ECLI:NL:HR:2018:743, Hoge Raad, 22-05-2018, 16/02163
Hoge Raad — Uitspraak 
Datum: 2018-05-22 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Strafrecht

Samenvatting: Witwassen door geldbedrag om te zetten, art. 420bis.1.b Sr. Berekening totaalbedrag m.b.v. eenvoudige kasopstelling waarbij zowel uitgaven van verdachte als van diens echtgenote zijn betrokken. Bewijsklacht witwasbedrag. Blijkens bewijsvoering heeft Hof geoordeeld dat verdachte als pleger van misdrijf a.b.i. art. 420bis.1.b Sr "een geldbedrag van ongeveer 162.990,70 euro" heeft omgezet door het doen van contante uitgaven aan o.m. vakanties/reizen, voertuigen en verbetering/verbouwing van de woning. In aanmerking genomen dat Hof de omvang van dat geldbedrag heeft ontleend aan de uit de b.m. blijkende resultaten van onderzoek naar de financiële situatie van verdachte en zijn echtgenote, terwijl het in het midden heeft gelaten in hoeverre de desbetreffende contante uitgaven door verdachte zelf zijn gedaan, heeft Hof bewezenverklaring v.zv. deze inhoudt dat verdachte "een geldbedrag van ongeveer 162.990,70 euro" heeft omgezet, niet toereikend gemotiveerd. Volgt partiële vernietiging en terugwijzing. Samenhang met 17/03352 P.

22 mei 2018
    Strafkamer
    nr. S 16/02163
    MTI/IV
    
     
    Hoge Raad der Nederlanden
    
     
    
      Arrest
    
    
      
      op het beroep in cassatie tegen een arrest van het Gerechtshof 's-Hertogenbosch van 23 oktober 2015, nummer 20/001224-14, in de strafzaak tegen:
    
    
      
        [verdachte]
      , geboren te [geboorteplaats] op [geboortedatum] 1968.
    
  
  
    
      1Geding in cassatie
    
    
      Het beroep is ingesteld door de verdachte. Namens deze hebben A.B.E. van Kan, advocaat te Heerlen, en R.W.J.L. Loonen en A. Çinar, beiden advocaat te Maastricht, bij schriftuur middelen van cassatie voorgesteld. De schriftuur is aan dit arrest gehecht en maakt daarvan deel uit.
      De Advocaat-Generaal D.J.C. Aben heeft geconcludeerd tot vernietiging van de bestreden uitspraak, maar uitsluitend wat betreft de beslissingen ten aanzien van het onder 4 tenlastegelegde en de strafoplegging, tot terugwijzing van de zaak teneinde in zoverre op het bestaande hoger beroep opnieuw te worden berecht en afgedaan, en tot verwerping van het beroep voor het overige.
    
    
  
  
    
      2Beoordeling van het tweede middel
    
    
      Het middel kan niet tot cassatie leiden. Dit behoeft, gezien art. 81, eerste lid, RO, geen nadere motivering nu het middel niet noopt tot beantwoording van rechtsvragen in het belang van de rechtseenheid of de rechtsontwikkeling.
    
    
  
  
    
      3Beoordeling van het derde middel
    
    
      3.1.
      Het middel klaagt dat de bewezenverklaring van het onder 4 tenlastegelegde voor zover inhoudende dat de verdachte "een geldbedrag van ongeveer 162.990,70 euro" heeft omgezet, niet uit de bewijsvoering kan worden afgeleid. 
      
      
        3.2.1.
        
          Ten laste van de verdachte is onder 4 bewezenverklaard dat:
          "hij in het tijdvak van 1 januari 2007 tot en met 30 april 2012 te Landgraaf een geldbedrag van ongeveer 162.990,70 euro heeft omgezet, terwijl hij wist dat bovenomschreven voorwerp - onmiddellijk of middellijk - afkomstig was uit enig misdrijf."
        
        
      
      
        3.2.2.
        
