elders, ook op de arbeidsmarkt, dit keuzemodel geen draagvlak vindt;
 
 voorts van oordeel, dat de vernieuwing van het wetenschappelijk onderwijs
gediend is met een helder, uitvoerbaar en verantwoord concept;
 
 verzoekt de regering bij de differentiatie van leerwegen uit te gaan van
een model met een cursusduur van ten minste vier jaar,
 
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Deze motie is voorgesteld door de leden Lansink, Stellingwerf en Rabbae.
Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.
 
 Zij krijgt nr. 6 (24556).
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 De heer Lansink (CDA):
 
 Voorzitter! Ik zeg er nog bij dat er over het woord "ten minste" in de
motie getwist kan worden, maar er zouden differentiaties kunnen worden aangebracht
in gevallen waarin dat zinnig is, zoals de heer Van Gelder heeft bedoeld.
 
 Een ander punt. Wij hebben gisteren ook uitvoerig gesproken over het financiële
beeld en over de spanning met de opvattingen van het kabinet over versterking
van de kennisinfrastructuur, die ik steun. Wat is daarvoor nodig? Een goed
onderwijsstelsel, om mensen voor te bereiden via HBO en WO. De minister heeft
die spanning impliciet erkend door later het idee naar voren te brengen van
een nationaal kennisdebat. Verder is het uit de instroom van studenten die
zich nu ontwikkelt, duidelijk geworden dat er een probleem kan ontstaan op
het punt van de brede toegankelijkheid. Daarom vind ik dat de Kamer zou moeten
uitspreken dat wij de financiële taakstelling op een zeker moment opnieuw
moeten bekijken. Dit heeft niet alleen te maken met dat bedrag van 200 mln.,
maar eigenlijk ook met hetgeen volgend jaar en het jaar daarna zal gebeuren.
Als de instroom fors afneemt, komen de instellingen in problemen, en dus ook
de toegankelijkheid. Vandaar dat ik ook hierover een motie indien.
 
 
 
 
 De Kamer,
 
 gehoord de beraadslaging,
 
 overwegende, dat versterking van de kennisinfrastructuur geboden is;
 
 voorts overwegende, dat daartoe mede een nationaal kennisdebat is geëntameerd;
 
 van oordeel, dat het hoger onderwijs een belangrijke bijdrage levert aan
kennisverwerving en kennisoverdracht;
 
 verzoekt de regering na afronding van het nationale kennisdebat de financiële
taakstelling voor het hoger onderwijs, zoals vastgelegd in het regeerakkoord
1994, nader te bezien indien de uitkomsten dan wel andere ontwikkelingen zulks
wenselijk maken,
 
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Deze motie is voorgesteld door de leden Lansink, Van der Vlies, Schutte,
Stellingwerf, Poppe en Rabbae.
 
 Zij krijgt nr. 7 (24556).
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 De heer Lansink (CDA):
 
 Voorzitter! Ik wil nog twee moties indienen. Ze hebben een andere status
dan de vorige omdat ik ze op eigen titel inbreng en ondertekend heb. Niettemin
zijn ze ook wel aardig! De eerste motie gaat over de strategische component
bij het wetenschappelijk onderzoek, de eerste geldstroom. Voor degenen die
de eerste termijn niet hebben meegemaakt is het knap lastig dat wij nu over
een korte spreektijd beschikken.
 
 
 
 
 De Kamer,Lansink
 
 
 
 gehoord de beraadslaging, 
 
 overwegende, dat de financiering van het onderzoek aan de instellingen
voor wetenschappelijk onderwijs een eenduidige structuur vergt;
 
 voorts overwegende, dat de eerste geldstroom verbonden is met de opleidingsfunctie
van de universiteiten;
 
 verzoekt de regering de beoogde strategische-overwegingscomponent niet
onder te brengen bij de eerste geldstroom,
 
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Deze motie is voorgesteld door het lid Lansink. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.
 
 Zij krijgt nr. 8 (24556).
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 De heer Lansink (CDA):
 
 Voorzitter!...
 
 
 
 
 
 De heer Van Gelder (PvdA):
 
 Wij hebben ongeveer drie jaar lang in het kader van het wetenschapsbudget
gesproken over de vraag hoe de eerste geldstroom beter kan aansluiten op maatschappelijke
prioriteiten. De vraagstelling die daarachter lag luidde: kun je geld overhevelen
van de eerste naar de tweede geldstroom? Dat was onhandig en er is dus gekozen
voor de strategische-overwegingscomponent. De fractie van het CDA schaarde
zich tot nu toe daar volledig achter. Waarom keert zij daar nu ineens van
terug?
 
 
 
 
 
 De heer Lansink (CDA):
 
 De reden is het advies van de Adviesraad voor wetenschaps- en technologiebeleid.
Er is een goede onderbouwing gegeven van het deel waarvoor de eerste geldstroom
moet worden besteed. Wij zijn tot de overtuiging gekomen, gehoord de adviezen,
dat het andersom moet.
 
 
 
 
 
 De heer Van Gelder (PvdA):
 
 Deelt u dan ook de conclusie van de adviesraad dat er meer geld moet worden
overgeheveld van de eerste naar de tweede geldstroom?
 
 
 
 
 
 De heer Lansink (CDA):
 
 Als het gepaard gaat met enige overheveling, dan moet dat. Het is beter
als dit in zeer beperkte mate gebeurt. Dit kan inderdaad een zekere verkleining
van de eerste geldstroom betekenen.
 
 Ik wil nog een opmerking maken over de relatie met de Wet op de studiefinanciering.
Ik heb de stellige overtuiging, hoewel historisch kan worden verklaard hoe
we via de Harmonisatiewet zijn gekomen tot een zeer strakke koppeling tussen
studieduur en de Wet op de studiefinanciering, dat het voor de vernieuwing
van het hoger onderwijs van belang is om tot een ontkoppeling te geraken.
Ik dien daarom de volgende motie in.
 
 
 
 
 De Kamer,
 
 gehoord de beraadslaging,
 
 overwegende, dat de vernieuwing van het hoger onderwijs geremd wordt door
de directe koppeling van studiefinanciering en cursusduur;
 
 van oordeel, dat bij de discussie over de toekomst van de Wet studiefinanciering
meer modellen moeten worden betrokken;
 
 verzoekt de regering op korte termijn te onderzoeken of loskoppeling,
eventueel ook decentralisatie van de studiefinanciering een verantwoorde optie
is,
 
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Deze motie is voorgesteld door het lid Lansink. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.
 
 Zij krijgt nr. 9 (24556).
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 De heer Lansink (CDA):
 
 Voorzitter! Tot slot herhaal ik mijn opmerking dat ik het debat van gisteren
als waardevol heb ervaren.
 
 
 
 
 
 Mevrouw J.M. de Vries (VVD):
 
 Voorzitter! Ik dank de bewindslieden voor hun uitvoerige beantwoording
van de vragen die zowel schriftelijk als tijdens het nota-overleg van gisteren
zijn gesteld. Op een paar specifieke punten wil ik terugkomen. Voorts heb
ik nog twee moties.
 
 Wie veel klimt, weet dat een hoger basiskamp niet vanzelfsprekend een
kortere weg naar de top betekent. Het hangt er sterk van af van welke zijde
je de berg beklimt en bovendien heeft elke klimmer een eigen ritme. In dat
kader is het goed dat de rigide voorstellen met betrekking tot VWO'ers en
MBO'ers zijn verlaten. Toch is het belangrijk dat de ontwikkelingen nauwgezet
in de gaten worden gehouden. Dit geldt met name voor de MBO'ers. Belangrijk
in dat kader is de bereidheid van het MBO en het HBO om de programma's op
elkaar af te stemmen en daar zo spoedig mogelijk mee te beginnen, zodat er
in 1998 een begin kan worden gemaakt.
 
 Mijn fractie stelt het zeer op prijs dat minister en staatssecretaris
nog eens dieper willen ingaan op de problematiek van selectie voor die studies
waarvoor het aantal opleidingsplaatsen beperkt is. Daar waar de vraag groter
is dan het aanbod, zullen er altijd teleurgestelden zijn. Geen enkele groep
van wijze of hooggeleerde mannen en vrouwen zal daar iets aan kunnen veranderen;
maar het huidige systeem is te onbevredigend. Ik hoop dat het met ingang van
het studiejaar 1997 mogelijk zal zijn met een ander, meer door eigen prestatie
en inzet te beïnvloeden systeem de beperkte opleidingsplaatsen toe te
wijzen.
 
 Dan kom ik op het punt van het kunstvakonderwijs. In mijn eerste termijn
heb ik gevraagd om een overleg met de staatssecretaris over het kunstvakonderwijs.
De staatssecretaris achtte de termijn vóór pasen te kort en
had een voorkeur voor september om met onderbouwde voorstellen voor deze sector
te komen. Ik heb daarover gisteren mijn teleurstelling uitgesproken. Mijn
fractie en ook de fracties van PvdA en D66 hechten toch aan een overleg vóór
de zomer.
 
 Het ontgaat mijn fractie in dit verband – dit is een vraagpunt –
wat nu de rol van de Cultuurnota is. Het HOOP doet duidelijke uitspraken over
het kunstvakonderwijs en in dat kader willen wij erover praten. Samen met
de coalitie dien ik hiertoe de volgende motie in.
 
 
 
 
 De Kamer,
 
 gehoord de beraadslaging,J. M. de Vries
 
 
 
 constaterende, dat de betrokkenen bij het kunstvakonderwijs een verdere
capaciteitsreductie, betere selectie, begeleiding van specifiek talent en
verdere concentratie van beschikbare expertise en middelen
gewenst achten in het kader van de kwaliteitsverbetering van het kunstvakonderwijs;
 
 constaterende, dat in het veld thans interessante samenwerkingsverbanden
ontstaan die gestalte geven aan bovengenoemde voorwaarden tot kwaliteitsverbetering;
 
 van mening, dat zo spoedig mogelijk helderheid geboden moet worden met
betrekking tot de toekomstige organisatie en financiering van het huidige
stelsel van opleidingen;
 
 verzoekt de regering de Kamer voor de zomer nader te informeren over de
beleidsvoornemens per sector van het kunstvakonderwijs,
 
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Deze motie is voorgesteld door de leden J.M. de Vries, Jorritsma-van Oosten
en Van Gelder. Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.
 
 Zij krijgt nr. 10 (24556).
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mevrouw J. M. de Vries (VVD):
 
 De minister heeft inmiddels onderzoek uitgezet naar de factoren en achtergronden
van de verandering in studiekeuze. Een eerste inzicht zal er mogelijk al zijn
bij de begroting voor 1997. De minister heeft ook toegezegd dat bij duidelijk
veranderde omstandigheden en na toetsing van de oorzaak – hogere instroom,
beleid van de universiteiten ten aanzien van verwijzing en selectie –
nader gesproken kan worden over de taakstelling. Deze toezegging is thans
voor mijn fractie voldoende. Bij met name de begrotingsbehandeling van 2001
zullen wij, indien de ramingen van de studentenstroom een hoger getal te zien
geven, nader op dit punt terugkomen.
 
 Tot slot kom ik bij de geesteswetenschappen. De Kamer heeft gisteren breed
het belang van de geesteswetenschappen onderstreept. De staatssecretaris heeft
daarbij benadrukt dat een belangrijke bouwsteen voor een oplossing van het
probleem van afkalving gelegen is in de beschrijving van het kerndomein. Daarnaast
heeft hij aangegeven dat er aanwijzingen zijn, dat er nu schot in zit.
 
 Om het laatste stuk van het traject, de concrete afspraken, te bespoedigen,
dien ik, wederom samen met PvdA en D66, een motie in, met als doel om op basis
van de thans bestaande gegevens over te gaan tot definiëring van dat
kerndomein en de daarvoor beschikbare financiële middelen. De instellingen
moeten dan overgaan op concrete afspraken met elkaar over de plaats en de
wijze waarop dit kerndomein door hen in stand wordt gehouden. Daar ligt voor
hen de verantwoordelijkheid.
 
 
 
 
 De Kamer,
 
 gehoord de beraadslaging,
 
 overwegende, dat de geesteswetenschappen een onvervangbaar deel uitmaken
van het maatschappelijk-cultureel erfgoed;
 
 overwegende, dat verdere afkalving van dit wetenschapsterrein onherstelbare
schade aanricht;
 
 voorts overwegende, dat studentenaantallen niet de overwegende maatstaf
mogen vormen voor de bekostiging van de geesteswetenschappen;
 
 constaterende, dat de decanen van de letterenfaculteiten het kerndomein
hebben beschreven;
 
 verzoekt de regering met inachtneming van de verantwoordelijkheden van
de universiteitsbesturen de eigen verantwoordelijkheid van de overheid voor
het in stand houden van een breed en geschakeerd patroon van voorzieningen
op het terrein van de geesteswetenschappen in Nederland niet uit de weg te
gaan;
 
 verzoekt de regering voorts op basis van het door de universiteiten beschreven
kerndomein, inclusief leerstoelen en bibliothecaire voorzieningen en in relatie
met een door de instellingen te verrichten doorlichting van het bestaande
aanbod, overleg te voeren met de betrokken instellingen met als vertrekpunt
dat op landelijk niveau wordt vastgesteld welke financiële middelen voor
instandhouding van het kerndomein nodig zijn, op grond waarvan de betrokken
universiteiten tot gecoördineerde planvorming kunnen overgaan;
 
 verzoekt de regering verder met de betrokken universiteiten op basis van
het bovenstaande binnen het kader van de capaciteitsfinanciering te komen
tot solide afspraken voor instandhouding van het kerndomein,
 
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Deze motie is voorgesteld door de leden J.M. de Vries, Van Gelder en Jorritsma-van
Oosten. Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.
 
 Zij krijgt nr. 11 (24556).
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 De heer Lansink (CDA):
 
 De motie is inderdaad heel aardig. Zij heeft wel een vrij lang dictum,
maar dat kan gebeuren.
 
 Ik meen dat gisteren de minister al heeft toegezegd de aanbevelingen van
de commissie-Vonhoff te zullen overnemen. Wijkt de strekking van deze motie
af van de aanbevelingen van de commissie-Vonhoff of niet? Dat is van belang
in verband met het oordeel over de motie die ik op het eerste gehoor uitermate
sympathiek vind en wel wil steunen. Het moet echter niet zo zijn, dat hetgeen
in deze motie gevraagd wordt, afwijkt van wat de commissie-Vonhoff wil.
 
 
 
 
 
 Mevrouw J.M. de Vries (VVD):
 
 Het wijkt niet af van hetgeen de commissie-Vonhoff wil. Ik heb gisteren
de beantwoording van de minister niet zo geïnterpreteerd, dat hij alles
wat in het rapport-Vonhoff staat, integraal overneemt. Er is nu kennelijk
een aantal bewegingen gemaakt. Er zit schot in de zaak. Het punt voor mij
is dat de partijen kennelijk op elkaar gaan zitten wachten. Ik wil met de
motie bewerkstelligen – dat is een steun in de rug van de bewindslieden –
dat de vaart erin gehouden wordt. Ik wil ervoor zorgen dat de instellingen
die dat kerndomein beschreven hebben, nu ook de tweede stap zetten en dat
zij op basis daarvan overgaan tot de planvorming, hoe zij dat kerndomein met
elkaar in stand houden. Dat is hun taak.
 
 
 
 
 
 De heer Lansink (CDA):
 
 U staat dus onverkort achter de aanbevelingen van de commissie-Vonhoff?
 
