ECLI:NL:RBDHA:2018:6869, Rechtbank Den Haag, 12-06-2018, 09/997101-12
Rechtbank Den Haag — Uitspraak 
Datum: 2018-06-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Strafrecht

Samenvatting: De rechtbank in Den Haag heeft vandaag een 46-jarige man veroordeeld tot een onvoorwaardelijke gevangenisstraf van acht jaar. De man heeft leiding geven aan een criminele organisatie die btw-fraude met emissierechten heeft gepleegd. 
      
      
        Inkoop en verkoop emissierechten
        Hij had de regie over een keten van bedrijven die emissierechten in het buitenland aankochten en na doorverkoop binnen de criminele organisatie op de Nederlandse emissierechtenbeurs weer verkochten. Over de in het buitenland aangekochte emissierechten hoefde geen btw betaald te worden. Ze verkocht deze vervolgens in Nederland met btw. Deze btw, meer dan 6 miljoen euro, had aan de Nederlandse fiscus betaald moeten worden. Dat is niet gebeurd. Daarnaast maakte de criminele organisatie zich schuldig aan valsheid in geschrift door valse facturen op te maken.
      
      
      
        Topje van de ijsberg
        De rechtbank heeft in haar oordeel laten meewegen dat de criminele organisatie uit het Nederlandse onderzoek onderdeel was van een veel grotere criminele organisatie waarin de man een prominente rol vervulde. Uit het onderzoek volgt dat deze criminele organisatie in Nederland en in zes andere lidstaten van de Europese Unie meer dan 100 miljoen euro aan btw opzettelijk niet heeft afgedragen. 
      
      
      
        Bevel gevangenneming
        De veroordeelde man, die niet de Nederlandse nationaliteit bezit, heeft zich tot dusverre verborgen weten te houden voor justitie. De rechtbank beveelt zijn gevangenneming. 
      
      
      
        Medeverdachte vrijgesproken
        De medeverdachte halfbroer van de man wordt door de rechtbank vrijgesproken. Uit het onderzoek is gebleken dat hij op papier directeur was bij een van de bij de criminele organisatie betrokken rechtspersonen.  Dat hij zich daarnaast feitelijk heeft bemoeid met de Nederlandse belastingfraude is niet komen vast te staan.
      
      
      
        ECLI:NL:RBDHA:2018:6822 en 
        ECLI:NL:RBDHA:2018:6869

Rechtbank DEN HAAG
    
    
      Strafrecht
    
    
    
      Meervoudige strafkamer
    
    
    
      Parketnummer: 09/997101-12
    
    
    
      Datum uitspraak: 12 juni 2018
    
    
    
      Verstek
    
    
    
      
        (Promisvonnis)
      
    
    
    
      De rechtbank Den Haag heeft op de grondslag van de tenlastelegging en naar aanleiding van het onderzoek ter terechtzitting het navolgende vonnis gewezen in de zaak van de officier van justitie tegen de verdachte:
    
    
    
    
      
        	[verdachte] ,
      
      	geboren op [geboortedag] 1972 te [geboorteplaats]
      	thans zonder bekende woon- of verblijfplaats hier te lande.
    
    
    
  
  
    
      1Het onderzoek ter terechtzitting
    Het onderzoek is gehouden ter terechtzitting van 28 en 29 mei 2018.
    
    
      De rechtbank heeft kennis genomen van de vordering van de officier van justitie mr. R. Terpstra. 
    
    
    
  
  
    
      2De tenlastelegging
    Aan de verdachte is – kort en zakelijk weergegeven – ten laste gelegd dat hij:
    
    
      
        feit 1
      
      vanaf 1 januari 2009 tot en met 1 oktober 2009 als oprichter en bestuurder/leider een criminele organisatie heeft gevormd met [medeverdachte] , [medeverdachte 2] , [medeverdachte 3] en verschillende rechtspersonen, welke criminele organisatie als doel had het plegen van belastingfraude, valsheid in geschrift en witwassen;
    
    
    
      
        feit 2
      
      dat in de periode van 1 april 2009 tot en met 1 augustus 2009 [A NL B.V.] (later veranderd in [B NL B.V.] ) geen aangifte omzetbelasting heeft gedaan waardoor er € 6.455.846,41 te weinig belasting is geheven, aan welke gedraging verdachte feitelijke leiding heeft gegeven;
    
    
    
      
        feit 3
      
      dat in de periode van 11 juli 2009 tot en met 27 mei 2010 [X NL B.V.] en/of [Y VEA Ltd] tezamen en in vereniging een factuur van [X NL B.V.] aan [Y VEA Ltd] van 15 mei 2009 valselijk hebben opgemaakt, aan welke gedraging verdachte feitelijke leiding heeft gegeven;
      
        feit 4
      
      dat in de periode van 20 april 2009 tot en met 18 juni 2009 [X NL B.V.] en/of [Y VEA Ltd] tezamen en in vereniging geldbedragen hebben witgewassen, aan welke gedraging verdachte feitelijke leiding heeft gegeven.
    
    
    
      De tekst van de tenlastelegging is als bijlage bij dit vonnis opgenomen.
    
    
    
  
  
    
      3Bewijsoverwegingen
    
    
      3.1
      Het standpunt van de officier van justitie
      
      
        De officier van justitie heeft gerekwireerd tot bewezenverklaring van de onder 1, 2, 3 en 4 ten laste gelegde feiten. 
      
      
    
    
      3.2
      De beoordeling van de tenlastelegging
      
      
        
          Inleiding
        
        Het onderzoek Dutch Energy / Schone schijn ziet op omzetbelastingfraude met CO2-emissierechten. Uit het onderzoeksdossier komt kort gezegd het volgende beeld naar voren. Op buitenlandse beurzen werden emissierechten zonder omzetbelasting gekocht, die binnen een (frauduleus) samenwerkingsverband van Europese ondernemingen inclusief omzetbelasting meermalen werden (door)verkocht. De laatste verkoop vond plaats via een beurs binnen de Europese Unie. In Nederland was dat Climex. 
      
      
      
        Kenmerkend voor deze fraudevorm is dat de eerste ondernemer in de schakel die zonder omzetbelasting gekochte emissierechten binnen de Europese Unie doorverkocht de bij die verkoop gefactureerde omzetbelasting niet op aangifte heeft voldaan, terwijl hij daartoe materieel wel gehouden was. Een dergelijke ondernemer wordt in verband met ‘ploffer/missing trader’ aangeduid. De ondernemers aan wie de ‘ploffer’ de goederen doorverkoopt om de handelsketen een legale status te geven, wordt als ‘buffer ‘ aangeduid.
      
      
      
        Het internationale onderzoek naar deze vorm van fraude met omzetbelasting op de handel in emissierechten is zeer omvangrijk geweest. Daarbij zijn ruim vijftig vennootschappen in zes lidstaten van de Europese Unie, Zwitserland, Hong Kong, de Verenigde Arabische Emiraten en de daarbij betrokken natuurlijke personen onderzocht. De tenlastelegging ziet op het Nederlandse deel van dit onderzoek: omzetbelastingfraude, valsheid in geschrift, witwassen en deelname aan een criminele organisatie. 
      
      
      
        De rechtbank heeft de vraag te beantwoorden of verdachte deel heeft uitgemaakt van een criminele organisatie die zich heeft schuldig gemaakt aan de hiervoor weergegeven verdenking, alsmede of verdachte feitelijke leiding heeft gegeven aan het opzettelijk niet doen van aangiften omzetbelasting, valsheid in geschrift en het maken van een gewoonte van witwassen.
        
          Feit 1
        
      
      
      
        
          Juridisch kader criminele organisatie
        
        Een criminele organisatie als bedoeld in artikel 140 van het Wetboek van Strafrecht is een samenwerkingsverband, met een zekere duurzaamheid en structuur, tussen ten minste twee (rechts)personen. Niet is vereist dat daarbij komt vast te staan dat men moet hebben samengewerkt met, althans bekend moet zijn geweest met alle andere personen die deel uitmaken van de organisatie of dat de samenstelling van het samenwerkingsverband steeds dezelfde is. Aanwijzingen voor het bestaan van een dergelijk samenwerkingsverband kunnen bijvoorbeeld zijn gemeenschappelijke regels, een bepaalde gezamenlijke werkwijze, het voeren van overleg, gezamenlijke besluitvorming, een taakverdeling en een bepaalde hiërarchie. 
      
      
      
        De organisatie dient het plegen van misdrijven tot oogmerk te hebben, hetgeen betekent dat het plegen van misdrijven het naaste doel van de organisatie is. Voor het bewijs van het oogmerk kan betekenis toekomen aan het meer duurzame of gestructureerde karakter van de samenwerking, zoals daarvan kan blijken uit de onderlinge verdeling van werkzaamheden of onderlinge afstemming van activiteiten van deelnemers binnen de organisatie met het oog op het bereiken van het gemeenschappelijke doel van de organisatie. Of, meer in het algemeen, aan de planmatigheid of stelselmatigheid van de met het oog op dit doel verrichte activiteiten van deelnemers binnen de organisatie. 
      
      
      
        Er is sprake van deelnemen aan een organisatie als bedoeld in artikel 140 van het Wetboek van Strafrecht indien de verdachte behoort tot de organisatie en een aandeel heeft in gedragingen, of deze gedragingen ondersteunt,  die strekken tot of rechtstreeks verband houden met de verwezenlijking van het in dat artikel bedoelde oogmerk, te weten: het plegen van misdrijven. Hij dient in dat verband in zijn algemeenheid te weten dat de organisatie tot oogmerk heeft het plegen van misdrijven. Niet is vereist dat de deelnemer enige vorm van opzet heeft gehad op de door de organisatie beoogde concrete misdrijven, aan enig concreet misdrijf heeft deelgenomen of van enig concreet misdrijf wetenschap heeft gehad.
      