          Deze bewezenverklaring steunt op de volgende bewijsmiddelen:
          "1. Proces-verbaal bevindingen belastingdienst/bedrijfsadministratie, op 2 februari 2012 in de wettelijke vorm opgemaakt door verbalisant [verbalisant 1] (dossierpagina's 50 tot en met 54), voor zover inhoudende, zakelijk weergegeven:
          Het bedrijf [A] , gevestigd aan de [a-straat 1] te Landgraaf, wordt gebruikt als opslagplaats van weed. Uit onderzoek bij de Kamer van Koophandel blijkt [verdachte] een van de drie vennoten te zijn van het bedrijf [A] V.O.F., gevestigd op de [a-straat 1] te Landgraaf.De identiteitsgegevens van [verdachte] zijn:
          
            [verdachte] , geboren op [geboortedatum] 1968 te [geboorteplaats] , wonende [b-straat 1] te [woonplaats] .
          De personalia van de overige vennoten zijn:
          - [betrokkene 1] 
          - [betrokkene 2] .
          Op 1 september 2011 is een doorzoeking verricht in het bedrijfspand van [A] .
          Tijdens deze doorzoeking werd onder andere in totaal 10.287 gram (...) hennep aangetroffen en in beslag genomen.
          Door mij werd een onderzoek gedaan naar de inkomens- en vermogensbestanddelen.
          Uit de door de belastingdienst Maastricht verstrekte gegevens blijkt onder andere dat:
          
            [verdachte]
          
          - in 2009 in loondienst was bij [B] B.V. en [C] B.V. (coffeeshop) en een arbeidsinkomen had van € 16.680,-. Verder nog een UWV-uitkering van € 1.222,- per jaar;
          - in 2009 een bedrag van € 10.721,- aan rentelasten voor zijn hypotheek heeft betaald;
          - in 2010 een uitkering van € 11.048,- als winst uit onderneming heeft genoten. Daarnaast een UWV-uitkering van € 1.220,-;
          - in 2010 een bedrag van € 10.177,- aan rentelasten voor zijn hypotheek heeft betaald;
          - aan het einde van 2010 over een Nederlands spaartegoed kon beschikken van € 1.208,-.
          Verder bleek dat [A] V.O.F. vanaf 01-05-2011 drie vennoten had, te weten verdachten [betrokkene 3] , [betrokkene 1] en [betrokkene 1] (bedoeld zal zijn, gelet op de hiervoor opgenomen gegevens betreffende de inschrijving bij de Kamer van Koophandel Limburg: [verdachte] , [betrokkene 2] en [betrokkene 1] , hof).
          Bevindingen kasboek
          Uit het door administrateur [betrokkene 4] uitgeleverde kasboek blijkt dat het kassaldo op 23 augustus 2011 € 114,37 bedroeg.
          Uitgaande van bovenstaande kan op basis van de ter beschikking staande gegevens worden gesteld, dat het kassaldo op de dag van doorzoeking (2 september 2011) € 114,37 bedroeg.
        
        
        
          2. Proces-verbaal van bevindingen, op 20 september 2012 op ambtseed opgemaakt door verbalisant [verbalisant 1] voornoemd (dossierpagina's 104 t/m 106), voor zover inhoudende, zakelijk weergegeven:
          In het kader van een financieel onderzoek werd door mij een onderzoek ingesteld naar het girale verkeer op de zakelijke bankrekeningen van het bedrijf [A] in het kader van een onderzoek ter zake witwassen tegen de verdachten:
          
            [verdachte]
          
          en zijn echtgenote
          
            [betrokkene 5] e/v [verdachte] .
          In het kader van de kasopstelling werd door mij, verbalisant, onderzoek gedaan naar eventuele contante onttrekkingen van de verdachte uit de kas van het bedrijf.
          Resumé
          Uit het ter beschikking staande kasboek blijken geen privé-onttrekkingen van verdachte [verdachte] .
        