 
 
 
 
 Mevrouw J.M. de Vries (VVD):
 
 Ja.
 
 
 
 
 
 De heer Lansink (CDA):
 
 Heel mooi!
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Nuis:
 
 De commissie- Vonhoff heeft een groot aantal aanbevelingen
gedaan. Sommige daarvan hebben bijvoorbeeld betrekking op de cursusduur.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Ik heb er problemen mee dat u een uiteenzetting geeft. U krijgt straks
gelegenheid om te antwoorden.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Nuis:
 
 Mijn vraag is, of het de bedoeling is dat alle aanbevelingen, inclusief
die over cursusduur, worden gevolgd. Die indruk zou nu kunnen ontstaan.
 
 
 
 
 
 Mevrouw J.M. de Vries (VVD):
 
 Dat staat niet in de motie. Het gaat mij in eerste instantie om het punt
van het in stand houden van het kerndomein.
 
 
 
 
 
 De heer Lansink (CDA):
 
 Ik vroeg of het betekende dat de aanbevelingen van de commissie-Vonhoff
worden gevolgd. Het antwoord van mevrouw De Vries was "ja". Ik heb toen gezegd:
"Heel mooi." Dat staat nu. Daaraan moet mevrouw De Vries geen andere interpretatie
gaan geven.
 
 
 
 
 
 Mevrouw J.M. de Vries (VVD):
 
 Dan hebt u niet geluisterd naar wat ik in de motie gezegd heb, en die
was nog wel zo uitgebreid, mijnheer Lansink. De motie spitst zich toe op het
deel van de beschrijving van het kerndomein en het in stand houden van de
geesteswetenschappen. Wat dat stuk betreft, volg ik de commissie-Vonhoff precies.
Gisteren hebben de staatssecretaris en de minister ook niet gezegd, dat zij
onverkort alle aanbevelingen van de commissie-Vonhoff volgen. Zij staan achter
de beschrijving daarvan. Zij staan achter de doelstellingen daarvan. Het gaat
hier echter om het in stand houden van de geesteswetenschappen en dat op korte
termijn te bewerkstelligen. Dat is het urgente punt.
 
 
 
 
 
 De heer Lansink (CDA):
 
 Ik vroeg u, mevrouw De Vries, of u onverkort achter de aanbevelingen van
de commissie-Vonhoff stond. Uw antwoord was "ja". Ik zei toen "heel mooi",
dat is ook heel mooi. Nu begint u wat terugtrekkende bewegingen te maken.
Daar voel ik weinig voor.
 
 
 
 
 
 Mevrouw J.M. de Vries (VVD):
 
 Ik heb dat geïnterpreteerd in het kader van deze motie en het ook
beperkt tot dat onderwerp.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Jorritsma-van Oosten (D66):
 
 Voorzitter! Ik dank de bewindslieden voor de uitvoerige antwoorden die
wij gisteren hebben gekregen. Mijn bijdrage in tweede termijn zal bestaan
uit één algemene opmerking, twee vragen waarop ik graag een
nader antwoord krijg en anderhalve motie.
 
 Wellicht is er een verkeerde indruk gewekt over wat de fractie van D66
vindt over de studieduur van de universiteiten. In het HOOP staat dat de cursusduur
op universiteiten vier jaar is. Wij staan daar achter en zijn het daarmee
eens.
 
 Vervolgens staat er ook dat de mogelijkheid kan ontstaan dat universiteiten
driejarige cursussen maken. Gisteren heeft de staatssecretaris naar aanleiding
van veel opmerkingen uit de commissie toegezegd dat hij op zo kort mogelijke
termijn komt met creatieve ideeën voor het invullen van die driejarige
opleiding met, om in de woorden van de staatssecretaris te spreken, een waaier
van kopopleidingen daar bovenop. Ook dat idee juicht de fractie van D66 toe.
Wij zien de uitwerking daarvan met belangstelling tegemoet. Het moge dus duidelijk
zijn dat D66 noch het HOOP noch de staatssecretaris van plan is om de vierjarige
studieduur te verkorten.
 
 Ik heb vragen gesteld naar aanleiding van opmerkingen in het HOOP over
aanwijzingen die gegeven worden aan private opleidingen. In het veld blijkt
hier en daar onduidelijkheid te bestaan over de uitgangspunten bij het al
dan niet toekennen van die aanvragen. Ik hoef niet al die uitgangspunten te
horen, maar ik heb daar tot nu toe wel erg weinig over gehoord.
 
 Ik kom op de gewogen lotingen. Toegezegd is dat daarnaar nog eens gekeken
zal worden door een commissie van wijze mannen. Wij hebben het er al over
gehad dat werkervaring een belangrijk item kan zijn voor studenten die al
een keer zijn uitgeloot om wat meer kans te krijgen. Ik vestig hierbij de
aandacht op gelieerde opleidingen. Als studenten bijvoorbeeld een jaar de
opleiding gezondheidswetenschappen hebben gevolgd en zij willen medicijnen
gaan studeren, dan zijn er vaak tentamens die zo overgenomen kunnen worden.
Dat kan veel besparing opleveren. Over dat punt zou ik graag nog iets horen.
 
 Ik kom op mijn anderhalve motie en begin met de halve. Gisteren heb ik
in het nota-overleg aandacht gevraagd voor niet-EU-studenten die in het kader
van export van hoger onderwijs in Nederland studeren. In de toekomst zal van
hen een kostendekkend tarief worden gevraagd. Ik heb speciaal de aandacht
gevraagd voor studenten uit ontwikkelingslanden en uit Midden- en Oost-Europa.
Omdat ik het toespitste op het landbouwonderwijs, heeft de minister gesproken
van landbouwkredieten. Het probleem is echter ruimer. Het gaat ook over studiebeurzen.
Ook daarmee heeft het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen te
maken. Mijn collega Ter Veer heeft daarover in het overleg met de minister
van LNV over het landbouwkennisbeleid een motie ingediend (24430, nr. 4).
Ik wilde die motie in dit debat graag deel laten uitmaken van de beraadslaging.
Ik vraag de aandacht ook van deze bewindslieden.
 
 
 
 
 
 De heer Rabbae (GroenLinks):
 
 Waarom beperkt mevrouw Jorritsma deze redenering tot de landbouwstudenten?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Jorritsma-van Oosten (D66):
 
 Ik heb het daarnet misschien iets te kort door de bocht geformuleerd.
Het gaat niet alleen om landbouwstudenten. Ik heb het toegespitst, omdat het
in die sector het meest voorkomt. Het gaat om alle studenten die waar dan
ook in het hoger onderwijs studeren.
 
 Ik kom tot een motie over het studie-advies, die ik mede namens de leden
De Vries en Van Gelder wil indienen. Een bindend studie-advies na drie maanden
is in onze optiek in bijna geen enkel geval goed onderbouwd mogelijk. Volgens
de staatssecretaris zal het echt noodzakelijk zijn in 1 op de 50.000 gevallen,
maar wellicht zal het vaker voorkomen. Na drie maanden kan een signaal worden
gegeven, niet als bindend studie-advies, maar in de vorm van een dringend
studie-advies. Indien de instellingen een bindend studie-advies willen geven,
moeten zij dat altijd eerst vooraf laten gaan door een dringend studie-advies.
De student kan dan zijn eigen verantwoordelijkheid nemen.
Hij of zij kan het advies opvolgen of zorgen dat het niet meer nodig is. Als
er dan toch een bindend studie-advies moet volgen, willen wij dat niet vóór
1 februari hebben. Nu is dit natuurlijk een datum waar een heleboel omheen
hangt op het punt van de studiefinanciering. Je zou kunnen zeggen dat het
vóór 1 februari moet, omdat de studenten anders in de problemen
komen, maar gisteren hebben wij een- en andermaal aangeduid dat studenten
verstandige en verantwoordelijke mensen zijn, die allemaal heel goed weten
dat 1 februari een datum is waarvoor zij moeten oppassen. Het lijkt mij niet
nodig dat de overheid of de instellingen die verantwoordelijkheid overnemen.
 
 
 
 
 De Kamer,
 
 gehoord de beraadslaging,
 
 overwegende, dat een bindend studie-advies met grote omzichtigheid moet
worden ingezet als het gaat om het begeleiden van studenten naar de voor hen
juiste plek;
 
 overwegende, dat het studiefinancieringsregime studenten reeds prikkelt
tot het maken van de juiste studiekeuze en tot efficiënt studeren;
 
 van oordeel, dat een dringend advies tot het volgen van een andere studie
bij dezelfde instelling dan wel elders, in de meeste gevallen hetzelfde effect
zal hebben als een bindend studie-advies, terwijl tegelijkertijd de verantwoordelijkheid
voor een bepaalde keuze bij de student blijft liggen;
 
 verzoekt de regering: 
 
 
 - de instellingen voor hoger onderwijs
te verplichten om, voorafgaand aan een bindend studie-advies, te komen met
een dringend advies, mogelijk vanaf drie maanden na het begin van de studie;
 
 
 - indien de instellingen gebruik maken van de mogelijkheid een bindend
advies te geven, dit pas toe te staan na 1 februari van het eerste studiejaar;
 
 
 - in de keuzegids te laten opnemen, hoe instellingen met de mogelijkheden
voor advies omgaan,
 
 
 
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Deze motie is voorgesteld door de leden Jorritsma-van Oosten, J.M. de
Vries en Van Gelder. Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.
 
 Zij krijgt nr. 12 (24556).
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 De heer Lansink (CDA):
 
 Wat is het verschil tussen dringend en dwingend, en hoe wilt u dat operationeel
maken? Verder meen ik te weten dat het congres van D66 een motie heeft aanvaard,
waarin het bindend studie-advies voor het gehele eerste jaar werd afgewezen.
Maar u trekt zich van zo'n congresuitspraak niets aan, hè? Zo hoort
het ook, hoor!
 
 
 
 
 
 Mevrouw Jorritsma-van Oosten (D66):
 
 Ik vind dus, om met uw laatste opmerking te beginnen, dat dat niet hoort.
U schermt er altijd mee dat u al zo verschrikkelijk lang meedraait in de politiek,
dus u zou als geen ander moeten weten, dat je op een bepaald ogenblik in lijn
met je congresuitspraken wel eens iets probeert te bereiken. Ik heb dat in
dit geval gedaan. De drie maanden waartegen mijn congres zich buitengewoon
fel verzette, zijn in deze motie, wat het bindend studie-advies betreft, inderdaad
van tafel. Voor de rest wil ik u aan uw eigen grote politieke ervaring ophangen.
 
 
 
 
 
 De heer Lansink (CDA):
 
 Hartelijk dank voor de complimenten.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Jorritsma-van Oosten (D66):
 
 Ik was echter nog niet klaar met mijn beantwoording. Een dringend studie-advies
is een advies, waarin de student wordt aangeraden ervoor te zorgen dat het
beter gaat of anders iets anders te gaan doen. Dat is een advies dat niet
opgevolgd hoeft te worden. Bij een bindend studie-advies, zoals dat overigens
ook in de WHW staat, kan de student de toegang worden ontzegd. Dat is het
verschil.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Ik wil nog een specificatie vragen. Collega Lansink vroeg wat het verschil
is tussen een dringend en een bindend advies. Ik wil de vraag iets anders
stellen: wat is in uw visie het verschil tussen een advies en een dringend
advies? Immers, wat doe je er precies mee? Er is natuurlijk contact tussen
een studiebegeleider en de betreffende student, er wordt een conclusie getrokken
en een advies gegeven, wat dringend moet zijn. De staatssecretaris heeft overigens
al toegezegd dat hem niets anders voor ogen staat. Maar wat kun je er verder
mee, anders dan het dwingend te maken? Dàt wilt u terecht niet.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Jorritsma-van Oosten (D66):
 
 Ik heb het woord "dwingend" hier niet gebruikt, maar het woord "bindend",
omdat het zo in de wet staat, en u weet wat dat betekent. Je zou een dringend
advies met begeleiding en van alles omkleed, kunnen opvatten als een gele
kaart, en het bindend studie-advies als een rode kaart. Daarbij kan iemand
de toegang tot de universiteit of een bepaalde opleiding worden ontzegd.
 
 
 
 
 
 De heer Rabbae (GroenLinks):
 
 U zei: een dringend advies voor februari, en een dwingend advies na drie
maanden. Moet dat dringend advies ingaan per 1 februari, of eventueel op 2
februari?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Jorritsma-van Oosten (D66):
 
 Dat zou inderdaad kunnen.
 
 
 
 
 
 De heer Rabbae (GroenLinks):
 
 En wat is in dat geval het verschil met een advies van het kabinet?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Jorritsma-van Oosten (D66):
 
 Ik begrijp nu niet precies wat u bedoelt.
 
 
 
 
 
 De heer Rabbae (GroenLinks):
 
 Als u uiteindelijk qua termijn de termijn van de bewindslieden niet overschrijdt...
 
 
 
 
 
 Mevrouw Jorritsma-van Oosten (D66):
 
 Neen, de termijn van de staatssecretaris en de minister houdt in dat na
drie maanden een bindend studie-advies kan worden verleend. Dat is nu niet
meer zo. In mijn motie staat dat eventueel na drie maanden een gele kaart
kan worden gegeven, een dringend advies in de trant van: als je nu niet beter
je best doet, dan kun je beter weggaan. De student kan dan denken: daar hebben
ze gelijk in, dus ik ga beter mijn best doen. Als de student dat niet doet,
dan kan de universiteit na 1 februari zeggen: jij hebt je leven niet gebeterd,
dus je krijgt nu een bindend advies; je moet weg! Ik doe mijn verhaal van
gisteren niet over, maar dat moet natuurlijk wel op een zorgvuldige
manier gebeuren.
 
 
 
 
 
 De heer Rabbae (GroenLinks):
 
 Met andere woorden, als een dringend advies door een student niet kan
worden gevolgd, één dag voor 1 februari, dan kan hij of zij
op 3 februari worden geconfronteerd met een dwingend advies. Dan moet hij
of zij inbinden.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Jorritsma-van Oosten (D66):
 
 Ik ga er natuurlijk wel van uit dat dit soort zaken door een studiebegeleider
op een nette en verantwoordelijke manier wordt opgepakt, maar theoretisch
heeft de heer Rabbae gelijk.
 
 
 
 
 
 De heer Rabbae (GroenLinks):
 
 Daarmee geef ik aan hoe onduidelijk de motie van mevrouw Jorritsma is.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Jorritsma-van Oosten (D66):
 
 Neen, dat is niet zo.
 
 
 
 
 
 De heer Rabbae (GroenLinks):
 
 Voorzitter! Ik dank de bewindslieden voor het feit dat zij gisteren zijn
ingegaan op mijn vragen en opmerkingen. Ik dank hen er ook voor dat zij bereid
zijn om nieuw licht te werpen op een aantal aspecten van het HOOP, in de hoop
dat wij er vervolgens op kunnen terugkomen, in welke richting dan ook, en
de zaak kunnen vaststellen.
 