      
      
        
          Betrokken (rechts)personen
        
        De in de tenlastelegging genoemde rechtspersonen en de betrokkenheid van de [verdachte] en de [medeverdachte] worden hierna beschreven. 
      
      
      
        
          
            [X VEA Ltd]
          
        
        Het adres van [X VEA Ltd] is: [adres] Dubai, Verenigde Arabische Emiraten met telefoonnummer: [(--)] . Volgens een door chairman [verdachte] opgestelde aanbevelingsbrief heeft hij [X VEA Ltd] opgericht. [verdachte] bezit per 31 juli 2006 85% van de aandelen en per 30 september 2006 50%. Uit het Register of directors as of 5th July 2007 volgt dat [verdachte] sinds 31 juli 2006 managing director is. Vanaf 12 oktober 2010 is [verdachte] chairman. Op 13 mei 2009 heeft [X VEA Ltd] een bankrekening geopend op Cyprus. De aanvraag voor het openen van de bankrekening is gedaan door [verdachte] als chairman en [medeverdachte] als director.
      
      
      
        Onderdeel van [X VEA Ltd] vormen onder meer: 
      
      
        
          
            [Zw S.A.] (Zwitserland);
        
        
          
            [Y VEA Ltd] , ( [adres]
        
      
       , Dubai, UAE); 
      - [X NL B.V.]
      
      
        Op 9 februari 2009 is door [verdachte] namens [X VEA Ltd] een aanvraag ingediend voor een emissieaccount bij de Nederlandse Emissieautoriteit. In de aanvraag wordt [verdachte] als Primary authorized representative genoemd.
      
      
      
        
          
            [X NL B.V.]
          
        
        Uit een uittreksel van het handelsregister van de kamer van koophandel van 13 december 2010 blijkt dat [X NL B.V.] is gevestigd in Amsterdam en dat [X VEA Ltd] sinds 29 januari 2009 haar enig aandeelhouder is. Vanaf 29 januari 2009 tot 7 mei 2009 is [getuige 1] directeur en vanaf 7 mei 2009 tot 1 september 2009 is [getuige 2] directeur.
      
      
      
        
          [getuige 1] heeft verklaard dat hij met [verdachte] had afgesproken dat hij directeur werd van [X NL B.V.] , de dochtermaatschappij van [X VEA Ltd] . [getuige 3] was de contactpersoon van [getuige 1] bij [X VEA Ltd] . De toegangscodes van het emissieaccount heeft [getuige 1] verstuurd aan [getuige 3] . [getuige 1] heeft in opdracht van [X VEA Ltd] verkopen van CO2-certificaten op de Nederlandse beurs Climex bevestigd.
      
      
      
        
          [getuige 2] heeft verklaard dat hij eind 2008 gesprekken had met een aantal mensen van [X VEA Ltd] waaronder [verdachte] . In mei 2009 werd [getuige 2] door onder meer [verdachte] gevraagd om de functie van [getuige 1] over te nemen en aldus ‘managing director’ te worden van [X NL B.V.] . [getuige 2] vertelde dat hij geen verstand had van windturbines en CDM-projecten en het verkopen van kredieten als handelswaar. [getuige 2] kreeg op 25 mei 2009 de beschikking over een bankrekening van [X NL B.V.] . [getuige 2] weet niet hoe de handel in koolstofemissies werkt. [getuige 2] heeft geen emissierechten gekocht, noch verkocht.
      
      
      
        
          
            [Y VEA Ltd]
          
        
        Het adres van [Y VEA Ltd] is gelijk aan dat van [X VEA Ltd] .: [adres] , Dubai, Verenigde Arabische Emiraten met telefoonnummer: [(--)] .[medeverdachte] is ‘managing director’ op 8 oktober 2010. Op 26 april 2005 heeft [medeverdachte] als ‘director’ namens [Y VEA Ltd] een bankrekening aangevraagd.
      
      
      
        
          
            [A NL B.V.] / [B NL B.V.] . 
        
        Uit het uittreksel van het handelsregister van de Kamer van Koophandel blijkt dat de naam van [A NL B.V.] , op 22 juni 2009 is veranderd in [B NL B.V.] [A/B NL B.V.] is gevestigd te Den Haag. Van 6 juni 2007 tot 1 februari 2009 is [getuige 4] directeur en tot 18 mei 2009 enig aandeelhouder en [getuige 5] is sinds 1 februari 2009 directeur en sinds 18 mei 2009 enig aandeelhouder van [A NL B.V.] .
      
      
      
        
          [getuige 4] heeft verklaard dat hij in Frankrijk woonde en dat hij vanaf 2004 tijdelijk in Nederland heeft gewoond om de vennootschap [A NL B.V.] op te zetten. Hij sprak Pakistaans en Frans, maar was de Nederlandse taal niet machtig. [getuige 4] kreeg € 5.000 betaald om directeur te zijn, maar verrichtte geen werkzaamheden. Hij wist dat het bedrijf fraudeerde met de omzetbelasting. [getuige 4] heeft een bankrekening geopend en de bankpas ongebruikt achtergelaten op kantoor. [getuige 4] kon niet beschikken over geld op de bankrekening van [A/B NL B.V.] . Eind 2008 heeft [naam 2] aan [getuige 4] verteld dat er handel in emissierechten zou plaatsvinden. Er zou geld op de rekening worden gestort en vervolgens weer worden afgeboekt. Hun commissie bedroeg 0,025%. 
      
      
      
        
          [getuige 5] heeft verklaard dat hij woonachtig is Frankrijk, tot zijn zestiende onderwijs heeft genoten en is gestopt omdat hij de Franse taal niet machtig is. [getuige 4] heeft [getuige 5] gevraagd om een bedrijf voort te zetten in Nederland. [getuige 5] is drie maal in Nederland geweest. De tweede keer dat hij in Nederland was, heeft hij zich ingeschreven als directeur van [A/B NL B.V.] . De derde keer dat hij in Nederland was, heeft hij bankrekeningen geopend. Ook is hij naar Hong Kong gegaan om een bankrekening te openen. Vervolgens is hij teruggegaan naar Frankrijk en heeft hij geen bemoeienis meer gehad met de vennootschap. Hij heeft geen geld gekregen voor zijn bemoeienis met [A/B NL B.V.] .
      
      
      
        
          
            [Z NL B.V.]
          
        
        Uit het uittreksel van het handelsregister van de kamer van koophandel blijkt dat [Z NL B.V.] sinds 1 januari 2007 gevestigd is te Rijswijk. Vanaf 27 maart 2009 is [getuige 6] directeur en enig aandeelhouder.
      
      
      
        
          [getuige 6] heeft verklaard dat hij [Z NL B.V.] heeft gekocht om als makelaar emissierechten te verkopen. Hij kocht uitsluitend emissierechten van [A NL B.V.] en verkocht uitsluitend aan [X NL B.V.] Hij verrichtte betalingen volgens de instructies van [getuige 5] van [A NL B.V.] . Hij betaalde, volgens de instructies van [getuige 5] , grote bedragen een [Zw S.A.] .
      
      
      
        
          
            [Zw S.A.]
          
        
         is gevestigd in Zwitserland en heeft sinds 21 januari 2002 [getuige 7] als directeur. [getuige 7] heeft bij de Zwitserse politie op 29 september 2011 verklaard dat hij tien jaar algemeen directeur is van [Zw S.A.] . Vóór 2004 bezat [getuige 7] 100% van de aandelen en sinds 2004 heeft hij aandelen verkocht aan [verdachte] . Vanaf 2005 bezat [verdachte] 61% van de aandelen. Volgens een door [verdachte] ondertekende aanbevelingsbrief, aangetroffen in de boekhouding van [X NL B.V.] , valt [Zw S.A.] Switzerland onder zijn ‘leadership’. [getuige 7] heeft verklaard dat [verdachte] hem verzocht om een afdeling op te richten die ziet op de handel in CO2 rechten. [verdachte] heeft aan [getuige 7] gevraagd om [medeverdachte 2] aan te nemen voor de handel in CO2 rechten. [medeverdachte 2] werkte zelfstandig. [getuige 8] is aangenomen om [medeverdachte 2] administratief te ondersteunen.
      
      
      
        
          [getuige 8] heeft verklaard dat hij onder leiding van [medeverdachte 2] werkte en dat [getuige 7] directeur was. Brunschweiler heeft hem uitgelegd hoe hij een en ander in de administratie diende op te nemen. Voorts heeft [getuige 8] het volgende verklaard. 
      
      
      
        
          “Ik bedoel dan dat ik het inkomende geld niet kon relateren aan een transactie. Ik heb dit probleem regelmatig met [medeverdachte 2] besproken. In het begin kreeg ik helemaal geen reactie van [medeverdachte 2] , later zei hij tegen mij dat hij het ook niet wist en dat ik maar een lijst moest maken van alle ontbrekende documenten zoals purchase orders en verder vragen die ik had en naar [medeverdachte 2] moest sturen en dan zou hij, [medeverdachte 2] dus, het aan Dubai vragen. Later zei [medeverdachte 2] tegen mij dat ik mijn lijst met ontbrekende stukken en vragen maar zelf naar Dubai moest sturen en gaf hij mij het e-mailadres van [(--)] . Ik kreeg dan vervolgens antwoord via het e-mailadres van het bedrijf waarover ik de vragen had gesteld. Bijvoorbeeld ik vroeg Dubai om een document van [A NL B.V.] en kreeg dan antwoord middels het e-mailadres van [A NL B.V.] Als ik zelf mailde naar deze e-mail adressen van onze afnemers kreeg ik nooit antwoord (…).
        