        
        
          3. Proces-verbaal bevindingen, op 1 november 2012 in de wettelijke vorm opgemaakt door verbalisant [verbalisant 1] voornoemd (dossierpagina's 26 e.v.), voor zover inhoudende, zakelijk weergegeven:
          (...)
          Witwasverdenking/ontneming wederrechtelijk verkregen voordeel
          Op verzoek van de Officier van Justitie Mr. Scharenborg werd door mij, verbalisant [verbalisant 1] , nader onderzoek gedaan naar de financiële situatie van de verdachten [verdachte] en zijn echtgenote [betrokkene 5] .
          2. Onderzoeksperiode:
          Het financiële onderzoek tegen verdachten strekt zich uit over de periode van 1 januari 2007 tot en met 23 augustus 2012 (datum 2e doorzoeking woning).
          (...)
          Beginsaldo kas:
          Aangezien niet is gebleken dat de verdachten [verdachte] en [betrokkene 5] aan het begin van de onderzoeksperiode over contanten konden beschikken, ben ik, verbalisant, in de berekening ervan uitgegaan dat de verdachten aan het begin van de onderzoeksperiode (1 januari 2007) geen bedrag contant ter beschikking hadden.
          Het beginsaldo van de kasopstelling is door mij, verbalisant, op nihil gesteld.
          Legale contante inkomsten:
          Opnames Nederlandse bankrekeningen:
          De verdachten [verdachte] en [betrokkene 5] hebben tijdens de onderzoeksperiode in totaal een bedrag van € 14.376,22 contant van de bankrekeningen opgenomen.
          Beschikbaar voor contante uitgaven:
          Tijdens de onderzoeksperiode hadden de verdachten [verdachte] en [betrokkene 5] dus € 14.376,22 beschikbaar voor contante uitgaven, zijnde het beginsaldo van zijn kas (nihil) aangevuld met de totale contante opnames van de banken, zijnde € 14.376,22.
        
        
        
          4. Proces-verbaal van bevindingen contante uitgaven [verdachte] en [betrokkene 5] , op 31 oktober 2012 in de wettelijke vorm opgemaakt door verbalisant [verbalisant 1] voornoemd (dossierpagina's 256 e.v.), voor zover inhoudende, zakelijk weergegeven:
          Aangetroffen bonnen en facturen
          Tijdens de doorzoekingen in de woning van de verdachten werd een aantal bonnetjes/facturen aangetroffen met betrekking tot contante uitgaven.
        
        
        
          5. Een schriftelijk bescheid, betreffende een Excel-overzicht van de facturen en bonnetjes, als bijlage 4.1 gevoegd bij het proces-verbaal van bevindingen hiervoor onder 4 weergegeven, dossierpagina 269, voor zover inhoudende, zakelijk weergegeven:
        
        
          
            
            
            
            
            
            
              
                
                  datum
                
                
                  firma
                
                
                   omschrijving
                
                
                  bedrag
                
              
              
                
                  15-02-12
                
                
                  
                    [...]
                  
                
                
                  Ligplaats zomer boot
                
                
                  €   529,35
                
              
              
                
                  07-09-11
                
                
                  
                    [...]
                  
                
                
                  Kosten caravan
                
                
                  €    26,00
                
              
              
                
                  10-10-11
                
                
                  
                    [...] 
                
                
                  Voorschot liggeld boot
                
                
                  €   100,00
                
              
              
                
                  04-04-11
                
                
                  Hornbach
                
                
                  buitenkabel
                
                
                  €    32,45
                
              
              
                
                  24-11-11
                
                
                  Intratuin
                
                
                  rubbermat
                
                
                  €    19,95
                
              
              
                
                  29-11-11
                
                
                  Nespresso
                
                
                  koffie
                
                
                  €   168,00
                
              
              
                
                  24-12-11
                
                
                  Media Markt
                
                
                  app. Itunes
                
                
                  €    50,00
                
              
              
                
                  25-08-08
                
                
                  
                    [...]
                  
                
                
                  Aankoop mini
                
                
                  €10.500,00
                
              
              
                
                  09-06-08
                
                
                  
                    [...]
                  
                
                
                  schakelaar
                
                
                  €     8,02
                
              
              
                
                  ? 2008
                
                
                  Belastingdienst
                
                
                  BPM Mini Cooper
                
                
                  € 2.673,00
                
              
              
                
                  30-04-08
                
                
                  
                    [...]
                  
                
                
                  reparatie/onderhoud
                
                
                  €   267,35
                
              
              
                
                  28-04-10
                
                
                  Fifa
                
                
                  3 WK finale tickets
                
                
                  € 2.030,08
                
              
              
                
                  22-02-08
                
                
                  
                    [...]
                  
                
                
                  rijopleiding
                
                
                  €   585,00
                
              
              
                
                  09-06-09
                
                
                  
                    [...]
                  