 Ik heb nog een aantal vragen en ik wil een aantal moties indienen. De
positie van de MBO'ers in het HBO is nog steeds een punt van zorg. In dat
verband heb ik twee vragen. Als ik de staatssecretaris goed begrijp, dan is
het afstudeerfonds hetzelfde als het studiefonds. Is dat zo? Als dat zo is,
beschikken beide fondsen dan over dezelfde middelen? Worden die allemaal op
één hoop gegooid? Of gelden daarvoor twee verschillende financieringskanalen?
De bewindslieden zijn verder bereid, op verzoek van de Kamer, met name op
verzoek van de heer Van Gelder, om de notitie over de knelpunten tussen het
MBO en het HBO naar voren te halen. Ik zou graag zien dat daarin ook aandacht
wordt geschonken aan de positie van de allochtone studenten. Ongeveer 50%
van de studenten in het voortgezet onderwijs gaat later namelijk naar het
beroepsonderwijs. Ik vind verder dat de cursusduur van drie jaar te kort is,
met name gelet op de emancipatorische aspecten van dat type onderwijs. Daarover
hebben wij ook gisteren uitgebreid gesproken. Daarom dien ik daar de volgende
motie over in, mede namens de heren Lansink, Stellingwerf en Poppe.
 
 
 
 
 De Kamer,
 
 gehoord de beraadslaging,
 
 constaterende, dat in het HOOP 1996 en in het akkoord tussen de minister
en de HBO-raad de tendens wordt ingezet om de cursusduur en de studiefinanciering
voor MBO'ers in het HBO terug te brengen van vier naar drie jaar;
 
 overwegende, dat deze ontwikkeling zeer nadelige gevolgen zal hebben voor
de emancipatie van onder andere allochtone studenten en andere studenten die
in een achterstandspositie verkeren, daar zij veelvuldig gebruik maken van
deze doorstromingsmogelijkheid;
 
 verzoekt de regering af te zien van de cursusduurbeperking voor MBO'ers
in het HBO en de minimum cursusduur en studiefinanciering op vier jaar te
stellen,
 
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Deze motie is voorgesteld door de leden Rabbae, Lansink, Stellingwerf
en Poppe. Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.
 
 Zij krijgt nr. 13 (24556).
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 De heer Rabbae (GroenLinks):
 
 Voorzitter! Uit mijn gedachtenwisseling van zojuist met mevrouw Jorritsma
zult u begrijpen dat mijn fractie de termijnstelling van D66 als het gaat
om het verwijzen met een bindend advies, zeer vaag vindt. Wij willen terug
naar een duidelijke termijnstelling in dezen. Ook het kabinet en het ministerie
zien het propaedeusejaar tot nu toe als een oriënteringsfase, juist om
de studenten in de begeleiding veel beter te sturen in hun studie. Wij gaan
dus niet akkoord met de termijn van drie maanden. Daarom dien ik ook daarover
een motie in, mede namens de heren Stellingwerf, Lansink en Van der Vlies.
 
 
 
 
 De Kamer,
 
 gehoord de beraadslaging,
 
 constaterende, dat in het HOOP 1996 wordt voorgesteld om instellingen
de mogelijkheid te geven studenten vanaf 3 maanden bindend te verwijzen;
 
 overwegende, dat met bovenstaand voorstel de functie van de propaedeuse
als breed-oriënterende fase niet op de juiste waarde wordt geschat;
 
 overwegende, dat de studiebegeleiding en de afstemming tussen zowel voortgezet
onderwijs en hoger onderwijs als tussen hoger beroepsonderwijs en wetenschappelijk
onderwijs op dit moment onvoldoende is gerealiseerd;
 
 verzoekt de regering af te zien van het voorstel om instellingen de mogelijkheid
te bieden studenten vanaf 3 maanden bindend te verwijzen en verzoekt deze
termijn gelijk te stellen met de lengte van de propaedeuse, namelijk één
jaar,
 
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Deze motie is voorgesteld door de leden Rabbae, Stellingwerf, Lansink
en Van der Vlies. Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.
 
 Zij krijgt nr. 14 (24556).
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 De heer Rabbae (GroenLinks):
 
 Voorzitter! De minister heeft gisteren in antwoord op een vraag van mevrouw
Jorritsma gezegd dat hij in verband met de moeilijke positie van zij-instromers
verwijst naar het Expertisecentrum voor allochtone studenten. In zijn brief
van december jongstleden heeft de minister wel een aantal knelpunten aangegeven,
maar geen specifieke oplossingen aangedragen. Ik verzoek de minister of hij
bereid is maatregelen te nemen om de vertegenwoordiging van deze groep studenten
in het hoger onderwijs te versterken. Het is bekend dat de deelname van deze
groep niet hoger is dan 3% terwijl de algemene deelname in
Nederland 32% is.
 
 
 
 
 
 De heer Stellingwerf (RPF):
 
 Voorzitter! Een anticlimax noemde een dagblad het debat over het HOOP
van gisteren. Ik denk dat een en ander afhankelijk is van de verwachtingen.
Op een aantal punten is meer duidelijkheid ontstaan. In ieder geval is helder
geworden dat er op wezenlijke punten kritiek is op de plannen. Mogelijk kunnen
die aangepast worden. Ook ik dank beide bewindslieden voor de beantwoording.
Dit geldt vooral voor enkele toegezegde onderzoeken en de evaluatie op het
punt van de consequenties voor MBO'ers die met een kortere HBO zullen worden
geconfronteerd.
 
 Voorzitter! De 3+2-optie lijkt vooral voor de vorm nog te zijn gehandhaafd.
Niemand zit er echt op te wachten. Het lijkt erop dat dit stokpaardje hoe
dan ook bereden moet blijven.
 
 Het lijkt erop alsof het voorstel inzake de cursusduur van het HBO tevoren
dichtgetimmerd is. Ik vind de keuze om VWO'ers wel en MBO'ers geen vierjarige
studiefinanciering te garanderen, niet verklaarbaar dan alleen uit financiële
motieven. Natuurlijk zijn vrijstellingen voor VWO'ers moeilijk te regelen
en natuurlijk zijn er mogelijkheden in het kader van het studiefonds, maar
per saldo zal de studieduur voor MBO'ers toch met een halfjaar worden bekort.
Ik voorzie daarbij grote problemen.
 
 Ten aanzien van de selectie en het bindend studie-advies vrees ik dat,
ondanks dat het gaat om een uiterste middel, dit toch vaker gebruikt zal worden
dan nu wordt erkend. De staatssecretaris vergeet dat ook dit instrument tot
stand is gekomen onder de druk en staat in het teken van de totale structuurwijziging.
Die wijziging moet in het jaar 2004 bij de instellingen het geraamde bedrag
opleveren. Daar alleen al gaat een zo niet zeer dwingend dan toch zeker dringend
effect van uit. Een bindend studie-advies na drie maanden en dan ook nog de
suggestie dat er sprake is van een begeleidingstraject, zijn wat ons betreft
een farce. Zo'n student heeft dan net aan het begin van de opleiding kunnen
ruiken. Hij heeft, zoals collega Van der Vlies zie, amper zijn kamer kunnen
inrichten, als hij die al had. Wij zijn ook tegen vrijblijvendheid en voor
het stellen van eisen, maar dan op een serieus moment en niet na drie maanden.
 
 Ik ben blij met de erkenning van de minister van het belang van de geesteswetenschappen
in het algemeen en met de inbedding van kennis in sociale vaardigheden en
in normen en waarden in het bijzonder. Ik heb begrepen dat de minister als
student met een en ander kennis heeft gemaakt in een specifieke invulling.
Hij heeft in diezelfde studie ook de afschaffing van het vak filosofie meegemaakt.
Zo moet het dus niet. Ik ben het met de minister eens dat het om een veel
algemenere benadering gaat, in die zin dat de culturele aspecten – de
aspecten van normen en waarden – niet in één vak geperst
moeten worden. De discussie over de grondslagen en de ethische aspecten van
de verschillende vakgebieden zou in wezen verweven moeten zijn in de leerprogramma's.
Ik waardeer de insteek van de minister op dit punt. Ik ben er echter van overtuigd
dat het thema van de oriëntatie op normen en waarden vele jaren lang
op een te laag pitje heeft gestaan. Er is in ieder geval weinig of geen zicht
op de vraag of dit belangrijke aspect aandacht krijgt en, zo ja, in welke
mate. Ik wil op dit punt een motie indienen. Deze luidt als volgt.
 
 
 
 
 De Kamer,
 
 gehoord de beraadslaging,
 
 overwegende, dat het hoger onderwijs, naast een beroepsopleidende en een
onderzoeksfunctie, ook een functie heeft met betrekking tot de sociale en
culturele ontwikkeling en met betrekking tot de oriëntatie op waarden
en normen die relevant zijn voor de fundering van de vakinhoud van de onderscheiden
studierichtingen;
 
 nodigt de regering uit mede in het kader van de kwaliteit en studeerbaarheid
van het onderwijs, aan te geven op welke wijze in de praktijk van het hoger
onderwijs met het thema "oriëntatie op waarden en normen" wordt omgegaan,
 
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Deze motie is voorgesteld door het lid Stellingwerf. Naar mij blijkt,
wordt zij voldoende ondersteund.
 
 Zij krijgt nr. 15 (24556).
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 De heer Stellingwerf (RPF):
 
 Mijnheer de voorzitter! Ten slotte herhaal ik mijn vraag uit de eerste
termijn waarop ik geen antwoord heb gehad, namelijk of alleen nog maar nieuwe
opleidingen zullen worden aangewezen en geen nieuwe instellingen. En zo ja,
betekent dit dan dat er nooit meer een hoger-onderwijsopleiding op bijzondere
grondslag zal kunnen worden gestart? Dat kan niet zo zijn. Ik hoop dat de
beide bewindslieden op dat punt nog duidelijkheid willen geven.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik wil de bewindslieden graag dankzeggen voor
de beantwoording. Op allerlei punten in de discussie is, zoals door collega's
al gemeld, de stand van zaken verhelderd. De kern van de discussie is de mogelijkheid
tot differentiatie in het aanbod. Dit kent nu een zekere uniformiteit, maar
er bestaat op het punt van de cursusduur voldoende aanleiding de mogelijkheden
van differentiatie te onderzoeken, uiteraard met behoud van kwaliteit, toegankelijkheid
etcetera.
 
 Voorzitter! Op het punt van de differentiatie in leerwegen, zijn er in
de discussie gisteren allerlei modellen gepasseerd. Op enig moment, mede naar
aanleiding van de interventie van collega Van Gelder, zei de staatssecretaris:
we zijn het eigenlijk in hoge mate met elkaar eens. Zijn eerstvolgende zin
was echter toch weer: een cursusduur van drie jaar met een heel spectrum aan
kopopleidingen, terwijl de essentie van collega Van Gelder – die mij
zeer aansprak – was om het uitgangspunt uitdrukkelijk te houden bij
vier, vier-plus en in voorkomende en gemotiveerde gevallen onder goede randvoorwaarden
eventueel vier-min. Rekenkundig kom je zo natuurlijk wel bij elkaar, maar
ik denk toch dat daar verschillende visies aan ten grondslag liggen. Ik zou
de staatssecretaris daarom nog eens willen voorhouden dat er, als je het goed
gaat bezien, wel degelijk verschillen bestaan. Wel heeft de staatssecretaris
tegelijk gezegd dat de drie-plus maar een variant is in het
geheel. Collega Lansink heeft op dat punt een motie ingediend die onze belangstelling
verdient.
 
 Een tweede hoofdmoment betrof natuurlijk de financiële randvoorwaarde
waaronder het hele proces zich voltrekt, de 200 mln. Met name de minister
heeft gezegd dat hij de werkelijke ontwikkelingen in studentenaantallen en
gemaakte studentenjaren zal afwachten. Hij wil de vinger aan de pols houden
en hij is bereid eventueel wijzigingen te realiseren. Hij heeft daarmee enige
ruimte gegeven in een richting die door een meerderheid in de Kamer wordt
gewenst. Ik noteer dat met erkentelijkheid.
 
 De minister heeft op de aandacht die gevraagd is voor de ethische normstelling
als dragend kader voor vakgebieden gereageerd met zijn ervaringen met de faculteit
van natuurkunde in Delft, mij ook niet onbekend. Daarmee is de discussie echter
niet echt af. Ik zou mij op dat punt dus willen aansluiten bij wat collega
Stellingwerf daarover zei.
 
 De opleidingen moeten worden herordend, uiteraard in samenspraak met de
instellingen. De minister wil een aanwijzing van opleidingen realiseren in
plaats van instellingen. Ook ik heb gisteren de vraag gesteld of dat geen
spanningen kan opleveren met de vrijheid van richting, waar de verantwoordelijkheid
toch met name ligt bij autonome instellingen.
 
 Ik kom dan bij de prestatiebeurs in zijn uitwerking en betekenis voor
lichamelijk gehandicapten en chronisch zieken. Ik heb daar sombere berichten
over ontvangen. De minister heeft daar niet op gereageerd. Ik vraag hem alsnog
om een reactie.
 
 Voorzitter! Ten slotte moet worden vastgesteld of het HOOP al dan niet
kan worden aanvaard, voor kennisgeving kan worden aangenomen. Wat ons betreft,
kan dat niet zonder meer. Vandaar dat de SGP-fractie enige moties mede heeft
ondertekend.
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik dank de bewindslieden voor hun beantwoording.
Verschillende malen hebben zij verwezen naar het regeerakkoord. Ik heb dat
er nog eens op nageslagen, want dat is, zeker als de tijd verstrijkt, interessante
lectuur. Ik kwam onder andere de volgende zin tegen: na overleg met de instellingen
zal worden gestuurd in de richting van structuurwijziging. In grote lijnen
gaat deze wijziging uit van een basisopleiding van drie jaar en vervolgopleidingen
die variëren van één tot drie jaar.
 
 Toen ik het las, dacht ik dat wij in ieder geval al goed bezig zijn met
het relativeren van de waarde van het regeerakkoord. Dat lijkt mij uit zowel
staatsrechtelijk als democratisch oogpunt winst. Zeker in het onderwijs past
geen overleg met instellingen waarvan het resultaat eigenlijk al bij voorbaat
vaststaat. De autonome school, de autonome universiteit, dat is wel eens lastig
voor visionaire politici, maar het is toch een groot goed en dat moeten wij
maar zo houden.
 
 Enkele conclusies mijnerzijds na het debat van gisteren. Er lijkt duidelijk
geen draagvlak te bestaan voor de 3+2-optie in het wetenschappelijk onderwijs.
Ook de suggesties van de heer Van Gelder voor een positieve insteek hebben
mij bijzonder aangesproken. Ik ben dan ook zeer benieuwd wat hij aan het eind
van deze ronde daarover te berde zal brengen. Zijn inbreng op dat punt was
hoopgevend, hetgeen ook geldt voor zijn vasthoudendheid.
 
 Ik wil een cursusduur van drie jaar in het HBO niet uitsluiten. Ik formuleer
dit bewust negatief. Het betreft dan een effect van zorgvuldig omgaan met
het verlenen van vrijstellingen, een mogelijkheid die er nu ook al is, maar
meer in de vorm van een betere structurering van de huidige praktijk. Dat
is in het belang van zowel de student als de instelling. Het dient dus geen
zelfstandig doel.
 
 Als ik het debat van gisteren vergelijk met dat van een jaar of vijf,
zes geleden, waarbij het om de zelfstandige positie van het HBO naast het
WO ging, is er duidelijk sprake van een positieve ontwikkeling. Regering en
Kamer spreken uit dat het van belang is dat de eigen positie van beide onderwijsvormen
tot haar recht komt. Vijf, zes jaar terug werd dat minder breed gedragen.
Dat is dus positief.
 