        
          Ik kreeg niet altijd antwoord, dan klaagde ik bij [medeverdachte 2] . Als ik maar lang genoeg zeurde belde [medeverdachte 2] naar [verdachte] en dan was het binnen enkele minuten opgelost. U vraagt mij welke stukken ik uit Dubai heb ontvangen, dat zijn dan purschase orders en documenten van bedrijven zoals stukken van kamer van koophandel. Deze stukken kreeg ik via e-mail maar vaak kreeg ik deze stukken via e-mail van [medeverdachte 2] .
        
        
          Na verloop van tijd begreep ik wel dat Dubai beter wist wat er binnen [Zw S.A.] gebeurde met de handel in C02-emisserechten dan [Zw S.A.] zelf.”
          
        
      
      
      
        
          E- mailadressen [Z NL B.V.] en [A/B NL B.V.]
        
        
          [Z NL B.V.]  en [A/B NL B.V.] hebben emissieaccounts aangevraagd bij de Deense emissieautoriteit. De inlogcodes en wachtwoorden behorende bij die accounts zijn verstrekt per e-mail. Voor [Z NL B.V.] via [(--)] en voor [A/B NL B.V.] via [(--)] Deze e-mailadressen zijn beide aangemaakt middels hetzelfde IP adres verbonden aan een server in Dubai op respectievelijk 10 maart 2009 en 13 april 2009. Bij het aanmaken van het e-mailadres [(--)] is als secondary e-mailadres opgegeven: [(--)] Dit e-mailadres is van [getuige 9] , werknemer van [X VEA Ltd] .
      
      
      
      
      
      
        
          
            [verdachte]
          
        
        Volgens het paspoort met nummer [(--)] is [verdachte] geboren op [geboortedag] 1972 te [geboorteplaats] . Zijn vader is [naam] . Hij heeft als woonadres opgegeven: [adres]
      
      
      
        
          [getuige 10] heeft als getuige verklaard dat hij voor [X NL B.V.] wilde gaan werken, dat hij [verdachte] toen heeft ontmoet op een beurs in Barcelona, dat [verdachte] directeur was van groep in Dubai, dat hij voor [getuige 10] gevoel de grote baas was en eigenlijk over alles besliste en dat alle instructies voor [X NL B.V.] uit Dubai kwamen. [getuige 1] heeft niet alleen verklaard dat hij met [verdachte] had afgesproken dat hij directeur werd van [X NL B.V.] maar ook dat hij, [getuige 1] , [verdachte] in Geneve heeft ontmoet, dat de verklaring van [getuige 10] klopt dat [verdachte] het hoofd was en dat [verdachte] over alles een beslissing nam. [getuige 2] heeft verklaard dat hij [verdachte] vanaf 2008 heeft leren kennen als voorzitter van de [X VEA Ltd] , dat [verdachte] en een andere man in mei 2009 aan hem vroegen of hij Managing Director van een van hun ondernemingen wilde worden, dat hij hen duidelijk maakte dat hij niet wist of hij deze functie kon aannemen, dat ze hem vertelden dat [getuige 10] tegelijkertijd de onderneming opstartte en dat hij met [getuige 1] moest gaan praten en voorts dat [verdachte] een groot zakenman is, dat zijn ondernemingengroep groot was en dat hij voorzitter was van de onderneming. 
      
      
      
        
          
            [medeverdachte]
          
        
        Volgens het paspoort met nummer [(--)] is [medeverdachte] geboren op [geboortedag] 1981 te [geboorteplaats] . Zijn vader is [naam] . Hij heeft als woonadres opgegeven: [adres] .
      
      
      
        
          Verhouding tussen de betrokken (rechts)personen
        
        Op grond van het voorgaande kan worden vastgesteld dat de verdachte en [medeverdachte] (half)broers zijn en zelf hebben opgegeven op hetzelfde adres in Dubai, Verenigde Arabische Emiraten te wonen. De verdachte heeft [X VEA Ltd] opgericht en bezat sinds 30 september 2006 50% van de aandelen in [X VEA Ltd] . Sinds 31 juli 2006 is hij bestuurder van [X VEA Ltd] . Uit de stukken blijkt dat [medeverdachte] op 13 mei 2009 director van [X VEA Ltd] is. In 2008 heeft de verdachte als bestuurder van [X VEA Ltd] directeuren voor de dochteronderneming [X NL B.V.] verworven. Ook heeft hij bij de Nederlandse emissieautoriteit een account voor de handel in emissierechten aangevraagd. De dochterondernemingen van [X VEA Ltd] zijn [Zw S.A.] , [Y VEA Ltd] en [X NL B.V.] [Y VEA Ltd] is op hetzelfde adres als [X VEA Ltd] gevestigd en [medeverdachte] is daar sinds 2005 (managing) director. Wanneer er onduidelijkheden bestonden bij [Zw S.A.] over de transacties van de emissierechten, dan werden de vragen per e-mail gestuurd naar [Y VEA Ltd] . [Zw S.A.] kreeg dan antwoord vanaf het e-mailadres van de vennootschap waarover ze een vraag had gesteld. Uit de verklaringen van de aandeelhouders/bestuurders van [A/B NL B.V.] , [getuige 4] en [getuige 5] , blijkt voorts dat zij slechts een functie op papier hadden (katvangers). Daarbij is uit de verklaring van [getuige 6] , directeur van [Z NL B.V.] , gebleken dat hij uitsluitend handelde met [A/B NL B.V.] en [X NL B.V.] . De emailadressen van [Z NL B.V.] en [A/B NL B.V.] waarmee Deense emissieaccounts zijn aangevraagd, zijn ten slotte aangemaakt door [getuige 9] , een werknemer van [X VEA Ltd] . 
      
      
      
        Schematisch ziet het bovenstaande er als volgt uit:
      
      
      
        
          
        
      
      
      
        
          Emissiehandel
        
        Van 9 april 2009 tot en met 18 mei 2009 hebben per saldo de volgende emissierecht leveringen plaatsgevonden:
      
      
        
          van [X VEA Ltd] naar [Y VEA Ltd] : 1.116.000 ton;
        
        
          van [Y VEA Ltd] naar [A/B NL B.V.] : 1.158000 ton;
        
        
          van [Zw S.A.] naar [A/B NL B.V.] : 1.263.000 ton;
        
        
          van [A/B NL B.V.] naar [X NL B.V.] : 1.439.000 ton;
        
        
          van [A/B NL B.V.] naar [Z NL B.V.] : 1.043.000 ton;
        
        
          van [Z NL B.V.] naar [X NL B.V.] : 1.043.000 ton;
        
        
          van [X NL B.V.] naar de beurs APX 2.482.000 ton;
        
      
      
      
        Schematisch ziet dat er als volgt uit: 
      
      
      
        
          
        
      
      
      
        De rechtbank overweegt dat uit het voorgaande volgt dat [X VEA Ltd] , [Zw S.A.] en [Y VEA Ltd] emissierechten hebben aangekocht en doorverkocht aan [A/B NL B.V.]  heeft deze rechten weer doorverkocht aan [X NL B.V.] , zij het gedeeltelijk via de tussenschakel [Z NL B.V.] . [X NL B.V.] heeft de emissierechten vervolgens aan de beurs verkocht. 
      
      
      
        
          Geldstromen 
        
      
      
      
        
          Betalingen en gefactureerde bedragen
        
        In 1-OPV is het onderzoek naar de gefactureerde en betaalde bedragen zoals dat in 1-AH-10, 1-AH-20, 1-AH-36 en 1-AH-36A is geverbaliseerd, als volgt samengevat.
      
      
      
        
          
            [Y VEA Ltd] – [A/B NL B.V.]
        
        Hoewel er 1.158.000 ton emissierechten (ter waarde van ongeveer € 16 miljoen) is overgedragen, zijn er door [A/B NL B.V.] geen betalingen aan [Y VEA Ltd] verricht. 
      
      
      
        
          
            [Zw S.A.] - [A/B NL B.V.]
        
        
          [Zw S.A.] heeft voor een bedrag van € 17.793.090 gefactureerd en [A/B NL B.V.] heeft een bedrag van € 18.144.330 betaald aan [Zw S.A.] .
      
      
      
        
          
            [A/B NL B.V.] – [X NL B.V.]
        
        
          [A/B NL B.V.] heeft voor een bedrag van € 22.563.933 gefactureerd en [X NL B.V.] een bedrag van € 17.538.440 betaald aan [A/B NL B.V.] .
      
      
      
        
          
            [A/B NL B.V.] – [Z NL B.V.]
        
        Er is voor een bedrag van € 17.879.051 gefactureerd door [A/B NL B.V.] en een bedrag van € 868.800 betaald door [Z NL B.V.] .
      
      
      
        
          
            [X NL B.V.] - [Z NL B.V.]
        
        Er is voor een bedrag van € 18.002.777 gefactureerd door [Z NL B.V.] en een bedrag van € 13.939.000 betaald door [X NL B.V.] .
      
      
      
        
          
            [Z NL B.V.] – [Zw S.A.]
        
        Er zijn geen emissierechten door [Zw S.A.] aan [Z NL B.V.] geleverd. [Zw S.A.] heeft niet aan [Z NL B.V.] gefactureerd. [Z NL B.V.] heeft wel een bedrag van € 11.585.000 aan [Zw S.A.] betaald. 
      
      
      
        
          
            [X NL B.V.] – APX/Climex
        
        De beurs APX/Climex heeft € 40.992.000 betaald aan [X NL B.V.] voor de overdracht van emissierechten. 
      
      
      
        In 0-OPV is het onderzoek samengevat naar de inkoopprijs en de verkoopprijzen van de door [A/B NL B.V.] verhandelde emissierechten zoals dat in 1-AH-42 en 1-AH-6 is geverbaliseerd. De bevindingen zijn dat [A/B NL B.V.] voor € 33.877.710 aan emissierechten heeft gekocht en, wanneer de omzetbelasting buiten beschouwing wordt gelaten, deze emissierechten met een verlies van € 802.981 heeft verkocht voor € 33.074.729.
      