                
                
                  2 relaxfauteuil
                
                
                  €   798,00
                
              
              
                
                  27-03-12
                
                
                  
                    [...]
                  
                
                
                  windowwasher
                
                
                  €    79,00
                
              
              
                
                  27-11-07
                
                
                  
                    [...]
                  
                
                
                  Yamaha motor
                
                
                  € 7.990,00
                
              
              
                
                  20-04-07
                
                
                  
                    [...]
                  
                
                
                  Waterscooter Yamaha
                
                
                  € 9.400,00
                
              
              
                
                  13-06-08
                
                
                  
                    [...]
                  
                
                
                  reparatie/onderhoud
                
                
                  € 2.421,86
                
              
              
                
                  31-01-07
                
                
                  
                    [...]
                  
                
                
                  sieraad
                
                
                  € 1.500,00
                
              
              
                
                  03-06-09
                
                
                  Gemeente Landgraaf
                
                
                  verkl. Gedrag
                
                
                  €    30,05
                
              
              
                
                  22-06-09
                
                
                  Huisdiercrematorium
                
                
                  Crematie Tibor
                
                
                  €   143,40
                
              
              
                
                  28-01-12
                
                
                  
                    [...]
                  
                
                
                  Lenzen
                
                
                  €   497,80
                
              
              
                
                  01-10-11
                
                
                  
                    [...]
                  
                
                
                  Bemiddelingskosten 
                  verkoop mini            
                
                
                  €    499,99
                
              
              
                
                  28-03-12
                
                
                  Thomas Cook Travel shop
                
                
                  reis Turkije juli 2012
                
                
                  €  1.748,00
                
              
              
                
                  17-01-12
                
                
                  Thomas Cook Travel shop
                
                
                  reis Italië juli 2012
                
                
                  €    719,00
                
              
              
                
                  20-01-12
                
                
                  Seat en sofa's
                
                
                  meubels
                
                
                  €  1.727,50
                
              
              
                
                  27-05-10
                
                
                  Satellietdiscount
                
                
                  Dreambox 800
                
                
                  €    409,95
                
              
            
          
        
        
        
          Overweging hof: uit deze bonnen en facturen volgen contante uitgaven van in totaal € 45.068,85, welk bedrag het hof heeft gecorrigeerd tot € 44.953,85 (...)
        
        
        