 Ik plaats nog een kanttekening bij de functie van het hoger onderwijs.
Ik heb erop gewezen dat deze functie breder is dan alleen de opleiding tot
een beroep of tot onderzoek, want ook de culturele en sociale ontwikkeling
en de bezinning op normen en waarden behoren daarbij. De reactie van de minister
was dat dit in de gehele opleiding geïntegreerd moet worden. Dat lijkt
mij een uitstekende motivering voor het bijzonder onderwijs, ook voor het
hoger onderwijs, daarbij duidend op de plaats van de identiteit in het onderwijs.
Van onverdachte zijde dus steun voor het bijzonder onderwijs, ook in de toekomst.
 
 
 
 
 
 Minister Ritzen:
 
 Is de opdracht voor het openbaar onderwijs niet dezelfde?
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 De opdracht is dezelfde, maar de mogelijkheid van inkleuring lijkt mij
wat minder.
 
 
 
 
 
 Minister Ritzen:
 
 Ik zal daarop in mijn beantwoording ingaan, want ik ben het daarmee niet
eens.
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 Ik ben daar zeer benieuwd naar.
 
 
 
 
 
 De heer Rabbae (GroenLinks):
 
 De heer Schutte sluit de mogelijkheid van een studieduur van drie jaar
in het HBO, toegespitst op de MBO'ers, niet uit, gelet op de huidige praktijk
van vrijstellingen. Kan ik zijn opmerking zo interpreteren, dat hij zegt dat
de huidige praktijk moet worden gevolgd wanneer een student op basis van de
vrijstellingen korter studeert dan iemand anders? Hij volgt deze praktijk
in plaats van een structurele studieduur van drie jaar, of vergis ik mij?
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 Niet helemaal. Ik wil niet zeggen dat ik de huidige praktijk zonder meer
volg. Ik constateer dat er in de huidige praktijk mogelijkheden zijn. Of zij
worden benut, is nu in sterke mate afhankelijk van de bereidheid en de mogelijkheden
van de instellingen om daar goed op in te haken. Als dit meer in de structuur
wordt opgenomen, krijg je meer mogelijkheden daarvoor, overigens met handhaving
van de studiefinanciering van vier jaar. In de motie van de heer Rabbae werd
volgens mij gesuggereerd dat de studiefinanciering in het voorstel van de
regering ook zou teruggaan naar drie jaar. Dat heb ik echter van de regering
niet begrepen en daar zou ik ook niet voor zijn.
 
 
 
 
 
 De heer Lansink (CDA):
 
 Dit punt heeft te maken met de overeenkomst die de minister heeft gesloten
met de HBO-raad en daar is de verwante opleiding het criterium.
Dat is een structurele benadering. Wijst de heer Schutte die af?
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 Ik zou meer in de structuur willen opnemen dan nu het geval is dat de
mogelijkheid bestaat, in het bijzonder voor MBO'ers die in dezelfde richting
verder studeren, om met vrijstellingen te komen tot een effectieve studiejaar
van drie jaar. Dat is dus een andere ingang en heeft niets met de financiën
te maken. Studenten die deze mogelijkheid hebben, moeten daar ook gebruik
van kunnen maken, wellicht beter dan nu het geval is.
 
 
 
 
 
 De heer Lansink (CDA):
 
 Ik laat de studiefinanciering er even buiten, omdat is gekozen voor een
andere structuur, waarbij de instellingen zelf een studiefonds beheren en
dan iets kunnen doen. Het gaat mij om de vraag of structureel wordt opgenomen
dat het verwante opleidingen moeten zijn of niet. Vrijstellingen kunnen immers
ook op een andere wijze worden verdiend. Ook van niet-verwante opleidingen
kunnen mensen komen die het, om wat voor reden dan ook, sneller kunnen doen.
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 Ik wil in elk geval niet bereiken dat een MBO'er die naar het HBO met
dezelfde richting gaat, te horen krijgt dat hij het maar in drie jaar moet
doen. Neen, hij moet de mogelijkheid hebben om het zowel in vier als in drie
jaar te doen, maar dan moet hij die laatste mogelijkheid ook effectief kunnen
benutten.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Mijnheer de voorzitter! De minister heeft in zijn beantwoording in eerste
termijn gesproken over het HBO dat dicht in de buurt van de arbeidsmarkt moet
blijven. Dat was mijn stelling ook, dus dat onderschrijf ik. Daarnaast heb
ik de indruk dat MBO'ers veelal doorstromen naar het HBO om ervoor te zorgen
dat hun kansen op de arbeidsmarkt beter worden, en dat juich ik toe. Ik heb
niemand horen zeggen dat deze studenten ontmoedigd moeten worden, hetgeen
met een driejarige opleiding wel het geval zal zijn.
 
 Ik heb vooral financiële argumenten gehoord om de studieduur voor
aan HBO verwante opleidingen tot drie jaar te verkorten. Natuurlijk is het
juist dat het wel een heel jaar studiefinanciering scheelt. Net als de heer
Lansink heb ik het technisch onderwijs als voorbeeld genoemd. De doorstroming
van MBO naar HBO is daar zeer moeilijk; wij hebben geen nieuwe notitie van
de minister nodig om dit vast te stellen. Het is naar mijn mening onverantwoord
om deze studenten louter uit financiële motieven te ontmoedigen. Een
studiefonds waarop de studenten een beroep kunnen doen wanneer zij het HBO
niet in drie jaar halen, stelt mij niet gerust.
 
 Ik verwacht een drastische daling van de doorstroming van MBO naar HBO.
Ik vraag de minister dan ook of hij het acceptabel zou vinden als er een dergelijke
daling optrad. Zou het voor de minister aanvaardbaar zijn als uit de eerstejaarsevaluatie
bleek dat een aantal doorstromers van MBO naar HBO afziet van doorstuderen
als het karwei in drie jaar moet worden geklaard? Welke daling vindt hij acceptabel
voor de doorstroming van middelbaar technisch onderwijs naar hoger technisch
onderwijs? De daling daar kan ook wel eens dramatisch hoog zijn door de voorgestelde
studieduurverkorting.
 
 Over de mogelijkheid van een zinvolle driejarige universitaire opleiding
ben ik somber. Natuurlijk zullen universiteiten die gaan aanbieden, want het
geeft ze financiële ruimte. Er zullen ook studenten zijn die zo'n korte
opleiding willen doen, omdat dit mogelijk leidt tot minder studieschulden.
Maar de grote vraag is wat de betekenis van zo'n opleiding voor de samenleving
is. Er is een notitie toegezegd – de tweede al – waarin op dit
onderwerp wordt ingegaan op het moment dat de wetgeving voor het 3+2-model
wordt voorbereid. Dat vind ik echter onbevredigend. Wat mij betreft zou de
discussie die wij nu voeren al aanleiding moeten zijn voor zo'n notitie. Nu
is het uitgangspunt dat de korte universitaire opleiding en de excellente
leerweg van twee jaar er moet komen. Dat uitgangspunt kan ik niet steunen.
Eerst moet de maatschappelijke en wetenschappelijke zin van zo'n model worden
aangetoond. Anders zitten er straks veel mensen – niet alleen studenten,
maar ook werkgevers – met brokken die, althans voor de student, niet
meer te repareren zijn.
 
 Samenvattend moet ik zeggen dat ik de stelselherziening met weinig vertrouwen –
of hoop, zo men wil – tegemoetzie. Studies korter maken levert op korte
termijn geld op, maar wat de maatschappelijke effecten ervan zijn, weet voorlopig
niemand. Een betere selectie in een vroeg stadium, liefst voorafgaand aan
de studiekeuze, wijs ik niet af. Na drie maanden een bindend advies wil zeggen
dat er wel weer een jaar verloren is. Dat kan rampzalige gevolgen hebben in
combinatie met de kortere studieduur. De grotere vrijheid om de universiteit
binnen te komen lijkt goed, maar iedere latere doorverwijzing maakt het vrijwel
onmogelijk om door te gaan naar het HBO. Uitval na 3,3 jaar is natuurlijk
ook een ramp. Betere informatie en een beter gesprek vooraf om de keuze te
bepalen, daar sta ik voor. Dat is voor alle betrokkenen beter dan verlies
van jaren, en het levert geld op.
 
 Als men aan een studie begint, moet men weten dat de overheid en de onderwijsinstelling
de student ook voldoende tijd gunnen om de studie af te maken. Die garantie
is in de plannen niet aanwezig. Het belang van de korte termijn wordt hier
zwaarder gewogen dan dat van de lange termijn. Dat is jammer voor de student,
maar vooral voor de gemeenschap.
 
 Met mijn onderschrijving van een aantal moties heb ik duidelijk gemaakt
waar wij staan. Wat ons betreft kan onze jeugd niet opgescheept worden met
dit HOOP. Hopeloos, zou je haast zeggen.
 
 
 
 
 
 De heer Van Gelder (PvdA):
 
 Voorzitter! De eersten van gisteren zullen vandaag de laatsten zijn. Ook
ik wil graag de minister en de staatssecretaris hartelijk dankzeggen voor
de uitgebreide beantwoording van de punten die gisteren aan de orde zijn geweest.
Ik heb daar goed nota van genomen. Er blijven een paar punten over, waarover
ik nog wat wil zeggen.
 
 Ik ben er meer dan ooit van overtuigd dat er geen sprake kan zijn van
een slachting in het hoger onderwijs. Alle reacties die deze richting uitgaan,
vind ik bijzonder overtrokken. Zoiets moet je bewijzen, zeker als je het hebt
over een academisch milieu, maar dat is niet te bewijzen. Ik vind het dan
ook reëel om te veronderstellen dat er een mogelijkheid
bestaat om 200 mln. te bezuinigen op het hoger onderwijs op grond van enerzijds
demografische ontwikkelingen en anderzijds beleidsmatige aanpassingen, die
vooral hun weerslag moeten vinden in een verkorting van de verblijfsduur.
 
 Wij gaan een moeilijk traject in. Dat vraagt veel van de instellingen,
vooral van de universiteiten. Om die reden vind ik het van belang dat de minister
de toezegging heeft gedaan dat een andere verdeling van de bezuinigingen aan
de orde kan komen, als de uitgangspunten die ten grondslag liggen aan de berekeningen
van het HOOP, niet uitkomen. Die 200 mln. is in die zin dus geen dictaat voor
het wetenschappelijk onderwijs.
 
 Specifiek is ook van belang om na te gaan hoe de instroom in het hoger
onderwijs zich de komende tijd gaat ontwikkelen. Ik ben blij met de toezegging
van de minister dat hij een onderzoek zal doen naar de vraag hoe het komt,
dat er op dit moment al sprake is van een terugloop in die instroom.
 
 In aansluiting op wat de heer Rabbae heeft gezegd, vraag ik extra veel
aandacht voor de positie van allochtone jongeren, niet alleen de komende twee
jaar. De vraag moet beantwoord worden of voor allochtone jongeren dezelfde
doorstromingskans bestaat als voor autochtone jongeren, vooral bij de uitstroom
van de basisvorming naar bijvoorbeeld het voorbereidend wetenschappelijk onderwijs
en het HAVO. Ik spreek de minister erop aan om in samenspraak met staatssecretaris
Netelenbos te bekijken hoe je de positie van allochtone jongeren in het voortgezet
onderwijs kunt versterken.
 
 Voorzitter! Ik heb veel aandacht gegeven aan het beleid voor het hoger
beroepsonderwijs. Ik vind het een groot voordeel dat er een overeenkomst met
de HBO-raad is. Tegelijkertijd staat vast dat naast de thema's die daar aan
de orde zijn geweest, ook andere punten van het HBO aan de orde zullen komen.
Daarom is het nodig dat er een meer geïntegreerde aanpak komt. Dan kan
men nagaan hoe de discussie over studieduur en studiefinanciering kan sporen
met vraagstukken rond de propaedeuse en over de MBO/MKB-variant. Wij denken
dat dit een heel nuttige aanpak kan zijn om de aansluiting tussen HBO en arbeidsmarkt
te verbeteren. De minister heeft de toezegging gedaan dat hij er in ieder
geval op zal toezien dat de doorstroom van het MBO naar het HBO niet wordt
aangetast. Om daarbij geen misverstand te laten bestaan wat onze inzet betreft,
wil ik op dat punt graag een motie indienen.
 
 
 
 
 De Kamer,
 
 gehoord de beraadslaging,
 
 constaterende, dat er met betrekking tot het HBO afspraken gemaakt zijn
over beperking van rechten op studiefinanciering van MBO'ers die doorstromen
naar het HBO;
 
 constaterende, dat de regering zich verplicht heeft waar te maken dat
het huidige doorstroompercentage MBO-HBO niet wordt aangetast;
 
 van oordeel, dat deze afspraken geen belemmering mogen betekenen voor
vernieuwing van leerwegen in het HBO, zoals de HBO/MKB-variant;
 
 verzoekt de regering een notitie aan de Kamer te doen toekomen waarin
aangegeven wordt hoe de doorstroom gegarandeerd wordt en vernieuwing gestalte
kan krijgen,
 
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Deze motie is voorgesteld door de leden Van Gelder, J.M. de Vries en Jorritsma-van
Oosten. Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.
 
 Zij krijgt nr. 16 (24556).
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 De heer Lansink (CDA):
 
 Ik wil een vraag stellen. Het is op zichzelf nuttig dat de heer Van Gelder
deze vraag nog eens stelt, maar ik meen dat hij gisteren deze vraag heeft
gesteld en daarop een positief antwoord heeft gekregen. Deze notitie is toegezegd.
Of heb ik dat helemaal verkeerd gehoord?
 
 
 
 
 
 De heer Van Gelder (PvdA):
 
 Ik wil er geen misverstand over laten bestaan dat ik de regering op twee
punten wil kunnen aanspreken. Enerzijds is dat de vraag hoe men de doorstroming
van het MBO naar het HBO garandeert en anderzijds hoe je die discussie koppelt
aan vernieuwing in het HBO. Als je het stenogram doorleest, dan komen de thema's
naast elkaar aan de orde. Ik wil straks echter een geïntegreerde discussie
kunnen voeren over de vraag hoe je enerzijds de regering aanspreekt op de
doorstroom MBO-HBO en anderzijds op het vernieuwingstraject, waarvan ik het
wenselijk acht dat die aan de orde komt in het HBO.
 
 
 
 
 
 De heer Lansink (CDA):
 
 Vindt de heer Van Gelder dat gisteren onvoldoende toegezegd is dat die
notitie er zal komen, met alle punten die hij hier naar voren heeft gebracht?
Anderen hebben die punten overigens ook naar voren gebracht.
 
 
 
 
 
 De heer Van Gelder (PvdA):
 
 Ik vind dat ik buitengewoon terughoudend ben met het indienen van moties.
Op de terreinen waarvan ik het van essentieel belang vindt dat er geen misverstand
over kan bestaan wat de uitslag van dit debat is, vind ik het nuttig en nodig
om namens de coalitiepartijen een motie in te dienen.
 
 
 
 
 
 De heer Lansink (CDA):
 
 Als dit de enige is, dan is het inderdaad zeer beperkt. De heer Van Gelder
had dan beter de motie van ons kunnen indienen.
 
 
 
 
 
 De heer Van Gelder (PvdA):
 
 Nee, want die gaat de verkeerde kant op.
 
 
 
 
 
 De heer Lansink (CDA):
 
 Daar is geen sprake van. Dat geloof ik niet. Dit is immers toch een soort
van terugtrekkende beweging. Die heb ik zojuist ook al kunnen constateren
bij de andere motie over het bindend studie-advies. De heer Van Gelder heeft
gisteren een op een aantal punten prima verhaal gehouden. Dat is alom geprezen,
ook waar het de "4+X=0"-formule betreft. Dit punt is ook goed. Nu wordt echter
een notitie gevraagd die al is toegezegd. Ik vind het toch wat mager.
 