      
      
        
          Tussenconclusie betalingen, gefactureerde bedragen en moment opmaken bestelformulieren
        
        Alle door [X NL B.V.] op de beurs verkochte emissierechten zijn Nederland binnengekomen via [A/B NL B.V.]  heeft de emissierechten voor een bedrag lager dan de aankoopprijs verkocht aan [X NL B.V.] , al dan niet via [Z NL B.V.] [X NL B.V.] , [Z NL B.V.] en [A/B NL B.V.] hebben de volgens de facturen verschuldigde bedragen niet volledig voldaan aan de rechthebbende verkopende rechtspersoon. [A/B NL B.V.] heeft bijvoorbeeld niet betaald voor een omvangrijke hoeveelheid (ter waarde van € 16.000.000) door [Y VEA Ltd] geleverde emissierechten. [Y VEA Ltd] heeft daartoe ook geen facturen uitgereikt. [Z NL B.V.] heeft € 11.585.000 betaald aan [Zw S.A.] terwijl daar geen facturen of leveringen aan ten grondslag lagen. [Z NL B.V.] heeft een bedrag van ruim € 17.000.000 te weinig aan [A/B NL B.V.] betaald. Voorts kan uit het dossier worden afgeleid dat eerst na de verkoop op de beurs de formulierenstroom en prijsbepaling in de omgekeerde richting op gang kwam.
      
      
      
        
          Wat zeggen de betrokkenen over bovenstaande gang van zaken?
        
      
      
      
        
          
            [X NL B.V.]
          
        
        Directeur [getuige 1] heeft verklaard dat hij de toegangscodes van het emissieaccount heeft verstuurd aan [getuige 3] , zijn contactpersoon van [X VEA Ltd] . [getuige 1] heeft in opdracht van [getuige 3] verkopen van CO2-certificaten op de Nederlandse beurs Climex bevestigd. [getuige 1] heeft in opdracht van [getuige 3] overboekingen verricht. Verder heeft [getuige 1] over de handel op Climex het volgende verklaard.
      
      
      
        
          Op Climex kun je de certificaten verkopen zonder te weten wie de koper is. De eenheden van de Nederlandse of Deense rekeningen kunnen aan Climex worden afgeleverd. [X VEA Ltd] heeft mij erover geïnformeerd wanneer ik de handel op de beurs Climex kon activeren. Er werd mij meegedeeld dat er op Climex een koper was voor C02-certificaten voor een bepaalde prijs en dat ik deze handel moest bevestigen. Ik heb in opdracht van [X VEA Ltd] de betalingen in werking gezet. De belangrijkste reden waarom ik mij van deze firma heb losgemaakt, was dat zij alleen geïnteresseerd waren in de handel in deze C02-certificaten en niet meer in mijn projecten betreffende duurzame energie.
          
        
      
      
      
        Opvolgend directeur [getuige 2] heeft verklaard dat hij weet niet hoe de handel in koolstofemissies werkt. [getuige 2] heeft geen emissierechten gekocht, noch verkocht.
      
      
      
        
          
            [A/B NL B.V.]
          
        
        Directeur [getuige 4] heeft verklaard dat hij ervan op de hoogte was dat [A/B NL B.V.] gebruikt zou worden voor emissiehandel, maar dat hij niet de beschikking had over een bankrekening. Verder was hij niet betrokken bij [A/B NL B.V.] Opvolgend directeur [getuige 5] heeft verklaard dat hij buiten het inschrijven als directeur en het openen van bankrekeningen geen bemoeienis heeft gehad met [A/B NL B.V.] .
      
      
      
        
          
            [Z NL B.V.]
          
        
        
          [getuige 6] heeft verklaard dat hij van 4 mei 2009 tot en met 17 mei 2009 alleen als makelaar voor [A/B NL B.V.] optrad voor wat betreft verkopen van [A/B NL B.V.] aan [X NL B.V.] . Wat betreft de totstandkoming van de koopprijs van de emissierechten heeft [getuige 6] verklaard dat [X NL B.V.] de eenheidsprijs vaststelde. [getuige 6] verhoogde de prijs met zijn provisie van 
        € 0,10 – € 0,30 per ton. Als [A/B NL B.V.] akkoord ging, dan handelde [Z NL B.V.] de transactie af. De normale bedrijfsvoering van [Z NL B.V.] was om binnen een of twee dagen na de voltooiing van de transactie alle betalingen te verrichten. [getuige 6] heeft verklaard dat [A/B NL B.V.] heeft gedreigd om geen gebruik meer te maken van de makelaarsdiensten van [Z NL B.V.] als zij niet zou betalen aan door [A/B NL B.V.] voorgeschreven derden in plaats van aan [A/B NL B.V.] zelf.
      
      
      
        
          
            [Zw S.A.]
          
        
        
          [getuige 8] , die de administratie bij [Zw S.A.] deed voor de handel in de emissierechten, heeft verklaard dat hij de binnenkomende gelden niet kon relateren aan een transactie. Directeur [getuige 7] mailde [verdachte] in dit verband op 24 juni 2009 het volgende: 
      
      
      
        
          “Wij zijn totaal de weg kwijt met de cijfers en kunnen geen aansluiting maken tussen ontvangen bedragen, de betaalde bedragen en de bedragen die wij nog verschuldigd zijn aan bedrijven die geld naar ons hebben overgemaakt.
        
        
          totaal ontvangen € 107.754.105,86, totaal betaald € 104.486.153,31. Zijn wij nog
        
        
          iemand € 3.278.952,56 verschuldigd???
        
      
      
      
        
          Deze bedragen zijn gebaseerd op gegevens van de bank. Wij moeten in staat zijn
        
        
          om in- en verkoop facturen te produceren voor deze bedragen.
        
        
          Ontvangen op de rekening bij APX € 23.992.834,80.
        
      
      
      
        
          Zijn wij iemand € 27,2 miljoen verschuldigd.”
      
      
      
        
          Conclusie
        
        Een en ander leidt naar het oordeel van de rechtbank tot de conclusie dat in de periode van 1 januari 2009 tot en met 1 oktober 2009 sprake is geweest van een criminele organisatie in de zin van artikel 140 Sr. De rechtspersonen binnen deze organisatie waren [X VEA Ltd] , [Y VEA Ltd] , [Zw S.A.] , [A/B NL B.V.] , [Z NL B.V.] en [X NL B.V.] Het samenwerkingsverband hield zich bezig met het op grote schaal verhandelen van emissierechten, welke handel als enig doel had het niet afdragen van omzetbelasting. Als wel omzetbelasting was afgedragen, had de organisatie geen winst gemaakt. 
        De partijen emissierechten zijn door [X VEA Ltd] , [Y VEA Ltd] en [Zw S.A.] , middels [A/B NL B.V.] en [Z NL B.V.] , aan [X NL B.V.] geleverd. [A/B NL B.V.] en [Z NL B.V.] fungeerden hierbij slechts als tussenschakel in de zin van ‘ploffer/missing trader’ respectievelijk ‘buffer’. Binnen de organisatie is daarmee een handelsstroom gecreëerd, waarbij de in- en verkooptransacties en transactievoorwaarden niet op een markt tot stand zijn gekomen, maar zijn bepaald binnen de handelsketen. Op papier ontving iedere rechtspersoon een vast bedrag per verkochte ton. Daarnaast hielden de verkooptransacties van emissierechten en de geldstromen binnen de organisatie geen verband met elkaar. De handel binnen het samenwerkingsverband was in zoverre een schijnconstructie dat die als enig doel had het verhullen van omzetbelastingfraude.
      
      
      
        Uit de hierna te behandelen feiten 2 en 3 volgt dat de handelsketen bijzonder strak werd georganiseerd vanuit Dubai en dat zeer plan- en doelmatig is gewerkt. Van 9 april 2009 tot en met 18 mei 2009, dus in een zeer korte periode, zijn hoge volumes CO2-rechten gekocht en aan opeenvolgende schakels in de handelsketen verkocht. Bijzonder typerend voor de hoge organisatiegraad en de nauwe samenwerking tussen de verschillende rechtspersonen is feit 3. Met tussenpozen van steeds enkele minuten is een grote hoeveelheid CO2-emissierechten 3 maal rondgepompt binnen de handelsketen. Dat kan geen ander doel hebben gehad dan het creëren van een titel voor onderlinge betalingen. Gelet op hetgeen wordt overwogen onder feit 2 waren het oogmerk en het hoofddoel van de handelsketen om omzetbelasting in rekening te brengen, daarvan geen aangifte te doen en om deze omzetbelasting vervolgens opzettelijk niet af te dragen. Om dit te bewerkstelligen was het plegen van valsheid in geschrifte een nevenoogmerk. De facturen - voor zover die er waren - hadden geen enkel ander doel dan het hooghouden van de schijn dat sprake was van reële handel. 
      
      
      
        Ook verdachte maakte deel uit van deze criminele organisatie. Uit de verklaringen van [getuige 4] en [getuige 5] blijkt dat [A/B NL B.V.] werd bestuurd door stromannen. De e-mailadressen waarmee de emissieaccounts van [A/B NL B.V.] en [Z NL B.V.] waren aangevraagd, zijn door [X VEA Ltd] vanuit Dubai aangemaakt. [X VEA Ltd] , [Y VEA Ltd] en [Zw S.A.] betreffen voorts allemaal vennootschappen waarbinnen de verdachte, blijkens de hiervoor genoemde documenten en verklaringen, een grote zeggenschap had. [X NL B.V.] is een 100% dochter van [X VEA Ltd] . Op basis van het dossier kan ten aanzien van [X NL B.V.] worden geconcludeerd dat zij niet zelfstandig handelde in emissierechten, maar dat [X VEA Ltd] dit feitelijk voor haar deed vanuit Dubai. De verdachte blijkt uit de hiervoor weergegeven verklaringen van [getuige 1] , [getuige 10] en [getuige 2] actief betrokken te zijn geweest bij [X NL B.V.] en was chairman van [X VEA Ltd] . 
      