          6. Proces-verbaal van bevindingen contante uitgaven [verdachte] en [betrokkene 5] (hiervoor onder genoemd), voor zover inhoudende, zakelijk weergegeven:
          (...)
          Nibud uitgaven:
          Het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting (Nibud) is een onafhankelijke stichting die onder andere tot doel heeft inzicht te geven in de inkomsten en uitgaven van particuliere huishoudens.
          Bij het bepalen van de uitgaven volgens het NIBUD ben ik, verbalisant, (in het voordeel van de verdachten) van de het laagste inkomen uit de NIBUD tabellen uitgegaan.
          Bij de berekening van deze uitgaven heb ik gebruik gemaakt van het NIBUD jaarboek 2009-2.
          Dit is ongeveer in het midden van de onderzoeksperiode. Aangezien de cijfers per jaar slechts marginaal wijzigen, heb ik in het voordeel van de verdachten niet elk jaar afzonderlijk berekend, maar heb ik de cijfers van 2009 gehanteerd. Voor de gehele onderzoeksperiode werden de budgetcijfers voor een 2 persoonshuishouden gehanteerd.
          Nibud 2009-2 (2 persoonshuishouden):
          Voeding per maand						€ 273,-
          Overige huishoudelijk uitgaven 
          (toiletartikelen, kapper e.d.)			€ 135,-
          Kleding en schoeisel 					€  79,-
          Contributies/abonnementen 				€  48,- +
          Totaal per maand 						€ 535,-.
          (...)
          Vakanties/reizen:
          Tijdens de doorzoeking van de woning van de verdachten werden onder andere twee facturen van reisbureau Thomas Cook Travel Shop, Hoofdstraat 138B te Landgraaf aangetroffen en in beslag genomen.
          Tijdens de onderzoeksperiode betroffen dit de volgende contante betalingen m.b.t. de volgende reizen:
          Juli 2011	Italië 1/6 deel van de totale reissom	  € 1.036,08
          April 2011	Jamaica 2/6 deel van de totale reissom	  € 2.624,56
          Juli 2010	Zuid-Afrika 2/4 deel van de totale reissom € 7.885,43+
          Totaal								  € 11.546,07.
          (...)
          Voer/vaartuigen:
          (...)
          Resumé voer- en vaartuigen:
          In de kasopstelling is een bedrag voor uitgaven voor voer- en vaartuigen meegenomen. Dit bedrag is als volgt samengesteld:
          Renault Trafic			€  5.250,-
          Porsche Cayenne		€ 20.000,-
          Audi A4				€ 22.500,-
          Audi TT				€ 20.000,- (...)
          Mini Cooper			€  5.250,-
          Bayliner				€  8.500,- +
          Hof: Totaal 			€ 81.500,-.
          (...)
          Tijdens de doorzoeking van de woning van de verdachten d.d. 23 augustus 2012 werd een zogenaamde Ipad aangetroffen en in beslag genomen.
          Door de afdeling digitale expertise van de politie Limburg-Zuid werd dit apparaat op forensische wijze uitgelezen.
          Renault Trafic:
          Op de Ipad werd een foto aangetroffen van een Renault Trafic met kenteken [AA-00-BB] . Uit de registers van de Rijksdienst voor het Wegverkeer blijkt dat de kentekenhouder - vóór de verdachte [verdachte] – [E] uit Wouw was.
          De verkoopfactuur werd door mij, verbalisant, bij [E] gevorderd.
          Uit de e-mail en een afschrift van de factuur van [E] blijkt dat door de verdachte [verdachte] een bedrag van € 12.500,- contant betaald is voor deze auto.
          Uit de registers van de Rijksdienst voor het Wegverkeer blijkt verder dat de Renault sinds 14 maart 2012 op naam staat van [F] B.V., [c-straat 1] te Landgraaf. De eigenaar van dit bedrijf werd door mij verbalisant als getuige gehoord op 5 september 2012.
          Hij verklaarde € 7.250,- contant te hebben betaald voor de auto.
          In de kasopstelling wordt een bedrag van € 5.250,- voor de Renault Trafic meegenomen, zijnde het aankoopbedrag van € 12.500,- minus het verkoopbedrag van € 7.250,-.
          (...)
          Audi A4 [CC-00-DD] :
          Zoals blijkt uit de factuur van [G] is bij de aanschaf van de Porsche Cayenne een Audi A4 Cabriolet met kenteken [CC-00-DD] ingeruild.
          Deze auto stond destijds op naam van de verdachte [verdachte] .
          Aan de ingeruilde auto werd een waarde toegekend van € 22.500,-.
          Deze auto stond vanaf 8 juni 2007 op naam van de verdachte [verdachte] .
          Ondanks het feit dat het aannemelijk is, dat verdachte méér dan dit bedrag voor de auto betaald heeft, wordt in het voordeel van de verdachte dit bedrag van € 22.500,- in de kasopstelling meegenomen als zijnde de aankoop van de Audi A4.
          Audi TT [EE-00-FF] :
          Uit onderzoek is gebleken dat deze auto is ingevoerd vanuit België. Op het moment van aankoop (1 september 2011) was de auto 4 jaar en negen maanden oud.
          Op het internet worden vergelijkbare auto's van dezelfde leeftijd aangeboden voor ongeveer € 35.000,-.
          Mini Cooper [GG-00-HH] :
          Ook deze auto is waarschijnlijk ingevoerd vanuit het buitenland. Op het moment van aankoop (27 augustus 2008) was de auto 4 jaar en 8 maanden oud.
          Op het internet worden vergelijkbare auto's van dezelfde leeftijd aangeboden voor ongeveer € 17.000,-.
          Tijdens de doorzoeking van de woning werd een rekening aangetroffen, waaruit blijkt dat deze auto door autobedrijf [H] uit Landgraaf is verkocht voor de verdachten voor een bedrag van € 11.750,-.
          In de kasopstelling wordt een bedrag van € 5.250,- (€ 17.000,- geschatte aankoop, minus € 11.750,- de verkoop door [H] ) meegenomen voor de aankoop van de Mini Cooper S met kenteken [GG-00-HH] .
          (...)
          Verbetering/verbouwing woning:
          Terrasoverkapping
          Tijdens de doorzoeking van de woning werden een aanvraag bouwvergunning d.d. 29 september 2008 en een bouwvergunning d.d. 4 november 2008 van de gemeente Landgraaf aangetroffen en in beslag genomen.
          Het betreft hier de bouw van een serre aan de achtergevel van de woning van de verdachten, [b-straat 1] te [woonplaats] .
          Volgens de bouwvergunning bedragen de bouwkosten € 11.400,- en zullen de bouwwerkzaamheden worden uitgevoerd door [I] te Landgraaf.
          Door mij verbalisant werd bij genoemd firma de uitlevering gevorderd van de factuur van deze werkzaamheden.
          Door [I] B.V. werd een afschrift van twee facturen van een terrasoverkapping ter waarde van € 5.127,- aan mij, verbalisant, per e-mail toegezonden."
        