 
 
 
 
 De heer Van Gelder (PvdA):
 
 Dat is uw constatering. Maar die spoort natuurlijk niet met de opmerking
dat er sprake is van een terugtrekkende beweging. Als het zo is dat het toegezegd
is en dat ik niet anders doe dan bevestigen wat er gisteren is afgesproken,
dan kan er dus ook geen sprake zijn van een terugtrek kende
beweging. Ik wil alleen voor mijzelf helder in beeld hebben dat dit de uitkomst
is voor ons bij dit thema, dat uiterst gevoelig ligt. Wij willen de minister
kunnen aanspreken op het uitgangspunt, zoals het overigens in het akkoord
staat, en wel dat de doorstroming van MBO naar HBO niet in gevaar komt door
de voorgestelde maatregelen en dat daarnaast – dat vind ik essentieel –
de discussie tegelijkertijd gekoppeld kan worden aan vernieuwingsprocessen
in het HBO. Ik hecht eraan om dat als een duidelijk kernpunt voor mijn fractie
vastgelegd te zien.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Ik vind de motie inderdaad wat minder krachtig dan de stellingname van
de heer Van Gelder gisteren in het debat. Ik stond daar volledig achter wat
betreft het grote belang van de doorstromingsmogelijkheid van MBO naar HBO.
De heer Van Gelder bedoelt nu een notitie vooraf, voordat er ook maar enige
maatregel de studieduurverkorting betreffende genomen wordt.
 
 
 
 
 
 De heer Van Gelder (PvdA):
 
 Wat dat betreft kunnen wij de discussie van gisteren natuurlijk niet helemaal
overdoen. Ik houd echter staande dat dit exact is wat ik gisteren bedoeld
heb en wat ik nu vastgelegd wil hebben. Daarnaast is ook door de heer Poppe
vast te stellen dat de maatregelen waar wij het over hebben niet volgend jaar
ingaan. Er is dus ruimte om beleid te voeren. Wat ik elke keer verwerpelijk
vind van de kant van de heer Poppe en voor een deel ook van de kant van de
heer Lansink is dat zij weglopen voor het vaststellen van een financieel raamwerk.
Wij moeten ernaar streven om een financieel raamwerk in stand te houden. Ik
vind het de grote kunst en de grote verdienste van de minister dat hij daarvoor
gezorgd heeft. Tegelijkertijd mag je dan wel nadenken over beleidsuitvoeringsvragen.
Voor die vraagstelling hebben wij voldoende tijd. Ik wil nu binnen het raamwerk
dat wij met elkaar afgesproken hebben en waar de HBO-raad zich ook achter
heeft geschaard, nadrukkelijk nog eens kijken naar de samenhang tussen de
beleidsuitgangspunten. Daarover wil ik inderdaad een notitie voordat het ingevoerd
wordt. Die ruimte hebben wij dus ook gelukkig.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Kan ik nu vaststellen dat de heer Van Gelder hier zegt dat hij geen voorstander
is van de invoering van een driejarige studie bij het HBO op dit moment? Hij
moet immers eerst nog een notitie hebben om te bekijken of de doorstroming
gegarandeerd is.
 
 
 
 
 
 De heer Van Gelder (PvdA):
 
 Dat heb ik niet gezegd.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Als je zo weinig vertrouwen hebt dat je om zo'n notitie vraagt, dan kun
je hier toch geen "ja" tegen zeggen?
 
 
 
 
 
 De heer Van Gelder (PvdA):
 
 Dat is nu juist het probleem met collega's zoals u. Je kunt vertrouwen
hebben in een bepaalde aanpak, terwijl je over de uitvoering nog een groot
aantal vragen hebt. Die vragen mag je aan de orde stellen. De minister heeft
zelf toegegeven dat hij vindt dat de doorstroming niet in gevaar mag komen
en dan mag ik toch aan hem vragen, hoe hij dat gestalte denkt te kunnen geven
op een zodanige manier, dat ook een aantal andere uitgangspunten, zoals versterking
van de positie van het hoger technisch onderwijs en het mogelijk maken van
duale leerwegen, daarin tot uitdrukking komt?
 
 
 
 
 
 De heer Rabbae (GroenLinks):
 
 Voorzitter! De heer Van Gelder vraagt terecht aandacht voor de knelpunten
op het punt van de doorstroming van MBO naar HBO. Maar de discussie van gisteren
spitste zich toe op het punt dat MBO'ers op het HBO meestal moeilijk met die
drie jaar uit de voeten kunnen. Ik mis aandacht voor de MBO'ers op dit punt.
 
 
 
 
 
 De heer Van Gelder (PvdA):
 
 Het is mogelijk dat u dat zo ervaart, maar ik houd staande dat wat de
staatssecretaris voortdurend verwoordt, namelijk dat het kernpunt is dat er
doorstroming is van HAVO naar HBO en dat MBO'ers een voorsprong hebben ten
opzichte van havisten, terwijl VWO'ers op andere terreinen een voorsprong
hebben ten opzichte van havisten. Het moet dus mogelijk zijn om bij een goede
aansluiting van MBO op HBO een verkorte leerweg aan te houden. Ik zou het
echter niet aanvaardbaar vinden als dit een afschrikwekkende uitwerking op
het MBO zou hebben. Maar ook gelet op de uitspraken van de HBO-raad ter zake,
houd ik wel staande dat het mogelijk moet zijn op een redelijke schaal MBO-opleidingen
in drie jaar gestalte te geven.
 
 Voorzitter! Nog een paar opmerkingen over differentiatie in de studieduur.
Ik zei het al, ik vind het verstandiger om te proberen, meer modaliteiten
uit te werken dan alleen de nu in het HOOP voorgestelde. Ik heb als voorbeeld
genoemd dat het verstandig zou zijn de studieduur te kiezen die de minister
en de staatssecretaris in overleg met de VSNU als uitgangspunt hebben genomen,
namelijk vier jaar. Maar dan nog kun je je voorstellen dat er na een wat meer
algemene opleiding van drie jaar een mogelijkheid is om uit te stromen. Ik
ga ervan uit dat er op termijn zeker groepen van jongeren zullen zijn die
vinden dat ze na drie jaar voldoende kennis hebben opgedaan om al dan niet
rechtstreeks naar het bedrijfsleven te gaan, om bijvoorbeeld na een trainee-fase
tot volle wasdom te komen. Er zullen er ook zijn die hun opleiding in deeltijd
willen afmaken, of bijvoorbeeld via het model van de Open universiteit. Met
het oog daarop vind ik een betere combinatie van de gewone universiteit en
de open universiteit wenselijk, omdat dan het aantal leerwegen vergroot wordt.
En ik kan mij ook voorstellen dat er een groep is die zich wil toespitsen
op een beroepsgericht traject, zodat die uiteindelijk op vier jaar uitkomt.
Weer anderen krijgen een leerweg van één jaar aangeboden, als
zij wat meer de wetenschap in willen. En in relatie met discussies over topopleidingen,
master-classes enz. zou die laatste leerweg wellicht tot vijf jaar verlengd
kunnen worden.
 
 Dit alles is alleen mogelijk met een grotere flexibiliteit, maar er is
ook sprake van een zekere mate van selectie. En nu is het de vraag, hoe je
vanuit de studiefinanciering en de bekostiging op deze ontwikkelingen inspeelt.
In verband daarmee vind ik het nuttig en nodig dat de staatssecretaris voordat
dit voorstel uit het HOOP wordt uitgewerkt, een notitie uitbrengt waarin hij
de vraag beantwoordt of differentiatie op zo'n manier gestalte kan krijgen.
En zo ja, onder welke condities. In ieder geval is er brede overeenstemming
over dat er meer differentiatie van leerwegen moet komen en wat mijn fractie
en de coalitie betreft moet er sprake zijn van budgettaire neutraliteit. Die
vraagstelling is ook relevant voor het 3+2-model, zoals door
de staatssecretaris als mogelijkheid geboden is in het HOOP. Ook daarvoor
geldt dat je niet van tevoren tot op de millimeter de budgettaire neutraliteit
op microniveau kunt laten sporen met wat je op macroniveau wilt. Ik wil graag
aan een wat minder starre discussie gestalte geven. Ik ga ervan uit dat de
bewindslieden bereid zijn om zo'n verkenning tot stand te brengen om van daaruit
te kijken hoe je in samenspraak met de universiteiten een breder aanbod van
leerwegen gestalte kunt geven.
 
 Voor mijn fractie had wat dat betreft het 3+2-model een groot nadeel omdat
het een te starre invulling geeft aan het begrip "selectiviteit". Tegelijkertijd
is de tweede voorwaarde dat er voor de arbeidsmarkt duidelijkheid moet bestaan.
Ik kan me om deze reden niet voorstellen dat het op korte termijn van de grond
komt.
 
 Ik heb er goede nota van genomen dat de staatssecretaris zei dat hij niet
de voorsteller is van het 3+2-model. Ik wil graag dat hij vanuit dat vertrekpunt
tot een verbreding van mogelijkheden komt zodat een grotere uitstroom mogelijk
wordt. Tevens kan hij daarbij zijn ideeën over de concretisering van
het 3+2-model gestalte geven.
 
 Volgens mij zijn we er nog niet met het HOOP. Met dit plan leggen we een
aantal uitgangspunten vast. Ik ga ervan uit dat we de komende tijd, wat betreft
zowel het HBO als het WO, nog een aantal boeiende discussies met elkaar te
voeren hebben.
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 Is er een reden waarom de heer Van Gelder geen motie heeft ingediend over
de differentiatie? Over de MBO'ers heeft hij wel een motie ingediend.
 
 
 
 
 
 De heer Van Gelder (PvdA):
 
 Ik had een motie kunnen indienen met betrekking tot het vraagstuk van
de differentiatie. Ik heb het stenogram van gisteren goed gelezen. Ik meen
dat de staatssecretaris met enige goede wil een zodanige formulering kan geven
waarmee hij duidelijk maakt dat hij mijn vragen goed begrepen heeft. Terecht
is opgemerkt dat er in de formulering wat "ruis" zat. Ik ga ervan uit dat
de staatssecretaris bereid is een notitie op tafel te leggen voordat er sprake
is van een concrete wetswijziging. Ik vind het voor mijn fractie belangrijk
dat er met betrekking tot het HBO paaltjes worden geslagen. Aan de hand daarvan
kunnen wij straks de regering concreter en gerichter aanspreken.
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 Het verschil is toch niet dat u over het MBO-HBO een motie met de coalitiepartners
kon indienen en op dit punt niet?
 
 
 
 
 
 De heer Van Gelder (PvdA):
 
 Ik garandeer de heer Schutte dat er geen problemen waren ontstaan als
ik een motie had willen indienen.
 
 
 
 
 
 De heer Lansink (CDA):
 
 In een discussie met de heer Poppe gebruikte de heer Van Gelder ook in
mijn richting het woord "verwerpelijk". Dat geeft mij de vrijheid om te citeren
uit mijn lijfblad. Ik lees u voor: Het PvdA-kamerlid Wim van Gelder erkent
het ruiterlijk: de hervormingsplannen voor het hoger onderwijs verdienen geen
schoonheidsprijs. De rijksoverheid bemoeit zich tot in het detail met het
reilen en zeilen van universiteiten en hogescholen en dat enkel en alleen
om bezuinigingen op de studiefinanciering binnen te kunnen halen. "Eerlijk
gezegd is het mesjokke, vindt de onderwijsspecialist".
 
 Nu staat er een foto bij het artikel die niet meer klopt, namelijk met
baard en snor. Het is dus mogelijk dat ook het citaat achterhaald is. Kan
dit eigenlijk wel? In de krant zegt de heer Van Gelder dat het eigenlijk mesjokke
is, maar hij stemt hier ermee in en dient ook geen motie in op een zeer aangelegen
punt. Ik spreek niet over "verwerpelijk". Ik zou deze opmerking dan ook niet
gemaakt hebben als de heer Van Gelder dat woord niet had gebruikt.
 
 
 
 
 
 De heer Van Gelder (PvdA):
 
 Ik ben het met u eens, dat woord was niet zo verstandig. Het is verstandig
dat geprobeerd wordt vanuit een aantal algemene uitgangspunten met betrekking
tot de overheidsfinanciën – zelfs het ministerie van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschappen – concrete afspraken te maken. De heer Lansink
weet dat dan af en toe maatregelen nodig zijn die niet altijd de schoonheidsprijs
verdienen. In die zin vind ik het verwerpelijk dat je niet altijd in staat
bent om een relatie te leggen tussen uitwerking en financieel uitgangspunt.
Ik geef echter toe dat het woord "verwerpelijk" niet in alle gevallen gelukkig
gekozen is.
 
 Nu rijst echter de vraag hoe men dit zal aanpakken. Indien we ons uitsluitend
ertoe zouden beperken om tot in detail voor te schrijven hoe dit bij universiteiten
en hogescholen eruit moet zien en geen oog zouden hebben voor vragen die de
uitvoering betreffen, dan zitten we niet op het goede pad. Juist om die reden
heb ik geprobeerd om in dit debat naar zowel het HBO, als het WO, een aantal
ontwikkelingen in gang te zetten die recht blijven doen aan de financiële
uitgangspunten en tegelijkertijd hopelijk ook een weg bieden om die differentiatie,
die ruimte naar de instellingen toe, mogelijk te maken. Dat vind ik heel positief
van mijzelf en als dat uiteindelijk overgenomen wordt door de regering –
het was van belang om daar zo nodig een motie voor in te dienen – dan
vind ik dat winst. Daar zijn dit soort gesprekken soms voor.
 
 
 
 
 
 De heer Lansink (CDA):
 
 Voorzitter! Het is een prima verhaal; dat hebben wij gisteren ook met
z'n allen uitgesproken. Wij moeten ook langs die route verder; ik ondersteun
dat. Maar er zou hier en daar best wat helderheid gegeven kunnen worden over
die motie.
 
 Wat het geld betreft: ik heb niet voor niets gisteren een motie ingediend,
breed gesteund door anderen, die ertoe strekt dat wij na ommekomst van een
nationaal kennisdebat en andere zaken tot bijstelling moeten kunnen komen.
Dat is ook een erkenning dat er wel iets moet gebeuren; laten wij wel zijn.
Maar ik vind niet dat het past om woorden als "mesjokke" etc. elders te gebruiken
en er hier het zwijgen toe te doen.
 
 
 
 
 
 De heer Van Gelder (PvdA):
 
 Voorzitter! Ik weet niet meer precies in welke relatie ik dat woord gebruikt
heb. Als het gaat om heel gedetailleerd voorschrijven, vind ik het verkeerd.
Ik geef toe dat de hele discussie natuurlijk niet primair is ingegeven vanuit
kwaliteitsoverwegingen en fantastische perspectieven voor het hoger onderwijs.
Maar ik houd staande dat het zelfs mogelijk is om bij een inperking van de
financiën een gesprek te voeren over een verbetering van de kwaliteit
van het hoger onderwijs. Als wij erin slagen om hier – daar was volgens
mij dit debat primair voor bedoeld – als Kamer duidelijk
te maken aan de regering dat je een aantal uitgangspunten hanteert en blijft
hanteren, maar daarbinnen ook een discussie wilt voeren over de kwaliteit,
dan vind ik dat een koppeling die alleen maar winst is.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Het woord is aan de staatssecretaris. De staatssecretaris en de minister
weten dat om 23.00 uur dit debat voltooid moet zijn.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Nuis:
 
 Voorzitter! Ik wil graag beginnen met een opmerking van mevrouw Jorritsma
over de cursusduur in het wetenschappelijk onderwijs en de variatie daarin.
Ook ik heb met enige verbazing sommige kranten gelezen, waaruit bleek dat
er toch nog hier en daar flarden van die mist zitten en de gedachte leeft,
dat wij de cursusduur in het wetenschappelijk onderwijs zouden willen bekorten
ter wille van een bezuinigingstaakstelling. Dat is – ik zeg het nog
maar eens even voor alle duidelijkheid – niet het geval. De cursusduur
in het wetenschappelijk onderwijs blijft vier jaar en vijf jaar voor bepaalde
ingenieursopleidingen, net als nu.
 