      
      
        Uit dit alles leidt de rechtbank af dat de verdachte van begin tot eind de regie binnen de handelsketen in handen had. Uit stukken blijkt dat hij bestuurder en deels ook eigenaar was van [X VEA Ltd] , de moedermaatschappij van de criminele organisatie in Dubai. Uit afgelegde verklaringen blijkt dat hij ook in de praktijk, maar zo veel mogelijk achter de schermen, de touwtjes in handen had.
      
      
      
        Naast de verdachte waren onder meer [medeverdachte] en [medeverdachte 2] betrokken.
      
      
      
        De rechtbank acht het tenlastegelegde onder feit 1 wettig en overtuigend bewezen.
      
      
      
      
        
          Feit 2 
        
      
      
      
        
          [A NL B.V.] was per 7 februari 2006 gevestigd te Den Haag. Op 22 juni 2009 is de naam gewijzigd in [B NL B.V.] . Op of omstreeks 26 juni 2009 is een uitnodiging voor het doen van aangifte omzetbelasting over het tweede kwartaal 2009 ten behoeve van [B NL B.V.] (LVN [(--)] ) ter post aangeboden door de belastingdienst. Op 12 april 2010 heeft J. Odink, ambtenaar van de Belastingdienst en werkzaam bij de centrale administratie te Apeldoorn, op ambtseed verklaard dat [B NL B.V.] () is uitgenodigd voor het doen van aangifte omzetbelasting en dat geen aangifte omzetbelasting over het tweede kwartaal 2009 was ontvangen.
      
      
      
        In de periode van 9 april 2009 tot en met 5 mei 2009 heeft [B NL B.V.] C02-emissierechten gefactureerd aan [X NL B.V.] Op deze facturen is per saldo een bedrag van € 3.568.644,91 aan omzetbelasting vermeld. In de periode van 6 mei 2009 tot en met 17 mei 2009 heeft [B NL B.V.] C02-emissierechten gefactureerd aan [Z NL B.V.] . Op deze facturen is per saldo een bedrag van € 2.853.201,50 aan omzetbelasting vermeld. De belastingdienst heeft een naheffingsaanslag omzetbelasting opgelegd van € 6.455.846.
      
      
      
        De rechtbank acht op grond van het bovenstaande wettig en overtuigend bewezen dat [A/B NL B.V.] opzettelijk geen aangifte omzetbelasting over het tweede tijdvak van 2009 heeft gedaan, waardoor een bedrag van € 6.455.846,41 te weinig aan belasting is geheven.
      
      
      
        De verdachte had van begin tot eind de regie binnen de handelsketen in handen. Daarmee acht de rechtbank bewezen dat hij feitelijk leiding heeft gegeven aan de gedraging van [A/B NL B.V.] .
      
      
      
      
        
          Feit 3
        
      
      
      
        Op 15 mei 2009 12:19 uur heeft [Zw S.A.] 98.000 ton emissierechten van derden gekocht. Op dezelfde dag vonden de volgende verkopen plaats.
      
      
      
        
          
          
          
          
          
            
              
                
                  tijdstip
                
              
              
                
                  hoeveelheid
                
              
              
                
                  van 
                
              
              
                
                  Aan
                
              
            
            
              
                12:23
              
              
                98.000 ton
              
              
                
                  [Zw S.A.]
                
              
              
                
                  [X NL B.V.]
                
              
            
            
              
                12:25
              
              
                98.000 ton
              
              
                
                  [X NL B.V.]
                
              
              
                
                  [Y VEA Ltd]
                
              
            
            
              
                
              
              
                
              
              
                
              
              
                
              
            
            
              
                12:26
              
              
                90.000 ton
              
              
                
                  [Y VEA Ltd]
                
              
              
                
                  [Zw S.A.]
                
              
            
            
              
                12:27
              
              
                90.000 ton
              
              
                
                  [Zw S.A.]
                
              
              
                
                  [X NL B.V.]
                
              
            
            
              
                12:28
              
              
                90.000 ton
              
              
                
                  [X NL B.V.]
                
              
              
                
                  [Y VEA Ltd]
                
              
            
            
              
                
              
              
                
              
              
                
              
              
                
              
            
            
              
                12:30
              
              
                95.000 ton
              
              
                
                  [Y VEA Ltd]
                
              
              
                
                  [Zw S.A.]
                
              
            
            
              
                12:31
              
              
                95.000 ton
              
              
                
                  [Zw S.A.]
                
              
              
                
                  [X NL B.V.]
                
              
            
            
              
                12:33
              
              
                95.000 ton
              
              
                
                  [X NL B.V.]
                
              
              
                
                  [Y VEA Ltd]
                
              
            
            
              
                
              
              
                
              
              
                
              
              
                
              
            
            
              
                12:34
              
              
                64.000 ton
              
              
                
                  [Y VEA Ltd]
                
              
              
                
                  [Zw S.A.]
                
              
            
            
              
                12:35
              
              
                64.000 ton
              
              
                
                  [Zw S.A.]
                
              
              
                
                  [X NL B.V.]
                
              
            
            
              
                12:37
              
              
                64.000 ton
              
              
                
                  [X NL B.V.]
                
              
              
                
                  [Y VEA Ltd]
                
              
            
            
              
                
              
              
                
              
              
                
              
              
                
              
            
            
              
                12:38
              
              
                98.000 ton
              
              
                
                  [Y VEA Ltd]
                
              
              
                
                  [Zw S.A.]
                
              
            
            
              
                
              
              
                
              
              
                
              
              
                
              
            
            
              
                12:58
              
              
                50.000 ton
              
              
                
                  [Zw S.A.] 
              
              
                derde
              
            
            
              
                13:06
              
              
                48.000 ton
              
              
                
                  [Zw S.A.]
                
              
              
                derde
              
            
          
        
      
      
      
        In de administratie van [X NL B.V.] is de volgende factuur aangetroffen.
      
      
      
        
          
        
      
      
      
        
          [getuige 10] , medewerker van [X NL B.V.] , heeft verklaard dat hij deze factuur heeft gemaakt na 11 juli 2009 en dat deze bestemd was voor de bespreking met de belastingdienst op komende maandag.
      
      
      
        De rechtbank overweegt dat uit het voorgaande volgt dat [Zw S.A.] op 15 mei 2009 om 12.19 uur 98.000 ton emissierechten van derden kocht en dat zij op dezelfde dag om 13:06 uur  98.000 ton emissierechten aan derden verkocht. In de tussentijd is deze partij (dan wel een gedeelte daarvan) twaalf keer overgedragen - met tussenpozen van steeds enkele minuten – binnen [Zw S.A.] , [X NL B.V.] en [Y VEA Ltd] .  De rechtbank is van oordeel dat het aannemelijk is dat het rondpompen van de 98.000 ton emissierechten het enkele doel heeft gehad om de schijn te wekken dat de verschillende rechtspersonen in deze ‘carrousel’ 347.000 ton emissierechten hadden verkocht, om zo een titel te verkrijgen voor hun financiële transacties. In ieder geval staat vast dat er geen sprake is geweest van een levering van 347.000 ton, waardoor de hierop gebaseerde factuur, zoals hiervoor is weergegeven, vals is. De conclusie is dan ook dat [X NL B.V.] de factuur aan [Y VEA Ltd] van 15 mei 2009 valselijk heeft opgemaakt en dat de verdachte daaraan feitelijke leiding heeft gegeven. Voor de motivering van het feitelijke leidinggeven verwijst de rechtbank naar hetgeen zij in dit verband eerder  heeft overwogen. Niet is gebleken dat [X NL B.V.] het opmaken van de factuur tezamen en in vereniging met [Y VEA Ltd] heeft gedaan, waardoor dit onderdeel van de tenlastelegging niet bewezen zal worden verklaard. 
      
      
      
        Ook voor dit feit geldt dat de verdachte van begin tot eind de regie binnen de handelsketen in handen had en dat de rechtbank daarmee bewezen acht dat hij feitelijke leiding heeft gegeven aan de gedraging van [X NL B.V.] .
      
      
      
        
          Feit 4
        
      
      
      
        Uit het dossier zijn de volgende betalingen aan, en ontvangen betalingen door [X NL B.V.] gerelateerd. Deze betalingen zijn in de tenlastelegging opgenomen. 
      
      
      
        
          
          
          
          
          
          
            
              
                datum
              
              
                bedrag
              
              
                omschrijving
              
              
                van
              
              
                aan
              
            
            
              
                14 mei 2009
              
              
                 €           2.550.000 
              
              
                 Spot EUA 
              
              
                
                  [X NL B.V.]
                
              
              
                
                  [Zw S.A.] 
              
            
            
              
                14 mei 2009
              
              
                 €           2.500.000 
              
              
                 PAYMENT FOR BUYING UNITS 
              
              
                
                  [X NL B.V.]
                
              
              
                
                  [Zw S.A.] 
              
            
            
              
                
              
              
                
              
              
                
              
              
                
              
              
                
              
            
            
              
                20 mei 2009
              
              
                 €         925.000,00 
              
              
                Party payment last invoice
              
              
                
                  [Y VEA Ltd]
                
              
              
                
                  [X NL B.V.]
                
              
            
            
              
                22 mei 2009
              
              
                 €         975.000,00 
              
              
                Party payment last invoice
              
              
                
                  [Y VEA Ltd]
                
              
              
                
                  [X NL B.V.]
                
              
            
            
              
                25 mei 2009
              
              
                 €         875.000,00 
              
              
                Party payment last invoice
              
              
                
                  [Y VEA Ltd]
                
              
              
                
                  [X NL B.V.]
                
              
            
            
              
                26 mei 2009
              
              
                 €         725.000,00 
              
              
                Party payment last invoice
              
              
                
                  [Y VEA Ltd]
                
              
              
                
                  [X NL B.V.]
                
              
            
            
              
                2 juni 2009
              
              
                 €         875.000,00 
              
              
                Party payment last invoice
              
              
                
                  [Y VEA Ltd]
                
              
              
                
                  [X NL B.V.]
                
              
            
            
              
                8 juni 2009
              
              
                 €         550.000,00 
              
              
                Your Due Invoice Payment
              
              
                
                  [Y VEA Ltd]
                
              
              
                
                  [X NL B.V.]
                
              
            
            
              
                8 juni 2009
              
              
                 €         600.000,00 
              
              
                Your Due Payment
              
              
                
                  [Y VEA Ltd]
                
              
              
                
                  [X NL B.V.]
                
              
            
            
              
                
              
              
                
              
              
                
              
              
                
              
              
                
              
            
            
              
                20 april 2009 
              
              
                 €           2.200.000 
              
              
                 internal transfer 
              
              
                
                  [X NL B.V.]
                
              
              
                
                  [X VEA Ltd] 
              
            
            
              
                21 april 2009 
              
              
                 €           1.200.000 
              
              
                 internal transfer 
              
              
                
                  [X NL B.V.]
                
              
              
                
                  [X VEA Ltd] 
              
            
            
              
                21 april 2009 
              
              
                 €           1.000.000 
              
              
                 internal transfer 
              
              
                
                  [X NL B.V.]
                
              
              
                
                  [X VEA Ltd] 
              
            
            
              
                
              
              
                
              
              
                
              
              
                
              
              
                
              
            
            
              
                10 juni 2009
              
              
                 €              475.000 
              
              
                Part Loan Amount back RCVD in April
              
              
                
                  [X VEA Ltd] 
              
              
                
                  [X NL B.V.]
                
              
            
            
              
                11 juni 2009 
              
              
                 €              700.000 
              
              
                Part Loan Amount back RCVD in April
              
              
                
                  [X VEA Ltd] 
              
              
                
                  [X NL B.V.]
                
              
            
            
              
                12 juni 2009
              
              
                 €              450.000 
              
              
                Part Loan Amount back RCVD in April
              
              
                
                  [X VEA Ltd] 
              
              
                
                  [X NL B.V.]
                
              
            
            
              
                16 juni 2009
              
              
                 €              675.000 
              
              
                Part Loan Amount back RCVD in April
              
              
                
                  [X VEA Ltd] 
              
              
                
                  [X NL B.V.]
                
              
            
            
              
                18 juni 2009
              
              
                 €           1.150.000 
              
              
                Part Loan Amount back RCVD in April
              
              
                
                  [X VEA Ltd] 
              
              
                
                  [X NL B.V.]
                
              
            
            
              
                18 juni 2009
              
              
                 €              940.000 
              
              
                Part Loan Amount back RCVD in April
              
              
                
                  [X VEA Ltd] 
              
              
                
                  [X NL B.V.]
                
              
            
          
        
      
      
      
        Om tot een bewezenverklaring van witwassen te komen, moet worden vastgesteld dat de gelden (gedeeltelijk) afkomstig zijn van een misdrijf (het gronddelict). Uit het dossier volgt dat de bron van de tenlastegelegde witgewassen gelden, kort gezegd, hoofdzakelijk niet op aangifte voldane omzetbelasting betreft. Ook de officier van justitie heeft dit betoogd.  
        In de onderhavige zaak betreffen alle tenlastegelegde betalingen, betalingen uit het tweede kwartaal van 2009. Op basis van de stukken in het dossier heeft de rechtbank kunnen vaststellen dat door [A/B NL B.V.] opzettelijk geen aangifte omzetbelasting over het tweede kwartaal van 2009 is gedaan, waardoor een bedrag van € 6.455.846,41 te weinig aan belasting is geheven. Nu echter pas na het verstrijken van het tweede kwartaal de verplichting bestond om aangifte omzetbelasting te doen – te weten binnen een maand na afloop van het betreffende tijdvak – en vervolgens de verschuldigde omzetbelasting af te dragen, was er op het moment van de hiervoor genoemde betalingen in het tweede kwartaal van 2009 nog geen sprake van een voltooid gronddelict. 
        De tenlastelegging vermeldt meer en tezamen genomen hogere bedragen dan de niet betaalde omzetbelasting door [A/B NL B.V.] Op grond van het dossier kan de rechtbank echter niet vaststellen wat de herkomst van deze gelden is geweest en of zij afkomstig zijn van enig misdrijf. Het voorgaande leidt ertoe dat de rechtbank het onder feit 4 tenlastegelegde niet wettig en overtuigend bewezen kan verklaren, waardoor de verdachte hiervan zal worden vrijgesproken.
      
      
    
    
      3.5
      De bewezenverklaring
      
      
        De rechtbank verklaart bewezen dat: 
      
      
      
        1.
      
      
      
        hij op één of meer tijdstippen in of omstreeks de periode vanaf 1 januari
        2009 tot en met 1 oktober 2009 te Amsterdam en/of Den Haag en/of elders in
        Nederland en/of Denemarken en/of Zwitserland en/of de Verenigde Arabische
        Emiraten (Dubai) en/of Hong Kong als oprichter en/of leider en/of bestuurder
        heeft deelgenomen, althans heeft deelgenomen, aan een organisatie, welke werd
        gevormd door verdachte en/of
      
      
      
        
          
            [medeverdachte] en/of 
          [medeverdachte 2] en/of [medeverdachte 3] en/of [X VEA Ltd]
         en/of [Y VEA Ltd] en/of [Zw S.A.] en/of [A NL B.V.]
         / [B NL B.V.]   en/of [Z NL B.V.]
        en/of [X NL B.V.]    en/of één of meer
        
          ander(en) natuurlijke perso(o)n(en) en/of rechtsperso(o)n(en),
        
      
      
      
        welke organisatie tot oogmerk had het plegen van misdrijven, namelijk
      
      
      
        -het opzettelijk een bij de belastingwet voorziene aangifte niet en/of onjuist
        
          en/of onvolledig doen, terwijl het feit ertoe strekt dat te weinig belasting
        wordt geheven (art. 69 AWR) en/of
        -valsheid in geschriften (art. 225 WvSr) en/of
        -witwassen (art. 420bis WvSr);
      
      
      
      
        2.
      
      
      
        de besloten vennootschap [A NL B.V.] / [B NL B.V.]
         (LVN [(--)] ) ( [A/B NL B.V.] .) op één of meer tijdstippen in of
        
          omstreeks de periode vanaf 1 april 2009 tot en met 1 augustus 2009 te Den Haag
        en/of Apeldoorn, en/of elders in Nederland en/of Denemarken en/of Zwitserland
        
          en/of de Verenigde Arabische Emiraten (Dubai), tezamen en in vereniging met
        
        
          één of meer andere(n), althans alleen,
        
      
      
      
        opzettelijk (een) bij de Belastingwet voorziene aangifte(n), als bedoeld in de
        Algemene wet inzake rijksbelastingen, te weten (een) aangifte(n) omzetbelasting
        over het tijdvak tweede kwartaal 2009, (telkens) niet heeft gedaan, althans
        
          niet binnen de daarvoor gestelde (wettelijke) termijn heeft gedaan, terwijl
        dat/die feit(en) (telkens) er toe strekte dat te weinig (totaal 6.455.846,41
        euro) belasting werd geheven
      
      
      
        
          tot het plegen van welk(e) bovenomschreven strafba(a)r(e) feit(en) hij,
        
        
          verdachte, (telkens) opdracht heeft/hebben gegeven, dan wel aan welke
        bovenomschreven verboden gedraging(en) verdachte (telkens) feitelijk leiding
        heeft gegeven;
        3.
      
      
      
        de besloten vennootschap(pen) [X NL B.V.] en/of [Y VEA Ltd]
        
           op één of meer tijdstippen in of omstreeks de periode vanaf 11 juli 2009
        tot en met 13 juli 2009 27 mei 2010 te Amsterdam en/of Den Haag en/of elders in Nederland en/of Zwitserland en/of de Verenigde Arabische Emiraten (Dubai) tezamen en in
        
          vereniging met één of meer andere(n), althans alleen,
        
      
      
      
        -een factuur van [X NL B.V.] aan [Y VEA Ltd] ,
        gedagtekend 15 mei 2009 (D-62)
      
      
      
        zijnde een geschrift dat bestemd is om tot bewijs van enig feit te dienen
        valselijk heeft/hebben opgemaakt en/of vervalst en/of doen opmaken en/of doen
        
          vervalsen, met het oogmerk om dit als echt en onvervalst te gebruiken en/of
        door (een) ander(en) te doen gebruiken, immers staat in die factuur valselijk
        en in strijd met de waarheid - zakelijk weergegeven - (in de Engelse taal)
        opgeschreven dat
      
      
      
        
          [X NL B.V.] aan [Y VEA Ltd] op 15 mei 2009, althans op
        
          enig moment voor 15 mei 2009, voor een bedrag van 5.073.140 euro een
        hoeveelheid van 347.000 (ton) (aan CO2 Emissierechten) heeft verkocht en/of
        
          geleverd, terwijl - in werkelijkheid - er geen verkoop en/of levering van
        347.000 (ton) (aan CO2 emissierechten) van [X NL B.V.] aan [Y VEA Ltd]
         heeft plaatsgevonden en/of geen verkoop en/of levering (van
        
          CO2 emissierechten) (door [X NL B.V.] aan [Y VEA Ltd] )
        
        
          heeft plaatsgevonden op de gedagtekende datum en/of tegen het genoemde
        
        
          (geld)bedrag, althans geen verkoop en/of levering (van CO2 emissierechten)
        
        
          heeft plaatsgevonden zoals vermeld op deze factuur
      
      
      
        
          tot het plegen van welk(e) bovenomschreven strafba(a)r(e) feit(en) hij,
        
        
          verdachte, (telkens) opdracht heeft/hebben gegeven, dan wel aan welke
        bovenomschreven verboden gedraging(en) verdachte (telkens) feitelijk leiding heeft
        gegeven.
      
      
      
        Voor zover in de tenlastelegging type- en taalfouten voorkomen, zijn deze in de bewezenverklaring verbeterd. Blijkens het verhandelde ter terechtzitting is de verdachte daardoor niet in de verdediging geschaad. 
      
      
      
    
  
  
    
      4De strafbaarheid van het bewezenverklaarde
    Het bewezenverklaarde is volgens de wet strafbaar, omdat er geen feiten of omstandigheden aannemelijk zijn geworden die de strafbaarheid van de feiten uitsluiten. 
    
    
  
  
    
      5De strafbaarheid van de verdachte
    De verdachte is eveneens strafbaar, omdat er geen feiten of omstandigheden aannemelijk zijn geworden die zijn strafbaarheid uitsluiten.
    
    
  
  
    
      6De strafoplegging
    
    
      6.1
      De vordering van de officier van justitie
      
      
        De officier van justitie heeft gevorderd dat verdachte wordt veroordeeld tot een gevangenisstraf voor de duur van vijf jaren en een geldboete van € 1.000.000 subsidiair een jaar vervangende hechtenis. Daarnaast heeft de officier van justitie de gevangenneming van verdachte gevorderd. 
      
      
    
    
      6.2
      Het oordeel van de rechtbank
      
      
        Na te melden straf is in overeenstemming met de ernst van de gepleegde feiten, de omstandigheden waaronder deze zijn begaan en gegrond op de persoon en de persoonlijke omstandigheden van de verdachte, zoals daarvan tijdens het onderzoek ter terechtzitting is gebleken.
        De rechtbank neemt hierbij in het bijzonder het volgende in aanmerking.
      
      
      
        De verdachte heeft leiding gegeven aan een criminele organisatie die tot doel had om door middel van grootschalige omzetbelastingfraude met emissierechten grote financiële voordelen te behalen. Uit het dossier blijkt dat hij feitelijk controle heeft gehad over alle bij deze fraude betrokken rechtspersonen. Daarbij is hij er niet voor teruggeschrokken om een bestaande rechtspersoon, die op een legale wijze handel dreef, en natuurlijke personen (stromannen) voor zijn doel te gebruiken, kennelijk om te voorkomen dat de fraude en zijn rol daarin ontdekt zouden worden. Uiteindelijk betreft het Nederlandse belastingnadeel ruim 
        € 6.000.000 (zes miljoen euro). Door verdachtes handelen heeft hij zowel het belastingstelsel als het stelsel van de handel in emissierechten ernstig ondermijnd. 
        De rechtbank heeft ook acht geslagen op de omstandigheid dat uit het dossier en het verhandelde ter terechtzitting volgt dat de criminele organisatie deel uitmaakte van een veel grotere organisatie, waarin verdachte eveneens een (prominente) rol vervulde. Deze organisatie heeft in zes lidstaten van de Europese Unie voor meer dan € 100.000.000 (honderd miljoen euro) buitgemaakt met omzetbelastingfraude op emissierechten. 
      
      
      
        Verdachte heeft zich met succes weten te onttrekken aan de opsporingsautoriteiten die bijzonder veel inspanningen hebben verricht om contact te krijgen met verdachte. 
      
      
      
        Gelet op het voorgaande is de rechtbank van oordeel dat in de door de officier van justitie gevorderde gevangenisstraf van vijf jaren de ernst van de feiten onvoldoende tot uiting komt. Niet alleen zijn de Nederlandse Staat en daarmee de Europese Unie in financiële zin getroffen, verdachte heeft zichzelf en anderen verrijkt ten koste van de samenleving. De rechtbank acht daarom een gevangenisstraf voor de duur van acht jaren passend. Anders dan de officier van justitie, acht de rechtbank daarnaast een geldboete niet op zijn plaats.
      
      
    
    
      6.3
      Bevel gevangenneming
      
      
        Een bevel tot voorlopige hechtenis kan alleen worden gegeven wanneer is voldaan aan de voorwaarden neergelegd in de artikelen 67 en 67a van het Wetboek van Strafvordering (Sv). De door de rechtbank bewezen verklaarde feiten betreffen misdrijven waarop naar de wettelijke omschrijving een gevangenisstraf van vier jaar of meer is gesteld. Aldus is voldaan aan artikel 67 Sv. Gelet op de beslissing van de rechtbank tot bewezenverklaring van de tenlastegelegde feiten en oplegging van een gevangenisstraf zijn ook de ernstige bezwaren, als bedoeld in artikel 67, derde lid, Sv tegen verdachte aanwezig. De ingevolge artikel 67a Sv benodigde grond van de voorlopige hechtenis is gelegen in de omstandigheid dat uit de persoonlijke omstandigheden van verdachte blijkt van ernstig gevaar voor vlucht. 
        De rechtbank zal de vordering van het bevel tot gevangenneming derhalve toewijzen. 
      
      
      
    
  
  
    
      7De toepasselijke wetsartikelen
    De op te leggen straf is gegrond op de artikelen:
    - 	47, 51, 57, 140 en 225 van het Wetboek van Strafrecht;
    -	69 en 72 van de Algemene wet inzake rijksbelastingen.
    
    
      Deze voorschriften zijn toegepast, zoals zij golden ten tijde van het bewezenverklaarde.
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    
  
  
    
      8De beslissing
    
    
      De rechtbank:
    
    
    
      verklaart niet wettig en overtuigend bewezen dat de verdachte het onder 4 tenlastegelegde feit heeft begaan en spreekt de verdachte daarvan vrij.
    
    
    
      verklaart wettig en overtuigend bewezen, dat de verdachte de onder 1, 2 en 3 tenlastegelegde feiten heeft begaan, zoals hierboven onder 3.5 bewezen is verklaard en dat het bewezenverklaarde uitmaakt:
    
    
    
      ten aanzien van feit 1:
    
    
    
      
        als leider en bestuurder deelnemen aan een organisatie die tot oogmerk
      
      
        heeft het plegen van misdrijven;
      
    
    
    
      ten aanzien van feit 2:
    
    
    
      
        feitelijke leiding geven aan het door een rechtspersoon begaan van opzettelijk een bij de belastingwet voorziene aangifte niet doen, terwijl het feit er toe strekt dat te weinig belasting wordt geheven;
      
    
    
    
      ten aanzien van feit 3:
    
    
    
      
        feitelijke leiding geven aan het door een rechtspersoon begaan van valsheid in geschrift;
      
    
    
    
      verklaart het bewezen verklaarde en de verdachte deswege strafbaar;
    
    
    
      verklaart niet bewezen hetgeen aan de verdachte meer of anders is tenlastegelegd dan hierboven is bewezen verklaard en spreekt de verdachte daarvan vrij;
    
    
    
      veroordeelt de verdachte tot:
    
    
    
    
      
        een gevangenisstraf voor de duur van 8 (ACHT) JAREN;
      
    
    
    
    
      beveelt de gevangenneming van verdachte.
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    
      Dit vonnis is gewezen door
      mr. H. Steenhuis,							voorzitter,
      mr. F.A.M. Veraart,							rechter,
      mr. Y.C. Bours,								rechter,
      in tegenwoordigheid van mr. B. Schaafsma,				griffier,
      en uitgesproken ter openbare terechtzitting van deze rechtbank van 12 juni 2018.
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    
      Bijlage
    
    
    
      1.
    
    
    
      hij op één of meer tijdstippen in of omstreeks de periode vanaf 1 januari
      2009 tot en met 1 oktober 2009 te Amsterdam en/of Den Haag en/of elders in
      Nederland en/of Denemarken en/of Zwitserland en/of de Verenigde Arabische
      Emiraten (Dubai) en/of Hong Kong als oprichter en/of leider en/of bestuurder
      heeft deelgenomen, althans heeft deelgenomen, aan een organisatie, welke werd
      gevormd door verdachte en/of
    
    
    
      
        [medeverdachte] en/of [medeverdachte 2] en/of [medeverdachte 3] en/of [X VEA Ltd]
       en/of [Y VEA Ltd] en/of [Zw S.A.] en/of [A NL B.V.]
       / [B NL B.V.] en/of [Z NL B.V.]
      en/of [X NL B.V.] en/of één of meer
      ander(en) natuurlijke perso(o)n(en) en/of rechtsperso(o)n(en),
    
    
    
      welke organisatie tot oogmerk had het plegen van misdrijven, namelijk
    
    
    
    
      -het opzettelijk een bij de belastingwet voorziene aangifte niet en/of onjuist
      en/of onvolledig doen, terwijl het feit ertoe strekt dat te weinig belasting
      wordt geheven (art. 69 AWR) en/of
      -valsheid in geschriften (art. 225 WvSr) en/of
      -witwassen (art. 420bis WvSr);
    
    
    
    
      2.
    
    
    
      de besloten vennootschap [A NL B.V.] / [B NL B.V.]
       (LVN [(--)] op één of meer tijdstippen in of
      omstreeks de periode vanaf 1 april 2009 tot en met 1 augustus 2009 te Den Haag
      en/of Apeldoorn, en/of elders in Nederland en/of Denemarken en/of Zwitserland
      en/of de Verenigde Arabische Emiraten (Dubai), tezamen en in vereniging met
      één of meer andere(n), althans alleen,
    
    
    
    
      opzettelijk (een) bij de Belastingwet voorziene aangifte(n), als bedoeld in de
      Algemene wet inzake rijksbelastingen, te weten (een) aangifte(n) omzetbelasting
      over het tijdvak tweede kwartaal 2009, (telkens) niet heeft gedaan, althans
      niet binnen de daarvoor gestelde (wettelijke) termijn heeft gedaan, terwijl
      dat/die feit(en) (telkens) er toe strekte dat te weinig (totaal 6.455.846,41
      euro) belasting werd geheven
    
    
    
      tot het plegen van welk(e) bovenomschreven strafba(a)r(e) feit(en) hij,
      verdachte, (telkens) opdracht heeft/hebben gegeven, dan wel aan welke
      bovenomschreven verboden gedraging(en) verdachte (telkens) feitelijk leiding
      heeft gegeven;
    
    
    
    
    
      3.
    
    
    
      de besloten vennootschap(pen) [X NL B.V.] en/of [Y VEA Ltd]
       op één of meer tijdstippen in of omstreeks de periode vanaf 11 juli 2009
      tot en met 27 mei 2010 te Amsterdam en/of Den Haag en/of elders in Nederland
      en/of Zwitserland en/of de Verenigde Arabische Emiraten (Dubai) tezamen en in
      vereniging met één of meer andere(n), althans alleen,
    
    
    
      -een factuur van [X NL B.V.] aan [Y VEA Ltd] ,
      gedagtekend 15 mei 2009 (D-62)
    
    
    
      zijnde een geschrift dat bestemd is om tot bewijs van enig feit te dienen
      valselijk heeft/hebben opgemaakt en/of vervalst en/of doen opmaken en/of doen
      vervalsen, met het oogmerk om dit als echt en onvervalst te gebruiken en/of
      door (een) ander(en) te doen gebruiken, immers staat in die factuur valselijk
      en in strijd met de waarheid - zakelijk weergegeven - (in de Engelse taal)
      opgeschreven dat
    
    
    
      
        [X NL B.V.] aan [Y VEA Ltd] op 15 mei 2009, althans op
      enig moment voor 15 mei 2009, voor een bedrag van 5.073.140 euro een
      hoeveelheid van 347.000 (ton) (aan CO2 Emissierechten) heeft verkocht en/of
      geleverd, terwijl - in werkelijkheid - er geen verkoop en/of levering van
      347.000 (ton) (aan CO2 emissierechten) van [X NL B.V.] aan [Y VEA Ltd]
       heeft plaatsgevonden en/of geen verkoop en/of levering (van
      CO2 emissierechten) (door [X NL B.V.] aan [Y VEA Ltd] )
      heeft plaatsgevonden op de gedagtekende datum en/of tegen het genoemde
      (geld)bedrag, althans geen verkoop en/of levering (van CO2 emissierechten)
      heeft plaatsgevonden zoals vermeld op deze factuur
    
    
    
      tot het plegen van welk(e) bovenomschreven strafba(a)r(e) feit(en) hij,
      verdachte, (telkens) opdracht heeft/hebben gegeven, dan wel aan welke
      bovenomschreven verboden gedraging(en) verdachte (telkens) leiding heeft
      gegeven;
    
    
    
    
      4.
    
    
    
      de besloten vennootschap(pen) [X NL B.V.] en/of [Y VEA Ltd]
       op één of meer tijdstippen in of omstreeks de periode vanaf 20 april 2009
      tot en met 18 juni 2009 te Den Haag en/of elders in Nederland en/of
      Zwitserland en/of Hong Kong (China) en/of de Verenigde Arabische Emiraten
      (Dubai) tezamen en in vereniging met één of meer andere(n), althans alleen,
      één of meer voorwerp(en), zijnde één of meer geldbedrag(en), te weten
    
    
    
      -(een) gira(a)l(e) geldbedrag(en) van  2.550.000 euro en/of  2.500.000 euro
      (overgeschreven van bankrekening [(--)] t.n.v. [X NL B.V.] naar
      bankrekening [(--)] [Zw S.A.] [(--)] en/of
    
    
    
      -(een) gira(a)l(e) geldbedrag(en) van  925.000 euro en/of  975.000 euro en/of
      875.000 euro en/of  725.000 euro en/of  875.000 euro en/of  550.000 euro
      en/of  600.000 euro (overgeschreven van bankrekening [(--)] t.n.v.
      
        [Y VEA Ltd] naar bankrekening [(--)] t.n.v. [X NL B.V.]
       en/of
    
    
    
      -(een) gira(a)l(e) geldbedrag(en) van  2.200.000 euro en/of  1.200.000 euro
      en/of  1.000.000 euro (overgeschreven van bankrekening [(--)] t.n.v. [X NL B.V.]
       naar een bankrekening t.n.v. [X VEA Ltd]
       en/of
    
    
    
      -(een) gira(a)l(e) geldbedrag(en) van  475.000 euro en/of  700.000 euro en/of
      460.000 euro en/of  675.000 euro en/of  1.150.000 euro en/of  940.000 euro
      (overgeschreven van een bankrekening t.n.v. [X VEA Ltd]  naar
      bankrekening [(--)] t.n.v. [X NL B.V.]
    
    
    
      heeft/hebben verworven en/of voorhanden gehad en/of overgedragen en/of gebruik
      gemaakt, terwijl zij wist(en) of redelijkerwijs moest(en) vermoeden dat
      dit/deze geldbedrag(en) geheel of gedeeltelijk - onmiddellijk of middellijk -
      afkomstig was/waren uit enig(e) misdrijf/ misdrijven,
    
    
    
      zulks terwijl [X NL B.V.] en/of [Y VEA Ltd] en/of haar
      mededader(s) van het plegen van dit/deze misdrijf/ misdrijven een gewoonte
      heeft/hebben gemaakt en/of het plegen van dit/deze misdrijf/misdrijven als
      bedrijf heeft/hebben uitgeoefend,
    
    
    
      tot het plegen van welk(e) bovenomschreven strafba(a)r(e) feit(en) hij,
      verdachte, (telkens) opdracht heeft/hebben gegeven, dan wel aan welke
      bovenomschreven verboden gedraging(en) verdachte (telkens) feitelijk leiding
      heeft gegeven.
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    
    
  
  
     Wanneer hierna wordt verwezen naar een proces-verbaal, wordt - tenzij anders vermeld - bedoeld een ambtsedig proces-verbaal, opgemaakt in de wettelijke vorm door (een) daartoe bevoegde opsporingsambtena(a)r(en). Waar wordt verwezen naar dossierpagina’s, betreft dit de pagina’s van het proces-verbaal met het dossiernummer 45459, van de belastingdienst/FIOD, kantoor Den Haag, met bijlagen (doorgenummerd blz. 1 t/m 6968 en een ongenummerde ordner 31 ‘aanvullend dossier’).
  
  
     1-AH-13, p. 1216.
  
  
     D-58, p. 2232.
  
  
     1-AH-13, p. 1218.
  
  
     D-54, p. 2222 e.v.
  
  
     1-AH-13, p. 1216.
  
  
     D-FR-18, p. 3597. 
  
  
     1-AH-13, p. 1217, D-50, p. 2171.
  
  
     D-54, p. 2196 e.v.
  
  
     D-107, p. 2398.
  
  
     V11-01A, p.4106.
  
  
     V11-01A, p.4106.
  
  
     V12-01A, p. 4185.
  
  
     D-48, p. 2159 e.v.
  
  
     1-AH-12, p. 1212.
  
  
     D-72, p. 2288 e.v.
  
  
     D-34, p. 2131 e.v.
  
  
     V05-01 en V05-02, p. 3930 e.v.
  
  
     V01-01, p. 3812 e.v.
  
  
     D-46, p. 2156 e.v.
  
  
     V02-01, p. 3873 e.v.
  
  
     D-42, p. 2149.
  
  
     V16-01A, p. 4323.
  
  
     D-58, p. 2232.
  
  
     V16-01A, p. 4325.
  
  
     V16-01A, p. 4325.
  
  
     V21-04, p. 4970 e.v.
  
  
     1-AH-41, p. 1600.
  
  
     D-54, p. 2202.
  
  
     G03-01, p. 5445.
  
  
     V-12-01A, p. 4186 en p.4193.
  
  
     D-72, p. 2290 en p. 2293.
  
  
     1-AH-10, p. 1143 e.v.
  
  
     1-OPV, p. 117. 
  
  
     1-OPV, p. 115.
  
  
     1-AH-58, p. 1968
  
  
     V11-01A, p.4106.
  
  
     V11-01A, p.4107.
  
  
     V12-01A, p. 4185.
  
  
     V05-01, p. 4014 e.v.
  
  
     V05-02, p. 4024 e.v.
  
  
     V01-01, p. 3812 e.v.
  
  
     V02-01, p. 3873.
  
  
     V02-01, p. 3884.
  
  
     V02-01, p. 3981.
  
  
     V02-01, p. 3874.
  
  
     V21-04, p. 4970 e.v.
  
  
     D-DE-18-1-8 en 1-OPV, p. 92.
  
  
     D-34, p. 2131 e.v.
  
  
     D-03b, p. 2098.
  
  
     D-03a, p. 2097.
  
  
     1-AH-06, p. 1112 en 1113.
  
  
     2-OPV, p. 264.
  
  
     1-AH-14, p. 1225.
  
  
     D-62, p. 2257.
  
  
     G03-1, p. 5453.