        
      
      
        3.2.3.
        
          Het Hof heeft in het bestreden arrest ten aanzien van de bewezenverklaring onder meer het volgende overwogen:
          "(...) stelt het hof de uiteindelijke kasopstelling als volgt vast: 
          Beginsaldo kas:					nihil
          +/+ Legale contante ontvangsten:		€  14.376,22
          = Beschikbaar voor contant:		€  14.376,22
          -/- Werkelijke contante uitgaven:	€ 177.366,92
          = verschil:					€ 162.990,70 NEGATIEF."
        
        
      
      
        3.2.4.
        
          Voorts heeft het Hof heeft in de aanvulling op het verkorte arrest als bedoeld in art. 365a, tweede lid, Sv onder meer het volgende overwogen:
          "Uit de in het arrest opgenomen kasopstelling volgt dat verdachte een bedrag van € 162.990,70 contant heeft uitgegeven aan onder meer vakanties/reizen, voertuigen en verbetering/verbouwing van de woning.
        
        
      
    
    
      3.3.
      Blijkens de hiervoor weergegeven bewijsvoering heeft het Hof geoordeeld dat de verdachte als pleger van het misdrijf als bedoeld in art. 420bis, eerste lid aanhef en onder b, Sr "een geldbedrag van ongeveer 162.990,70 euro" heeft omgezet door het doen van contante uitgaven aan onder meer vakanties/reizen, voertuigen en verbetering/verbouwing van de woning. In aanmerking genomen dat het Hof de omvang van dat geldbedrag heeft ontleend aan de uit de bewijsmiddelen blijkende resultaten van onderzoek naar de financiële situatie van de verdachte en zijn echtgenote [betrokkene 5] , terwijl het in het midden heeft gelaten in hoeverre de desbetreffende contante uitgaven door de verdachte zelf zijn gedaan, heeft het Hof de bewezenverklaring voor zover deze inhoudt dat de verdachte "een geldbedrag van ongeveer 162.990,70 euro" heeft omgezet, niet toereikend gemotiveerd.
      
    
    
      3.4.
      Het middel slaagt.
      
    
  
  
    
      4Slotsom
    
    
      Nu de Hoge Raad geen grond aanwezig oordeelt waarop de bestreden uitspraak ambtshalve zou behoren te worden vernietigd, brengt hetgeen hiervoor is overwogen mee dat het eerste middel geen bespreking behoeft en als volgt moet worden beslist.
    
    
  
  
    
      5Beslissing
    
    
      De Hoge Raad:
      vernietigt de bestreden uitspraak maar uitsluitend wat betreft de beslissingen ter zake van het onder 4 tenlastegelegde en de strafoplegging;
      wijst de zaak terug naar het Gerechtshof 's-Hertogenbosch, opdat de zaak in zoverre op het bestaande hoger beroep opnieuw wordt berecht en afgedaan;
      verwerpt het beroep voor het overige. 
    
    
    
      Dit arrest is gewezen door de vice-president J. de Hullu als voorzitter, en de raadsheren M.J. Borgers en M.T. Boerlage, in bijzijn van de waarnemend griffier E. Schnetz, en uitgesproken ter openbare terechtzitting van 22 mei 2018.