 Besparen doen wij wel door verkorting van de gemiddelde verblijfsduur,
die immers veel langer is, in het wetenschappelijk onderwijs en door het verminderen
van het aantal studenten dat nu na gemiddeld 3,3 jaar zonder diploma het wetenschappelijk
onderwijs verlaat. Dat willen wij bereiken door meer begeleiding, uitdaging,
zelfselectie en selectie, en daartoe willen wij ook de instellingen uitdagen
en stimuleren. Dat is de inhoud van de plannen.
 
 Ten opzichte van de differentiatie hebben wij bovendien gezegd: laten
wij die blauwdruk, zoals ik het gisteren genoemd heb, van een 3+2-model vergeten,
maar laten wij wel mogelijkheden openen, ontwikkelingsperspectieven, van meer
differentiatie en laten wij dat ook doen. Ik ben het geheel eens met de manier
waarop de heer Van Gelder dit nu nog eens heeft samengevat. Het betekent dat
wij, na drie jaar, een in de wet opgenomen baccalaureaatsexamen nodig hebben.
Daar moeten wij dan iets voor doen en vervolgens moeten we zeggen dat voor
die opleiding die vier jaar in feite bewaard blijft. Het hangt van de creativiteit
bij het maken van zo'n opleiding af of je daarmee, precies zoals Van Gelder
zegt, na drie jaar al de samenleving in kunt of dat je vervolgens andere,
verschillende trajecten, meer beroepsgericht, invoert. Het enige dat wij daarvoor
nodig hebben, is dat we zorgen dat het geld beschikbaar blijft van die vierjarige
opleiding, hoe wij die dan ook toepassen, en dat wij een soort basislijn hebben
van een baccalaureaat. Dat staat nu niet in de wet; dat hebben wij ervoor
nodig om die ruimte te openen.
 
 
 
 
 
 De heer Lansink (CDA):
 
 Ik moet vaststellen dat u toch weer een andere interpretatie geeft, maar
wellicht kan de heer Van Gelder de oplossing bieden; daar was niet zo'n knip
als u nu naar voren brengen.
 
 Voorts moet ik vaststellen dat u opnieuw, nog steeds, enigermate vasthoudt
aan wat in de tekst van het regeerakkoord staat. De heer Schutte heeft het
nog eens genoemd: u bent destijds uitgegaan van 3+2. Daar kan geen misverstand
over zijn. Het regeerakkoord is op dit punt, ook gelet op wat gisteren in
de Kamer naar voren is gebracht, ter ziele.
 
 
 
 
 
 De heer Van Gelder (PvdA):
 
 Voorzitter! Ik had een opmerking of een vraag, dat weet ik niet precies.
Het lijkt mij dat in de uitwerking van die notitie een van de vragen moet
zijn, welke waarde je kunt toekennen aan een driejarig traject. Of dat op
korte termijn al zijn weerslag moet vinden in een baccalaureaat of iets van
dien aard, weet ik niet. Ik zou dat als een open vraag willen meegeven, ook
in relatie met wat de commissie-De Moor in haar rapportage over de stelselherziening
naar voren heeft gebracht. Er moet iets zijn van een ijkpunt. Of dat ijkpunt
meteen een formele grondslag in de wet moet krijgen, zou ik eerlijk gezegd
als een open vraag een rol willen laten spelen in de discussie.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Nuis:
 
 Dat kunnen wij natuurlijk doen. Het lijkt mij voor de hand liggend als
ik hoor dat ook de heer Van Gelder zegt, dat ergens bij die drie jaar iets
moet zitten om het te kunnen differentiëren. Wij hebben nu de mogelijkheid
niet om dat te verankeren. Als zou blijken dat dit ook kan gebeuren zonder
een wetswijziging, is dat natuurlijk altijd mooi. Ik ga er voorlopig van uit
dat wij wel een wetswijziging nodig zullen hebben. Voor het overige vind ik
dat wij de hele waaier van mogelijkheden zoals die zojuist door de heer Van
Gelder is genoemd, moeten bekijken. Ik zeg nogmaals toe dat ik binnen enige
tijd met een notitie kom, die ik trouwens graag wat vlees om de botten zou
willen geven door nog eens te inventariseren, welke plannen er in dit opzicht
bij de instellingen leven. Dan zetten wij niet alleen een theoretische constructie
neer maar weten wij ook wat daarin zit. Op die manier kunnen wij dan verder
gaan.
 
 Ik constateer dat mevrouw De Vries namens de VVD heeft gezegd dat zij
er niet zoveel in ziet, maar dat zij een dergelijke ontwikkeling zeker niet
zal tegenhouden. Mevrouw Jorritsma heeft eigenlijk in dezelfde geest als de
heer Van Gelder gesproken, minder gedetailleerd maar wel in diezelfde richting.
Het moet iets voorstellen, het moet wervend zijn, het moet studenten werkelijk
aantrekken. Met die doelstelling ga ik op pad. Ik ben het daarmee van ganser
harte eens.
 
 Voorzitter! Dat betekent dat de motie van de heer Lansink op stuk nr.
6 en ook van de heer Rabbae door mij wordt ontraden.
 
 
 
 
 
 De heer Lansink (CDA):
 
 Dat is spijtig, maar misschien kunnen wij morgen nog een derde termijn
houden?
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Dat is uitgesloten. Wij sluiten echt om 23.00 uur. Wij hebben afgesproken
dat wij morgen na de lunch stemmen.
 
 
 
 
 
 De heer Lansink (CDA):
 
 Het lijkt mij toch goed om de ideeën van de heer Van Gelder in een
motie vast te leggen.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Wij zouden hier een afronding hebben. Die afspraak hebben wij vanmiddag
in de Kamer gemaakt. Dan had u gisteren het debat anders moeten inrichten.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Nuis:
 
 Er is gezegd dat de garantie voor MBO'ers minder zou worden. De minister
zal straks nog ingaan op de doorstroming, de notitie daarover en op de vraag
hoe dat moet met de allochtonen. Ik wil in dit verband het volgende erover
zeggen. Wat wij garanderen aan de MBO'ers en verwante opleidingen –
de enige groep waarvoor de vierjarige studieduur niet vaststaat – is
in feite drie jaar plus een vrijstelling voor een jaar. Dat is voor elke individuele
MBO'er dezelfde garantie als nu; zij het anders geformuleerd maar van een
zelfde waarde. Of de student die dat doet krijgt die vrijstellingen, of hij
krijgt via het studiefonds de gelegenheid dat mogelijk te maken. Ik houd staande
dat in het akkoord dat met de HBO-raad op dit punt bereikt, de nuancering
van de waarde van het HBO-diploma, de bescherming van de positie van de havist,
het relatief mogelijk maken van het voordeel van het basiskamp, het open houden
van de toegankelijkheid voor iedereen, ook voor MBO'ers, zorgvuldig is vastgelegd.
Om deze reden zou ik de motie van de heren Lansink en Rabbae op dit punt,
die als het ware de nuancering die is aangebracht in de algemene vierjarigheid
negeert, willen ontraden.
 
 Voorzitter! Ik kom dan bij de opmerkingen van mevrouw De Vries. Ik ga
voor de snelheid onmiddellijk naar de moties en allereerst naar de motie over
het kunstvakonderwijs. Zij vroeg mij wat de connectie was met de Cultuurnota.
Dat is inderdaad wat onduidelijk uit de verf gekomen. Welnu, zowel in de uitgangspuntennotitie
voor de Cultuurnota als in het HOOP wordt gewezen op het feit, dat wat wij
in de Cultuurnota doen aan beleid voor de komende vier jaar op het gebied
van de kunsten samenhangt met dat van het kunstvakonderwijs. Ik denk dat die
twee trajecten op dat moment daarin moeten samenvallen. Dan zien wij ze echt
in hun verband. Dat is de gedachte. Als de Kamer vindt dat dit het schema
is waarin het uiteindelijk moet vallen, moet ik natuurlijk voor de zomer al
een eind verder zijn. Op zichzelf kan het heel nuttig zijn om daarover hier
van gedachten te wisselen. Ik beloof graag dat ik tijdig een brief naar de
Kamer zal sturen waarin dit mogelijk wordt gemaakt.
 
 Ik kom op de motie inzake de geesteswetenschappen. Ik ben blij met de
algemene bijval voor de gedachte om die geesteswetenschappen goed overeind
te houden. Ik zie de motie in de allereerste plaats als een vastlegging van
dat feit. Als de Kamer dat uitspreekt, geeft dat de minister en mij een steun
in de rug. Het is niet zo eenvoudig uit te voeren. Ik stel mij voor om het
in twee slagen te doen. In de eerste plaats bij de gesprekken over de capaciteitsfinanciering,
die de minister met de afzonderlijke instellingen zal voeren. In die gesprekken
zal hij de prestaties vastleggen op het terrein van het in stand houden van
die leerstoelen volgens de kerndomeindocumenten. De tweede slag is dat ik
na overleg met de VSNU een plan aan de Kamer zal voorleggen om te komen tot
een betere taakverdeling op het terrein van de geesteswetenschappen op basis
van het kerndomeindocument.
 
 
 
 
 
 De heer Lansink (CDA):
 
 Bent u bereid om dan ook de andere aanbevelingen van de commissie-Vonhoff
over te nemen of althans daarover het een en ander op te nemen? De motie geeft
nogal een inperking.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Nuis:
 
 Het verbaast mij eerlijk gezegd dat de heer Lansink, na alles wat hij
gezegd heeft over cursusduurdifferentiatie, daar bij mij zo op aandringt.
Ik begrijp namelijk dat hij de voorstellen zelf niet helemaal steunt.
 
 
 
 
 
 De heer Lansink (CDA):
 
 Op één punt steun ik de voorstellen niet. Gisteren heb ik
gewezen op de toestand van de T en S-opleidingen. Dat is ook bij de hoorzitting
aan de orde geweest. Ik heb gewezen op de commentaren.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Nuis:
 
 Wij zitten dus wat dit punt betreft op hetzelfde spoor. Inzake het leggen
van een kordon om het kerndomein van de geesteswetenschappen sta ik van harte
achter de strekking van het rapport van de commissie-Vonhoff. Dan hebben wij
het niet over alles wat er door die commissie is beweerd, maar dat wil de
heer Lansink ook niet.
 
 
 
 
 
 De heer Lansink (CDA):
 
 Ik heb ook een opmerking gemaakt over het advies van de KB, ik heb gesproken
over de elektronische snelweg, enz. Ik noem het punt van de T en S-opleidingen.
Als wij de motie zo mogen interpreteren dat wij erop terugkomen, zal ik haar
van harte ondersteunen. Wij zien dan wel hoe wij verder met het advies van
de commissie-Vonhoff zullen omgaan.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Nuis:
 
 Akkoord.
 
 
 
 
 
 Mevrouw J.M. de Vries (VVD):
 
 Ik dank de staatssecretaris voor de wijze waarop hij de motie wil oppakken.
Ik wijs wel op de kwestie van de volgorde. Ik heb gevraagd om het punt mee
te nemen in de capaciteitsfinanciering. Ondertussen moeten de universiteiten
hun verantwoordelijkheid nemen. Ik neem aan dat de staatssecretaris op korte
termijn met de VSNU zal gaan praten over de gang van zaken. Het één
moet vooraf gaan aan het ander.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Nuis:
 
 Ik heb het een beetje uit elkaar gehaald, omdat het als het ware twee
bewegingen zijn, maar ze lopen natuurlijk parallel. De minister en ik gaan
niet op elkaar zitten wachten. Dat zijn wij ook niet gewend. Wij trekken samen
op langs die twee wegen.
 
 Wij hebben eerder opmerkingen gemaakt over de loting. Werkervaring zou
moeten meetellen, evenals verwante opleidingen, aldus mevrouw Jorritsma. Dat
lijkt mij op zichzelf een zinnige gedachte. Een commissie van wijze mensen
zal dit nog eens in zijn geheel bekijken. Het lijkt mij goed om ook dit punt
dan mee te nemen. Het moet snel gebeuren. Voor het wetgevingstraject moet
op dit punt duidelijkheid ontstaan.
 
 Ik kom op de motie over het bindend studie-advies. Ik heb goed geluisterd
naar de inbreng van de diverse afgevaardigden. Ik constateer daaruit een aantal
zaken. Het gaat ons allen om versterking van de verantwoordelijkheid, zowel
van de student als van de instelling, voor de selectiviteit en de zelfselectie
in het eerste jaar. In dat kader staan de voorstellen van de regering, en
ik begrijp dat de Kamer dat ook zo heeft opgevat. De Kamer wijst ons echter
voortdurend op iets anders, namelijk op de vraag hoe we omgaan met de procedure.
Wegsturen kun je niet zomaar doen, daaraan moet een procedure voorafgaan.
Mevrouw Jorritsma heeft dat gepreciseerd. Na drie maanden kan in heel extreme
gevallen tegen iemand worden gezegd: als u uw leven niet sterk betert, gaat
het verkeerd. Betrokkene weet dan dat daar na enige tijd het besluit op kan
volgen om te worden weggestuurd. Dat is een waarschuwing, die hieraan vooraf
moet worden gegaan, en waarvoor enige tijd nodig is. Mevrouw Jorritsma en
anderen denken dat wij dat nooit redden in de volgende maand.
Als dat zorgvuldig moet worden gedaan, zo redeneren zij, doe dat dan in de
tweede helft van dat studiejaar. Voorzitter! Ik vind dat daar veel voor te
zeggen is. Ik wacht het oordeel van de Kamer af; als de Kamer de motie aanneemt,
kan ik mij daar heel goed in vinden. Dat past namelijk in het streven naar
grotere zorgvuldigheid, zij het met inachtneming van reële termijnen.
Akkoord!
 
 Om dezelfde reden wijs ik de gedachte af die is neergelegd in de motie
van de heren Lansink en Rabbae. De motie komt erop neer – hoewel dat
niet zo gezegd wordt – om alles maar bij het oude te laten. Ik vind
het in feite te ver gaan om, in het traject van selectiviteit en zelfselectie
dat we nu inzetten, alles bij het oude te laten, terwijl het oude in dit opzicht
onbevredigend werkt. Met andere woorden: met de motie van mevrouw Jorritsma
kunnen wij werken; met de motie van de heren Rabbae en Lansink kunnen wij
dat niet.
 
 
 
 
 
 De heer Lansink (CDA):
 
 In de motie van de heer Rabbae, die ik mede heb ondertekend, blijft niet
alles bij het oude. Er is sprake van een bindend studie-advies, en dat is
nieuw. Bij ons is intern nog vrij fors gesproken over de vraag of we dat wel
zouden moeten doen. Gisteren hebben we een paar grappen gemaakt over prof.
Crutzen en mijzelf; ik zou bij een bindend studie-advies hier niet hebben
gestaan, en nergens zijn geweest. Het gaat erom dat een termijn van drie maanden
niet mogelijk is. Ik heb in de motie laten zetten, na twee jaar eens te bekijken
hoe die zaak is gelopen. Ik geef u op een briefje, dat een jaar nodig is.
Uitvoering van de motie-Jorritsma-van Oosten houdt meer het op gang brengen
van een proces in, door het brengen van mensen tot zelfselectie. Ik ben daar
voor, maar het gaat om de vraag, wanneer het bindend is. "Bindend" is overigens
strijdig met het begrip "advies".
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Nuis:
 
 Dit is, moet ik zeggen, toch een wat merkwaardige versie van de feiten.
Naar mijn beste weten staat al een jaar of drie wel degelijk in de wet dat
na afloop van het eerste jaar mensen kunnen worden weggestuurd. Dat is ooit
nog met steun van het CDA aangenomen. We zullen dat nog even in de Handelingen
opzoeken, maar ik geloof niet dat dat beslissend is voor de afloop van dit
debat.
 
 Verder gebruikt 80% van de HBO-instellingen op het ogenblik al dat instrument.
Alleen in het wetenschappelijk onderwijs zijn, om redenen die de heer Lansink
wel bekend zijn, voor een groot deel van historische aard zijnde, deze mogelijkheden
er wel, hoewel zij in feite niet worden gebruikt. Ik hoor van de minister
dat er twee instellingen zijn die het zonder problemen wel doen. Het is kortom
wel degelijk nuttig en nodig om die zaak wat te verstrakken. Nogmaals, ik
denk dat we uit de voeten kunnen met het in naam van de redelijkheid, zoals
mevrouw Jorritsma dat omschreef, iets losser maken van een en ander. Die concessie
willen wij doen. Maar het lijkt mij niet verstandig, alles bij het oude te
laten.
 
 
 
 
 
 De heer Rabbae (GroenLinks):
 
 We hebben het niet over uitzonderlijke gevallen, dat zijn mensen die wel
staan ingeschreven, maar bij wijze van spreken niet weten, waar de poort van
het faculteitsgebouw is. Voor die mensen moet de mogelijkheid bestaan, al
vanaf de eerste maanden te worden weggestuurd. Wij hebben het over de modus
van de hele groep, de mensen die aandacht verdienen en die na één
jaar best alsnog kunnen blijven zitten, of helaas toch verwezen moeten worden,
bindend, naar een andere studierichting. De staatssecretaris probeert gewoon
om de uitzonderingen tot regel te maken! Dat kan niet.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Nuis:
 
 Neen, zo is het niet. Het vervelende is dat je regels moet maken voor
de uitzonderingen. Als je het de universiteiten mogelijk wilt maken om iets
te doen, dan heb je te maken met de uitzonderingen. Het lijkt mij heel onverstandig
als de instellingen er werk van zouden maken om in elk geval, voor elke student,
een bindend advies te geven. In 95% van de gevallen is namelijk een advies
voldoende, maar het gaat juist om de uitzonderingen. De universiteiten hebben
daarom recht op dat middel, maar de studenten ook, want zij hebben er recht
op om duidelijk te weten waar zij staan. Dat recht wordt dus bij het HBO ook
toegepast, maar met mate, niet op een manier waarop iedereen ervan schrikt.
Het gebeurt ook maar heel zelden. Op die manier kan het ook bij de universiteiten.
 
 
 
 
 
 Minister Ritzen:
 
 Voorzitter! Ik dank de leden voor wat zij in tweede termijn naar voren
hebben gebracht, ook voor de grondigheid waarmee dat is gebeurd. Studenten
en instellingen, het hoger onderwijs dus, hebben daar recht op. Wat betreft
de onderdelen waarover ik gisteren heb gesproken, heb ik de indruk dat sprake
is van een verbinding tussen de verschillende partijen in de Kamer. Op hoofdlijnen
zijn wij het eens, vooral over de toegankelijkheid en de kwaliteit. In dat
kader heb ik geprobeerd de oppositie ook een beetje over de brug te halen
door een bruggetje te bouwen. Op twee cruciale punten heb ik de maximale garanties
gegeven, voor zover de regering die kan geven.
 
 Ten eerste betreft dat een zaak die eigenlijk niet eens echt aan de orde
is, maar die wel in perspectief komt door de ontwikkelingen die zich voordoen,
namelijk de daling van het studentenaantal. Ik heb zeer nadrukkelijk kenbaar
gemaakt dat, wanneer die daling zich disproportioneel of in het bijzonder
voordoet bij degenen waarvoor de overheid een eerste functie heeft, namelijk
de jongeren uit lagere-inkomensgezinnen, dit moet leiden tot verdere stappen
in de zin van reparaties in de studiefinanciering of op andere wijze. Voor
degenen die toch kritiek en commentaar hebben op het HOOP lijkt mij dit een
belangrijk punt. Daardoor zouden ook zij wellicht kunnen zeggen dat de kwestie
van de toegankelijkheid niet aan de orde is als probleem en dat men het daarover
eens is. Dit moet namelijk blijven, zoals het nu is.
 
 Dan de tweede garantie, met als aandachtspunt dat het niet altijd even
gemakkelijk is om dat vorm te geven. Die betreft de doorstroompercentages
van het MBO naar het HBO. Daar gaat de motie van de heer Van Gelder ook over.
Het aantal MBO-leerlingen in het technisch onderwijs – dat werd mij
vandaag nog bij een MBO-instelling verteld – is overigens met de helft
gedaald in de afgelopen vijf jaar. Wie dus verwacht dat het aantal instromende
MBO'ers in het HTO op hetzelfde niveau zal blijven, die heeft niet goed gekeken
naar het voorportaal. Ook bij het HBO heeft men die cijfers
niet altijd precies voor ogen. Wat betreft de percentages herhaal ik dat ik
dus zoek naar maximale mogelijkheden om die in elk geval in stand te houden.
Ik zeg "maximaal", omdat wij de mensen niet kunnen oppakken en meenemen. Waar
zich problemen voordoen, zetten wij ons maximaal in om ervoor te zorgen dat
die worden opgelost. Dat is dus een bruggetje. Ook de wijze waarop de voorstellen
nu vorm hebben gekregen, kan daardoor wellicht op meer instemming rekenen.
Daarom – ik zeg dat met enige droefenis – moet ik de aanneming
van een groot aantal moties van de oppositie ontraden.
 
 Het is belangrijk om in het totale kader van de theologische opleidingen
te zoeken naar oplossingen voor de problemen. Ik wijs erop dat de eerdere
toezegging van de kant van het open theologisch afstandsonderwijs was dat
deze instelling incidenteel geld zou krijgen, maar dat zij dan niet meer om
structurele bijdragen zou vragen. Ik ben teleurgesteld over het feit dat die
belofte niet gestand is gedaan. Dit laat overigens mijn grote waardering voor
het werk onverlet.
 
 Voorzitter! De motie op stuk nr. 7 over de kennisinfrastructuur is inconsistent.
Daarmee kan ook het kennisdebat op het verkeerde been gezet worden. Ik heb
zojuist aangegeven dat wanneer de daling van studentenaantallen strijdig is
met onze opvatting van toegankelijkheid, wij daar iets aan moeten doen. De
daling van studentenaantallen, van studentenjaren, berust op een beter hoger
onderwijs; een hoger onderwijs waarin het contract vorm krijgt en waarbij
studenten meer in commitment met elkaar werken. Als dat een daling van aantallen
studenten oplevert, is dat geen probleem. Soms kan dat zelfs gewenst zijn.
Wellicht kunnen studenten die nu nog lang studeren zonder een diploma te halen,
hierdoor eerder op hun plek terechtkomen.
 
 Voorzitter! Het kennisdebat wordt op het verkeerde been gezet als het
een soort nationaal referendum wordt over de vraag hoeveel geld aan het onderwijs
moet worden besteed. Het CDA is nooit voorstander van referenda geweest. Het
gaat erom, met elkaar na te gaan wat de consequenties zijn van de ontwikkeling
van een samenleving waarin kennisintensiteit een zeer belangrijke rol speelt.
Daarbij gaat het ook om sociale vaardigheden en om normen en waarden. Vervolgens
kunnen op grond daarvan ook opvattingen over financiën naar voren worden
gebracht. Door beide elementen zo sterk aan elkaar te binden, wordt uitgelokt
dat men het debat ingaat met de vraag of er 200 mln. bij moet of juist niet.
 
 
 
 
 
 De heer Lansink (CDA):
 
 Uit de commentaren op het HOOP door onder andere de SER blijkt dat de
relatie tussen kennisinfrastructuur en hetgeen de minister voorstelt een rol
speelt, ook op termijn. Het debat kan duidelijk maken dat wij op een andere
wijze met behoud van de middelen of met minder middelen het doel kunnen bereiken.
Ik heb absoluut niet over een referendum over de financiën gesproken.
Ik heb gisteren een toelichting gegeven op de kennisinfrastructuur. In dat
licht moet de motie bezien worden. De minister heeft wellicht gelijk dat één
zin uit de motie overbodig is. Ik doel dan op de toezegging om de niet-demografische
ontwikkelingen in kaart te brengen en daar consequenties uit te trekken, met
name voor de lagere-inkomensgroepen. Die zin zou eruit gehaald kunnen worden.
Dat heeft echter niets met inconsistentie te maken, maar wel met een mogelijke
bijstelling op grond van een aantal factoren. Ik denk dat bijstelling nodig
is in de richting van dezelfde middelen of van meer middelen, maar dat zien
wij later wel. Dat is niet mijn oogmerk geweest. Ik wil het debat en de uitkomsten
daarvan een kans geven. De minister maakt een beetje een karikatuur van mijn
motie.
 
 
 
 
 
 Minister Ritzen:
 
 Voorzitter! Ik wil absoluut geen karikatuur van die motie maken. Het gaat
mij om de verschillende benaderingen die ten grondslag liggen aan het signaal
aan de universiteiten. Wij zoeken naar een partij die objectief met ons kan
nagaan op welke wijze de ramingen verbeterd kunnen worden. Wij zoeken ook
naar de mogelijkheid om in het jaar 2001 de ontwikkeling van het studentenaantal
opnieuw te kunnen vaststellen. Dan kunnen wij de gemaakte keuze opnieuw bezien.
De universiteiten geven wij nu het signaal dat zij ervan uit moeten gaan dat
dit het budget is. Wij zullen dat vervolgens specificeren voor de individuele
instellingen. De universiteiten moeten zich daarmee in die zin proberen te
verenigen dat zij daar hun profiel in leggen op een wijze waarbij krimp, compactheid
en vernieuwing met elkaar samen kunnen gaan. Het lijkt me zowel voor het kennisdebat
als naar de universiteiten toe een verkeerd signaal om hier het nationale
kennisdebat nog als derde factor aan toe te voegen. Dit geeft het gevoel dat
het financiële perspectief toch weer erg onzeker is en dat het mee- of
tegen kan vallen.
 
 Voorzitter! Ik kom bij de motie op stuk nr. 8. Dit punt is onderwerp van
uitvoerig gesprek geweest in een algemeen overleg met de Tweede Kamer over
de strategische-overwegingscomponent in de eerste geldstroom. Dat debat verliep
volgens de lijn dat ook de eerste geldstroom weliswaar ten dienste staat van
de opleidingsfunctie maar ook een andere functie heeft, namelijk die van het
onderzoek. Er staat niets in de weg om de onderzoeksprogrammering en de onderzoeksprioriteiten
daarin tot hun recht te laten komen. Dat heeft op deze manier zijn uitwerking
gehad in de SOC. Er bestaat overigens ruim de gelegenheid om hierover bij
het wetenschapsbudget te debatteren. Dit wetenschapsbudget zal worden uitgebracht
aan het eind van dit jaar. Ik zal dit punt zeker onderwerp maken van de gesprekken
rondom het wetenschapsbudget. Het lijkt me erg kort door de bocht om hier
nu al een conclusie aan te verbinden, vooral omdat ik de conclusie begrijp
in de zin van: het SOC-budget meteen overhevelen naar de tweede geldstroom.
Wij zouden aan deze gedachte niet gemakkelijk uitvoering kunnen geven.
 
 
 
 
 
 De heer Lansink (CDA):
 
 De heer Van Gelder heeft mij daarover al vragen gesteld. In de eerste
plaats moet de eerste geldstroom duidelijk een doel dienen. Dat is gekoppeld
aan de opleiding. Dat staat ook in de tekst. Ik verwijs nog eens naar het
advies van AWT. As je andere strategische overwegingen mede in de zaak wilt
betrekken, dan moeten die elders worden ondergebracht. Als de middelen ontoereikend
zijn, zou je iets van die geldstroom kunnen afhalen, maar het geld kan ook
elders vandaan komen. Er is geen sprake van 1 op 1 overhevelen.
 
 
 
 
 
 Minister Ritzen:
 
 Mag ik vragen wat dan wel de bedoeling is van de motie?
 
 
 
 
 
 De heer Lansink (CDA):
 
 Als u inderdaad vindt dat er vanuit strategische overwegingen meer geld
moet zijn voor een bepaald type onderzoek, dan moet dat via de tweede geldstroom
of een andere geldstroom worden geregeld, maar niet in het opleidingstraject
worden meegenomen. Dat is de doelstelling van de motie.
 
 
 
 
 
 Minister Ritzen:
 
 Mag ik een voorbeeld nemen, waarbij er bijvoorbeeld sprake is van onderzoek
in de micro-elektronica. De verkenningscommissie zal hier ongetwijfeld mee
naar voren komen. Daar is natuurlijk sprake van kwaliteitsgarantie. Hier is
in de eerste geldstroom inmiddels goed aan voldaan. Vervolgens is de vraag
waar het budget dat wordt ingezet in de opleidingsfunctie naar toe moet gaan.
Moet dit gaan naar een besteding die afhangt van het toeval of de willekeur
van een individuele hoogleraar, of moet dit toch bij universiteiten in bepaalde
richtingen gaan? Tot nu toe heb ik steeds de steun van de Kamer gehad. Sterker
nog, ik heb steeds de druk van de Kamer gevoeld om juist daar te letten op
een strategische overweging. Een student elektronica in Delft zal het niet
zoveel uitmaken of de hoogleraar onderzoek doet bij het DINES of bij anodes
of kathodes. Dit zou ook een goede manier van onderzoek kunnen zijn, die niet
past bij onze opvattingen over strategie. Met andere woorden: de tegenstelling
tussen opleidingsfunctie en maatschappelijke relevantie is oneigenlijk. Soms
kan dit leiden tot het extreme punt waarbij de hoogleraar niet voldoende mogelijkheden
heeft om zijn eigen methoden en technieken tot gelding te laten komen.
 
 Voorzitter! Ik stel voor, de motie aan te houden tot het wetenschapsbudget.
Daar kan het debat ook beter gevoerd worden.
 
 
 
 
 
 De heer Lansink (CDA):
 
 Voorzitter! Ik ben daartoe bereid, als ik de toezegging krijg dat we daar
dan ook een debat over kunnen voeren. Er zitten inderdaad meer kanten aan.
Ik heb dat gezien bij het lezen van de stukken. Omdat het zo nadrukkelijk
in het onderwijs- en onderzoekplan is opgenomen, moet er nu een scherpe kanttekening
bij worden gezet.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Ik stel voor, de motie-Lansink (24556, nr. 8) tot nader order van de agenda
af te voeren.
 
 
 
 
 
 Daartoe wordt besloten.
 
 
 
 
 
 Minister Ritzen:
 
 Voorzitter! Ik heb dezelfde vraag bij de motie op stuk nr. 9, namelijk
om deze aan te houden tot na het debat over de studiefinanciering op langere
termijn. Dit zal onmiddellijk na het passeren van de voorstellen over de prestatiebeurs
in de Eerste Kamer starten. De heer Lansink kan zich voorstellen dat dit niet
het soort motie is dat de regering op welke wijze dan ook tot zich kan nemen,
omdat we hier het lange debat over de prestatiebeurs hebben gevoerd waarin
hetzelfde punt aan de orde kwam.
 
 
 
 
 
 De heer Lansink (CDA):
 
 Ik wil daar nog even over nadenken. Het signaal is van belang omdat voor
"kopstudies" studiefondsen worden ingericht, waarbij dus al een soort decentralisatie
optreedt. Er is een beweging in die richting gaande. Ik zal er dus over nadenken,
maar er zit iets in om een en ander later te doen. Ik zal hierover morgen
via de voorzitter uitsluitsel geven. Ik merk daarbij op dat ik een andere
houding van de minister verwachtte ten aanzien van de kernmoties, met name
die over het nationale kennisdebat. Ik zeg dit omdat morgen ook de vraag aan
de orde is of mijn fractie het HOOP voor kennisgeving kan aannemen. Als ik
te weinig herken in het antwoord van de minister, in tegenstelling tot gisteren,
kan dat tot niets anders leiden dan tot een niet voor kennisgeving aannemen
van dit plan. Het kan zijn dat de minister daar geen nacht van wakker ligt,
maar dat is ook een signaal.
 
 
 
 
 
 Minister Ritzen:
 
 Het is geen goede houding voor bewindslieden en voor kamerleden om 's
nachts veel wakker te liggen! Het is mij een lief ding waard, juist vanwege
de geslagen bruggen, als het CDA kan overgaan tot ondersteuning van genoemd
plan.
 
 Ik heb ten aanzien van het kennisdebat al het nodige aangegeven. Ik zou
een en ander een onjuist signaal vinden. Het spijt mij zeer als dat tot conclusies
aanleiding zou geven die strijdig zijn met de eerder door mij uitgesproken
hoop.
 
 Mevrouw Jorritsma en de heer Stellingwerf hebben gesproken over de aanwijzing
per opleiding in plaats van per instelling. Ik ben daar dankbaar voor, omdat
dit kan leiden tot een precisering en tot het wegnemen van ongerustheid. Er
is geen andere procedure dan er was voor de aanwijzing per instelling. Alleen
bij de aanwijzing per instelling hadden nogal wat instellingen de indruk dat
zij daarmee een oneindig aantal opleidingen voor bekostiging via de studiefinanciering
in aanmerking konden brengen. Er is voor gekozen om elke opleiding op dezelfde
wijze te toetsen als in het verleden de instellingen. Het betreft overigens
bijna een technisch punt, omdat deze opvatting van aanwijzing per opleiding
in de WHBO en de WBO was opgenomen. Wij hebben dat niet gezien en niemand
heeft ons erop opmerkzaam gemaakt. Er is een aantal voorbeelden van zaken
die merkwaardig lijken te verlopen, maar er is geen andere benadering, ook
niet van een macro-doelmatigheidstoets. Die hoort daar niet bij, zoals deze
ook niet bij de aanwijzing per instelling hoort.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Jorritsma-van Oosten (D66):
 
 Voorzitter! De aanwijzing per opleiding in plaats van per instelling heeft
onze instemming. De uitgangspunten zijn naar de mening van de minister niet
veranderd en dat neem ik onmiddellijk van hem aan. De gehanteerde uitgangspunten
blijken in het veld echter wat onduidelijk te zijn. Men heeft het idee dat
voor de ene aanwijzing andere uitgangspunten gelden dan voor de andere. Misschien
is het nuttig om, nu er een nieuw regime ingaat, dat aan degenen die ermee
te maken hebben, goed duidelijk te maken.
 
 
 
 
 
 Minister Ritzen:
 
 Voorzitter! Ik doe dat graag. Ik had de indruk dat de ongerustheid uit
iets heel anders voortkwam, namelijk dat er een macro-doelmatigheidstoets
zou worden opgelegd, conform de gang van zaken bij de bekostigde opleidingen.
Dat is dus niet de bedoeling. Ik zal graag gevolg geven aan de oproep van
mevrouw Jorritsma.
 
 Mevrouw Jorritsma sprak over een halve motie inzake buitenlandse studenten,
waarvan het mij niet geheel duidelijk is of zij is ingediend.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Jorritsma-van Oosten (D66):
 
 Ik bedoelde daarmee dat zij al is ingediend door mijn collega Ter Veer,
dus ik kan de motie alleen een extra stimulans noemen voor de minister om
er uitdrukkelijk rekening mee te houden. Je kunt een motie niet twee keer
indienen.
 
 
 
 
 
 Minister Ritzen:
 
 Tegen de motie kun je nooit bezwaar hebben. Ik zal haar in de meest positieve
zin oppakken, als complementair aan ons beleid. Wij willen altijd ruimhartig
zijn met overheidsmiddelen, maar op basis van een afweging. Ik heb wat aarzelingen
bij hetgeen de verwijzing naar het bedrijfsleven oplevert. Ik zou dit het
liefst willen verbinden aan het bedrijfsleven dat er direct bij betrokken
is en wel via kredieten. Daarbij is ook sprake van internationale overeenkomsten
waarbij bedrijfskredieten worden gegeven waaraan ook kredieten zijn gekoppeld
voor studie in Nederland. Dat is een voor de hand liggende benadering waar
ook de collega's van Economische Zaken zich goed in kunnen vinden en die verder
moet worden uitgewerkt. De hoofdinvalsroute in het HOOP is eigenlijk om de
universiteiten en hogescholen zelf een beetje meer daarvoor in positie te
brengen. Er is bijvoorbeeld een beurs in Hongkong waar vrijwel alle Europese
landen zich presenteren met opleidingen in het hoger onderwijs, omdat er een
vrij grote markt is van betalende studenten in Azië. Daar zijn geen Nederlandse
universiteiten vertegenwoordigd en dat is opvallend. Tot nu toe hebben onze
universiteiten en hogescholen nog weinig de habitus gehad om zich internationaal
te presenteren als plekken waar een goede opleiding kan worden gekocht. Dat
klinkt misschien wat "kaufmännerisch", maar naar mijn mening is het van
het grootste belang voor de Nederlandse universiteiten om die kant op te gaan.
 
 Daarnaast moeten wij natuurlijk ook, binnen de bestaande kredieten, blijven
vasthouden aan de andere route voor landen in Oost-Europa en voor ontwikkelingslanden.
De filosofie ter zake is overigens om dit bij voorkeur in het eigen land of
in de eigen omgeving te doen, maar waar dat niet kan en waar er iets nieuws
aan toe te voegen valt, ook in Nederland, moet ervoor worden gezorgd dat die
mogelijkheid in Nederland zeker open blijft.
 
 De heer Rabbae heeft een vraag gesteld over het afstudeerfonds en het
studiefonds. Het was allemaal heel kort door de bocht, want de filosofie over
afstudeerfonds en studiefonds zijn wij op het ministerie aan het ontwikkelen.
Ik zag ook plotseling de ongerustheid bij studenten; ik zal deze termen nog
even goed met hen doornemen. Er komen geen feitelijke wijzigingen in datgene
wat hierover met studenten en instellingen is afgesproken. Alleen stellen
wij onszelf wel de vraag of de term "afstudeerfonds" nog van toepassing moet
zijn als er zoveel verschillende doelstellingen mee gediend zijn. Ik zal geen
wijzigingen aanbrengen in welk artikel dan ook of vanwege welke regeling dan
ook, zonder dat hierover overleg heeft plaatsgevonden.
 
 
 
 
 
 De heer Rabbae (GroenLinks):
 
 Ik ben niet geïnteresseerd in een soort titulatuur. Het gaat om de
inhoud, om het onderscheid tussen de verschillende functies. Als er inderdaad
één fonds komt voor verschillende doelstellingen, houdt dit
in dat de verschillende financiële componenten ook bij elkaar worden
gevoegd.
 
 
 
 
 
 Minister Ritzen:
 
 Ook daarin zal geen wijziging optreden ten opzichte van de huidige situatie,
tenzij daarover expliciet met de Kamer wordt gecommuniceerd. Ook van onze
kant was het misschien een beetje te kort door de bocht om die termen te introduceren.
 
 
 
 
 
 De heer Rabbae (GroenLinks):
 
 Ik stel de minister nog een vraag over de buitenlandse studenten. Natuurlijk
kunnen kapitaalkrachtige studenten uit Azië en prinsen uit Saoedi-Arabië
en Koeweit een studie betalen. Het gaat echter over studenten die dat niet
kunnen en afkomstig zijn uit Derde-Wereldlanden en Oost-Europa. Heeft de minister
daar een oplossing voor?
 
 
 
 
 
 Minister Ritzen:
 
 Geen nieuwe oplossingen, maar wel een groot aantal bestaande, namelijk
die binnen de bestaande overeenkomsten. En dat zijn er nogal wat. Soms missen
wij daarin op dit moment gewoon de boot, omdat wij het beeld nog niet goed
voor ogen hebben dat er bijvoorbeeld met kredieten ook veel gedaan kan worden.
Wij sluiten bijvoorbeeld een handelsovereenkomst met Polen, waaraan heel veel
Nederlands geld is verbonden voor landbouwvoorzieningen, maar er is geen beurs
voor Poolse studenten. Dit vindt nu dus nog plaats vanuit de opvatting dat
wij in dit opzicht geen rol te vervullen hebben, terwijl die opvatting naar
mijn mening over twee à drie jaar gewijzigd zou moeten zijn.
 
 Dit geldt ook voor andere activiteiten in Oost-Europa, waar wij onze huidige
middelen misschien meer in die richting zouden kunnen inzetten. Ik sluit dan
ook graag aan bij de opvatting dat de rol van het Nederlandse onderwijs in
Oost-Europa groter zou kunnen zijn. Voor de ontwikkelingslanden moet ik altijd
het voorbehoud maken dat wij nadrukkelijk de filosofie hebben onderschreven
dat het in eerste instantie van het grootste belang is om de middelen, ook
voor onderwijs, in eigen land of in eigen omgeving tot gelding te brengen.
Dit laat echter onverlet dat via het budget van Ontwikkelingssamenwerking
en via dat van Onderwijs een vrij groot bedrag is gemoeid met het geven van
de gelegenheid aan studenten uit ontwikkelingslanden om bijvoorbeeld bij het
Institute of social studies, bij ITC of andere instellingen een PhD-opleiding
te volgen. De vraag of er mogelijkheden bestaan voor uitbreiding, is een constant
onderwerp van gesprek met de collega voor Ontwikkelingssamenwerking.
 
 In de beantwoording van de vragen over ECHO heb ik dit wat scherper geformuleerd
en ik wil dit nadrukkelijk herhalen. Er is sprake van een aanzienlijke positieve
discriminatie van allochtone studenten. Daarover moet geen misverstand bestaan.
Wij doen al heel veel. De grens van 27 jaar is voor studenten van Nederlandse
afkomst heel scherp, maar wij maken uitzonderingen voor vluchtelingen-studenten.
Bij de lengte van de studieduur en het aantal jaren dat men over zijn studie
doet, hebben wij een aantal mogelijkheden. Los daarvan hebben wij aparte projecten
van het ECHO. Wij moeten de boom ook niet al te veel overladen, maar ik wil
de Kamer graag mededeling doen over het gesprek dat wij met ECHO hebben over
de wijze waarop de extra middelen worden benut.
 
 De motie van de heer Rabbae over MBO-HBO kan ik niet ondersteunen, gezien het feit dat ik een andere brug heb geboden. Die motie zou
eigenlijk moeten worden ingetrokken, na datgene wat ik heb gezegd. Je moet
toch ook nieuwe wegen durven verkennen.
 
 De heer Stellingwerf, de heer Van der Vlies en de heer Schutte hebben
gesproken over de verwevenheid van waarden en normen met onderwijs. Ik bestrijd
dat dit uitsluitend beperkt zou moeten worden tot de bijzondere instellingen.
In mijn ogen hoort dit bij onderwijs. Onderwijs doet dat. Het heeft invloed
op jonge mensen. In die opvatting moet nadrukkelijk kenbaar worden gemaakt
dat je dat gericht moet doen. Die motie van de oppositie, op stuk nr. 15,
neem ik graag over. Ik zal deze graag uitvoeren, ook al zal dat moeilijk blijken.
Dat zou een interessant debat kunnen worden. Ik wijs er wel op dat wij bij
ethiek in het onderzoek al alles hebben gedaan wat voor de hand lag.
 
 De heer Van der Vlies vroeg naar de prestatiebeurs en gehandicapten. Ik
zal mij daar nog eens in verdiepen. Dit zal ongetwijfeld ook aan de orde komen
in het debat met de Eerste Kamer. Ik heb overigens de indruk dat wij hier
een ruime regeling voor hebben.
 
 De heer Schutte heeft gesproken over de vrijstelling MBO/HBO. De heer
Nuis heeft hier al op gereageerd. De motie op stuk nr. 16 heb ik al ondersteund,
wat betreft de twee punten van de doorstroompercentages en het MKB-traject,
dat ik hier nadrukkelijk naar voren wil brengen.
 
 De heer Van Gelder heeft gesproken over de positie van allochtonen in
het voortraject. Dat spreekt mij zeer aan. De toegankelijkheid in het hoger
onderwijs is in belangrijke mate gebaseerd op wat er in een eerdere fase gebeurt.
Wij moeten constateren dat er tot ongeveer 1975-1980 sprake was van een grote
groei van de deelnamepercentages uit lagere en middeninkomensgroepen, maar
dat deze na die tijd wat gestopt is. Ik geloof dat er alle reden voor is om
hier samen met staatssecretaris Netelenbos nog eens heel goed naar te kijken
en dat debat aan te gaan. Hoe kun je met die nieuwe samenstelling van groepen,
waarbij allochtonen een heel grote rol spelen, een nieuw perspectief van gelijkheid
van kansen en vergroting van de doorstroming uit lagere en middeninkomensgroepen
tot stand brengen?
 
 Aan het einde van mijn beantwoording zou ik mijn erkentelijkheid willen
betonen voor de wijze waarop door de Tweede Kamer is gereageerd op alle voorstellen
die in de voorfase zijn gedaan. Deze erkentelijkheid geldt ook voor instellingen
en studenten. De eerste publikatie van het regeerakkoord heeft enorm veel
stof doen opwaaien. Ik ben erkentelijk voor het feit dat het door de constructieve
opstelling van bijna alle betrokkenen mogelijk is geweest om aan het einde
van het debat te constateren dat er een reële kans is op het handhaven
en misschien zelfs vergroten van toegankelijkheid en in elk geval op een sterke
verbetering van kwaliteit.
 
 
 
 
 
 De beraadslaging wordt gesloten.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Ik stel voor, morgenmiddag aan het begin van de vergadering te stemmen.
 
 
 
 
 
 Daartoe wordt besloten.
 
 
 
 
 
 Sluiting 22.55 uur
 
 
 
 
 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19951996-48-3612-3631.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl