Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Rijkswet op het Nederlanderschap ter invoering van een verklaring van verbondenheid, en tot aanpassing van de regeling van de verkrijging van het Nederlanderschap na erkenning (30584, R1811)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2007-2008, pag. 3505-3536

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

27-02-2008

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2007-2008

nr. 47, pagina 3505-3536

30-01-2008

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 30584Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Presentie en opening (woendag 30 januari 2008)Pagina 3489-3489
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Rijkswet op het Nederlanderschap ter invoering van een verklaring van verbondenheid, en tot aanpassing van de regeling van de verkrijging van het Nederlanderschap na erkenning (30584, R1811)Pagina 3505-3536
Regeling van werkzaamheden (woensdag 30 januari 2008)Pagina 3503-3504
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Gaswet, de Elektriciteitswet 1998 en enige andere wetten tot herstel van wetstechnische gebreken en leemten, tot aanbrenging van wijzigingen van inhoudelijk ondergeschikte aard en tot intrekking van diverse wetten die uitgewerkt zijn (31120)Pagina 3536-3541
Lijst van ingekomen stukken, met de door de Voorzitter ter zake gedane voorstellen (woensdag 30 januari 2008)Pagina 3554-3555
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 16 januari 2008 over de Kwaliteitsagenda voortgezet onderwijsPagina 3489-3500
Spoeddebat over de visumliberalisatie ServiëPagina 3541-3554
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op de architectentitel (uitvoering van de richtlijn nr. 2005/36/EG van het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie van 7 september 2005 betreffende erkenning van beroepskwalificaties (PbEU L 255) voor architecten, stedenbouwkundigen, tuin- en landschapsarchitecten en interieurarchitecten alsmede enige andere wijzigingen) (31079)Pagina 3500-3503

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 208 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging
van de Rijkswet op het Nederlanderschap ter invoering van een verklaring van
verbondenheid, en tot aanpassing van de regeling van de verkrijging van het
Nederlanderschap na erkenning (30584, R1811).De algemene beraadslaging wordt geopend.De heer Pechtold (D66):Voorzitter. Het wetsvoorstel dat wij vandaag bespreken, regelt twee zeer
verschillende zaken. Ik begin met de verklaring van verbondenheid. Daarna
zal ik iets zeggen over de postnatale erkenning.De fractie van D66 beziet het voorstel om een verklaring van verbondenheid
in te voeren vanuit een positieve grondhouding. Ik zie deze verklaring als
een voortvloeisel van een idee dat Boris Dittrich een aantal jaren geleden
heeft ingebracht. De uiteindelijke keuze om deze verklaring in de wet en niet
in de AMvB op te nemen steun ik dan ook van harte. Het heeft veel voordelen,
zoals inzichtelijkheid en continuïteit. Bovendien is de inhoud er belangrijk
genoeg voor.De verklaring luidt nu in de kern: Ik verklaar dat ik de Nederlandse rechtsorde
respecteer en beloof de plichten die het staatsburgerschap met zich mee brengt,
getrouw te vervullen. Juist de exacte bewoording is echter cruciaal. Daarom
stemt dit voorstel mij behalve tevreden, ook zorgelijk. De huidige tekst is
bij nota van wijziging ingebracht. Op de tekst heeft de Raad van State niet
kunnen reageren en de Kamer heeft hem niet schriftelijk voorbereid. Een uur
voor dit debat ontving ik echter wel twee amendementen die de tekst wijzigen.
Een van deze amendementen kan zelfs op een meerderheid rekenen.Wij moeten voorkomen dat de tekst later aanleiding geeft tot "hineininterpretieren",
zeker omdat sommigen de tekst zullen aangrijpen om toch weer een verband te
leggen tussen loyaliteit en nationaliteit. Ik vind dat bezwaarlijk, omdat
deze begrippen volgens de D66-fractie niets met elkaar van doen hebben. Een
gedegen debat is dus noodzakelijk. Vandaar ook de volgende vragen over de
inhoud en de duiding daarvan.De toenmalige minister schreef over de inhoud van de verklaring: Bij de
plichten ware niet in de eerste plaats te denken aan juridische verplichtingen,
maar eerder aan het complement van de rechten die het staatsburgerschap met
zich mee brengt. Volgens de toelichting betekent dat dat men verplicht is
om onze plaats in de samenleving serieus te nemen en om zijn best te doen
om een goed burger van Nederland te zijn. Dat is mij toch niet voldoende duidelijk.
Daarom vraag ik de minister wat de precieze aard is van deze niet-juridische
plichten. In het coalitieakkoord staat dat alle burgers de plicht hebben de
grondrechten te verdedigen. Is dat dezelfde plicht? Wat betekent, juridisch
gezien, een wettelijke verplichting om, voordat men Nederlander kan worden,
te beloven deze niet-juridische plichten getrouw te zullen vervullen? Hoe
zit het met de sanctie daarop? Bestaat die uit het ongedaan maken van de handeling
waarvan deze belofte een element was? Komen wij met deze formulering niet
in de buurt van het wettelijk vastleggen van "soft law" op het gebied
van normen en waarden? Krijgt het aangekondigde handvest van verantwoordelijk
burgerschap dezelfde status, of zal dit soft blijven?Ik heb ook een vraag over de facultatieve toevoeging aan de kernverklaring.
Die luidt: Zo waarlijk helpe mij God Almachtig. Deze formulering klinkt ons
allen natuurlijk bekend in de oren, maar ik stel er toch een principiële
vraag over. Deze toevoeging lijkt sympathiek maar komt een beetje over als
een vluggertje. Daarom vraag ik de minister hoe hij deze exclusieve optionele
toevoeging beoordeelt vanuit het perspectief van de scheiding van kerk en
staat en vanuit het perspectief van de gelijke behandeling van godsdiensten
en levensovertuigingen, zoals de formulering in artikel 6 van de Grondwet
illustreert. Waarom is er in dit geval uitsluitend gekozen voor een almachtige
god? Sluit dit bepaalde levensovertuigingen die geen almachtige god of een
andere god kennen, niet uit? Worden zij niet op zijn minst anders behandeld?De heer Van der Staaij (SGP):De heer Pechtold is er ongetwijfeld van op de hoogte dat de formulering "Zo
waarlijk helpe mij God Almachtig" in tal van wetten staat en voor ministers,
Kamerleden en anderen geldt. Uw vraag ligt eigenlijk ver buiten de reikwijdte
van dit wetsvoorstel en heeft meer in zijn algemeenheid betrekking op de eedformule.
Daarover zijn al vele vragen gesteld en vele debatten gevoerd. U stelt dus
eigenlijk in dit kader een vraag aan de orde met een veel bredere reikwijdte.De heer Pechtold (D66):Neen, zo zie ik dat niet. Wetten beginnen in dit land met de aanhef: Wij,
Beatrix, bij de gratie Gods, Koningin der Nederlanden enzovoorts. Zo hebben
wij dit uniform geregeld. In dit geval kan men kiezen voor een wat meer persoonlijk
gerichte en uit een levensbeschouwing voortkomende uitspraak. Ik begrijp de
sympathieke gedachte achter die optie die geboden wordt. Ik ken de minister
als iemand die daarin ook geïnteresseerd is en daarom vraag ik hem naar
de implicaties daarvan. Voor degenen die geen almachtige god kennen of een
andere levensovertuiging hebben, zou ik dan ook een optie willen. Het lijkt
mij een redelijk principiële vraag, omdat nu een mogelijkheid wordt geboden,
die niet voor iedereen geldt.De heer Van der Staaij (SGP):Ik ben het met u eens dat het een principiële vraag is, maar heeft
dit niet een veel bredere reikwijdte? In tal van wetten kennen wij de keuzemogelijkheid
tussen de verklaring/belofte en de eed, met de bijhorende formulering.De heer Pechtold (D66):In de wetten waarop u doelt, gaat het om een verklaring en belofte. De
tekst luidt anders. In dit geval gaat het om een optionele toevoeging aan
een standaardtekst die voor iedereen geldt.De heer Van der Staaij (SGP):In mijn eigen termijn kom ik hierop terug. Ik begrijp de heer Pechtold
inderdaad zo, dat hij vraagt of het een bijzondere mengvorm is die wordt voorgesteld,
dan wel dat er sprake is van de gebruikelijke keuze tussen de verklaring en
belofte of de eed.Mevrouw Sterk (CDA):Hoor ik in uw vraag nu impliciet dat u ervoor pleit om deze formulering
in dit wetsvoorstel af te schaffen? Is dat waarop u zou kunnen
uitkomen?De heer Pechtold (D66):Als ik leden van de coalitiefracties soms vraag wat zij zelf vinden, krijg
ik altijd te horen: ik wacht eerst het antwoord van de minister af. In dit
geval wacht ik nu ook eens op de minister. Ik ken de minister als iemand die
dit soort denklijnen interessant vindt. Misschien heeft hij er zelf ook al
eens over nagedacht. Ik ben zeer geïnteresseerd in wat hij ervan vindt.
Ik spreek in eerste termijn nog geen oordeel uit. Ook in mijn partij zijn
er mensen met een bepaalde achtergrond die dit graag zouden willen, maar er
zijn ook mensen die een andere levensovertuiging hebben, en nu iets missen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Als de coalitiepartijen zich er met een dergelijk antwoord van afmaken,
dan noemt u dat altijd een zwaktebod. Altijd maar wachten op de minister,
en nu begint u er zelf aan. Maak het dan ook maar af! Bovendien lijkt het
mij toch spijkers op laag water zoeken. Optioneel is optioneel en niemand
is verplicht, het te doen. Het is een typische uiting van het liberale beginsel
van de keuzevrijheid. Bovendien suggereert u dat hiermee sprake zou kunnen
zijn van een schending van de scheiding tussen kerk en staat. Nu moet u mij
dat toch eens uitleggen. Waarom schendt iemand die op zijn werk ter ondersteuning
de hulp van God wil inroepen, de scheiding tussen kerk en staat?De heer Pechtold (D66):Eerst even de vraag of ik antwoord moet geven in eerste termijn. Het is
fijn dat de oppositiepartijen elkaar daarin zo scherp houden, dan kunnen wij
dat samen in de toekomst ook nog scherper met de coalitie doen. Ik heb zojuist
in een zorgvuldig gekozen formulering aangegeven dat het mij niet gaat om
de mogelijke toevoeging, maar om de mogelijke uitsluiting van andere toevoegingen.
Ik geef wel degelijk aan dat een almachtige god voor sommige mensen –
laat ik het heel populair zeggen – de lading dekt. Ik zeg echter ook
dat anderen behoefte kunnen hebben aan eveneens zo'n optie. Dat is een van
de redenen waarom ik de minister vraag om eerst antwoord te geven. Ook mevrouw
Halsema is nog maar even gaan sleutelen aan de teksten die hier vandaag centraal
staan uit dat hele wetsvoorstel. Dat is nu wat ik een vluggertje noemde. Had
nu even goed gekeken of wij alle opties in beschouwing hebben genomen. U weet
dat ik van een zuivere scheiding houd als het om kerk en staat gaat. Ik steun
van harte de keuzemogelijkheid die wij hebben tussen verklaring en eed als
u en ik hier voor de voorzitter staan. Hier gaat het om de nationaliteit,
om iets waar men niet in kan kiezen. Men komt hier naar toe, moet die verbondenheid
uitspreken en daar is dan ineens die almachtige god. Daar gaat het mij om.Voorzitter. Een laatste vraag in dezen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):U gaf helemaal geen antwoord op mijn vraag of hier nu echt sprake was
van een scheiding tussen kerk en staat, maar dat laat ik even voor wat het
is. Als u daar om allerlei gevoeligheidsredenen geen antwoord op wilt geven,
alla. Nu zegt u echter dat er eigenlijk meer opties moeten zijn. Wie zou u
dan nog meer willen aanroepen?De heer Pechtold (D66):Ik persoonlijk niemand, maar dat is misschien ook mijn makke, dat ik soms
in het leven wel eens een moment heb dat ik denk: hè, nu sta ik er
weer zelf voor. Ik ben weleens jaloers op mensen die het gevoel hebben dat
er een hogere macht is, dat meen ik in alle ernst. Wij zijn een pluriforme
samenleving en dat zou de fractie van GroenLinks toch moeten erkennen. Ik
kom hier op voor de mogelijkheid om bij het afleggen van de belofte de steun
te zoeken van andere hogere machten of levensbeschouwelijke visies.Ik kom ter verduidelijking nog even terug op de vraag van mevrouw Halsema,
die van een scherp debat houdt. Ik vroeg aan de minister hoe hij dit beoordeelde
vanuit het perspectief van de scheiding tussen kerk en staat. Ik zei dus niet
dat die hier direct aan de orde was.Op dit punt heb ik een laatste vraag. Legt deze verklaring aan nieuwkomers
een hogere maatstaf op dan aan mensen die als Nederlander worden geboren?
Het kabinet stelt dat de eenheid in tekst de verbondenheid van alle Nederlanders
onderstreept, maar wordt inderdaad dezelfde eis gesteld aan alle Nederlanders?
Hoe ziet de minister dit?Het wetsvoorstel bevat nog een tweede element. Tot 1 april 2003 verkreeg
een buitenlands kind wanneer het door een Nederlandse man werd erkend, automatisch
de Nederlandse nationaliteit, ook wanneer de man geen familierechtelijke betrekkingen
met het kind voor ogen had. Deze regeling bleek gevoelig voor misbruik. Er
vonden erkenningen plaats enkel met het doel om al dan niet tegen betaling
aan oudere minderjarigen een onbeperkt verblijfsrecht te verschaffen. Soms
werden deze minderjarigen daarna zelfs ingezet in de seksindustrie. De huidige
regering probeert dit probleem van schijnerkenningen tegen te gaan. De wet
eist dat de erkenner aantoont dat hij het kind gedurende drie jaar heeft verzorgd
en opgevoed. Omdat schijnerkenningen in de praktijk vrijwel alleen plaatsvinden
ten aanzien van oudere minderjarigen, geldt deze eis niet voor de erkenning
die al voor de geboorte plaatsvindt. Voor wat ik hier wil noemen "goedwillende"
Nederlandse vaders blijkt deze regeling het doel voorbij te schieten. Als
een vader verzuimt, het kind prenataal te erkennen, moet immers niet alleen
een verblijfsvergunning worden aangevraagd, maar ook gedurende een aantal
jaar een bewijs van verzorging en opvoeding worden geleverd. Er zijn zelfs
situaties bekend waarin een baby door de IND met uitzetting bedreigd werd.
De Kamer heeft aan de toenmalige minister dan ook kritische vragen gesteld
over problemen rondom postnatale erkenning. Ook in de rechtspraak werd deze
problematiek gesignaleerd. Vorig jaar nog oordeelde de Hoge Raad dat de huidige
regeling haar doel voorbijschiet en tot onrechtvaardige verschillen leidt.
Ook in de literatuur is tegen deze regeling van leer getrokken. Gesproken
is zelfs van een disproportionele en discriminatoire regeling. Er is meer.
Indien het kind namelijk niet automatisch de nationaliteit van de moeder verkrijgt,
is het kind gedurende deze drie jaar staatloos. De Nederlandse regering heeft
de internationaalrechtelijke plicht om zo'n situatie te voorkomen. Dit is
al met al voldoende reden om de Rijkswet te wijzigen en ook een wijze les
dat een wijziging, hoe klein ook, in de praktijk haar doel voorbij kan schieten.
De wijziging die voorligt, is genuanceerd en zinvol. Deze doet recht aan de
belangen van de eerdergenoemde groep Nederlandse vaders, aan de volkenrechtelijke
plicht om staatloosheid van kinderen te voorkomen en aan het belang van de
bestrijding van de schijnerkenningen. Wel heb ik een drietal
vragen aan de minister. De eerste vraag leid ik als volgt in. De volkenrechtelijke
verplichtingen zijn helder. Ook de memorie van toelichting laat zien dat bijvoorbeeld
krachtens het Verdrag inzake de Rechten van het Kind elk kind het recht heeft
om een nationaliteit te verwerven. De verdragstaten dienen dat recht in het
bijzonder te waarborgen indien het kind anders staatloos zou zijn. Worden
deze verplichtingen in het voorstel voldoende in acht genomen? Wat als de
vader meerdere jaren heeft verzorgd en opgevoed, maar niet gedurende drie
jaar onafgebroken en onmiddellijk voorafgaande aan de erkenning, bijvoorbeeld
vanaf de geboorte zes jaar en vervolgens een jaar niet? Als een vader niet
wil meewerken aan een DNA-test of als de test tot zijn eigen verbazing negatief
uitpakt, moet hij kennelijk nog bewijzen overleggen dat hij drie jaar achtereen
heeft opgevoed en verzorgd. In dat geval bestaat nog steeds de mogelijkheid
dat een kind in die situatie drie jaar staatloos blijft. In de memorie van
toelichting staat ook dat sommige staten krachtens hun nationaliteitswetgeving
alleen de nationaliteit van de moeder geven als de vader feitelijk onbekend
is.Mijn tweede vraag gaat over de leeftijdsgrens van zeven jaar. Ik begrijp
dat uit onderzoek van de IND is gebleken dat er geen voorbeelden bekend waren
van problemen met postnatale erkenning van kinderen, ouder dan vijf jaar.
Omdat de keuze om de grens bij de leeftijd van zeven en niet van vijf of acht
jaar te leggen, niet is toegelicht, vraag ik de minister hierbij alsnog om
een toelichting.Tot slot heb ik een vraag over de vrouwelijke erkenning. Als resultaat
van de commissie-Kalsbeek wordt er op dit moment een wet geschreven waarin
voor de meemoeder de mogelijkheid wordt gecreëerd om een kind te erkennen.
Hoe verhouden deze twee wetswijzigingen zich tot elkaar? De verduidelijking
die deze wijziging verder biedt voor oudere minderjarigen die het Nederlandschap
verliezen of juist verkrijgen, roepen bij mij nu geen vragen op; deze regeling
is duidelijk. Over de eenheid van naam spreken wij binnenkort.De heer Kamp (VVD):Voorzitter. Het voorstel dat de minister ons heeft voorgelegd, betreft
een nadere invulling van de naturalisatiedag. Dat was weer een uitwerking
van een motie die mevrouw Sterk, die aanwezig is, en mijn toenmalig collega
Visser in december 2004 door de Kamer aangenomen zagen. De bedoeling van de
motie was om naturalisatie gepaard te laten gaan met een passende ceremoniële
plechtigheid, een bijzonder moment om het belang voor de betrokkene en voor
de samenleving te onderstrepen. Het verkrijgen van de Nederlandse nationaliteit
is inderdaad een bijzondere gebeurtenis, waarbij een ceremonie en een formele
verklaring passend zijn, vinden wij leden van de VVD-fractie. Dat geldt voor
ons te meer, daar wij van mening zijn dat het aantal nationaliteiten per persoon
tot een beperkt moet blijven. Wij willen dat de hoofdregel toegepast wordt
dat wie een nieuwe nationaliteit verkrijgt, zijn of haar oude nationaliteit
kwijtraakt. Wij zullen daar morgen tijdens een algemeen overleg nog met de
minister over van gedachten wisselen. Wij zijn het eens met de inhoud van
de verklaring die ons is voorgelegd: het respecteren van de Nederlandse rechtsorde
en het getrouw vervullen van de plichten die het staatsburgerschap met zich
brengt. Ik beschouw de motie op stuk nr. 11 van de collega's Dijsselbloem,
Sterk en Anker als een verzwakking in vergelijking met het voorstel dat de
minister heeft gedaan. De Nederlandse rechtsorde is in mijn ogen heel wat
meer dan alleen de grondwettelijke orde van het Koninkrijk. Ik vraag de minister
om hierop in te gaan. Onder de rechtsorde vallen behalve de Grondwet ook de
wetten, besluiten, beschikkingen, verordeningen en jurisprudentie, alles in
onderlinge samenhang. Al die zaken bij elkaar vormen naar letter en geest
de rechtsorde waarover de minister in zijn voorstel spreekt. Het zou jammer
zijn als wij het begrip "rechtsorde" in dit verband door de grondwettelijke
orde van het Koninkrijk zouden vervangen, omdat dit een grote verzwakking
zou zijn van de verklaring. Daaraan hebben wij geen van allen behoefte.Wij zijn het ook eens met het verplichtende karakter van de verklaring.
Zonder die verklaring is er geen sprake van naturalisatie. Wie niet wenst
te verklaren dat hij of zij de Nederlandse rechtsorde zal respecteren, kan
dus geen Nederlander worden. De vraag is wat er vervolgens wordt gedaan wanneer
iemand wel die verklaring aflegt maar er niet naar handelt en de rechtsorde
in ernstige mate of bij herhaling schendt. Is het dan mogelijk om de naturalisatie
terug te draaien en is de minister ook van plan om dat te doen? Als de minister
dat niet kan of niet van plan is, waarom zou het dan toch zinvol zijn om het
afleggen van deze verklaring een voorwaarde voor naturalisatie te laten zijn?
Het kan niet zo zijn dat de verklaring alleen maar een dode letter is. Zij
moet ook inhoud hebben.De heer Pechtold (D66):Ik heb de indruk dat u zichzelf nu met deze cirkelredenering in de staart
bijt. U vindt dat onder de rechtsorde – het oorspronkelijke voorstel,
niet het amendement van de coalitie – alle jurisprudentie en alle regels
die daarbij gelden vallen. Nu vraagt u om een sanctie wanneer een van die
elementen is overtreden. Ik neem aan dat dit toch niet geldt voor het eerste
het beste punt uit ons Burgerlijk Wetboek, waardoor iemand bij overtreding
daarvan zijn nationaliteit kwijtraakt. Hoe ziet u een sanctiesysteem voor
zich? Waar zou u grenzen willen leggen?De heer Kamp (VVD):Ik prijs mij gelukkig dat heer Pechtold nu niet met zijn rol drop te voorschijn
komt. Natuurlijk wil ik niet iemand die één keer in zijn leven
half bij vergissing een rol drop wegneemt meteen zijn nationaliteit ontnemen.
Als er sprake is van een ernstige schending van de rechtsorde, zeker wanneer
die schending herhaaldelijk plaatsvindt, en als de verklaring van iemand dat
hij de rechtsorde respecteert een voorwaarde is voor naturalisatie, is het
heel verstandig om te bespreken wat je gaat doen als die verklaring een loze
belofte blijkt te zijn en naar de inhoud niet wordt nageleefd. Dan zou het
wat mij betreft consequent zijn om in nader omschreven gevallen te zeggen:
je hebt nu de naturalisatie gekregen, je hebt een verklaring afgelegd, je
handelt daar niet naar, dat vinden wij zo ernstig dat wij vinden dat daarmee
de basis voor die naturalisatie is weggevallen. De naturalisatie komt dan
te vervallen.De heer Pechtold (D66):Wij gaan dus nu een voorwaardensysteem invoeren. Nu komt de cirkel waarop
ik u wijs. Ik neem niet het voorbeeld van een rol drop, want
dat is te gemakkelijk. Ik neem een voorbeeld dat u misschien meer aanspreekt,
te weten moord. Wanneer wij de grenzen gaan zoeken die u noemt, betekent dit
dan dat iemand de Nederlandse nationaliteit kwijtraakt en daarmee in dezelfde
VVD-problematiek terechtkomt? Hij moest de oorspronkelijke nationaliteit opgeven.
Dan is de moordenaar dus stateloos. Hoe ziet u dat?De heer Kamp (VVD):Het is te bespreken wat je precies als een zodanige schending van de rechtsorde
ziet dat je van mening bent dat daarmee geen recht is gedaan aan de afgelegde
verklaring. Het gaat niet om het stelen van een rol drop, door het rode licht
rijden of andere overtredingen. Op een gegeven moment moet je formuleren waarom
het gaat, wanneer er sprake is van een schending van onze rechtsorde, zodanig
dat die relevant is in het licht van de afgelegde verklaring. Ik vind het
heel goed om van de minister te horen of hij deze verklaring, die hij wenst
te laten afleggen als voorwaarde voor naturalisatie, niet ziet als een dode
letter maar dat er echt inhoudelijk iets mee bedoeld is. Dan is het ook van
belang om te horen wat de minister zich voorstelt wanneer blijkt dat de verklaring
niet wordt nageleefd. De verschillende gradaties van niet naleven kunnen wij
met elkaar bespreken. Het lijkt mij verstandig om dat te doen nadat wij hierover
de opvatting van de minister hebben gehoord.De heer Pechtold (D66):Dat is geen antwoord op mijn vraag. De heer Kamp schetst het probleem,
maar de vraag is hoe hij omgaat met de consequentie waar de VVD op heeft aangedrongen.
Stel dat iemand zijn oude nationaliteit verplicht heeft moeten inleveren,
want dat wil de VVD. Daarmee wordt iemand stateloos. Iemand zit hier in de
gevangenis die stateloos is. Op het moment dat deze persoon uit de gevangenis
komt, mag hij hier niet meer blijven, maar hij kan ook nergens naar toe. Hoe
ziet de heer Kamp dit in de praktijk?De heer Kamp (VVD):Dat is het probleem van degene die het probleem heeft veroorzaakt. Als
je een verklaring aflegt, zeg je daarmee dat je de Nederlandse rechtsorde
gaat respecteren. Vervolgens doe je dat niet. Dan lijkt het mij heel logisch
dat, als je de verklaring die een voorwaarde was voor naturalisatie niet naleeft,
de naturalisatie wordt teruggedraaid. Daarmee creëer je je eigen probleem.De heer Dijsselbloem (PvdA):Voorzitter. Ik steun de invalshoek van de heer Pechtold, maar ik zie nog
een andere.De heer Kamp (VVD):De heer Dijsselbloem is het er dus mee eens dat die verklaring verder
geen consequentie heeft. Je verklaart dat je iets doet, je doet dat niet,
maar daar staat geen sanctie tegenover.De heer Dijsselbloem (PvdA):Wij zijn aan het verkennen wat de consequenties zijn van de redenering
van de heer Kamp. Vindt hij ook niet dat het staatsburgerschap ondeelbaar
is en dat er dus maar één staatsburgerschap is en dat voor iedereen
die staatsburger is dezelfde rechten en plichten gelden? Zo'n plicht is bijvoorbeeld
dat je je aan de wet houdt, maar als je dat niet doet, zal de Staat jou, of
je nu geboren Nederlander bent of genaturaliseerd, op dezelfde manier behandelen.
Dat geldt ook voor het OM. Het maakt dus niet uit hoe je staatsburger bent
geworden. Het staatsburgerschap is ondeelbaar in ons rechtsbestel. Wil de
heer Kamp die rechtsorde centraal stellen, of stelt hij die fundamenteel ter
discussie in dit debat?De heer Kamp (VVD):Ik wil graag dat wij ons hier met zinvolle zaken bezighouden. Wij willen
een wijziging van de wet, inhoudend dat je alleen maar genaturaliseerd kunt
worden als je eerst verklaart dat je de rechtsorde zult respecteren. Stel
dat iemand die rechtsorde vervolgens niet respecteert. Dat moet dan toch een
consequentie hebben? Daar moet toch een sanctie op staan? Ik heb die sanctie
aangegeven. Die verklaring was een voorwaarde voor het verkrijgen van de nationaliteit.
Als je die verklaring schendt, voldoe je niet meer aan die voorwaarde en dus
vervalt de nationaliteit. Dat is een logische redenering. Als de heer Dijsselbloem
een betere sanctie weet, hoor ik het graag. Wij behandelen vanmiddag dit wetsvoorstel.
Ik zou het zeer betreuren als de uitkomst is dat je die verklaring wel mag
afleggen, maar dat, als je die vervolgens niet nakomt, dit verder geen betekenis
heeft.De heer Dijsselbloem (PvdA):Is de heer Kamp het niet met mij eens dat er sprake is van sancties wat
dat betreft? Die liggen besloten in de wet- en regelgeving in Nederland. Als
je het Wetboek van Strafrecht overtreedt, dan kun je worden vervolgd en bestraft.
De kern van onze rechtsorde is dat alle staatsburgers wat dat betreft hetzelfde
worden behandeld. Als de heer Kamp de wet overtreedt, wordt hij op dezelfde
manier behandeld als een nieuwe Nederlander die pas volgende maand wordt genaturaliseerd
en die vervolgens de wet ook overtreedt. Die sancties zijn er dus wel. De
heer Kamp stelt echter niet dat alle Nederlanders gelijk zijn. Some are more
equal than others. Daar scheiden onze wegen.De heer Kamp (VVD):Dat is niet de sanctie voor waar het in dit geval om gaat. Als je de wet
overtreedt, dan word je vervolgd. Dan kun je worden gestraft. Het gaat hier
echter om iets heel specifieks. Jij vraagt de Nederlandse nationaliteit aan.
Jij moet verklaren dat je de rechtsorde zult respecteren. Vervolgens doe je
dat niet, dus je schendt jouw eigen verklaring. Dan moet je met een sanctie
worden getroffen. Dat is in dit specifieke geval noodzakelijk. De meest logische
sanctie die ik kan bedenken, is dat je datgene wat je ten onrechte hebt verkregen,
weer kwijtraakt. Ik ben benieuwd op welke wijze de minister inhoud wil geven
aan die verklaring en waarom het volgens hem zinvol is om dit op te nemen
in de wet, indien er geen sanctie op staat, in de door mij geschetste zin.De heer Anker (ChristenUnie):Ik vind dat een bijzondere redenatie, want volgens mij mogen wij iemand
niet stateloos verklaren. Iemand heeft zich onderworpen aan onze rechtsorde.
Wij houden ons daar van harte aan, maar als wij gaan doen wat de heer Kamp
vraagt, veranderen wij onze rechtsorde. Volgens mij klopt dat niet. De volgorde
vind ik ook heel vreemd. Als je de verklaring aflegt, geef je aan dat je je
zult onderwerpen aan de Nederlandse rechtsorde. Voor een flink aantal mensen
dat de verklaring zal gaan afleggen, is dat iets nieuws. Waarschijnlijk zullen
zij er ook naar uitzien, als zij uit een situatie van willekeur
komen. Ik kan mij voorstellen dat ze die verklaring graag zullen afleggen
en dat zij daaraan mee willen doen. Daarmee geven ze ook aan dat, als zij
over de schreef gaan, zij volgens dit rechtssysteem mogen worden bestraft.
Volgens mij moet je een en ander op die manier lezen.De heer Kamp (VVD):Dat moest er nog bijkomen. Er is natuurlijk helemaal geen sprake van dat
ter discussie staat dat men bereid is om zich te laten vervolgen en bestraffen.
Het gaat erom dat wij gaan besluiten om de wet te wijzigen, althans als wij
het voorstel van het kabinet volgen. Die wetswijziging houdt in dat men niet
meer zomaar genaturaliseerd kan worden, maar dat er eerst een verklaring moet
komen dat men de rechtsorde respecteert. De logische vraag is dan wat er gebeurt
als men de rechtsorde niet respecteert. Daarop heb ik zojuist al een antwoord
gegeven. Wat u er nu bij haalt, is iets waar het helemaal niet om gaat.De heer Anker (ChristenUnie):U moet het niet omdraaien. Ik haal er helemaal niets bij. Ik breng het
terug tot de essentie. Degene die de verklaring aflegt, zegt dat hij zich
van harte onderwerpt aan de Nederlandse rechtsorde. Hij spreekt zich op die
manier uit en verwacht dan ook op die manier behandeld te worden. Dat is niet
iets ter discussie stellen, dat is een heel uitgesproken bevestiging van het
zich onderwerpen aan de Nederlandse rechtsorde. Dat zou in principe genoeg
moeten zijn. U haalt er dingen bij.De heer Kamp (VVD):Ik stel vast dat er een wetswijziging komt waarbij een verklaring wordt
gevraagd dat de Nederlandse rechtsorde gerespecteerd wordt. Het gaat er niet
om dat men zegt dat men evenals iedereen vervolgd en bestraft wil worden,
als een wet overtreden wordt. Nee, men respecteert de Nederlandse rechtsorde.
Ik heb aangegeven wat ik daaronder versta: Grondwet, wetten, besluiten, beschikkingen,
verordeningen en jurisprudentie. Dit alles in samenhang, naar de letter en
de geest, is de Nederlandse rechtsorde. Als vervolgens blijkt dat iemand lak
heeft aan die rechtsorde, die rechtsorde schendt en daarmee een bedreiging
voor de samenleving is, moet de naturalisatie vervallen. Je kunt erover discussiëren –
de heer Pechtold heeft daar een begin mee gemaakt – wat een zodanige
schending van de rechtsorde is dat die sanctie redelijk is. Die discussie
wil ik graag voeren, maar het gaat allereerst om de vraag die eraan voorafgaat.
Die vraag heb ik zojuist aan de minister gesteld.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Het zal de heer Kamp niet verbazen dat ik het evenals de anderen niet
met hem eens ben.De heer Kamp (VVD):Ik heb nog nooit meegemaakt dat u het met mij eens was, mevrouw Halsema.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Terwijl ik het toch met goede voorstellen altijd eens ben!U wilt een verklaring van aansprakelijkheid ervan maken. Dat is iets volstrekt
anders. Dat is ook ingrijpend in het wetsvoorstel. Mijn vraag aan u is een
heel praktische: hebt u een amendement voorbereid?De heer Kamp (VVD):Ik heb een vraag gesteld aan de minister. Afhankelijk van de beantwoording
door de minister zullen wij zien wat er moet gebeuren. Het is bovendien ook
verstandig om te luisteren naar de andere woordvoerders. De vraag ligt echt
ten grondslag aan het voorstel en raakt het wezen van het voorstel. Voordat
een amendement wordt ingediend, wil ik weten, naast de mening van mijn collega's
in de Kamer hierover, hoe de minister erover denkt.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Eerlijk gezegd vermoedde ik al dat u hard zou inzetten, vervolgens zou
wachten, een beetje zou praten en wellicht akkoord zou gaan met het voorstel.Het is buitengewoon helder dat de verklaring van verbondenheid die de
regering heeft voorgesteld, een symbolische is. Het is wel een voorwaarde
voor naturalisatie. De betekenis ervan is in de eerste plaats een symbolische
en heeft geen juridisch consequenties. De vraag aan de VVD-fractie is of zij
dat aanvaardbaar vindt.De heer Kamp (VVD):Natuurlijk is de VVD-fractie bereid om te luisteren naar wat de minister
zegt en om daar goed over na te denken. Ik heb niet bij voorbaat een negatieve
houding ten opzichte van dit voorstel. Ik stel alleen een logische vraag en
ik wil daarop de reactie van de minister horen. Als die reactie niet bevredigend
is, kunnen wij het voorstel niet steunen. Wij kunnen nog proberen het met
een amendement te wijzigen, zodat het de andere kant op gaat. Het is ook mogelijk,
afhankelijk van de reactie van de minister, dat wij genoegen nemen met zijn
antwoord. Dit lijkt mij de manier waarop wij samen proberen tot wetgeving
te komen. Er komt een voorstel, waarop reacties en vragen komen. Vervolgens
kijk je of je tot een gezamenlijke conclusie kunt komen. Natuurlijk is het
mogelijk dat wij het voorstel steunen. Het zou raar zijn als dit bij voorbaat
uitgesloten was. Dan had ik evengoed geen vragen hoeven te stellen en had
ik ook minder kans op een serieus antwoord van de minister.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Het is dus heel goed mogelijk dat u dit voorstel in zijn symbolische betekenis
gewoon steunt en dat u hier voor het debat heeft aangegeven dat er eigenlijk
juridische consequenties aan moeten worden verbonden, maar dat u dit verder
niet in wet omzet?De heer Kamp (VVD):Ik begrijp niet goed wat mevrouw Halsema hiermee wil bereiken. Er ligt
een wetsvoorstel dat serieus wordt genomen. Er wordt een wijziging doorgevoerd
waarover ik een relevante vraag stel. Ik krijg daar graag antwoord op en ik
wil daar vervolgens over nadenken.Mevrouw Sterk (CDA):Ik verbaas mij ook over wat de heer Kamp zei. Hij zegt vrij stellig: dit
moet gevolgen hebben. Als blijkt dat er geen respect is voor de rechtsorde
in de definitie van de heer Kamp, heeft de verklaring eigenlijk geen zin.
Dan kan ik maar één conclusie trekken, namelijk dat hij dit
wetsvoorstel dan niet zal steunen. Welke ruimte is er dan nog om akkoord te
gaan met dit wetsvoorstel? Waarom kan de heer Kamp er niet mee instemmen dat
het respecteren van de rechtsorde betekent dat ook de sancties worden gerespecteerd?
Dat is ook onderdeel van de rechtsorde. Hij noemde zelfs jurisprudentie.
Dat geldt ook voor degenen die deze verklaring hebben ondertekend. Dat getuigt
toch in zekere zin van respect voor de rechtsorde, ook als iemand de gevangenis
ingaat?De heer Kamp (VVD):Ik heb de minister gevraagd waarom het in die situatie toch zinvol zou
zijn om een verklaring te laten afleggen als voorwaarde voor naturalisatie.
Die vraag heb ik gesteld. Het lijkt mij heel verstandig om een dergelijke
vraag te stellen in een debat waarin wij gezamenlijk tot een conclusie over
een nieuwe wettelijke bepaling willen komen.Dan de vraag over het respect voor de rechtsorde. Gesteld dat iemand in
de praktijk flagrant in strijd handelt met de verklaring, dus de verklaring
overtreedt. Dan lijkt het mij een logische sanctie om de nationaliteit in
te trekken, zeker als de verklaring een voorwaarde is voor het verkrijgen
van de Nederlandse nationaliteit. Immers, het is een verklaring dat je respect
hebt voor de rechtsorde, maar uit je gedrag blijkt dat je dat niet hebt en
dat je een bedreiging bent voor de rechtsorde en daarmee voor de samenleving.
Die stelling heb ik de minister voorgelegd.Mevrouw Sterk (CDA):Ik begrijp dat de heer Kamp op dit moment nog niet wil kiezen.De heer Kamp (VVD):Ik kan op dit moment aangeven wat volgens de VVD-fractie relevante vragen
zijn en wat haar opvatting is. De eerste termijn van een debat is daar toch
voor bedoeld? Vervolgens wacht ik het antwoord van de minister af. Daarna
is er een tweede termijn en dan zal blijken tot welke conclusie ik kom.De heer De Wit (SP):Ik heb ook een vraag over de rechtsorde aan de heer Kamp. Is hij van mening
dat Europese regels en Europese rechtspraak die in ons land van toepassing
zijn ook tot de Nederlandse rechtsorde behoren?De heer Kamp (VVD):Zeker.De heer De Wit (SP):Wat vindt hij dan van het Europees nationaliteitsverdrag dat verbiedt
dat iemand als gevolg van sancties bijvoorbeeld stateloos wordt? In de redenering
van de heer Kamp gebeurt dat namelijk, omdat mensen gedwongen worden te kiezen
voor één nationaliteit. Op grond van dat verdrag zou dat niet
mogen. Wat vindt hij daarvan?De heer Kamp (VVD):Die vraag heeft de heer De Wit al in allerlei verbanden aan mij gesteld.
Mijn antwoord daarop is duidelijk. Ik zal het nog eens geven. In de eerste
plaats is de huidige praktijk dat het verkrijgen van een Nederlandse nationaliteit
inhoudt dat je de oude nationaliteit behoudt. Ik ben daartegen, maar dat is
helaas op dit moment de praktijk. In de tweede plaats vind ik dat verdragen
worden gesloten om gezamenlijk iets te bereiken. Als blijkt dat er in een
bepaling van een verdrag iets is vastgelegd dat het goede wat je wilt bereiken
in de weg staat, moet je daar met anderen over spreken. Verdragen worden regelmatig
herzien en kunnen aangepast worden. Dat is het antwoord dat ik altijd in dit
soort gevallen geef en dat geef ik nu opnieuw. Voorzitter. Wie om zwaarwegende redenen verhinderd is om een verklaring
af te leggen, een verklaring dat de Nederlandse rechtsorde gerespecteerd wordt
en waarmee de Nederlandse nationaliteit verkregen wordt, mag een schriftelijke
verklaring overleggen. Eventueel kan ook zonder schriftelijke verklaring de
naturalisatie verkregen worden. Ik vraag mij af hoe hiermee in de praktijk
omgegaan wordt. In welke situaties wordt dit gedaan? Geldt dit bij het huwelijk
van een broer, een begrafenis van een collega, een sollicitatiegesprek dat
niet uitgesteld kan worden, een zakenreis of een lang vooraf geboekte vakantiereis?
Mag je dan wegblijven? Wie bepaalt wat zwaarwegend is? Is dat elk van de meer
dan 400 gemeenten in ons land? Aan welke eisen moet een dergelijke schriftelijke
verklaring voldoen? Moet de verklaring ondertekend worden? Moet zij ondertekend
worden op het gemeentehuis na legitimatie en in aanwezigheid van een ambtenaar?
Moet die gedateerd worden? Kan de minister nog eens aangeven in welke gevallen
men afwezig mag zijn én geen schriftelijke verklaring hoeft te overleggen?
Wil de minister ook nader ingaan op de vorm van die schriftelijke verklaring?Het tweede deel van het wetsvoorstel betreft de verkrijging van het Nederlanderschap
in geval van de erkenning van een kind bij of kort na de geboorte, ongeacht
of de erkenner de biologische vader is of niet. Als het kind zeven jaar of
ouder is, moet de erkenner zijn biologische vaderschap aantonen. Kort na de
geboorte is niet hetzelfde als zeven jaar. Waarom is er gekozen voor die termijn
van zeven jaar? Waarom niet voor een week, een maand, een jaar of drie jaar,
om maar wat te noemen? Zou de minister dat nog willen toelichten? Dat is mij
uit de voorbereiding niet duidelijk geworden.De heer Anker (ChristenUnie):Voorzitter. Aan het begin van mijn betoog sta ik kort stil bij de term "verbondenheid".
Ik vind dat een bijzonder mooie en warme term, die aangeeft dat je je ergens
mee verbonden weet, dat je ergens bij hoort en dat je ergens deel van uitmaakt. "Gebondenheid"
klinkt hetzelfde, maar is toch iets anders. Dan is het veel meer eenrichtingsverkeer.
Je bent ergens aan gebonden en je verbindt jezelf ergens aan.De verklaring van verbondenheid met Nederland moet wat mijn fractie betreft
op die warme manier van tweerichtingsverkeer bekeken worden. Het gaat om een
uiting van verbondenheid met de Nederlandse samenleving. Het voorliggende
wetsvoorstel is een uitvloeisel van het integratiedebat van een aantal jaren
naar aanleiding van het rapport Bruggen bouwen van de commissie-Blok. In dat
debat bleek zowel bij de Kamer als bij de regering de wens te bestaan om te
komen tot de invoering van een door nieuwe Nederlanders af te leggen verklaring
die het kiezen voor Nederland onderstreept. Met dit wetsvoorstel maken wij
die wens concreet. Daaraan geeft de fractie van de ChristenUnie steun. In
onze notitie Kiezen voor Nederland, die ongeveer tegelijkertijd met het rapport
van de commissie-Blok uitkwam, hebben wij daar al voor gepleit en dat hebben
wij ook in het debat over het rapport van de commissie-Blok verwoord.Waarom nu deze verklaring voor nieuwe Nederlanders? Voor de ChristenUnie
betekent integratie dat nieuwe Nederlanders zich persoonlijk en als groep
medeburgers weten van de Nederlandse samenleving. Nieuwe Nederlanders
zijn geïntegreerd als zij zich vrij in Nederland kunnen ontplooien en
zich actief en loyaal voor hun nieuwe thuisland inzetten. Verbondenheid met
Nederland is daarvoor belangrijk. Voor de ChristenUnie-fractie is de verklaring
van verbondenheid een moment waarop de aspirant-Nederlander zijn loyaliteit
aan Nederland expliciet duidelijk maakt. Het is geen vrijblijvende uiting.
De verklaring schept immers directe rechtsgevolgen voor nieuwe Nederlanders.
Door het afleggen van de verbondenheidsverklaring verkrijgt men het Nederlanderschap.
Daarmee is dit geen symboolwetgeving, want zij geeft concrete juridische gevolgen.Deze plechtige verklaring kan worden ingebed in een feestelijke naturalisatieceremonie
die de nieuwe Nederlander welkom verklaart. Die naturalisatieceremonie wordt
een moment waarop een verbintenis wordt aangegaan tussen de nieuwe Nederlander
en de Nederlandse samenleving. Dat is plechtig, maar niet alleen plechtig.
De liefde moet van twee kanten komen. Iemand moet zich echt welkom weten in
de Nederlandse samenleving om zich daadwerkelijk verbonden te kunnen voelen.Over de formulering van de verklaring heeft mijn fractie nog een paar
opmerkingen. De ChristenUnie vindt het terecht dat de tekst van de verklaring
die de nieuwe Nederlander moet afleggen, door middel van een nota van wijziging
in het wetsvoorstel is opgenomen. Letterlijk verklaart hij of zij de Nederlandse
rechtsorde te respecteren en te beloven om de plichten die het staatsburgerschap
met zich meebrengt, getrouw te vervullen. De fractie van de ChristenUnie steunt
de keuze om ook plichten in de verklaring op te nemen. De regering stelt in
de nota naar aanleiding van het verslag dat het Nederlanderschap meer is dan
uitsluitend staatsburgerschap. Zij wijst er terecht op dat een rechtsgemeenschap
een waardegemeenschap is: "Als waardegemeenschap is de samenleving te
karakteriseren als een samenwerkingsverband van burgers die zich op basis
van vrijwilligheid gebonden weten aan het naleven, in stand houden en zo nodig
verdedigen van een aantal kernwaarden. De verklaring van verbondenheid is
mede de uitdrukking van een weloverwogen loyaliteit aan deze waardegemeenschap."
De regering maakt echter niet concreet over welke waardegemeenschap, welke
kernwaarden en welke plichten wij het precies hebben. Zij had daarbij bijvoorbeeld
kunnen verwijzen naar de grondrechten, de Grondwet en de burgerplichten die
zullen worden onderzocht, maar zij heeft dat niet gedaan. Kan de regering
daar nog eens op ingaan? Waarom wordt bijvoorbeeld niet verwezen naar de te
verwachten uitkomsten van de commissie Uitdragen kernwaarden van de rechtsstaat?
Mijn fractie ziet dan ook liever dat het eerste gedeelte wordt vervangen door
de alternatieve tekst, neergelegd in het amendement-Dijsselbloem c.s. dat
wij hebben ondertekend. Daarmee komt scherper tot uitdrukking dat de nieuwe
Nederlander aangeeft, zich te zullen houden aan de in Nederland geldende wet-
en regelgeving, dat hij gepast gebruik zal maken van de burgerlijke vrijheden
die ons rechtsstelsel biedt en de vrijheden van anderen wil helpen eerbiedigen.
Het gaat om vrijheden, maar ook om verantwoordelijkheden.Op deze manier geformuleerd, doet het overigens wel de vraag rijzen waarom
je een verklaring van verbondenheid in enigerlei vorm, in ieder geval een
verklaring van innerlijke verbondenheid, niet ook aan autochtone Nederlanders
zou mogen vragen. Het is toch logisch dat je verbondenheid aan de Grondwet
en de grondrechten en het naleven van burgerplichten ook van de autochtone
Nederlanders macht verwachten. Het is echter lang niet altijd vanzelfsprekend.
Er zijn nogal wat Nederlanders die zich niet loyaal naar de samenleving opstellen.
De onlusten bij de jaarwisseling waren daar een sprekend voorbeeld van, maar
ook andere ontwikkelingen die erop gericht zijn om de samenleving te ontwrichten
of om enkel en alleen onvrede en ongenoegen te uiten, getuigen niet van het
zich actief inzetten voor de samenleving. De toelichting op het wetsvoorstel
zelf en de beantwoording van onze vragen geven ook aanleiding tot deze bredere
opvatting. Deelt de minister de opvatting dat verbondenheid mag worden gevraagd
van nieuwe Nederlanders, maar ook van autochtone Nederlanders? Is hij met
ons van mening, dat innerlijke verbondenheid van allochtone en autochtone
Nederlanders aan de Nederlandse rechtsorde en aan essentiële waarden
noodzakelijk is voor het bewaren van de vrede in het land en om een echte
samenleving mogelijk te maken en te houden?Door het op deze manier breder te trekken, betrekken wij er iedereen bij,
want de Grondwet, de grondrechten en straks de burgerplichten gelden voor álle
Nederlanders. Niemand mag zich aan de verantwoordelijkheid onttrekken die
past bij het Nederlandse staatsburgerschap.Kortom, om mijn eerdere vraag maar zelf te beantwoorden: de ChristenUnie
vindt het wel logisch om dat ook van autochtone Nederlanders te vragen en
heeft dan ook een jaar geleden gepleit voor het opstellen van een handvest
voor verantwoord burgerschap. Wij zijn blij dat dit kabinet ermee komt. Is
het kabinet bereid deze vraag te betrekken bij het opstellen van een handvest
voor verantwoord burgerschap?Mevrouw Sterk (CDA):De heer Anker wil graag dat iedere burger een dergelijke verklaring ondertekent.
Hoe ziet hij dat praktisch voor zich? Wanneer zou dat dan moeten?De heer Anker (ChristenUnie):Wij hebben al vaker gezegd dat er een soort handvest voor verantwoord
burgerschap moet komen. Men moet niet alleen weten wat de rechten zijn van
Nederlanders, maar ook wat de plichten zijn. Toen wij de behandeling van dit
wetsvoorstel aan het voorbereiden waren, kwam die gedachte weer bij ons op.
Wij vragen in het wetsvoorstel dingen van nieuwe Nederlanders, maar moeten
die eigenlijk van iedereen in Nederland vragen. Ik vraag het kabinet daarom
dit in het achterhoofd te houden bij het opstellen van het handvest voor verantwoord
burgerschap.Mevrouw Sterk (CDA):De heer Anker vraagt het kabinet dus ook om te bekijken of er een moment
kan worden gevonden waarop van Nederlanders kan worden gevraagd om dit te
ondertekenen.De heer Anker (ChristenUnie):Ik ben er zelf nog niet helemaal uit hoe wij dat moeten doen, want volgens
mij zou wat mevrouw Sterk nu zegt, leiden tot een enorm administratief gebeuren
waardoor de echte spanning ervan af is. Ik kan mij wel voorstellen dat wij
iets opstellen met de vermelding: dit zijn de plichten die bij het Nederlandse
staatsburgerschap horen. Wij hebben de Geneefse Conventie eens
gespiegeld: "ik heb recht op" betekent ook"ik ben verplicht
tot".Mevrouw Sterk (CDA):Ik sta sympathiek tegenover het voorstel. Wellicht kan de heer Anker aangeven
of hij mijn voorstel kan ondersteunen om alle achttienjarigen een keer per
jaar uit te nodigen voor een naturalisatieceremonie, die je met evenveel recht
een burgerschapsceremonie kunt noemen. Dan kunnen zij samen met de nieuwe
Nederlanders vieren wat het is om staatsburger te mogen worden en zijn van
dit land, ervan uitgaande dat het kiesrecht er als extra bij hoort.De heer Anker (ChristenUnie):Ik vind het een interessant idee, maar moet er even over nadenken. De
fractiegenoot van mevrouw Sterk, de heer Schinkelshoek, heeft hier eens uitgesproken
dat eigenlijk elke jongere in Nederland vanaf een bepaalde leeftijd hier op
de publieke tribune moet hebben gezeten. Er zit nu weer een aantal jongeren.
Dat is fantastisch. Zij zwaaien nu. Alleen, er zitten allerlei fysieke beperkingen
aan dat voorstel. Het is heel goed dat jongeren weten dat het niet vanzelfsprekend
is dat je in een democratie en rechtsstaat leeft, maar dat het in een groot
deel van de wereld anders is.De heer De Wit (SP):Ik vraag de heer Anker om duidelijk te maken om welke reden hij in het
amendement rept van grondwettelijke orde. In een eerdere fase van dit debat
is al door met name collega Pechtold gezegd dat rechtsorde veel meer omvat
dan alleen de ordening in de Grondwet. Dat ben ik met hem eens. De heer Kamp
heeft net terecht uitgelegd dat rechtsorde heel veelomvattend is. Rechtsorde
omvat internationaal en Europees recht, onze eigen wetten in formele en materiële
zin, lagere regelingen en rechtspraak. Daarom wil ik weten waarom de heer
Anker heeft gekozen voor het begrip grondwettelijke orde.De heer Anker (ChristenUnie):Het was niet de bedoeling om de zaak te verengen. De heer Dijsselbloem
heeft dit voorstel gedaan en hij zal dit zo nog wel toelichten, maar ik kan
nu al wel zeggen dat het niet onze bedoeling is geweest om de betekenis te
versmallen. In de Grondwet is een aantal fundamentele waarden van onze rechtstaat
opgenomen. Die waarden moet je op je netvlies hebben als je in Nederland leeft.
Het was de bedoeling om dit erin te krijgen. Wij hebben de indruk dat er met
een enkele verwijzing naar de rechtsorde meer wordt verwezen naar een bepaald
systeem en niet naar waarden. Wij hebben hiernaar gevraagd in de schriftelijke
ronde. Het kabinet heeft geantwoord dat het gaat om een gemeenschap die bepaalde
waarden nastreeft, beschermt en eventueel verdedigt. Er komt echter geen antwoord
op de vraag wat die waarden nu precies zijn. Met een vermelding van de Grondwet
wordt tegemoetgekomen aan onze wens om heel expliciet te verwijzen naar een
aantal waarden die belangrijk zijn voor de Nederlandse rechtstaat.De heer De Wit (SP):Als de heer Anker het zo uitlegt, is het wel degelijk een beperking. Je
verlegt dan met name de aandacht op de grondwettelijke waarden. Die zijn essentieel
voor onze rechtsorde, maar ook in het Wetboek van Strafrecht is een aantal
principiële uitgangspunten opgenomen die van belang zijn voor onze rechtstaat
en onze rechtsorde. In de uitleg van de heer Anker beluister ik toch nog een
beperking.De heer Anker (ChristenUnie):Volgens mij is het begrip rechtsorde niet uit het amendement-Dijsselbloem
verdwenen. Toch wel? Ik zal het nog eens goed nalezen en hierop terugkomen.
Het is absoluut niet de bedoeling om de zaak te versmallen, maar juist om
waarden een centrale plaats te geven. Het lijkt mij vanzelfsprekend dat je
je onderwerpt aan de Nederlandse rechtsorde.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik heb het amendement zo gelezen dat het de bedoeling is om het niet te
versmallen tot het Nederlands recht, maar heel nadrukkelijk de rechtsorde
van het Koninkrijk te impliceren, namelijk ook de Antillen.De heer Anker (ChristenUnie):Het is de bedoeling dat dit niet alleen in Nederland geldt, maar in het
hele Koninkrijk. Dus dat klopt.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Er wordt nu gesproken over de Nederlandse rechtsorde en niet over de rechtsorde
van het Koninkrijk der Nederlanden waartoe ook de Antillen behoren. Ik geef
de heer Anker in overweging om ervan te maken: verklaar ik dat ik de rechtsorde
van het Koninkrijk der Nederlanden respecteer. Dan zijn alle problemen opgelost.De heer Anker (ChristenUnie):Ik ben benieuwd hoe de hoofdindiener van het amendement hierover denkt.
Wij zullen daar nog over spreken.Tot slot nog iets over het gelijktrekken van de nationaalrechtelijke rechtspositie
van het buitenechtelijke kind dat postnataal wordt erkend. Dit kind heeft
sinds 2003 niet meer dezelfde rechten als een prenataal erkend buitenechtelijk
kind of het wettige kind van een Nederlandse vader, om schijnerkenningen tegen
te gaan. Dit nationaalrechtelijke onderscheid tussen kinderen die voor en
kinderen die na de geboorte erkend zijn en het onderscheid met kinderen uit
huwelijk geboren, worden als ongewenst ervaren, zeker ook omdat dit onderscheid
volgt uit de negatieve veronderstelling dat het om een schijnerkenning zou
gaan. Mijn fractie acht het niet te rechtvaardigen dat in dit geval de goeden
onder de kwaden lijden. Wij steunen dus ook dit deel van het wetsvoorstel.De heer Van der Staaij (SGP):Mevrouw de voorzitter. Het meest in het oog springende onderdeel van dit
wetsvoorstel is de invoering van een verklaring van verbondenheid. Het afleggen
van zo'n verklaring is verplicht voor mensen die door naturalisatie of door
optie Nederlander willen worden. Om een dergelijke verklaring was gevraagd
in het debat met de regering over het rapport Bruggen bouwen over het integratiebeleid,
destijds uitgebracht door een commissie uit de Kamer. Het kabinet heeft hierop
positief gereageerd. De SGP-fractie kan zich hierin vinden. Van zo'n verklaring
van verbondenheid mag je geen wonderen verwachten. Het blijft staan dat de
loyaliteit niet alleen met woorden betuigd, maar vooral ook met daden betoond
zal moeten worden. Niettemin heeft zo'n verklaring wel meerwaarde. Ze onderstreept
wel wat het betekent om Nederlands staatsburger te zijn. Dat
daar niet alleen rechten aan vastzitten, maar ook plichten. Dat wij ook van
nieuwe Nederlanders mogen verwachten dat zij loyaal zijn aan onze rechtsorde,
dat zij de wetten en regels die hier gelden, niet aan hun laars kunnen lappen.
Natuurlijk mag men streven naar veranderingen, maar dan alleen langs democratische
weg en niet met dwang, intimidatie of geweld.Het luistert wel nauw dat de gewetensvrijheid niet in het gedrag komt.
De regering beklemtoont terecht dat juist deze fundamentele grondwettelijke
waarde een duidelijke begrenzing vormt van de mogelijkheid om een verklaring
van verbondenheid te vragen. Ik vind dat ook wezenlijk, want het staatsburgerschap
betekent niet dat je het eens moet zijn met alle wetten en regels van dit
land. Het betekent echter nadrukkelijk wel dat veranderingen uitsluitend via
democratische weg mogen worden nagestreefd.Dat de overheid een eed, gelofte of verklaring van burgers verlangt, is
geen nieuw verschijnsel. Ook in een aantal andere landen is het in gebruik.
In de nota naar aanleiding van het verslag wordt hiervoor verwezen naar een
bijlage die abusievelijk niet in de gedrukte stukken is terechtgekomen. Naar
ik heb begrepen, zal die later alsnog worden toegevoegd.Ook in de Nederlandse staatkundige geschiedenis komen wij tegen dat het
afleggen van een eed door burgers werd verlangd, bijvoorbeeld voor het verkrijgen
van een burgerrecht van een stad. Uit de Franse tijd kennen wij staatsregelingen
die een verklaring van burgertrouw vragen als voorwaarde voor het verkrijgen
en uitoefenen van stemrecht. Ik moest daar zo-even nog aan denken toen de
vraag aan de orde kwam of allochtone burgers ergens aan gebonden zijn. Overigens
werd er toen wat minder nauw omgesprongen met de gewetensvrijheid. Met de
woorden "Dit verklaar ik op mijn burgertrouw" moest de onveranderlijke
afkeer van het stadhouderlijk bestuur, het federalisme, de aristocratie en
de regeringsloosheid worden betuigd. Je kunt dus wel positief staan tegenover
een verklaring van verbondenheid, maar dan is het wel van belang om te weten
waar je precies ja tegen zegt.Mijn fractie vindt dat geen verklaring de voorkeur verdient boven een
ondeugdelijke verklaring. Ik ben dan ook blij dat de inhoud van de af te leggen
verklaring in de wet zelf wordt opgenomen. Aanvankelijk was het kabinet van
opvatting dat vastlegging in een ministeriële regeling volstond. Na het
advies van de Raad van State, die eigenlijk ook al sprak over wettelijke vastlegging,
is gekozen voor een algemene maatregel van rijksbestuur. Terecht is het inzicht
van de regering nog verder voortgeschreden en is uiteindelijk gekozen voor
vastlegging in de wet. In de eerste nota van wijziging is dan ook een concrete
formulering opgenomen. Gevraagd wordt om het respecteren van de Nederlandse
rechtsorde en om de belofte de plichten die het staatsburgerschap met zich
meebrengt, getrouw te vervullen.In deze formulering kan ik mij op zichzelf vinden, maar ik vraag mij wel
af waarom de trouw aan de Koning/Koningin niet is opgenomen. Ik voel daar
wel voor. In de formulering van constitutionele monarchieën als Engeland
en Spanje wordt wel om trouw aan de koning/koningin of het in de Grondwet
voorziene staatshoofd gevraagd. Ook in de Nederlandse traditie is het gebruik
in tal van staatkundige eden – ik denk aan ministers, Kamerleden, rechters
en militairen – normaal. Waarom is er dan juist hier geen uitdrukkelijke
verklaring van trouw aan de koning/koningin opgenomen?Mevrouw Halsema (GroenLinks):Het antwoord ligt voor de hand: overtuigde republikeinen kunnen hierdoor
in gewetensnood komen. Mag je volgens u dan nog wel republikein zijn?De heer Van der Staaij (SGP):Dat is een interessante, maar geen nieuwe vraag. Er zijn ook republikeinen
die als Kamerlid een eed van trouw aan de koning/koningin hebben afgelegd.
Hetzelfde geldt natuurlijk voor ministers. Vandaar ook dat deze vraag al eerder
in het Nederlands recht aan de orde is gekomen. Zo schrijf professor Oud in
1962 in Het constitutioneel recht van het Koninkrijk der Nederlanden dat aangenomen
wordt dat ook degene die een principieel voorstander van de republikeinse
staatsvorm is, zonder bezwaar de eed van trouw aan de Koning kan zweren, mits
hij zich niet van ongrondwettige middelen bedient en dus een verandering van
de staatsvorm niet nastreeft langs een andere weg dan de grondwettelijke.
Ik sprak zojuist zelf over de onwenselijkheid dat mensen in gewetensnood worden
gebracht, maar dat is hier dus niet aan de orde. Zolang de Koning tot onze
rechtsorde behoort, hoor je je hiertegenover loyaal op te stellen. Vandaar
dat in het Wetboek van Strafrecht majesteitsschennis verboden is, ook voor
republikeinen.Voorzitter. In de verklaring wordt melding gemaakt van de plichten van
staatsburgers. Kan de minister nader toelichten wat hiermee wordt bedoeld?
Wij hadden het zojuist over het stemrecht. Wat daarbij opvalt, is dat wij
er bewust voor hebben gekozen om geen opkomstplicht te hebben. Je zou kunnen
denken: is het niet de plicht van de staatsburger om te gaan stemmen? Wij
creëren aan de andere kant echter nadrukkelijk de mogelijkheid om ervoor
te kiezen, niet te gaan stemmen. Wat valt nu wel en niet onder de plichten
van een staatsburger?Wat betreft het amendement wacht ik de toelichting van collega Dijsselbloem
en anderen af, die een alternatieve formulering voorstellen, waarin de grondwettelijke
orde wordt genoemd. Ik vroeg mij af of dit betekent dat het Statuut voor het
Koninkrijk der Nederlanden daarmee wordt uitgezonderd. Dit valt wel onder
de rechtsorde, maar niet onder de grondwettelijke orde. Wordt de Grondwet,
zoals wij die hier beleven, ook in andere Rijksdelen op dezelfde manier gezien?
Wij hebben het tenslotte over een Rijkswet.Ten slotte heb ik nog een vraag over de keuze tussen de verklaring/belofte
en de eed. In de opsomming van wat in andere landen gebruikelijk is, stond
wat in Nederland de bedoeling zou zijn. In de desbetreffende bijlage bij de
nota naar aanleiding van het verslag wordt conform het gangbare patroon de
keuze geboden tussen de eed en de verklaring/belofte. In de tekst die nu in
de nota van wijziging staat, is wel voorzien in de eedformule "Zo waarlijk
helpe mij God Almachtig", maar er staat niet "ik zweer". Er
lijkt sprake te zijn van een mengvorm tussen eed en verklaring/belofte. Kan
de minister dit toelichten? Het lijkt mij duidelijker om aan te sluiten bij
de gangbare terminologie en te kiezen voor de verklaring/belofte of de eed,
maar dan inclusief de woorden "ik zweer".Is er in juridische zin sprake van het afleggen van een eed, zoals in
het kader van de toepassing van andere wetten? Als er echt sprake is van eedaflegging,
geldt de Eedswet van 1911. Dan moeten bij het uitspreken van
de woorden "Zo waarlijk helpe mij God Almachtig" de twee vingers
van de rechterhand worden opgestoken. Als het geen formele eedaflegging betreft,
is dat onduidelijk. In het Wetboek van Strafrecht is meineed strafbaar gesteld.
Het opzettelijk afleggen van een valse verklaring is strafrechtelijk vervolgbaar.
Nu zal het bij dit type eed niet gemakkelijk zijn om te beweren dat men een
valse eed heeft afgelegd, maar strikt formeel gesproken en in heel bijzondere
gevallen is het desbetreffende artikel wel van toepassing, als er echt sprake
is van een juridische eedaflegging. Als het echter een bijzondere mengvorm
is, geldt dit niet. Daarom krijg ik op dat punt graag meer duidelijkheid.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Voorzitter. Mijn fractie beschouwt het eerste deel van het wetsvoorstel,
de wijziging van de regeling voor naturalisatie, als een verbetering ten opzichte
van de wetgeving uit 2003. Wij zullen daarmee vanzelfsprekend instemmen. Wel
heeft de heer Pechtold daarover een aantal uitstekende vragen gesteld, waarbij
ik mij wil aansluiten."Symboolwetgeving" is meestal niet bedoeld als een compliment,
want dan heeft de wet geen andere betekenis dan een symbolische, en kunnen
er geen juridische consequenties aan verbonden worden. Voor de verklaring
van verbondenheid geldt in hoge mate dat het symboolwetgeving is. Er kunnen
geen juridische gevolgen aan worden verbonden, of het zou moeten zijn in de
zin van "soft law". Ik ben benieuwd naar de mening van de minister
daarover. De poging van de VVD-fractie om van een verklaring van verbondenheid
een verklaring van aansprakelijkheid te maken, kan op geen enkele steun van
mijn fractie rekenen. De verklaring is wel een voorwaarde voor het verkrijgen
van het Nederlanderschap. Spreek je de verklaring van verbondenheid niet uit,
dan zul geen Nederlander kunnen worden. Aangezien het gaat om een geritualiseerde
verklaring, is er nauwelijks sprake van een serieuze hobbel voor het verkrijgen
van het Nederlanderschap. Dat betekent dat het moment van verbondenheid dat
geïntroduceerd wordt met deze verklaring vooral een symbolisch moment
is. Het gaat hier om een symbolische handeling. Mijn fractie zegt daar echter
meteen bij dat dit symbool kan uitgroeien tot een dierbaar symbool. Waar het
om gaat, is dat een administratieve handeling uitgroeit tot een moment van
overdenking, waarin de nieuwkomer, de nieuwe Nederlander, kan nadenken over
de vraag wat het betekent om het staatsburgerschap van Nederland te krijgen.
Ik kan mij goed voorstellen dat dit voor de betrokken nieuwe Nederlanders
van grote betekenis is. Het is nogal wat als je het staatsburgerschap van
een nieuw land mag aanvaarden. Mijn fractie hoopt dan ook dat de naturalisatieceremonie
kan gaan uitgroeien tot een echt feest en tot een stijlvol feest. Ik denk
dat wij allemaal wel de beelden kennen van het moment van overhandiging, vergezeld
van laffe blokjes kaas en een vlag die aangereikt wordt. Dat is niet wat ik
mij voorstel bij een stijlvolle ceremonie.Dat wil allemaal nog niet zeggen dat wij gelukkig zijn met de voorliggende
tekst. Wij hebben er dan ook een amendement op ingediend en dat wil ik toelichten.
Natuurlijk dient men als nieuwe of potentiële staatsburger uit te spreken
dat men de plichten die horen bij het Nederlandse staatsburgerschap aanvaardt,
maar dat zou niet het enige moeten zijn. Het staatsburgerschap behelst naar
mijn idee allereerst de toekenning van grondwettelijk vastgelegde en beschermde
vrijheden en rechten. Dan hebben wij het over de vrijheid van meningsuiting,
de vrijheid van godsdienst, de vrijheid van vereniging en, last but not least,
het kiesrecht: het recht om te kiezen en gekozen te worden.Voor mij luistert het nauw dat de uitnodiging om deel uit te gaan maken
van ons land ook een actieve uitnodiging is om je rechten te gaan gebruiken.
Dat geldt des temeer daar veel van de mensen die Nederlander willen worden
bijvoorbeeld vluchtelingen zijn of migranten afkomstig uit totalitaire staten
waar niet zelden juist die grondwettelijke vrijheden en rechten met voeten
getreden worden. Wij hebben het amendement niet al te zwaar geformuleerd.
De vraag die ik u voorleg, is wel zwaar. Is de uitnodiging aan nieuwe Nederlanders
nu een uitnodiging om een gedisciplineerd onderdaan te worden van ons Koninkrijk
of is het de uitnodiging om een mondige burger te worden, die zich roert,
die zijn rechten gebruikt, zijn vrijheden uitoefent en vanzelfsprekend daarbij
ook zijn plichten kent?Ik leg deze vraag indringend voor, want wij erkennen de symbolische waarde
van de verklaring, maar wij hechten er dan ook aan dat in het symbool tot
uitdrukking wordt gebracht dat men toetreedt tot de rechtstaat waarin de mensenrechtelijke
vrijheden zijn gewaarborgd – waarop wij trots zijn – en dat men
niet alleen toetreedt tot een gemeenschap van plichten. Het laatste vind ik
nu eenzijdig in de verklaring zitten.De heer Dijsselbloem (PvdA):Ik ben het zeer eens met uw benadering van het staatsburgerschap en het
belang van de grondwettelijke vrijheden en de rechten die mensen daaraan kunnen
ontlenen. Toch vind ik het merkwaardig om dat op te nemen in een verklaring
die mensen verplicht moeten afleggen. Ik vraag om een toelichting op dat punt.
Ik word dus verplicht een verklaring af te leggen, waarin ik zeg – ik
citeer uit uw amendement – "vol vreugde zal ik van mijn rechten
gebruik maken". Nu zal "vol vreugde" wel een knipoog zijn,
maar ik vind niet dat wij mensen kunnen "dwingen" om een verklaring
af te leggen dat zij van welke rechten dan ook gebruik zullen maken. Het is
nu juist eigen aan een vrijheid dat je er gebruik van mag maken en dat niemand
je daarin mag belemmeren, behoudens de wet. U draait dat om en zegt: u moet
verklaren dat u met vreugde van uw rechten gebruik zult maken. Dat is volgens
mij volstrekt in strijd met het idee van vrijheden.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dat begrijp ik. Voor hen die het amendement niet hebben gezien, lees ik
die toevoeging even voor: "vol vreugde zal ik van mijn rechten en grondwettelijke
vrijheden gebruik maken". Dat is de toevoeging. "Vol vreugde"
is vanzelfsprekend een knipoog en kan altijd gecorrigeerd worden. Er zit iets
wonderlijks in de redenering van de heer Dijsselbloem. Hij wijst op het plichtmatige
karakter van de verklaring, maar het uitspreken van de verklaring is een verplichting.
Het aanwezig zijn op het moment van uitspreken van de verklaring is een verplichting.
De verklaring zelf leidt niet tot nieuwe verplichtingen. Dat hebben wij net
besproken. GroenLinks en volgens mij ook de Partij van de Arbeid zijn geen
voorstander van wat de heer Kamp wél wil. Je spreekt een verklaring
van verbondenheid uit, je bent verplicht de verklaring uit
te spreken, maar dat verplicht je na dat moment nog niet tot het aan de dag
leggen van allerlei ander gedrag dan elke gewone Nederlander verplicht is,
aan de dag te leggen. Zoals op de plichten kan worden gewezen, kan iemand
in de verklaring uitspreken dat hij daarmee lid, onderdeel van de Nederlandse
rechtstaat wordt en dat hij daarmee van zijn vrijheden en rechten gebruik
zal maken, als hij daar zin in heeft.De heer Dijsselbloem (PvdA):Als u het zo formuleert, is de inhoud van de verklaring bijna niet meer
interessant. Dan kunnen wij het debat daarover afsluiten. Ik neem het feit
buitengewoon serieus dat mensen geacht worden, te verklaren dat zij het –
ik zou eigenlijk mijn eigen tekst moeten formuleren – grondwettelijk
et cetera. De inhoud nemen wij toch wel buitengewoon serieus. U zegt toch
niet dat het niet uitmaakt wat men verklaart omdat het toch geen consequenties
heeft? Wij voerden net een debat over de juridische consequenties van het
geval dat je je later niet helemaal aan de wet houdt. Daar hadden wij het
over. U draait het om door te zeggen dat u wat hierin staat niet relevant
vindt, omdat het geen juridische consequenties heeft in de zin dat iemand
het land moet verlaten. Ik vind wat hierin staat relevant en vraag u, te reageren
op mijn stelling dat u van mensen vraagt, te verklaren dat zij vol vreugde
van hun rechten gebruik zullen maken. Ik denk dat die rechten er ten principale
zijn. Die zijn gegarandeerd. Daar mag je te allen tijde gebruik van maken
als je je aan de wet blijft houden. Niemand kan jou echter dwingen om daar
vol vreugde gebruik van te maken.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Maar leidt deze verklaring ertoe dat mensen gedwongen kunnen worden, zich
aan hun plichten te houden? Dat is de wedervraag. Ik heb al gezegd dat mijn
fractie deze verklaring betekenisvol en van belang acht. Het is een symbool
dat van belang is. Eigenlijk introduceer je een naturalisatierite. Dat is
van belang. De tekst leidt echter niet tot nieuwe verplichtingen. De tekst
is op zichzelf van betekenis. Voor mijn fractie is het van belang dat er evenwicht
wordt gecreëerd in wat onze rechtstaat ten diepste is, namelijk een verzameling
van vrijheden, rechten en plichten.De heer Dijsselbloem (PvdA):U hebt gelijk dat het afleggen van de verklaring geen nieuwe plichten
toevoegt. Als je Nederlander of ingezetene van Nederland bent, ben je al verplicht
om je aan de wet te houden. Je bent alleen niet verplicht om van welke rechten
ook gebruik te maken. Dat voegt u wel toe aan de wet. Op dit punt voegt u
een nieuwe plicht toe, die helemaal niet bestaat.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Daar gaat uw redenering mank. Als je zegt dat deze verklaring geen nieuwe
plichten toevoegt, kun je niet tegelijkertijd zeggen dat ik met de opname
van het mogen gebruikmaken van je rechten, wel een plicht kan toevoegen. Of
de verklaring voegt in haar geheel een nieuwe plicht toe – dan hebt
u gelijk – of de verklaring voegt geen plicht toe. Dan is het ook van
groot belang dat je erop wijst dat je dankzij de aflegging van de verklaring
gebruik kunt maken van je rechten. Als dat voor u een belemmering is, maak
ik daar graag van "dat ik daarmee gebruik kan maken van mijn rechten
en grondwettelijke vrijheden". Voor mijn fractie blijft het van belang
dat je benadrukt dat het Nederlands staatsburgerschap je in de allereerste
plaats toegang geeft tot mensenrechtelijke vrijheden zoals de vrijheid van
meningsuiting, de vrijheid van vereniging en de vrijheid van godsdienst.De heer Van der Staaij (SGP):Kunt u geen onderscheid maken tussen wat, zeg maar, tot de toelichting,
het ritueel en de toespraak hoort en wat je echt als verklaring vordert? Zelfs
de huwelijkswetgeving verplicht ons niet, ons uit te laten over de positieve
emoties die daaraan verbonden zijn. Wij vragen zakelijk wat de rechten en
plichten zijn. Gaat u niet te ver als u zich in een juridische formulering
uitlaat over de emoties waarmee je je plichten dan wel rechten hebt te vervullen?Mevrouw Halsema (GroenLinks):Natuurlijk wil ik de tekst van het amendement wel herzien. Dat spreekt
van zelf. Als voor u "vol vreugde" te bourgondisch is, wil ik dat
natuurlijk corrigeren. Daar doe ik niet moeilijk over. Ik heb ermee tot uitdrukking
willen brengen dat men daar vanzelfsprekend mee aangeeft, te erkennen dat
het staatsburgerschap plichten oplevert, maar dat het nog belangrijker is
dat je met het Nederlands staatsburgerschap een vrij mens bent.De heer Kamp (VVD):U komt met een amendement dat inhoudt "vol vreugde zal ik van mijn
rechten en grondwettelijke vrijheden gebruik maken". Nu hebt u eerst
ingetrokken het onderdeel "gebruik van zal maken". Vervolgens gaat "vol
vreugde" er uit. Wat blijft er dan nog over?Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik zal eens naar de formulering kijken. Wat erin blijft, is: "Ik
kan gebruik maken van mijn rechten en vrijheden". Overigens heb ik een
amendement klaarliggen, terwijl u het uwe nog moet maken.De heer Kamp (VVD):Ik maak zelf wel uit of ik een amendement nodig vind of niet.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Wat u wilt, is nogal revolutionair. Ik dacht daarom dat u inmiddels wel
hard aan het werk zou zijn. Anders is het alleen voor de bühne geweest.De heer Kamp (VVD):Ik begrijp dat u dit amendement intrekt. U komt dus met een nieuw amendement,
inhoudende: "Ik kan gebruik maken van mijn rechten en plichten".Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik zal eens over een mooie formulering nadenken. Eerlijk gezegd ben ik
er nog niet van overtuigd dat "ik zal" niet goed is. Ik zal daarover
eens met de heer Dijsselbloem overleggen, want als ik daarmee afsteven op
een Kamermeerderheid ben ik altijd te porren voor een verandering van het
amendement. Gaat u er maar gewoon van uit dat er straks een zwaar amendement
ligt.De heer Kamp (VVD):Beide elementen zijn teruggetrokken. U gaat nadenken over hetgeen nog
komt. Dat is interessant.Mevrouw Halsema (GroenLinks):En nu aan het werk.Voor wie geldt de verklaring nu wel en voor wie niet? Deze vraag komt
ook naar voren in de nota naar aanleiding van het verslag. Er is één
groep waarbij dit voor mij knaagt, namelijk de jongeren die in Nederland zijn
geboren en die gebruik moeten maken van de optiemogelijkheid. Zij zijn vanaf
hun geboorte Nederlands en maken deel uit van onze gemeenschap. Anders dan
alle jongeren waarmee zij in de klas hebben gezeten of die zij van het voetballen
kennen, moeten zij dan plotseling verklaren dat zij zich verbonden voelen.
Ik zie de minister ook moeilijk kijken; het voelt inderdaad niet prettig aan,
omdat dan etnische herkomst plotseling weer telt voor jongeren die er gewoon
bij horen. De PvdA-fractie heeft in de nota naar aanleiding van het verslag
terecht gevraagd of deze groep jongeren niet uitgezonderd kan worden. Toenmalig
minister Verdonk heeft destijds in antwoord daarop gezegd dat dat niet mogelijk
was. Ik merk echter wel een kleine ideologische verschuiving tussen het vorige
en het huidige kabinet, dus ik vraag de minister nogmaals indringend of het
niet mogelijk is om in ieder geval deze groep uit te zonderen.Er is natuurlijk een alternatief denkbaar, maar dat is wel verreikend.
Daarbij wordt geen onderscheid gemaakt tussen mensen die Nederlander willen
worden en zij die het al zijn. De heer Anker en mevrouw Sterk spraken daar
al over. Je zou natuurlijk wel kunnen denken aan een rite van volwassenwording,
waarbij eigenlijk iedere jongere op één moment in zijn leven
een verklaring uitspreekt. Ik realiseer me dat dit een enorme administratieve
rompslomp met zich brengt en dat je je kunt afvragen wat de meerwaarde ervan
is. Maar kan de minister daar toch eens op ingaan? Is dat iets om wellicht
over na te denken? Het voorbeeld van mevrouw Sterk vond ik ook wel aardig;
ik neem aan dat zij daar zo meteen uitgebreider op ingaat. In dat geval moet
elke jongere op enig moment erbij stilstaan dat hij bijvoorbeeld mag gaan
stemmen en dat dat toch nog altijd een prachtig recht is.De heer Fritsma (PVV):Voorzitter. Het is duidelijk dat de Nederlandse samenleving bijzonder
weinig eisen stelt aan nieuwkomers. Daarom zitten wij bijvoorbeeld met erg
veel allochtonen die, zelfs na een decennialang verblijf in ons land, nog
niets eens Nederlands kunnen spreken. Daarnaast tonen vele immigranten zich
op andere terreinen nauwelijks bereid om zich aan onze samenleving aan te
passen. Maar in plaats van daadkracht te tonen, wordt nog steeds niets gedaan
om immigranten duidelijk te maken dat van hen verwacht wordt dat zij zich
aan de Nederlandse samenleving aanpassen. Het is zelfs zo erg dat immigranten
die zonder opgave van reden niet opdagen bij de verplichte inburgeringscursus,
hun verblijfsvergunning gewoon mogen behouden. Als iemand die onder het generaal
pardon valt een misdrijf heeft gepleegd en drie weken in de gevangenis heeft
gezeten, maakt dit niets uit. Hij krijgt gewoon een verblijfsvergunning. Met
andere woorden: vreemdelingen die lak hebben aan plichten, lak hebben aan
inburgering en lak hebben aan de Nederlandse samenleving, mogen gewoon in
Nederland blijven. Dat heeft natuurlijk niets te maken met een daadkrachtig
vreemdelingen- en integratiebeleid. Nog steeds worden vreemdelingen die duidelijk niet van goede wil zijn
om er in Nederland iets van te maken, veel te veel in bescherming genomen.
De verklaring van verbondenheid die nu centraal staat, brengt hierin helaas
geen verandering. De PVV-fractie vindt deze verklaring dan ook niets meer
dan een enorme wassen neus. Het niet naleven ervan heeft geen enkele consequentie.
In de onderliggende stukken wordt hierover althans met geen woord gesproken.
Vreemdelingen die een Nederlands paspoort begeren, kunnen voor de vorm de
verklaring afleggen om zich er vervolgens niets van aan te trekken. Ik vraag
de minister wat voor zin deze verklaring heeft, nu er geen sancties zijn verbonden
aan het niet naleven ervan.Daarnaast is het vreemd dat pas in het stadium van de naturalisatie gevraagd
wordt om de Nederlandse rechtsorde te respecteren. Dit dient daarentegen meteen
na binnenkomst in Nederland te gebeuren. Ik vraag de minister om een reactie.
De verklaring stelt bovendien weinig voor, nu velen bij het verkrijgen van
het Nederlanderschap ook de nationaliteit van het land van herkomst kunnen
behouden. Deze mensen hebben dus niet alleen rechten en plichten ten aanzien
van Nederland, maar ook ten aanzien van bijvoorbeeld Turkije of Marokko. Is
de minister het ermee eens dat deze situatie de verklaring van verbondenheid
niet erg sterk maakt? De Nederlandse wet is nu eenmaal anders dan de Marokkaanse
of de Turkse.De PVV-fractie heeft een veel beter voorstel om de verbondenheid van vreemdelingen
met de Nederlandse samenleving in te kleden. Voorop staat dat de PVV-fractie
de immigratiestroom fors wil beperken. Zolang er nog steeds vreemdelingen
tot Nederland worden toegelaten, moeten er meteen eisen worden gesteld op
het moment dat zij Nederland binnenkomen en vervolgens deel gaan uitmaken
van onze samenleving. Dit dient te gebeuren ten tijde van de aanvraag van
een verblijfsvergunning en in geval van mvv-plichtigen ten tijde van de aanvraag
van een machtiging tot voorlopig verblijf. In ieder geval moet het stellen
van eisen niet pas jaren later komen bij de naturalisatie.De vorm moet bestaan uit het aangaan van een assimilatiecontract met de
overheid. Hiermee geeft de migrant te kennen dat hij de Nederlandse dominante
waarden en normen zal gaan delen. De Nederlandse identiteit en de Nederlandse
vrijheden mogen niet langer onder druk staan door immigratie. Het contract
ziet onder meer toe op gelijkheid van mannen en vrouwen, op vrijheid van meningsuiting,
op de scheiding tussen kerk en staat en op het afkeuren van geweld. Nieuwkomers
moeten bovendien ervoor tekenen dat zij de eerste tien jaar van hun verblijf
geen beroep zullen doen op sociale voorzieningen of op de mogelijkheid om
genaturaliseerd te worden.De heer Dijsselbloem (PvdA):De heer Fritsma zegt dat er nog steeds geen eisen worden gesteld aan nieuwkomers
in ons land. Hij stelt voor, eisen te stellen op het moment direct na binnenkomst
in Nederland. Is hij bekend met het feit dat wij tegenwoordig inburgering
al in het buitenland vereisen, dus vóór nieuwkomers Nederland
binnenkomen? Men moet én zich een bepaald niveau van de Nederlandse
taal verwerven én kennisnemen van al die zaken die de heer Fritsma
opneemt in het contract dat mensen pas na binnenkomst onder ogen krijgen.
Het bestaande beleid dat met steun van de PvdA-fractie een
paar jaar geleden is ingevoerd, namelijk inburgering vooraf, draait hij weer
terug. Ik begrijp zijn redenering niet.De heer Fritsma (PVV):De inburgering in het buitenland stelt niets voor. De verdere inburgering
dient plaats te vinden in Nederland. Als men bij deze verdere inburgering
niet komt opdagen of de inburgeringscursus op welke manier dan ook niet afmaakt,
heeft dat geen verblijfsrechtelijke consequenties. Met andere woorden: als
je in Nederland de inburgeringscursus niet volgt, mag je gewoon in Nederland
blijven. Vandaar zeg ik dat de eisen bitter weinig voorstellen. Ik zal nog
een voorbeeld noemen. De PvdA-fractie stond te juichen bij het generaal pardon,
waarbij ook criminele allochtonen zijn toegelaten. De grens ligt bij één
maand gevangenisstraf. Welke boodschap wil de PvdA-fractie uitdragen wat betreft
het respecteren van de rechtsorde als zij criminele vreemdelingen op een verblijfsvergunning
trakteert? Mijn stelling dat er bitter weinig eisen worden gesteld aan allochtonen,
is meerdere malen bewezen.De heer Dijsselbloem (PvdA):U hebt heel veel woorden nodig en u hebt nog steeds geen antwoord gegeven
op mijn vraag. Voordat je naar Nederland komt, moet je kennisnemen van de
Nederlandse waarden, de Nederlandse rechtsorde en de Nederlandse taal. U wijdt
daar geen woorden aan maar zegt dat wij eisen gaan stellen in de vorm van
een contract na binnenkomst, wat weer iets nieuws is. Dat is toch een achteruitgang?
Gaat u daar nu eens op in.De heer Fritsma (PVV):Ik wil daar graag op ingaan. Vanmiddag spreken wij over de Wet inburgering
buitenland. Daarbij zal ik zelfs voorstellen om de hele inburgering in het
buitenland te laten plaatsvinden, juist om te voorkomen dat mensen bij het
verdere inburgeringstraject in Nederland niet komen opdagen. Juist om ervoor
te zorgen dat mensen meteen bij binnenkomst een gedegen kennis hebben van
de Nederlandse taal moet de Wet inburgering buitenland worden verzwaard, die
nu niets voorstelt.Hoewel de inhoud van het contract grotendeels overeenkomt met het respecteren
van de democratische rechtsorde, zoals ook in de verklaring van verbondenheid
is bedoeld, is het grote verschil dat op het niet tekenen van het assimilatiecontract
en op het niet naleven ervan wel serieuze verblijfsrechtelijke sancties staan.
Bij nieuwe immigranten zal het niet tekenen van het contract een directe afwijzingsgrond
zijn van de verblijfsaanvraag. Ook allochtonen die al in Nederland verblijven
moeten het contract tekenen. Niet tekenen zal een intrekkingsgrond zijn van
de verblijfsvergunning of, ingeval zij een dubbele nationaliteit hebben, van
het Nederlanderschap. Het beëindigen van het verblijfsrecht geldt dus
ook wanneer vast komt te staan dat het getekende contract niet wordt nageleefd.Voor de migrant moet het duidelijk zijn dat het plegen van misdrijven
verblijfsrechtelijke consequenties heeft. Graag hoor ik de visie van de minister
op dit voorstel.Ook de wijziging van de rijkswet op het Nederlanderschap na erkenning
bekijkt de PVV met de nodige scepsis.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik neem aan dat u tegen de verklaring van verbondenheid stemt, want die
is natuurlijk veel te soft.De heer Fritsma (PVV):Het is een wassen neus, zoals ik al heb gezegd.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dus u stemt ertegen. Dat betekent dan dat u eigenlijk voorstander blijft
van de ceremonie die op dit moment bestaat, waarbij er geen verklaring van
verbondenheid wordt uitgesproken?De heer Fritsma (PVV):Nee, dan hebt u mij totaal verkeerd begrepen. Ik ben er een voorstander
van om serieuze eisen te stellen die ook consequenties hebben wanneer de verklaring
niet wordt nageleefd op het moment dat vreemdelingen Nederland binnenkomen.
Wat voor zin heeft het nu om pas eisen te stellen na drie of vijf jaar rechtmatig
verblijf in Nederland? Als iemand Nederland binnenkomt en een verblijfsvergunning
krijgt, maakt hij deel uit van de Nederlandse samenleving. Op dat moment moet
je die eisen stellen, dus moet je hem op dat moment ook het assimilatiecontract
laten tekenen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dat heb ik natuurlijk allemaal gehoord. Nu moet ik bekennen dat het niet
echt nieuw is wat u hier vertelt. Ik ken dat van de PVV. Het debat gaat hier
echter helemaal niet over. Natuurlijk moet u doen wat u wilt op het terrein
van binnenkomst, maar het gaat nu over naturalisatie. Mijn vraag is gewoon
wat u doet met de wet.De heer Fritsma (PVV):Het debat gaat hier wel over. Dit gaat over de inkleding van de verbondenheid
van vreemdelingen met de Nederlandse samenleving. Wij zien het nu eenmaal
anders dan wat het kabinet beoogt. Dat mag ik natuurlijk best naar voren brengen.
Natuurlijk is er een directe link met mijn inbreng.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Wij zijn hier niet de Vreemdelingenwet aan het wijzigen. Ik hoop u nog
even te verleiden tot het geven van een mening over het voorstel dat voorligt.
Natuurlijk kunt u daar uw hele partijprogramma bijhalen. Dat is uw volste
recht en daarvan zal ik niets zeggen. U moet aan het einde van de dag oordelen
of u instemt met de verklaring van verbondenheid zoals die is voorgesteld
door regering of niet. Mijn vraag is: doet u dat?De heer Fritsma (PVV):Ik heb een duidelijk oordeel gegeven over de verklaring van verbondenheid
zoals die hier ligt, waarvan ik heb gezegd dat zij een wassen neus is omdat
zij niet voor alle immigranten geldt, omdat zij pas geldt na drie of vijf
jaar en omdat er geen sancties aan verbonden zijn. De beoogde verklaring van
verbondenheid zoals die hier nu ligt is dus slecht.De heer Pechtold (D66):Dus stemt u tegen?De heer Fritsma (PVV):Ja, tenzij de minister een bijzonder bevredigend antwoord op mijn vragen
geeft.Het verkrijgen van het Nederlanderschap na erkenning bekijkt de PVV met
de nodige scepsis omdat hoe dan ook het gevaar van schijnerkenningen groter
is wanneer geen feitelijke en sociale band met het kind behoeft te worden
aangetoond. Juist dit wordt geschrapt. Graag krijg ik een reactie van de minister
op dit punt.De heer De Wit (SP):Voorzitter. Ik zeg niets nieuws als ik stel dat het wetsvoorstel in twee
delen uiteenvalt. Ik begin met de verklaring van verbondenheid. Iemand die
opteert voor het Nederlanderschap of aan wie het Nederlanderschap zal worden
verleend, moet volgens het wetsvoorstel de verklaring van verbondenheid afleggen.
Zonder die verklaring word je geen Nederlander. Deze verklaring zal worden
uitgesproken op een verplichte ceremonie en is bedoeld om te onderstrepen
dat de nieuwe Nederlander kiest voor Nederland, kiest voor de Nederlandse
rechtsorde.Gedurende dit debat zijn drie nieuwe teksten voorgesteld met betrekking
tot de verklaring zelf. Het is mij inmiddels duidelijk geworden, met het oog
op het amendement van mevrouw Halsema, dat zij niet per se hecht aan de woorden "vol
vreugde". Ik zie de zenuwachtige immigrant al voor mij die vol emotie
en huilend de verklaring aflegt. Alle andere varianten, ook die welke de heer
Van der Staaij heeft genoemd, zijn denkbaar. Ik heb begrepen dat mevrouw Halsema
zich nog bezint op een nadere tekst van het amendement. Ik vind het wel belangrijk
dat ook de rechten worden vastgelegd, in de volgorde die mevrouw Halsema die
aangeeft, in die zin dat je rechten en plichten hebt en dat dit in de verklaring
wordt vastgesteld. In de oorspronkelijke tekst van de regering vond ik dat
een omissie, want dat staat er niet in.Wat betreft het amendement van de heer Dijsselbloem en anderen ben ik
van mening dat de term "rechtsorde" veiligheidshalve een veel beter
en ruimer begrip is dan wanneer je je beperkt tot de grondwettelijke orde
die wordt voorgesteld. Deze term ziet namelijk op internationale en nationale
regels, op internationale rechtspraak en nationale rechtspraak. In dat opzicht
is de term "rechtsorde" een veiliger en beter begrip.Dan de verklaring zelf. Voor alle duidelijkheid: mijn fractie vindt het
goed als een dergelijke verklaring wordt ingevoerd. Het is in ieder geval
een nuchtere vaststelling die je van mensen mag verwachten. Daarnaast vind
ik dat je mag uitspreken dat je niet te hoge verwachtingen mag hebben van
de verklaring. De minister zegt zelf in de stukken dat het niet zozeer symboolwetgeving,
als wel een symbool van integratie is. Daar kunnen wij het bij laten, want
het geeft aan dat mensen kiezen voor onze Nederlandse rechtsorde. Het is belangrijk
om dat vast te leggen. Wij wachten wat de amendementen betreft de nadere ontwikkelingen
af. De vragen van de heer Pechtold en de heer Van der Staaij over de eed en
de verklaring/belofte, althans de betekenis van de toevoeging in de stukken
dat kan worden gekozen voor die eedformules, vind ik interessant. In plaats
van die vragen te herhalen, sluit ik mij daar graag bij aan. Ik ben zeer benieuwd
hoe de minister een en ander ziet.Het tweede onderdeel van het wetsvoorstel gaat over de erkenning en het
verkrijgen van het Nederlanderschap. Wat dat betreft is mijn fractie van mening
dat hiermee wordt hersteld wat in 2003 en daarna scheef is gegroeid. In de
daadkracht destijds om schijnerkenningen te voorkomen, is een aantal mensen
gedupeerd. Het gevolg was namelijk dat er een ongerechtvaardigd onderscheid
werd gemaakt tussen de kinderen binnen en buiten het huwelijk, maar ook tussen
kinderen die voor en na de geboorte werden en worden erkend. Pas na drie jaar
verzorging en opvoeding kan dat kind Nederlander worden. Mijn fractie heeft
destijds gestemd voor het amendement-Halsema dat beoogde de wachttijd van
drie jaar terug te brengen tot een jaar. Desalniettemin zijn de problemen
gebleven. In dit verband sprak de heer Pechtold over het kind van zes maanden
dat een brief kreeg van de IND met de mededeling dat het Nederland moest verlaten,
op grond waarvan het stateloos dreigde te worden. Dat probleem is destijds
opgelost, maar het geeft in alle schrijnendheid aan welke gevolgen de wetgeving
kan hebben. Mijn fractie is blij dat dit hersteld wordt. Er is voor een goede
oplossing gekozen, namelijk om voor de erkenning een onderscheid te maken
tussen kinderen die jonger zijn dan zeven jaar en kinderen die ouder zijn
dan zeven jaar. Voor de laatste groep moet het biologisch vaderschap bewezen
worden.In het oorspronkelijke wetsvoorstel speelde ook de latente Nederlander
een rol. Ik heb uit de brief van de minister van 12 oktober begrepen
dat het kabinet met een voorstel op dit punt komt, ook gehoord de dwingende
opvatting van de Kamer. Wij zullen dat voorstel afwachten.De heer Dijsselbloem (PvdA):Voorzitter. Ik begin met de regeling die nu wordt getroffen voor de erkenning
na de geboorte. Mijn oud-collega Klaas de Vries heeft daar in 2004 al aandacht
voor gevraagd. Ik heb in maart 2005 gevraagd of dit bij wet kan worden geregeld.
Het wordt nu geregeld. Er kan discussie zijn over de leeftijdsgrens van zeven
jaar, maar die is wat mij betreft voldoende onderbouwd op basis van het IND-onderzoek.
Wij zijn blij dat er eindelijk een regeling is voor deze problematiek.Dan de verklaring van verbondenheid als vast en verplicht onderdeel van
de naturalisatieceremonie. Ik heb enkele vragen over die ceremonie. Als ik
mij niet vergis, heeft die twee keer plaatsgevonden. Ik meen dat was afgesproken
dat de ceremonie na twee keer zou worden geëvalueerd. Is dat in gang
gezet? Wanneer kunnen wij de resultaten daarvan verwachten? Ik heb de ceremonie
twee keer bijgewoond in verschillende gemeenten, de laatste keer in de gemeente
Den Haag. Van het begin af aan heb ik het feestelijke karakter van de ceremonie
ondersteund. Bij de ceremonie in de gemeente Den Haag heb ik het ook ervaren
als een feest. Volgens mij was het ook voor de betrokkenen die daar hun Nederlandse
paspoort kregen echt een feestje. Er is veel scepsis geweest; er waren gemeenten
die dat beduidend minder enthousiast hebben opgepakt. Er was, zeker het eerste
jaar, sprake van een lage opkomst. Hoe is de situatie nu? Heeft de ceremonie
nu overal dat feestelijke karakter?Wij hebben de vorige minister de vraag gesteld of de introductie van een
verplichte verklaring is besproken met de VNG of met het Nederlands Genootschap
van Burgemeesters. Het antwoord daarop was dat er nog niet over gesproken
was. Is daar inmiddels met de gemeenten, die het immers moeten uitvoeren,
over gesproken? Is dat met evenveel enthousiasme ontvangen als in deze Kamer?De inhoud van de verklaring is belangrijk. Mijn fractie heeft daarover
een amendement ingediend. Ik deel het belang dat mevrouw Halsema in haar amendement
hecht aan zowel de rechten- als de plichtenkant. Wij kunnen eventueel een
gezamenlijk amendement indienen om dat een plek te geven. Ik heb al bij interruptie
laten merken dat ik de formuleringen "met vreugde ..."
en "ik zal er gebruik van maken ..." niet gelukkig gekozen vind.
Voor het PvdA-amendement is gekeken naar wat de Nederlander bindt. Dat is
het belang van deze verklaring. Het is een gezamenlijke tekst die door iedereen
moet worden afgelegd, dus daarin moet centraal staan wat ons allen bindt.
Dat betreft de waardegemeenschap waarover ook door anderen gesproken is. Het
gaat over rechten en plichten van jezelf en het respect dat je moet opbrengen
voor de rechten en plichten van anderen. Een belangrijk element, dat leidt
naar de Grondwet, een belangrijk centraal werkstuk van de waardegemeenschap.
Daarin zijn de hoofdrechten en plichten vastgelegd. Wij hebben ook gekeken
naar het Statuut voor het Koninkrijk. Immers, de formulering "Nederlandse
rechtsorde" zou verkeerd kunnen worden opgevat. Wat behelst die precies?
Is die in alle gevallen van toepassing op de inwoners van de andere landen
van het Koninkrijk? Deze verklaring moet immers ook voor hen betekenis hebben.
Wij zijn toen uitgekomen op de tekst "grondwettelijke orde", omdat
deze naar onze opvatting zowel de Grondwet, het statuut en de staatsregelingen
van de verschillende landen als zeker ook de rechtsorde omvat. Als daarover
misverstanden ontstaan, ben ik bereid om naar de precieze tekst te kijken,
maar naar ons oordeel hoeft er geen misverstand te bestaan. Wij zullen tevens
de reactie van de minister op dit punt afwachten. De Grondwet is het kader
en het startpunt. Daarin ligt de legitimiteit van al onze wetgeving. De verantwoordelijkheden
die wij aan de wetgever en aan de uitvoerende macht hebben verleend, liggen
in de Grondwet besloten. De grondwettelijke orde lijkt mij het allerbelangrijkst.De heer Kamp (VVD):Het is fijn dat de heer Dijsselbloem bereid is om hiernaar te kijken.
Zijn amendement komt er in essentie op neer dat het woordje "rechtsorde"
wordt vervangen door de term "grondwettelijke orde". De heer Dijsselbloem
is het toch met mij eens dat de Grondwet, die natuurlijk ontzettend belangrijk
is, een onderdeel is van de rechtsorde? De rechtsorde is meer dan alleen de
Grondwet en de grondwettelijke orde. Waarom zou je het brede begrip "rechtsorde"
vervangen door het toch beperktere begrip "Grondwet"?De heer Dijsselbloem (PvdA):Dat ligt er maar aan. Zowel op gevoelsniveau als op juridisch niveau kun
je daarover twisten. Ik zeg eerst iets over het gevoelsniveau. Wij vinden
het echt belangrijk om de Grondwet in deze verklaring een plek te geven. De
Grondwet is de plaats waar wij onze grondrechten, plichten en vrijheden verankeren.
Het is ook de plaats waar de basis wordt gelegd voor onze hele rechtsorde
en voor de wetgeving die daaraan ontleend wordt. De legitimiteit van zowel
wat wij doen als wetgever als wat de overheid doet als handhaver van de wet,
vloeit voort uit de Grondwet. Zowel wat betreft de vraag wat wij belangrijk
vinden om een plek in deze weliswaar symbolische maar niet onbelangrijke verklaring
te geven, als wat betreft de juridische orde der dingen is de Grondwet voor
ons van de belangrijkste orde.De heer Kamp (VVD):De Grondwet is zeker belangrijk. Dit delen wij zeker met de heer Dijsselbloem.
De Grondwet geeft de basis, maar vervolgens heb je heel veel wetgeving; je
hebt beschikkingen, besluiten, verordeningen van gemeenten en provincies,
jurisprudentie. Dit alles bij elkaar vormt onze rechtsorde. Daarvan willen
wij graag dat die gerespecteerd wordt. Dan vind ik het toch vreemd dat de
PvdA-fractie dit op het moment dat die brede rechtsorde in een wetsvoorstel
wordt vastgelegd, wil beperken tot slechts datgene wat in de Grondwet staat.
Ik vind het jammer dat de heer Dijsselbloem niet aan ons duidelijk kan maken
wat het voordeel van die beperking is.De heer Dijsselbloem (PvdA):Het ligt er ook enigszins aan of de heer Kamp openstaat voor mijn argumenten.
Ik heb aangegeven dat de Nederlandse rechtsorde in dit verband eigenlijk niet
goed hanteerbaar is. Dit heeft ten eerste te maken met het begrip "Nederlandse";
daarom spreken wij liever over het Koninkrijk. Ten tweede heeft het te maken
met de grondrechten. Onze stelling is dat alles begint en eindigt met de Grondwet
en de grondrechten die daaraan worden ontleend. Daarin is tevens de positie
van de wetgever verankerd, zowel de positie van ons in deze Kamer als wetgever
als die van de overheid en de manier waarop zij met de wetten omgaat. Ook
hoe de burger ten opzichte van de overheid en de wetgeving staat, vloeit daaruit
voort. De heer Kamp schuift de Grondwet naar mijn gevoel iets te gemakkelijk
aan de kant. De Grondwet is voor ons het begin- en eindpunt. Wij hebben bekeken
hoe wij deze een plek kunnen geven in de verklaring. Daarbij hebben wij in
overweging genomen dat het een verklaring moet zijn die voor het hele Koninkrijk,
dus ook voor de ingezetenen van de andere landen van het Koninkrijk, waarde
moet hebben. Iemand sprak over een "vluggertje"; ik weet niet of
dat over dit amendement ging. Wij zijn echter niet over één
nacht ijs gegaan. Wij hebben juridisch advies ingewonnen, mede bij het departement,
zodat wij hiervoor een adequate formulering konden vinden. Vanuit het departement
is ons verzekerd dat "grondwettelijke orde" de Grondwet, het statuut
en de staatsregelingen van de landen omvat en de basis is voor de rechtsorde.
Als de heer Kamp daar anders over denkt, dan moeten wij daarover straks met
de minister maar verder spreken.De heer Van der Staaij (SGP):Mijn vraag betreft de strafwetgeving. Deze houdt eveneens een heel belangrijke
normering in, bijvoorbeeld de bepaling dat je elkaar niet mishandelt als je
het met elkaar oneens bent. Dat is heel wezenlijk, maar het hoort niet bij
de grondwettelijke orde. De Grondwet zegt immers alleen dat er een strafwetboek
moet zijn, niet wat daarin moet staan. Mis je dat soort strafrechtelijke normeringen
niet met de formulering van de heer Dijsselbloem?De heer Dijsselbloem (PvdA):Ik meen dat in artikel 16 staat dat er niet alleen een Wetboek van Strafrecht
zal zijn maar ook dat burgers zich daaraan gehouden zullen weten et cetera,
en met sancties geconfronteerd zullen worden. Dit is een interessant voorbeeld
dat aantoont dat de Grondwet echt het anker is waaraan vervolgens alle regelingen
tot en met de gemeentelijke verordening, waarover de heer Kamp sprak, zijn
verbonden. Het is juist een mooi voorbeeld – dan verwijs ik naar artikel
16 – dat laat zien hoe fundamenteel belangrijk de Grondwet is in het
totaal van de rechtsorde. Met dit begrip van grondwettelijke orde is een adequate
aanduiding gevonden van het geheel: Grondwet, statuut, landsregelingen.
Daarmee is ook de rechtsorde, die daaraan volledig is opgehangen, goed benoemd.De heer Van der Staaij (SGP):Ik begrijp de redenering van de heer Dijsselbloem. Ik blijf echter met
het punt zitten dat de basisbepalingen wel in de Grondwet staan, maar dat
het moeilijk te verdedigen is dat alle uitwerkingen ervan ook automatisch
onder die grondwettelijke orde vallen. Dat is een bijzondere interpretatie.De heer Dijsselbloem (PvdA):Vooralsnog is dat mijn interpretatie. Nogmaals, ik heb deze interpretatie
er niet gisteravond laat in bed zelf aan gegeven. Zij is gestoeld op juridisch
advies vanuit het departement. Zo meteen zal de minister er zijn oordeel over
geven. De heer Van der Staaij moet zich realiseren dat de huidige formulering
zeer beperkt is, en voor delen van het Koninkrijk zelfs niet adequaat. Aan
hem is de uitdaging om mee te denken met mij over de vraag hoe wij een adequate
maar ook aansprekende formulering kunnen vinden. De tekst die mensen uitspreken
mag symbolisch zijn, maar is zeker niet onbelangrijk. De heer Van der Staaij
en ik kunnen van mening verschillen, maar ik denk dat de Grondwet echt een
plek in deze tekst verdient, gezien de term "grondwettelijke orde".De heer Van der Staaij (SGP):De heer Dijsselbloem zegt dat juist in andere Koninkrijksdelen de huidige
tekst wellicht op bezwaren kan stuiten. Het viel mij op dat in de verslagen
die wij hebben gekregen, daarover met geen woord wordt gerept.De heer Dijsselbloem (PvdA):Dat vond ik ook bijzonder. De oud-minister voor Koninkrijksrelaties kan
hier wellicht zijn licht over laten schijnen.De heer Pechtold (D66):En ook de oud-minister voor de grondrechten. Daar wil ik het echter nu
niet over hebben. De term hiervoor is "vluggertje". Ik kan mij voorstellen
dat de coalitie denkt: dat doen wij eventjes met z'n drieën. Een uur
van tevoren een amendement met deze strekking indienen, hoort daar echter
niet bij. Het hele wetsvoorstel hangt rond die tekst. Het woord "symbool"
is al gevallen. De Kamer wordt een uur voor een debat geconfronteerd met een
tekst waarvan de heer Dijsselbloem zegt dat hij er een oordeel van het ministerie
over heeft gekregen. Doe dat dan wat hoffelijker, dus naar de Kamer. De Kamer
zit nu met tal van vragen en het debat gaat uren langer duren. Als de heer
Dijsselbloem de tekst voor het weekend had gestuurd, hadden wij ons erop voor
kunnen bereiden. Waarom heeft hij dat niet gedaan?De heer Dijsselbloem (PvdA):Ik leg enige deemoedigheid aan de dag. Het had netter gekund. Het probleem
is echter dat aanvankelijk de tekst van de verklaring niet in het wetsvoorstel
stond. Daarom kon er niet over worden gesproken in de nota naar aanleiding
van het verslag over die tekst. Mijn fractie en enkele andere fracties hebben
toen gezegd dat wij die tekst wilden zien. Ook wilden wij dat deze zo mogelijk
in het wetsvoorstel wordt opgenomen, zodat de Kamer zich erover kan buigen.
Dat is door de vorige minister gedaan in de eerste nota van wijziging. Vervolgens
is de tekst aan ons voorgelegd door de minister en zijn wij erover gaan nadenken.
Ik bied mijn excuses aan voor het feit dat het amendement u zo laat heeft
bereikt. Dat had eerder gekund, zodat de Kamer er langer over na had kunnen
denken.Ik neem overigens grote afstand van het woord "vluggertje".
Dat is mij te makkelijk. De heer Pechtold zou het ook kunnen omdraaien: de
reden dat het amendement nu pas de Kamer bereikt, is dat wij advies hebben
gevraagd aan het ministerie om goed beslagen ten ijs te kunnen komen. Een
goede voorbereiding kost soms tijd.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik denk bij dit debat überhaupt niet aan vluggertjes, maar dat zal
wel aan mij liggen. Voordat wij allemaal gaan mopperen, val ik de heer Dijsselbloem
bij. Ik denk dat hij gelijk heeft. Onze gebondenheid aan verdragen is neergeschreven
in de Grondwet. Alle wetgeving en regelgeving is vastgelegd in de Grondwet.
Dat geldt ook voor onze rechterlijke orde. Ik denk dus inderdaad dat het secuurder
is.De heer Dijsselbloem (PvdA):Mijn dank.Mevrouw Halsema vroeg eerder aandacht voor de groep jongeren die in Nederland
is geboren en getogen, maar waarvan de ouders op het moment van hun geboorte
nog geen Nederlander waren. Deze jongeren zijn dus bij geboorte geen Nederlander.
Zij kunnen met een lichte procedure, de zogenaamde optieregeling, Nederlander
worden. Deze in Nederland geboren en getogen jongeren moeten nu op hun achttiende
een verklaring afleggen van verbondenheid aan een samenleving waarvan zij
vanaf dag een van hun bestaan volledig deel hebben uitgemaakt. Ik herhaal
de vraag die wij in het verslag hebben gesteld, namelijk of voor deze jongeren
een uitzondering kan worden gemaakt.Ik heb nog een opmerking over het aanhalen van "God Almachtig".
In het verslag hebben wij ervoor gepleit om ruimte te geven aan enige individuele
inkleuring. Waarom zou je mensen niet de ruimte geven om iets aan de standaardtekst
toe te voegen? Deze toevoeging zou kunnen gaan over de vreugde waarmee men
de verkregen rechten gaat benutten. Ook zou door middel van deze toevoeging
de hulp van een hogere instantie kunnen worden ingeroepen. Wij hebben de toenmalige
minister Verdonk gevraagd om ruimte te geven aan enige individuele inkleuring
of toevoeging. Zij antwoordde in de nota naar aanleiding van het verslag dat
dit niet mogelijk was. Het ging volgens haar om de eenheid van tekst, die
de verbondenheid van alle Nederlanders onderstreept. Ik kon mij daarin verplaatsen.
Als het echter gaat om de eenheid van tekst, die ons allen verbindt, waarom
is er dan nog de facultatieve toevoeging "zo waarlijk helpe mij God Almachtig?".
Daarmee gaat de eenheid van tekst, die ons allen verbindt, verloren. Ik vraag
de minister om helderheid te geven in de redenering. Ofwel er is één
tekst die voor ons allemaal geldt, zonder mogelijkheid tot individuele inkleuring.
Dan is deze toevoeging ook niet toegestaan. Ofwel wij geven ruimte aan iedereen
om in een of twee zinnen daaraan iets toe te voegen.De heer Van der Staaij (SGP):De heer Dijsselbloem noemt twee mogelijkheden. De meest voor de hand liggende
mogelijkheid noemt hij niet. Als er iets van een eed wordt afgelegd, zijn
wij gewend aan de keuze tussen een eed en een verklaring of belofte. Is deze
invulling niet kenmerkend voor de Nederlandse rechtsorde? Na een
strijd over de belofte en de eed wordt het al jaren lang op deze manier ingevuld
in allerlei wetgeving.De heer Dijsselbloem (PvdA):Dat is zeker waar. Wij moeten eens kijken of dit nog een slag individueler
zou kunnen. De vrijheid van levensbeschouwing kan namelijk vele vormen en
uitingen hebben. Als wij kiezen voor de individuele inkleuring, moet deze
ook echt voor iedereen gelden. Anders moeten wij kiezen voor de eenheid van
tekst, omdat het gaat om één verklaring, waarin de verbondenheid
van alle Nederlanders tot uitdrukking komt. Je kunt niet willekeurig voor
sommigen de mogelijkheid creëren om iets toe te voegen.Ik wil een misverstand oplossen over de latente Nederlanders. De heer
De Wit heeft hiernaar gevraagd. Dit onderwerp maakt deel uit van het andere
wetsvoorstel, over de beperking van de dubbele nationaliteit. Het bij dit
wetsvoorstel aangenomen amendement zweeft door het gebouw, omdat de wet is
ingetrokken. Dit onderwerp wordt geregeld in het andere wetsvoorstel, dat
ons nog zal bereiken.Mevrouw Sterk (CDA):Voorzitter. Het CDA heeft tijdens discussies over integratie altijd aandacht
gevraagd voor het begrip "burgerschap". Een plek zoeken in een nieuw
land betekent dat je burger wordt van een nieuwe samenleving, die zaken van
je vraagt en zaken aan je geeft. Je krijgt rechten als het kiesrecht en de
plicht om je aan de wet te houden. Dit vraagt een bepaalde houding. Je moet
willen meedoen in de samenleving en betrokken zijn. Dit mag natuurlijk ook
op een kritische manier. Nederlanders doen dit immers zelf ook. De democratische
rechtsstaat wordt mede gedragen door symbolen. Deze onderstrepen het belang
van het staatsburgerschap. Uit dit oogpunt heeft de CDA-fractie met succes
de invoering van een naturalisatieceremonie bepleit. In plaats van een brief
op de deurmat waarin staat dat men het paspoort als een soort parkeervergunning
kan ophalen bij Burgerzaken, is er nu een feestelijke ceremonie die het verkrijgen
van het staatsburgerschap in een nieuw land onderstreept.Vandaag spreken wij over een toevoeging aan deze ceremonie, in de vorm
van een verklaring van verbondenheid. Ook deze verklaring draagt er in onze
ogen toe bij dat deze ceremonie een belangrijk symbool wordt bij het toetreden
tot een nieuwe, democratische rechtsstaat. Door deze verklaring te ondertekenen
verklaart de nieuwe staatsburger dat hij de rechtsorde respecteert en een
goede invulling wil geven aan de verkregen rechten en plichten. Wij zien dit
als een handeling met een belangrijke symbolische waarde. Dit is een voorwaarde
voor het verkrijgen van het Nederlandse paspoort. Je zou dit het Nederlandse
alternatief kunnen noemen voor de eed die in de Angelsaksische landen wordt
afgelegd bij een burgerschapsceremonie. De heer Dijsselbloem zei zojuist dat
hij aanwezig is geweest bij burgerschapsceremonies. Ik heb er zelf in ieder
geval twee meegemaakt, waarvan een in Canada. De eed werd daar niet slechts
ondertekend, maar het "ja" werd ook echt uitgesproken. Mijn vraag
aan het kabinet is waarom is gekozen voor een schriftelijke verklaring van
verbondenheid. Waarom is niet gekozen voor het laten uitspreken van de verklaring
van verbondenheid? Dit zou de symbolische waarde wellicht nog meer kunnen
onderstrepen. Wij kunnen ons erin vinden dat is teruggekomen op het voornemen
om de tekst van de verklaring in een AMvB vast te leggen. Terecht wordt nu
voorgesteld om gezien het fundamentele karakter van de verklaring de tekst
in de wet zelf op te nemen.De heer Kamp (VVD):Heeft mevrouw Sterk het misschien verkeerd begrepen? Uitgangspunt van
de wet is toch wel degelijk dat men de verklaring uitspreekt? Alleen in bijzondere
gevallen kan worden volstaan met het accepteren van een schriftelijke verklaring.Mevrouw Sterk (CDA):Ik heb er de stukken daarnet nog even op nagekeken. Het was mij in ieder
geval onduidelijk. Ik begreep dat de verklaring moet worden ondertekend met
een "ja". Graag wil ik dat de minister meldt of dat klopt, of dat
ik het verkeerd zie. In het laatste geval zijn er natuurlijk geen vragen meer
over.Ik heb al gezegd dat symbolen belangrijk zijn in een democratische rechtsstaat
om uitdrukking te geven aan bepaalde waarden. De naturalisatieceremonie is
in wezen een burgerschapsceremonie, omdat zij de nieuwe verhouding tussen
de staatsburger, de democratie, de samenleving en het recht symboliseert en
markeert. De CDA-fractie heeft er al eerder voor gepleit om jongeren bij het
bereiken van de leeftijd van achttien jaar, de leeftijd waarop je ook het
stemrecht krijgt, toegang te geven tot de publieke tribune van de Tweede Kamer
of gratis toegang te geven tot het Huis van de Democratie.De burgerschapsceremonie wordt eenmaal per jaar verplicht georganiseerd
op naturalisatiedag: 24 augustus. Op die datum werd in 1815 de Grondwet
voor het Koninkrijk der Nederlanden vastgesteld. Die datum is dus niet zomaar
gekozen. Je zou kunnen zeggen dat de Grondwet op naturalisatiedag wordt uitgedragen.
De Grondwet is niet alleen voor nieuwe Nederlanders van belang, maar voor álle
Nederlanders. Het is nog steeds bijzonder dat je in Nederland in alle vrijheid
kunt bepalen op welke partij je stemt. Daarom vragen wij de minister hoe hij
denkt over het idee om voor naturalisatiedag alle jongeren uit te nodigen
die in het daaraan voorgaande jaar de stemgerechtigde leeftijd hebben bereikt,
een moment dat in democratisch opzicht belangrijk is maar geruisloos voorbijgaat.
Met een uitnodiging voor naturalisatiedag wordt feestelijk onderstreept dat
zij niet alleen mogen meedenken, maar ook mogen meebeslissen. Nogmaals, het
is bijzonder dat dit in vrijheid kan, zeker als je kijkt naar de landen waar
nieuwe Nederlanders soms vandaan komen. Wellicht kan dit voorstel worden betrokken
bij de voorstellen die minister Ter Horst formuleert om meer invulling te
kunnen geven aan burgerschapsvorming en burgerschap.Er is al veel gezegd over de tekst van de verklaring. Ik zal er niet al
te veel aan toevoegen. Mijns inziens houdt het amendement met de heer Dijsselbloem
als eerste ondertekenaar, een aanscherping in van de verklaring die in de
nota van wijziging is voorgelegd. Ik ga ervan uit dat met de tekst die nu
voorligt, wordt bedoeld dat de rechtsorde onderdeel uitmaakt van de grondwettelijke
orde. Ik hoor graag dat de minister dit bevestigt.Ik heb nog een opmerking over de tekst van de eed: Zo waarlijk helpe mij
God Almachtig. Nederland kent een pluriform godsdienstig landschap. Vanuit
die pluriformiteit en de manier waarop wij daar in Nederland in staan, herkennen
velen zich in de formulering van de eed. Zo heeft mijn collega Coskun Çörüz
ook deze eed afgelegd toen hij toetrad tot de Tweede Kamer.
Toch zal het voor nieuwkomers, om hen zomaar te betitelen, of nieuwe Nederlanders
niet altijd even vanzelfsprekend zijn. Ik pleit niet voor aanpassing van de
tekst van de eed. Ik pleit er wel voor om in de voorlichting toe te lichten
dat de strekking ervan moet worden bezien in de context van de pluriforme
Nederlandse samenleving. Graag krijg ik hierop een reactie van de minister.De heer Pechtold (D66):Een toelichting is aardig, maar ik heb zojuist gepleit voor meer mogelijkheden.
Want "God Almachtig" is een beperking voor diegenen die andere waarden
in het leven als steun bij deze eed willen betrekken. Hoe kijkt de CDA-fractie
daartegenaan? Wij hebben nu niet iets waarmee wij al decennia werken. Dit
is iets waarmee wij hopen de komende decennia te kunnen werken. Het CDA erkent
als partij toch ook dat er meerdere mogelijkheden zijn om die steun te zoeken?Mevrouw Sterk (CDA):Wat ons betreft, is er een parallel met de manier waarop wij op andere
plaatsen eden of beloften onderstrepen. Collega Van der Staaij wees er al
op toen hij de heer Pechtold interrumpeerde. Ik wil daar niet aan tornen,
omdat je een heleboel overhoop haalt als je dat wel doet. Je krijgt dan een
brede discussie, want waarom zou je dat dan alleen hier doen en niet ook op
andere plaatsen? Waarom zou je dan bijvoorbeeld geen eigen inkleuring kunnen
geven aan je beëdiging als lid van de Tweede Kamer? Die discussie voert
volgens mij op dit moment te ver. Ik wil vasthouden aan de manier waarop de
eed in deze wet is geformuleerd.De heer Pechtold (D66):Mevrouw Sterk gaf zojuist al aan dat haar fractie op 41 Kamerleden een
persoon heeft met een islamitische achtergrond. Wij maken nu een wet voor
een situatie waarin de getalsverhouding wel andersom zal zijn. Er zullen veel
mensen naar Nederland komen die geen christelijke achtergrond hebben. Ik vind
de stelling: omdat wij het nu bij andere dingen niet geregeld hebben, doen
wij het hier ook maar niet, niet overtuigend. Juist omdat dit is bedoeld voor
een groep die veel pluriformer is, lijkt mij dit een uitgelezen mogelijkheid
om het hier goed te doen. Dit hoeft niet direct gevolgen te hebben voor de
vraag waar wij het wel of niet doen, maar bij uitstek wel voor deze situatie.
Ik krijg graag namens het CDA, een multiculturele pluriforme partij, een reactie.Mevrouw Sterk (CDA):Het is bijzonder dat juist in deze multiculturele pluriforme partij alle
volksvertegenwoordigers met deze eed kunnen instemmen. Wat ons betreft is
er dus ook geen reden om een andere eed te verzinnen. Bovendien moet je die
discussie naar mijn mening op een ander moment voeren, omdat dit hoort bij
de manier waarop wij in Nederland omgaan met eden en beloftes die betrekking
hebben op grondwettelijke zaken. Die discussie voert op dit moment te ver.Tot slot merk ik op dat mijn fractie kan instemmen met het tweede onderdeel
van deze wet en de wijzigingen die zijn voorgesteld door het kabinet.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.Minister Hirsch Ballin:Voorzitter. Ik bedank de leden voor hun intense aandacht voor het wetsvoorstel
voor de invoering van de verklaring van verbondenheid. De opzet van het wetsvoorstel
is beperkt, maar daarmee is het zeker geen onbelangrijk voorstel. Wij wisselen
morgen overigens van gedachten over andere aspecten van de Rijkswet op het
Nederlanderschap. Aan het slot van mijn beantwoording ga ik in op de twee
voorgestelde amendementen. Verder zal ik bij mijn beantwoording zo veel mogelijk
de volgorde van de sprekers volgen.De heer Pechtold sprak over de verplichtingen die het staatsburgerschap
met zich brengt. Sinds de afschaffing van de opkomstplicht bij militaire dienst
en de stemplicht bij verkiezingen zijn er geen direct aanwijsbare verplichtingen
meer, waarvoor iemand wordt opgeroepen. Natuurlijk geldt nog steeds wel dat
iedereen wordt opgeroepen om de wet na te leven en de rechtsorde te respecteren.
In die zin is er dus wel degelijk sprake van een verplichting. Ik kom later
in mijn antwoord overigens nog te spreken over de redactie van de verklaring
van verbondenheid.Is er uit het oogpunt van de scheiding van kerk en staat een probleem
met de facultatieve toevoeging "zo waarlijk helpe mij God Almachtig"?
Deze vraag van de heer Pechtold moet ik ontkennend beantwoorden. Dat zou alleen
het geval kunnen zijn als er een verplichting wordt geïntroduceerd om
de verklaring van verbondenheid te bevestigen met: "zo waarlijk helpe
mij God Almachtig". Dat wordt echter niet bepaald in het wetsvoorstel.
Ik kan mij verder voorstellen dat men zich afvraagt waarom niet is gekozen
voor een facultatieve bevestiging, zoals bij de beëdiging van leden van
de Staten-Generaal, bewindslieden, functionarissen en getuigen in de rechtszaal.Waarom mag men met andere woorden niet kiezen tussen "zo waarlijk
help mij God Almachtig" en "dat verklaar en beloof ik"? Dat
is de opzet die wij in het algemeen volgen bij eden en beloften. Ik kan mij
voorstellen dat hiervoor wordt gekozen, want dat zou ook nog eens onderstrepen
dat er geen enkele verplichting bestaat om de religieus bepaalde bevestiging
van de verklaring te kiezen. Ik kan mij voorstellen dat wij "dat verklaar
en beloof ik" als alternatief toevoegen. Ik zal deze mogelijkheid bezien
en mogelijkerwijs is dat de aanleiding voor een kleine nota van wijziging.De heer Pechtold vroeg naar de mogelijkheid dat een sanctie volgt op het
niet naleven van de verklaring van verbondenheid. Het karakter van de verklaring
wordt bepaald door het gegeven dat zij onderdeel is van de verkrijging en
de aanvaarding van het staatsburgerschap, het Nederlanderschap. Dat is ook
in juridische zin de betekenis van de verklaring van verbondenheid. De verklaring
van verbondenheid is dus geen zelfstandige bron van rechten en plichten. De
verklaring van verbondenheid is dus niet een zelfstandige bron van rechten
en plichten. Dat zal men onmiddellijk onderkennen als men zich realiseert
dat het Nederlanderschap nu wordt verkregen zonder dat men zo'n verklaring
aflegt. Of men nu Nederlander is door geboorte, optie of naturalisatie, voor
iedereen die Nederlander is geldt dat hij of zij gebonden is aan de rechten
en plichten die gelden voor Nederlanders; voor ons allemaal. Het opnemen van
deze verklaring in de procedure ter verkrijging van het Nederlanderschap,
en daarmee ook de ceremonie, onderstreept het karakter, het gewicht en de
betekenis van de verkrijging van het staatsburgerschap van het Koninkrijk
der Nederlanden. Een juridische dimensie van dit wetsvoorstel
is ook dat het afleggen van de verklaring een voorwaarde vormt voor de verkrijging
van het staatsburgerschap.De heer Kamp (VVD):Het is dus een vormkwestie? Is er niet een of ander gevolg of een bepaald
gedrag mee beoogd? Het gaat puur om het invullen van een ceremonie, is dat
alles?Minister Hirsch Ballin:Neen. Als u dat als samenvatting wilt geven van wat ik zojuist heb gezegd,
ben ik kennelijk niet duidelijk genoeg geweest. Ik hoor u zeggen dat het een
vorm betreft. U doelt dan op iets dat geen inhoudelijke betekenis zou hebben.
De verklaring heeft echter wel degelijk een inhoudelijke betekenis; ik dacht
dat ik dat zojuist ook heb gezegd. Het vormt onderdeel van een ceremonie,
zeker, maar als iemand niet aan de ceremonie deelneemt, moet op een andere
manier worden vastgesteld dat hij of zij de verklaring van verbondenheid aflegt.
Ik kom daar straks nog op terug in verband met de vragen van mevrouw Sterk.
Waar het om gaat, is dat wij in het geheel van de regels voor het verkrijgen
van het staatsburgerschap tot uitdrukking brengen dat daarbij ook hoort de
bewuste, kenbare en bevestigde – bijvoorbeeld door middel van de formulering "Zo
waarlijk helpe mij God Almachtig", of: "Dat verklaar en beloof ik" –
aanvaarding van de rechten en plichten die daarmee verbonden zijn. Elke inhoud
heeft vormen, maar ik heb absoluut niet gezegd dat het alleen maar om de vorm
zou gaan, want dan zijn wij er nog maar een stapje van verwijderd dat het
maar een formaliteit is.De heer Kamp (VVD):Dat neem ik graag van u aan. Het gaat niet alleen om de vorm; er wordt
iets met de verklaring beoogd. U verwacht dat men de rechtsorde respecteert
en daarom moet men de verklaring afleggen. Het is de bedoeling dat men zich
daarnaar gedraagt?Minister Hirsch Ballin:Het hoort bij de aanvaarding van het staatsburgerschap. Men kan dan de
vraag stellen of men zeker weet dat degenen die niet door naturalisatie of
optie het Nederlanderschap hebben verkregen de rechten en plichten even bewust
aanvaarden. Welnu, dat weten wij niet. Ik kan mij ook de vraag voorstellen
of het niet goed zou zijn om dit te markeren op enig moment in de opvoeding
op weg naar de volwassenheid. Ook voor degenen die door geboorte Nederlander
zijn geldt dat zij de rechten en plichten moeten aanvaarden en daarnaar moeten
leven. Er wordt op dat punt geen onderscheid gemaakt ten opzichte van degenen
die door geboorte Nederlander zijn.De heer Kamp (VVD):Als de desbetreffende persoon zegt dat hij niet de Nederlandse rechtsorde
respecteert, gaat het feest niet door en volgt er geen naturalisatie. Als
nu iemand zegt dat hij wel de Nederlandse rechtsorde respecteert, maar zich
daar vervolgens niet naar gedraagt, is het geen probleem. Begrijp ik dat goed?Minister Hirsch Ballin:Het is voor iedereen een probleem. Ook voor degenen die door geboorte
Nederlander zijn is het een probleem als zij de rechten en plichten die op
hen rusten niet nakomen.De heer Kamp (VVD):Ik bedoel dit: is er geen sprake van een probleem wanneer men op basis
van de verklaring de Nederlandse nationaliteit heeft gekregen, maar zich er
vervolgens niet naar gedraagt? Hebt u de behoefte om daar een bepaalde sanctie
tegenover te zetten?Minister Hirsch Ballin:De sancties gelden voor iedereen gelijkelijk. Uit de verklaring van verbondenheid
blijkt dat men de Nederlandse rechtsorde aanvaardt. Daar hoort ook de gelijke
behandeling bij van alle Nederlanders, dus van degenen die door geboorte,
optie of naturalisatie Nederlander zijn geworden; zij zijn allen gehouden
om de rechten en plichten na te komen. Voor allen gelden dezelfde sancties
zoals voorzien in de Nederlandse wetgeving.Voorzitter: Kraneveldt-van der VeenMinister Hirsch Ballin:Om dit punt uitdrukkelijk af te ronden: als iemand dus niet die verklaring
wil afleggen, ontbreekt er een constitutief element in de procedure.Dan kom ik op de vraag of de volkenrechtelijke verplichtingen en de nieuwe
erkenningsregeling voldoende in acht zijn genomen. Jazeker, ook dat hoort
erbij, overigens ook voor ons allemaal zoals wij hier zitten en staan, als
burgers die het Nederlanderschap op welke wijze dan ook verkregen hebben.
Ook wij moeten bij het uitoefenen van de wetgevende bevoegdheid die aan regering
en Staten-Generaal is toegekend, de verdragen en andere fundamentele verplichtingen
in acht nemen. Dat hebben wij dus ook geprobeerd te doen bij het opstellen
en verder bewerken van dit wetsvoorstel en bij wat er verder moet worden gedaan.Wij gaan ervan uit dat de voorgestelde regeling in overeenstemming is
met artikel 7 van het Verdrag inzake de Rechten van het Kind. Dat bevat onder
andere het recht van een kind op een nationaliteit, op een staatsburgerschap.
Kinderen mogen niet stateloos blijven. Dat neemt echter niet weg dat een staat
aan dat recht voorwaarden kan verbinden teneinde misbruik te voorkomen. Misbruik
is te verwachten. Wij zijn af en toe misbruik tegengekomen. Het is helaas
in de praktijk een fenomeen gebleken, laat ik het zo maar formuleren, al is
het spijtig om dat te moeten constateren. Bij oudere kinderen zijn pogingen
gedaan, een schijnerkenning te benutten om ze naar een ander land te brengen
om hen daar in de prostitutie in te zetten. Dat is helaas een van de droevige
realiteiten rondom de toepassing van de wetgeving. De wetgeving die in 2003
in werking is getreden, was een poging om daar een einde aan te maken. Helaas
hebben wij vervolgens moeten constateren dat dit weer andere complicaties
opleverde, vandaar het voorstel dat er nu is gedaan. Daarbij is dus zeker
ook rekening gehouden met het Verdrag inzake de Rechten van het Kind, waar
trouwens ook bijhoort dat wij kinderen bescherming bieden tegen exploitatie,
bijvoorbeeld in de prostitutie.De nieuwe regeling maakt dus in vergelijking met die van vijf jaar geleden
dat het kind sneller dan voorheen, namelijk na erkenning van rechtswege, het
Nederlanderschap verkrijgt. Indien een kind van zeven jaar of ouder door een
man wordt erkend die niet de biologische vader is, wordt het recht op het
Nederlanderschap aan voorwaarden verbonden om schijnerkenning te voorkomen.
Daarmee doel ik op de drie jaren opvoeding.De heer Pechtold heeft verder gevraagd wat wij in dit verband doen met
het advies van de commissie-Kalsbeek. Daar zijn wij intens mee bezig. Het
heeft niet zoveel zin om, nu het overleg daarover nog gaande
is, te anticiperen op het kabinetsstandpunt naar aanleiding van het rapport
van de commissie-Kalsbeek. De heer Pechtold sneed nog een punt aan, namelijk
dat wij erop moeten letten hoe het er in de toekomst voorstaat als de Nederlandse
vrouwelijke partner van de moeder een kind erkent of van rechtswege de duomoeder
wordt. Hij vroeg of het kind dan eveneens het Nederlanderschap verkrijgt.Die vraag zal ik beantwoorden in de kabinetsreactie die wij nu voorbereiden.
Als erkenning dan wel moederschap van rechtswege bij huwelijk mogelijk wordt
voor de duomoeder, zal dienen te worden bezien welke nationaliteitsrechtelijke
gevolgen daaraan worden verbonden. Duidelijk is dat er in ieder geval opnieuw
zal worden nagedacht over het voorkomen van schijnerkenningen, in dit geval
door de duomoeder. De duomoeder zal nooit de biologische moeder van het kind
zijn, dus dat is niet van toepassing, bijzondere gevallen van eiceldonatie
wellicht daargelaten. Dat is dus niet vanzelf maatgevend voor de vraag of
het kind het Nederlanderschap verkrijgt. Wij zullen proberen daar een goede
oplossing voor te vinden.De heer Pechtold (D66):Voorzitter. Ik luister goed. Ik probeer het voor mij in normaal Nederlands
te vertalen, al was wat de minister zei heel goed hoor, voor een jurist. Hij
spreekt zeer begrijpelijk, maar het is belangrijk dat wij elkaar ook begrijpen.
De minister zegt dat de aankomende wet over het meemoederschap uit een lesbische
relatie apart behandeld zal worden, maar hij spreekt de verwachting uit dat
de behandeling van die wet geen gevolgen zal hebben voor hetgeen wij hier
vandaag behandelen, waar de rol van de vader in de erkenning nu anders wordt
geregeld. Met andere woorden: wij hoeven daar dadelijk niet op terug te komen.Minister Hirsch Ballin:Laat ik het iets voorzichtiger formuleren. Als het in verband met de positie
van de erkennende meemoeder of duomoeder gewenst is de Rijkswet op het Nederlanderschap
te wijzigen, dan zullen wij dat bij die gelegenheid doen. Ik heb vanmiddag
nog niet de conclusie getrokken dat dat nodig zal zijn. Die eventuele noodzaak
zal mede worden bepaald door de definitie van "moeder" in dit verband.
Ik onderken uiteraard dat van biologisch ouderschap bij een erkennende duomoeder
geen sprake kan zijn. Dat neemt echter niet weg dat er wel sprake kan zijn
van de andere mogelijkheid, namelijk van opvoeding gedurende drie jaar. Wij
zullen dat precies analyseren bij de bepaling van het kabinetsstandpunt erover.
U sneed dat punt volkomen terecht aan.U vroeg eveneens waarop de leeftijdskeuze is gebaseerd. Andere Kamerleden
spraken daar ook al over. Je kunt natuurlijk erover twisten of zeven jaar
de goede leeftijdsgrens is en of het niet zes of acht jaar had moeten zijn.
Je kunt echter niet in een wet opnemen dat het ongeveer zeven jaar moet zijn.
Wij hebben daarin dus een lijn getrokken die is bepaald op zeven jaar. Daarbij
is rekening gehouden met enerzijds het belang dat de juridische en biologische
vader het Nederlanderschap aan het kind kan overdragen en anderzijds het belang
dat schijnerkenningen worden voorkomen. Die schijnerkenningen vormen vooral
een probleem bij oudere kinderen, als je dus verder afgaat van de leeftijd
van zeven jaar en dichter in de buurt komt van de leeftijd van achttien jaar.
Daarom leek dit een verantwoord omslagpunt in een regeling die vooral praktisch
wil zijn.De heer Pechtold (D66):Uit IND-gegevens blijkt dat er geen voorbeelden waren van problemen bij
kinderen ouder dan vijf jaar. Als het u om de praktische oplossing gaat, kunnen
wij dan niet zo dicht mogelijk bij de praktijk blijven? Waarom hanteren wij
niet die leeftijdsgrens van vijf jaar? Dat bespaart weer twee jaar extra aan
volgen, controleren en vastleggen.Minister Hirsch Ballin:Het is meer de andere kant op.De voorzitter:Mijnheer Pechtold, wilt u uzelf corrigeren?Minister Hirsch Ballin:Ik denk dat de neiging van de heer Pechtold om voor een leeftijdsgrens
van vijf jaar te pleiten, hem ervan weerhoudt om nu de leeftijd van negen
jaar te bepleiten.De heer Pechtold (D66):Fouten moet je kunnen toegeven. Ik draaide inderdaad de redenering om.
Maar als de gegevens toch tot vijf jaar gevolgd worden, dan wil ik nog steeds
wat meer onderbouwing over de leeftijdsgrens van zeven jaar. Waarom wordt
geen hogere leeftijdsgrens gehanteerd?Minister Hirsch Ballin:Ik heb zojuist gezegd dat wij een praktische regeling willen. Als wij
een leeftijdsgrens op vijf jaar hadden gesteld, dan hadden wij dus de groep
kinderen tussen vijf en zeven jaar voor een gecompliceerdere procedure geplaatst.
Op dit moment stellen wij voor de groep van vijf tot zeven jaar geen bijzondere
eisen. Maar met deze regeling herstellen wij de situatie van voor 2003 dat
van rechtswege het kind meegaat in de verkrijging van het Nederlanderschap.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik probeer het nog een keer. Uiteindelijk is het in ons aller belang dat
de rechtszekerheid van vader en kind zo groot mogelijk is. Natuurlijk willen
wij schijnerkenningen tegengaan, zeker als die met uitbuiting van kinderen
gepaard gaan. U zegt echter dat het dichter op de leeftijd van achttien jaar
zit. Het gaat meestal om veel oudere kinderen. Zijn er voorbeelden van kinderen
in de leeftijd van zeven tot negen jaar of kan de grens ook bij tien of elf
jaar gelegd worden? Als zo'n verhoging van de leeftijdsgrens mogelijk is,
voeg je een heel grote groep toe en kan in die gezinnen heel veel ellende
worden bespaard.Minister Hirsch Ballin:In vergelijking met de wetgeving van 2003 is het belang van dit wetsvoorstel
dat voor een belangrijke groep, jongere kinderen tot zeven jaar, een veel
eenvoudiger regeling wordt getroffen. Daarom zei ik zojuist dat die grens
van zeven jaar toch echter beter is dan een grens van vijf jaar. Ik geloof
dat de heer Pechtold en u dat met mij eens zijn. Ik teken daarbij aan dat
de wetgeving van 2003 was gelegen in de wens om bescherming te bieden tegen
schijnerkenningen, misbruik, prostitutie en dergelijke. Die wetgeving schoot
echter enigszins over het doel heen.Als de grens op de grens op negen of tien jaar gesteld wordt, dan kom
je toch dichter in de buurt van de gevarenzone van misbruik en van exploitatie
van kinderen in de prostitutie. Ook al zijn er geen actuelevoorbeelden
genoemd in de rapportage waarnaar verwezen is, zou ik niet zo ver willen gaan
dat wij nu van de weeromstuit doorschieten. Wellicht moeten wij dan immers
over een paar jaar constateren dat wij te veel de andere kant zijn opgegaan
en te maken hebben met schijnerkenningen en binnen de pedofiele prostitutie
kinderen aan risico's blootstellen. Het is geen onmogelijke eis. Bij de leeftijd
van zeven jaar of ouder zal in veel gevallen zo niet aan de biologische vereiste,
dan toch in ieder geval wel aan de opvoedingsvereiste zijn voldaan. Indachtig
hetgeen het verdrag inzake de rechten van het kind eist ten aanzien van bescherming
van kinderen tegen exploitatie en seksueel misbruik en dergelijke, denk ik
dat wij hiermee een goede keus maken.De wettelijke termijn van uitreiking van de naturalisatiedocumenten bedraagt één
jaar, zoals duidelijk blijkt uit het wetsvoorstel. De gemeente nodigt de betrokkene
maximaal drie keer uit. De derde uitnodiging wordt aangetekend verstuurd.
Daarna is het aan betrokkene om vóór het jaar verstreken is
zich aan te melden voor uitreiking van de naturalisatiedocumenten. Voor betrokkene
staat primair de verplichting om tijdens de naturalisatieceremonie persoonlijk
de documenten in ontvangst te nemen. Zwaarwegende redenen om niet persoonlijk
de documenten in ontvangst te nemen zijn ter beoordeling van het bevoegd gezag.
Dat kan de burgemeester zijn, de ambassadeur, de consul of de gouverneur.
Bij zwaarwegende redenen kan men denken aan bijvoorbeeld een langdurige ziekenhuisopname
of een woonplaats die te ver verwijderd is van de Nederlandse ambassade. Het
moet gaan om omstandigheden die buiten de wil van de betrokkene zijn gelegen
en die maken dat men redelijkerwijs niet kan verwachten dat aan de ceremonie
wordt deelgenomen. Deelname is dus de regel en de uitzonderingen zijn ter
beoordeling van het bevoegd gezag. Er bestaat een mogelijkheid voor wettige
vertegenwoordiging. Daarnaast volgt nog een overleg met de VNG en de Nederlandse
Vereniging voor Burgerzaken over het format en wat er verder aan te pas komt.De heer Anker merkt terecht op dat verbondenheid van eenieder wordt verlangd,
dus ook van degene die door geboorte het Nederlanderschap heeft verworven.
In mijn inleidende beschouwing heb ik dit ook gezegd. Het onderwerp is een
discussie waard, maar valt buiten de reikwijdte van de rijkswet op het Nederlanderschap.
Je kunt evenmin iemand het staatsburgerschap ontnemen als deze persoon weigert
om aan iets deel te nemen dat staatsburgerschap, de verplichtingen die op
ons allemaal rusten en de constitutionele orde waarmee wij allen verbonden
zijn, bevestigt.De heer Van der Staaij vraagt waarom in de verklaring van verbondenheid
niet nadrukkelijk de trouw aan de Koningin is opgenomen. Deze vraag raakt
de kwestie van de redactie en de amendementen. Men kan veel opnemen in een
verklaring van verbondenheid. Het is echter zaak om compact te zijn in hetgeen
men tot uitdrukking wil brengen. Zoals wij allemaal weten, is het lastig een
boodschap over te brengen door er volledig het zwijgen toe te doen. Het is
echter ook moeilijk om een boodschap over te brengen als je er te veel woorden
aan wijdt. De plaats van de Koning en de Koningin in ons constitutionele bestel
behoort tot wat wij mogen beschouwen als de grondwettelijke orde van het Koninkrijk
der Nederlanden. Ik kom dadelijk op de redactie van het amendement. Toen ik
de heer Van der Staaij hoorde spreken, dacht ik: hij is er vast wel blij mee
dat er niet wordt gezegd "van Nederland, de Nederlandse Antillen en Aruba".
Het gaat om het koninkrijk als geheel. Dat koninkrijk is een koninkrijk en
behoort ook tot ons constitutionele besteld.De vraag of er sprake is van een eedsaflegging. In de tekst is de term "eed"
niet gebruikt. Het gaat om een verklaring met een eigen status. Zij is dus
vergelijkbaar, maar niet hetzelfde als de eden die bij ambtsaanvaarding of
vervulling van plichten als getuige of deskundige worden afgelegd. Er is wel
naar een analoge vorm gezocht. Die is ook gevonden. Zoals ik net al zei in
antwoord op de opmerkingen van de heer Pechtold, gaan wij graag na of wij
dat ook kunnen doen in de alternatiefstelling van "zo waarlijk helpe
mij God Almachtig" en "dat verklaar en beloof ik".Mevrouw Sterk (CDA):Wilt u iets explicieter aangeven waarin het verschil precies schuilt en
waarom de eed in deze verklaring en de eden en beloften die op andere momenten
in andere functies worden afgelegd, niet vergelijkbaar zijn?Minister Hirsch Ballin:De verklaringen en beloften die bij gelegenheid van de aanvaarding van
een ambt worden afgelegd, zijn gerelateerd aan specifieke activiteiten. Hier
gaat het om een verklaring die betrekking heeft op wat juristen de status
noemen. De verlening van het Nederlanderschap is een statusbepalende rechtshandeling.
Zo noemen wij dat in de juridische dogmatiek, niet waar? Zij brengt rechten
en verplichtingen mee, maar die zijn van een andere aard dan de uitoefening
van het ambt van Kamerlid, van minister enzovoorts. Ik kan mij voorstellen
dat u zegt dat de grens dun en betrekkelijk is. Wij hadden het ook anders
kunnen opschrijven. Het is dus geen verschil in gewicht en betekenis, zeker
niet in de zin dat het van minder betekenis is, want de verkrijging van de
status die met het staatsburgerschap verbonden is, is voor het leven. Hoe
lang sommigen ook Kamerlid zijn of een ander ambt vervullen, daar komt een
eind aan zodra de functie eindigt. Voor getuigen en deskundigen in de rechtszitting
geldt het zelfs alleen voor dat specifieke segment van activiteiten.De heer Van der Staaij (SGP):Ik ben het met de minister eens dat het niet hoort bij de specifieke categorie
ambtseden, maar het kan in ruimere zin wel onder de gevorderde eden vallen.Minister Hirsch Ballin:Zeker.De heer Van der Staaij (SGP):Ik wil specifiek wijzen op het feit dat ook in de bijlage bij de nota
naar aanleiding van het verslag niet alleen andere landen, maar ook Nederland
genoemd staan en dat daar formuleringen worden gekozen à la "ik
zweer" dan wel "ik verklaar" als alternatief. Als je de algemene
lijn volgt, is dat volgens mij ook de normale gang van zaken bij de keuze
tussen eed en verklaring. Kennelijk is er in eerste instantie ook wel in die
lijn gedacht, maar is er net iets anders in de nota van wijziging terechtgekomen
en kan het alsnog in die oude zin worden hersteld.Minister Hirsch Ballin:Wat ik zei, heeft ook niet meer betekenis. De formules die wij net gebruikten,
kun je heel goed omschrijven als een eed. Net doelde ik op
de toepasselijkheid van de wetgeving inzake de vorm van de eedaflegging. Daar
is niet voor gekozen in de opzet van dit wetsvoorstel. Het gevolg van opname
in dit wetsvoorstel van de variant "dat verklaar en beloof ik" –
dit vergt een kleine nota van wijziging, die u morgen bereikt – is dat
het verschil, dat ook op de wetgeving inzake de vorm van de eedaflegging betrekking
heeft, verder wordt verminderd of misschien zelfs verdwijnt. Die wet bepaalt
namelijk dat de twee formules alternatief kunnen worden gebruikt. In zekere
zin zal de wijziging waarover wij nu samen denken, het verschil verder verminderen.
Zoals ik net al naar aanleiding van de interruptie van mevrouw Sterk zei,
is het zeker niet iets van minder betekenis.De heer Van der Staaij (SGP):Is het toch nog mogelijk om één stapje verder te gaan en
bij de gangbare wijze van eedsaflegging aan te sluiten, zoals ook staat in
de bijlage bij de nota naar aanleiding van het verslag? Is het mogelijk om
daarbij de woorden "ik zweer" op te nemen in het geval dat de formule "zo
waarlijk helpe mij God Almachtig" wordt gebruikt? Het is duidelijk dat
daarmee ook het andere voorschrift van het opsteken van de vingers van toepassing
zou zijn.Minister Hirsch Ballin:Dat is niet iets wat voortvloeit uit de eventuele toepasselijkheid van
de wet op de vorm van de eed. De tekst van de eed, verklaring of belofte als
zodanig staat in specifieke wetten, niet in de algemene wet. In de algemene
wet is de vorm geregeld waarin de bevestiging plaatsvindt. Dat kent u allemaal.
Dit speelt zich ook voortdurend af in uw vergaderzaal en in allerlei rechtszalen.
Dan gaat het om de formulering "dat verklaar en beloof ik" ofwel "zo
waarlijk helpe mij God Almachtig". Als wij dat verschil opheffen, hetgeen
de heer Van der Staaij suggereert, is dat verschil weg. Ik zal ook nog kijken
naar de mogelijkheid om dat te doen door de wet wel van toepassing te verklaren.
Wij moeten nog maar zien wat een goede uitwerking hiervan is.De redactie van de verklaring van verbondenheid als zodanig is niet het
beslissende punt. Ik attendeer de heer Van der Staaij erop dat er veel rechtsstelsels
zijn waarin men een eed kent met formuleringen als "I solemnly swear",
waarin geen verschil wordt gemaakt tussen de religieuze en de niet-religieuze
variant daarvan. Dat onderscheid is in dit verband dus niet relevant.De heer Kamp (VVD):De verklaring wordt nu helemaal in de vorm van een eed gegoten. Wanneer
achteraf blijkt, bijvoorbeeld uit geschriften, dat men de Nederlandse rechtsorde
niet respecteerde op het moment dat men de eed aflegde, is dan een vervolging
op grond van meineed mogelijk?Minister Hirsch Ballin:De vervolging wegens meineed betreft het opzettelijk afleggen van een
verklaring in strijd met de werkelijkheid. Ik kan mij op dit moment moeilijk
voorstellen dat de elementen van het misdrijf meineed te vervullen zijn op
basis van een soort mentale reserve ten aanzien van wat iemand in de verklaring
van verbondenheid zegt. Morgen zullen wij te spreken komen over het wetsvoorstel
inzake de meervoudige nationaliteit, dat de mogelijkheid biedt van ontneming
van het Nederlanderschap. Ik begrijp dat de heer Kamp daarbij denkt aan zeer
ernstige situaties van ondermijning van de rechtsorde.De heer Kamp (VVD):Stel dat ik 's ochtends een tekst op internet zet waarin ik schrijf dat
de Nederlandse rechtsorde niet deugt, dat ik er niets van moet hebben en dat
wij ons best moeten doen om de Nederlandse rechtsorde omver te werpen. Vervolgens
kom ik 's middags bij de naturalisatiebijeenkomst, waar ik verklaar dat ik
de Nederlandse rechtsorde respecteer. Als achteraf blijkt dat ik 's ochtend
de andere verklaring heb afgelegd, in strijd met de eed van die middag. Is
het dan mogelijk dat ik word vervolgd voor meineed?Minister Hirsch Ballin:Het is heel nuttig dat de heer Kamp deze aanvulling geeft. In overschrijding
van de maximumsnelheid of naar huis rijden na het nuttigen van te veel glazen
oranjebitter na de naturalisatieceremonie zou ik niet meteen een geval van
meineed zien. Aangezien wij net hebben geconstateerd dat wij ons allemaal
moeten houden aan de rechten en plichten van de Nederlandse rechtsorde, geef
ik het u te doen als wij dit zouden maken tot een vereiste voor behoud van
het Nederlanderschap. Wel kan ik mij voorstellen dat de voorwaarden aanwezig
zijn voor de intrekking van het Nederlanderschap wanneer iemand zich fundamenteel
keert tegen de Nederlandse rechtsorde met staatsondermijnende activiteiten.
Dat is ook in overeenstemming met Europese verdragen.De heer Kamp (VVD):'s Morgens verklaar ik dat ik de Nederlandse rechtsorde niet respecteer,
terwijl ik 's middags bij de naturalisatiebijeenkomst zeg dat ik dat wel doe.
Ik zeg dat ook nog in de vorm van een eed. Ik zeg dan kennelijk iets wat onjuist
is. Ik leg die eed ten onrechte af. Is het dan mogelijk, als die feiten bekend
worden, dat men wordt vervolgd op grond van meineed? De minister gaat daar
omheen.Minister Hirsch Ballin:Ik ga er niet omheen, maar ik veronderstelde dat de heer Kamp uit zijn
vroegere professionele ervaring nog wel weet aan welke vereisten je moet voldoen
voor het bewezen verklaren van meineed. In de situatie die hij zojuist schetste,
zie ik hem niet bewijzen dat daarmee vaststaat dat er licht zit tussen de
ochtend met slechte voornemens en de middag met betere voornemens.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik wil de minister verleiden tot een principiëler antwoord, want
anders kan er nog ruis ontstaan.Het lijkt mij van belang om vast te stellen dat iemand die Nederlander
is, net geworden of al vanaf de geboorte, het toch met de wet oneens kan zijn
en daar uitdrukking aan kan geven. Men kan het zelfs oneens zijn met de rechtsorde.
Dat is iets heel anders dan ondermijnende activiteiten, zoals zwaar terroristische
activiteiten. Die kwestie wordt morgen besproken, maar het oneens mogen zijn
met de wet, het oneens mogen zijn met de Grondwet, staat los van deze ceremonie.
Dat geldt voor elke Nederlander. Die vrijheid bezit je.Minister Hirsch Ballin:Mevrouw Halsema en ik zijn het daarover eens. Dat hoort erbij. Wij zijn
met wetgeving bezig. Wij allemaal, u mevrouw de voorzitter, de leden van uw
Kamer en de leden van het kabinet, hebben een eed van trouw
aan de Grondwet, het Statuut, en de rechtsorde die daarop is gebaseerd, afgelegd.
Wij zouden ons werk echter onmiddellijk kunnen staken als dat zou betekenen
dat wij niet kunnen werken aan veranderingen van wetgeving, zoals hedenmiddag
door middel van de Rijkswet op het Nederlanderschap.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dat betekent dat iemand na afloop van de verklaring nooit kan worden vervolgd
voor meineed.Minister Hirsch Ballin:Ik probeerde de heer Kamp uit te nodigen tot een precisering van de situatie
die hij in gedachten had. Ik heb hopelijk duidelijk gemaakt dat ik mij een
situatie van meineed eigenlijk niet kan voorstellen. Als iemand de rechtsorde
ondermijnt, hebben wij te maken met iemand die de basics van ons constitutionele
bestel niet wil respecteren bij het nakomen van de rechten en verplichtingen
die zijn omschreven in de verklaring van verbondenheid. Daarvoor gaan wij
een specifieke voorziening opnemen in de Rijkswet op het Nederlanderschap,
tenminste als de Kamer het voorstel dat wij in voorbereiding hebben, volgt.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik weet dat morgen de mogelijkheid wordt besproken om stateloosheid of
de ontneming van het Nederlanderschap uit te breiden naar bijvoorbeeld zwaar
terroristische activiteiten. Dat is echter heel iets anders. Ik wil vandaag
helder hebben dat het uitspreken van de verklaring geen juridische consequenties
kent, in die zin dat, als mensen na afloop activiteiten ondernemen of uitspraken
doen die mogelijk in strijd zijn met de letter van de verklaring, dit geen
gevolgen kan hebben voor het waarheidsgehalte of het bestaansrecht van de
verklaring. Ik zie de minister graag vaststellen dat het Nederlanderschap
je niet zo maar kan ontvallen, omdat je het later fundamenteel oneens bent
met bepaalde onderdelen van de rechtsstaat. Daar is de heer Kamp naar op zoek.Minister Hirsch Ballin:Ik heb zojuist duidelijk genoeg gemaakt dat het aanvaarden in de verklaring
van verbondenheid van de grondwettelijke orde, of hoe wij dat ook omschrijven,
van ons staatsbestel, uiteraard ieders democratisch recht impliceert om opvattingen
te hebben over wetten of om zich in te zetten in politiek of ander verband
voor veranderingen daarvan. Geen twijfel daarover. Sterker nog, dat behoort
tot wat wij proberen over te brengen wanneer wij de democratische rechtsstaat
aanvaarden. Daarnaast probeerde ik helder te krijgen waar de heer Kamp op
doelde. Tegelijkertijd wilde ik duidelijk maken dat wij natuurlijk niet werkeloos
aan de kant gaan staan wanneer het gaat om een totale afwijzing van de rechtsorde
van de democratische rechtsstaat. Daar zijn andere voorzieningen voor. Dat
is op de eerste plaats, ook voor de Nederlanders door geboorte, de verplichting
om de wetten na te leven. Wanneer wij dat niet doen, kunnen wij worden vervolgd.
Waar de heer Kamp met zijn voorbeeld op doelde betreft een bijzondere situatie.
Daarover zullen wij morgen met elkaar spreken naar aanleiding van mijn brief
en het voorstel dat daaruit voortvloeit.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dit is helder. Wanneer iemand in strijd met onze rechtsorde handelt, zijn
daar voorzieningen voor. Die worden morgen besproken.Minister Hirsch Ballin:En bestaande voorzieningen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Vanzelfsprekend, maar dan kan iemand dus niet vervolgd worden voor meineed
vanwege deze verklaring. De minister vroeg de heer Kamp om dat te preciseren.
Dat betekent dat hij een juridisch gevolg geeft aan deze verklaring waarvan
in de tot dusverre verschenen stukken nog geen sprake was. Dat zou mij en
mijn fractie voor een probleem stellen bij deze verklaring.Minister Hirsch Ballin:Dat heb ik op geen enkel moment beweerd. Ik vroeg de heer Kamp hoe hij
zich dat voorstelt.De heer Kamp (VVD):Het ging erom dat de minister zei dat de verklaring in vorm van een eed
wordt gegoten. Ingevolge artikel 207 van het Wetboek van Strafrecht is het
strafbaar om een valse verklaring onder ede af te leggen. Dan kan een gevangenisstraf
van ten hoogste zes jaar worden opgelegd. Je mag niet onder ede een valse
verklaring afleggen. Indien iemand 's middags verklaard dat hij de Nederlandse
rechtsorde respecteert en uit andere handelingen blijkt dat hij die rechtsorde
op het moment dat hij dat verklaarde niet respecteerde, is er een probleem.
Dan kan de minister zeggen dat er bewijsrechtelijke problemen zijn, maar daar
gaat het mij niet om. Het gaat erom dat iemand in strijd met de waarheid die
verklaring onder ede aflegt. Dan ben je strafbaar en dan moet je daarvoor
vervolgd worden. Ik vind dat er naar waarheid verklaard moet worden als de
verklaring in de vorm van een eed gegoten wordt. Iemand die niet naar waarheid
verklaart, is vervolgens strafbaar.Minister Hirsch Ballin:Het is goed dat de heer Kamp deze aanvulling geeft. Uit zijn toelichting
maak ik op waar het verschil in interpretatie van het voorstel inzit. Bij
deze verklaring van verbondenheid, die wordt bevestigd met de eed of plechtige
verklaring, gaat het niet om een feitelijk statement over wat je ziet, doet
of hebt waargenomen. Het gaat om een normatieve uitspraak die wordt gedaan
door degene die de verklaring van verbondenheid aflegt. De normatieve gebondenheid
die daaruit voortvloeit, namelijk de aanvaarding van de rechtsorde, daarvan
kan iemand zich met geen enkele mentale reserve of met welk tegenstrijdig
feit ook bevrijden. Reeds daarom is de meineedkwestie hier niet aan de orde.
Iemand aanvaardt – en daar wordt hij of zij ook aan gehouden –
die gebondenheid aan de rechtsorde, aan de grondwettelijke orde. Om die reden
is dat ook een onderdeel voor de verkrijging van het Nederlanderschap. Dat
wordt op een plechtige bindende manier buiten twijfel gesteld. Vervolgens,
omdat die rechtsorde voor ons allen geldt, gelden daarvoor ook dezelfde sancties
die voor iedere Nederlander gelden overeenkomstig artikel 1 van de Grondwet.De heer Kamp (VVD):Wij hebben steeds meer te maken met radicale moslims. Die laten in hun
geschriften weten dat zij onze rechtsorde verwerpen. Daarvoor hoeft men alleen
maar te zoeken op internet; de Kamer wordt er ook over geïnformeerd door
de AIVD. Die moeten niets hebben van onze rechtsorde. Daar staan zij voor
en daar streven zij naar. Als dezelfde personen die dat soort boodschappen
afgeven, hier 's middags bij een naturalisatiefeestje onder
ede verklaren dat zij de Nederlandse rechtsorde respecteren en dat in strijd
met de waarheid doen, dan moet daartegen worden opgetreden.Minister Hirsch Ballin:Natuurlijk wordt opgetreden tegen degenen die de rechtsorde ernstig schenden.
Daar is geen twijfel over.De heer Kamp (VVD):Ik bedoel optreden in de zin van meineed en vervolgen wegens het plegen
van meineed.Minister Hirsch Ballin:Ik ben bang dat ik in herhaling verval als ik nog eens een poging doe
om aan de heer Kamp uit te leggen wat het karakter is van de verklaring van
verbondenheid. Ik heb zonet onderstreept hoe belangrijk deze is. Het belang
ervan is dat daarmee bij de verkrijging van het Nederlanderschap tot uitdrukking
wordt gebracht dat men kenbaar de volheid van de rechten en plichten die horen
bij het staatsburgerschap van het Koninkrijk der Nederlanden aanvaardt, niet
alleen als iets wat je overkomt, maar ook als iets wat je herkenbaar en zichtbaar
doet, voor diegenen die dit op de godsdienstige manier willen bevestigen met
een godsdienstige bevestiging en voor degenen die het niet-godsdienstig willen
doen met een niet-godsdienstige plechtige bevestiging. Als iemand dat doet
en het Nederlanderschap verkrijgt, en als naderhand blijkt dat hij zich schuldig
maakt aan staatsondermijnende activiteiten, dan geldt een figuur waarover
wij het morgen zullen hebben. Voor iedereen geldt dat handhavend wordt opgetreden
tegen schendingen van de rechtsorde.De verklaring van verbondenheid is niet een verklaring omtrent feiten
die je hebt waargenomen of waarover je deskundigheid bezit, feiten waarover
je onwaarheden kunt spreken, maar is een zeer expliciete bevestiging, een
normatieve uitspraak van grote betekenis. Ik hecht eraan te onderstrepen,
om alle misverstanden te voorkomen, dat die gebondenheid ook geldt voor iedereen
die het Nederlanderschap door geboorte heeft. De sancties voor fundamentele
aantastingen van de rechtsorde zijn duidelijk. De betekenis van de verklaring
van verbondenheid is duidelijk. De plechtigheid, en het karakter en het gehalte
daarvan, zijn dus tevens voorwerp van wat wij dadelijk, in een hopelijk verder
verbeterde formulering, zullen neerleggen. Vragen van meineed, zoals de heer
Kamp stelt, zijn gewoon niet van toepassing, omdat je geen uitspraak doet
over feitelijkheden maar een belangrijke normatieve uitspraak doet, die de
aanvaarding inhoudt van de gebondenheid aan onze Nederlandse constitutionele
rechtsorde.Ik hoop hiermee niet alleen de door de heer Kamp gestelde vragen te hebben
beantwoord maar ook voldoende te zijn ingegaan op zijn interrupties en aanvullende
vragen. Ik kom tot de vragen en opmerkingen van mevrouw Halsema. Ik zie geen
reden om optanten uit te zonderen van een verklaring. Het is een onderdeel
van de procedure. Over de verschillen tussen optie en naturalisatie zullen
wij in ander verband nog te spreken komen. Wij moeten deze verschillen ook
weer niet overdrijven, en ik zie geen reden om ze in dit verband zwaarder
aan te zetten.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik heb deze kwestie om een andere reden aangesneden. Het antwoord van
de minister is wel heel procedureel. Wij hebben het over jongeren die in Nederland
geboren zijn en die apart worden gezet. Eerlijk gezegd: dat knaagt. Dat vind
ik niet echt fair. De minister moet toch ook wel zien dat ik, in Nederland
geboren, gewoon 18 word zonder mij ergens van bewust te hoeven zijn. Als mijn
ouders echter elders zijn geboren, terwijl ik zelf wel hier ben geboren, dan
moet ik mij verbonden gaan verklaren. Dat is toch een beetje gek. Ik wilde
de minister in overweging geven om dat te overdenken. Ik kan mij voorstellen
dat hij zijn wetsvoorstel niet weer wil herzien, maar laat hij eens op deze
ongerechtigheid ingaan.Minister Hirsch Ballin:Misschien is het daarom goed dat ik ook naar aanleiding van de opmerkingen
van zo-even zo dubbel en dwars heb onderstreept dat wij niet een extra set
normen gaan introduceren voor degenen die Nederlander worden door naturalisatie
en optie. Ik heb dit vanmiddag een paar keer gezegd en ik hecht eraan dit
nogmaals te onderstrepen. Wij hebben het over een verbondenheid die van iedere
staatsburger van het Koninkrijk der Nederlanden wordt verwacht. Ik begrijp
goed dat mevrouw Halsema dan de vraag stelt of het niet goed zou zijn dat
iedereen in het kader van de ontwikkeling naar de volwassenheid dit op een
gegeven moment zou bevestigen. Die vraag neem ik serieus. Deze ligt echter
buiten het bestek van de Rijkswet op het Nederlanderschap. In godsdienstige
gemeenschappen bestaan allerlei vormen van zo'n bevestiging zoals vormsel,
bevestiging en bar mitswa. In niet-seculiere stelsels bestaat dit soort rituelen
soms ook. Ouderen herinneren zich dat nog dat de DDR de Jugendweihe kende,
als een geheel seculier onderdeel van de ontwikkeling naar wat men zag als
de staatsburgerlijke volwassenheid. Of alle associaties, religieus of niet-religieus,
positief zijn laat ik terzijde, maar de gedachte dat het is iets van en voor
ons allemaal heb ik geprobeerd te bevestigen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Het gaat hier niet om een denkbeeldige groep jongeren. Het zijn jongeren
die zich hier in Nederland vaak heel kwetsbaar voelen, die gewoon hier geboren
zijn en hun hele schooltijd, altijd, aangekeken worden als buitenlander, als
anders, Marokkaan, moslim, noem maar op. Door zo'n ceremonie wordt dat gevoel
van anders zijn nog eens bevestigd. Ik begrijp dat de minister niet wil schuiven.
Daarom doe ik hem een ander verzoek. De fracties van GroenLinks en de PvdA
pleiten er al heel lang voor om het mogelijk te maken dat kinderen die in
Nederland worden geboren uit ouders die duurzaam en rechtmatig in Nederland
verblijven, bij geboorte Nederlander zijn. Ik begrijp dat de minister dit
nu niet kan regelen. Het moet ook niet zo zijn dat iedereen die bij toeval
in Nederland geboren wordt, Nederlander is. Het zou echter de moeite waard
zijn om de mogelijkheid na te gaan dat deze kinderen – die dus hier
geboren worden uit ouders die een andere herkomst hebben maar allang in Nederland
wonen – bij geboorte Nederlander worden. Wij kennen dit ook in andere
Europese landen. Zou de minister willen nagaan of dit mogelijk is en de Kamer
hiervan per brief op de hoogte stellen?Minister Hirsch Ballin:Ik kan dat wellicht eerder toen, wanneer wij morgen spreken over de verdere
ontwikkeling van de Rijkswet op het Nederlanderschap. Ik noteer deze
vraag en probeer er morgen een reactie op te geven.De achterliggende opmerking van mevrouw Halsema was deze jongelui niet
meer apart te zetten dan wenselijk is. De inrichting van de ceremonie is iets
waar mijn collega voor Wonen, Wijken en Integratie zich mee bezighoudt. Bij
de inrichting van de plechtigheid dan wel festiviteit moeten wij ons nogmaals
de vraag stellen hoe er goed rekening gehouden kan worden met de jongelui
op wie mevrouw Halsema doelde. Deze toezegging doe ik graag. Ik zal overleggen
met mijn collega of wij rekening kunnen houden met deze groep jongelui zodat
zij het met vreugde kunnen doen, of het nu in de verklaring wordt opgenomen
of niet.Mevrouw Halsema (GroenLinks):De minister gaat voorbij aan de kern van mijn betoog. Mijn centrale vraag
is wat voor boodschap de nieuwe Nederlanders krijgen. Moeten zij gedisciplineerde
onderdanen worden van het Koninkrijk of mondige burgers? Worden hun rechten
en vrijheden benadrukt of de gemeenschap van plichten waarvan zij deel uit
gaan maken? Het is heel belangrijk dat de minister hierop ingaat omdat de
verklaring eenzijdig de plichten belicht en niet de grondwettelijke vrijheden
die als staatsburger je eigendom worden.Minister Hirsch Ballin:De verklaring gaat over rechten, vrijheden, plichten, over dat alles.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dat staat nu niet in de verklaring. De verklaring benadrukt dat mensen
verplichtingen hebben als zij staatsburger worden. Als je staatsburger wordt
in een democratische rechtsstaat en daarbij een verklaring uitspreekt, moet
die verklaring er in de eerste plaats over gaan dat je niet, zoals in een
totalitaire staat, zomaar door de politie van je bed gehaald kan worden, maar
dat je grondwettelijke vrijheden en rechten bezit die je niet afgenomen mogen
worden. In de verklaring zou iets moeten terugkomen over rechten en vrijheden.
Ik vind het erg dat dit niet het geval is. Alleen de negatieve kant van het
staatsburgerschap wordt belicht.Minister Hirsch Ballin:Misschien heb ik de vreugde om in een democratische rechtsstaat te leven
inmiddels zozeer verinnerlijkt, dat ik vanzelf al wat vreugdevolle associaties
heb bij die rechtsorde. Ik kom dadelijk terug op de redactionele amendementen
van mevrouw Halsema. Daarin expliciteert zij de vreugde.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Met alle respect, het gaat niet om het woordje "vreugde". Ik
heb meteen gezegd dat dit een kwinkslag was. Het onderliggende punt is wel
degelijk serieus. De minister heeft een verklaring opgesteld die alleen uitdrukking
geeft aan de plichten die je als burger hebt. Ik wil een verklaring die ook
uitdrukking geeft aan de grondwettelijke vrijheden en rechten die je als staatsburger
bezit. Ik wil graag dat de minister duidelijk maakt waarom hij dit tot nu
toe niet heeft gedaan en of hij het belangrijk vindt dat dit wel gebeurt.Minister Hirsch Ballin:Ik dacht dat ik al een paar keer had gezegd dat ik op de amendementen
zou ingaan. Het amendement van mevrouw Halsema bevat de vrijheden expliciet.
Ik zie het als een plicht om daarop dadelijk in te gaan.Als ik de heer Fritsma goed heb begrepen, vindt hij dat er te weinig plichten
zitten in de verklaring. Volgens hem stelt de verklaring weinig voor. Ik vind
deze opmerking moeilijk, niet omdat ik aarzel of deze opmerking wel klopt,
maar omdat het beeld dat de heer Fritsma kennelijk heeft van de verklaring
van verbondenheid diametraal staat tegenover wat ik zojuist heb gezegd en
tegenover wat ik vanmiddag heb beluisterd. Iedereen ziet de verklaring van
verbondenheid als iets belangrijks. De bewust gekozen, aanvaarde, gewenste
en positieve relatie tot de grondwettelijke orde van het Koninkrijk der Nederlanden
kent rechten, plichten en vrijheden. Ik hoop dat dit uit de voorafgaande discussie
duidelijk is geworden. Uiteraard hoort daar ook bij dat mensen daarnaar leven
en erop worden aangesproken. Er horen verantwoordelijkheden bij. Ik kan mij
dus niet vinden in de gedachte dat deze verklaring niet veel voorstelt. In
mijn ogen worden daarin zeer wezenlijke uitspraken gedaan.De heer Fritsma (PVV):Mijn belangrijkste kritiekpunt is dat iemand de verklaring kan afleggen
en zich er vervolgens helemaal niets van kan aantrekken, zonder dat dit ten
koste gaat van zijn recht op de Nederlandse nationaliteit of het verblijfsrecht
in het algemeen. Neem het voorbeeld van iemand die Nederlander wordt en dan
een dubbele nationaliteit heeft. Hij pleegt vervolgens een eermoord. Dat lijkt
mij een behoorlijke ondermijning van de Nederlandse rechtorde. Toch behoudt
hij de Nederlandse nationaliteit. Ik heb daar een probleem. Dit maakt deze
verklaring van verbondenheid zinloos.Minister Hirsch Ballin:Ik denk dat ik deze vraag van een principieel antwoord moet voorzien.
Bij de aanvaarding van onze grondwettelijke orde hoort ook dat voor iedereen
de vrijheden, rechten en plichten gelden die eigen zijn aan ons bestel. De
heer Fritsma heeft iemand in gedachten die niet door geboorte Nederlander
is geworden, maar door naturalisatie. Hij heeft iemand in gedachten die naast
het Nederlandse nog een ander staatsburgerschap heeft. Hij sprak zich er niet
over uit welk burgerschap dit betreft. Deze persoon begaat een ernstig levensdelict.
De heer Fritsma bracht de motieven van dat levensdelict nog ter sprake. Wie
zo'n ernstig levensdelict ook begaat, wij zullen toch even streng en scherp
moeten optreden. Het maakt niet uit of dat iemand is met twee staatsburgerschappen
dan wel iemand met één staatsburgerschap, al dan niet door geboorte
Nederlander geworden Dat is voor mij een elementaire eis van de verantwoordelijkheid
die ik ook heb te dragen voor de handhaving van onze rechtsorde.De heer Fritsma (PVV):De minister vindt het wel goed om het Nederlanderschap in te trekken van
mensen die een ernstige terreurdaad begaan. Waarom kan die mogelijkheid niet
worden uitgebreid tot andere delicten? De minister maakt voor terroristen
zelf al onderscheid in het benaderen van mensen met een dubbele nationaliteit
en mensen met een enkelvoudige, Nederlandse, nationaliteit. Ik vraag hem dat
onderscheid ook te maken voor zware criminelen.Minister Hirsch Ballin:Ik heb net gezegd dat er bij ernstige levensdelicten in mijn ogen geen
enkele reden is om de geboren Nederlander met geen ander staatsburgerschap
niet even streng en scherp aan te pakken als de Nederlander met twee staatsburgerschappen.
In de zeer bijzondere situatie van staatsondermijnende activiteiten is er
onder omstandigheden een verdergaande mogelijkheid. In de brief die ik de
Kamer heb gestuurd, heb ik voorgesteld om op dat punt datgene te doen wat
maximaal verdragsrechtelijk toelaatbaar is. Als de heer Fritsma zou zeggen
dat ik dat maar niet moet doen, omdat dit ongelijke behandeling betekent,
dan moeten wij daar morgen over spreken. Er is geen enkele ruimte om op dit
punt verder te gaan. Ik hecht eraan om duidelijk te maken dat wij bij zeer
ernstige delicten zonder aanzien des persoons handhavend zullen optreden.De heer Fritsma heeft het gevaar van schijnerkenningen genoemd van kinderen
onder de zeven jaar. Ik ben op de leeftijdsgrens al ingegaan naar aanleiding
van de opmerkingen van de heer Pechtold. Zoals de heer Pechtold terecht opmerkte,
is dit geen probleem bij jonge kinderen die de leeftijd van zeven jaar nog
niet hebben bereikt. Mijn doelstelling is om met dit wetsvoorstel een aantal
zeer onpraktische en voor de betrokkenen onaangename consequenties van de
te ver gaande wetswijziging van 2003 te corrigeren.De heer Dijsselbloem heeft gevraagd of er geen ruimte moet zijn voor individuele
inkleuring van de manier waarop de eed wordt afgelegd. Die vraag is vaker
gesteld ten aanzien van eden en beloften in het algemeen. Er zijn ook rechtszaken
over geweest, bijvoorbeeld toen een benoemd lid van de provinciale staten
van Noord-Holland een individuele variant wilde op de eed. De lijn van de
wetgeving en van de rechtspraak is tot op heden dat wij het moeten doen met
twee standaardteksten en geen eindeloze variëteit en creativiteit moeten
toelaten. De verklaring "Zo waarlijk helpe mij God Almachtig" wordt
in ieder geval door het overgrote deel van de in Nederland aanwezige godsdienstige
overtuigingen (joden, christenen, moslims, hindoes) als een bruikbare formule
voor de religieuze bevestiging gezien. Degenen die om welke reden dan ook
die verklaring niet wensen te gebruiken, hebben als neutrale optie het "Dat
verklaar en beloof ik". Onder hen zijn ook mensen die wel degelijk godsdienstig
zijn, maar bezwaren hebben tegen hetzij deze redactie, hetzij het religieuze
element in de eedsformule. Wij hebben met die twee opties tot nu toe goed
kunnen leven. Ik zie geen aanleiding om daarin variatie aan te brengen. Andere,
eventueel aanvullende vormen van symboliek behoren tot de inrichting van de
ceremonie. Daarover behoeven wij niet hier te beslissen.De heer Dijsselbloem (PvdA):Ik was eigenlijk overtuigd door de reactie die 's ministers voorgangster
gaf in de nota naar aanleiding van het verslag. Zij stelde dat er voor individuele
inkleuring geen ruimte is, omdat het juist gaat om de eenheid van tekst die
de verbondenheid van àlle Nederlanders onderstreept. Dat vond ik een
goede benadering. Inmiddels zien wij dat er via de nota van wijziging een
facultatieve toevoeging mogelijk wordt gemaakt. De minister wil de keuze tussen
twee opties mogelijk maken. Ook bij een model waarin twee toevoegingen denkbaar
zijn, wordt de eenheid van tekst die de verbondenheid van àlle Nederlanders
onderstreept, verzwakt.Minister Hirsch Ballin:Dat is niet het geval. Dat is een misverstand. Ook in de benadering waarover
wij spreken, blijft de tekst van de eigenlijke verklaring van verbondenheid
voor iedereen hetzelfde. Aan dat vereiste wordt voldaan. Het gaat om de woorden
waarmee iemand zijn of haar instemming betuigt.De heer Pechtold (D66):Het gaat om de tekst en de optionele toevoeging van "zo waarlijk
helpe mij". Als iemand daarna nog "hoera" roept of een andere
persoonlijke opmerking maakt, dan is dat toegestaan?Minister Hirsch Ballin:Zo staat het nu in het wetsvoorstel. Ik heb net toegezegd om te bekijken
of, net als bij de eed of belofte die bijvoorbeeld u hebt afgelegd bij uw
toetreding tot de Tweede Kamer der Staten-Generaal, de bevestiging van de
gezamenlijke tekst in een religieuze dan wel niet-religieuze vorm te gieten.
De tekst die de eigenlijke verklaring inhoudt, blijft voor iedereen gelijk.De heer Pechtold (D66):Daarvoor geldt dat die exact volgens het gestipuleerde moet worden uitgesproken.
Ik kan mij herinneren uit de periode dat ik huwelijken voltrok dat iemand
drie keer de kans krijgt om "ja" te zeggen; als dat de derde keer
niet is gezegd, dan gaat het feest niet door. Is het daarmee een beetje vergelijkbaar?Minister Hirsch Ballin:Ja, dat is een beetje vergelijkbaar; niet helemaal, maar wel een beetje.De heer Dijsselbloem heeft gevraagd hoe het zit met de evaluatie van de
invoering van de naturalisatieceremonie; er hebben immers twee landelijke
ceremonies plaatsgevonden. Tot nu toe is tweemaal op 24 augustus een
landelijke naturalisatiedag georganiseerd. Dat is echter niet de enige dag
waarop dat plaatsvindt; in elk geval moet daartoe op 24 augustus gelegenheid
worden gegeven. Al naar gelang de behoefte en dergelijke zijn er echter meer
data waarop het plaatsvindt. Overigens zijn wij bezig geweest met die datum
van 24 augustus. De herkenbaarheid daarvan is zelfs voor mensen die hebben
doorgeleerd in het staatsrecht gering. Wie weet wat er op 24 augustus
is gebeurd? Andere data kennen een grotere mate van herkenbaarheid. Collega
Vogelaar en ik hebben daarover ook contact gehad met de burgemeesters en met
de gouverneurs van de Nederlandse Antillen en Aruba. Wij zijn tot de conclusie
gekomen dat 15 december een goede datum zou zijn als vaste dag voor de
ceremonie: Koninkrijksdag. Er is ook nagedacht over Koninginnedag maar dan
is er al zoveel aan de hand. Uw vroegere collega's, de burgemeesters, zeiden
dat ook allemaal, zeg ik in de richting van de heer Pechtold. Op Koninginnedag
zijn zij druk met andere dingen. Koninkrijksdag leek een heel mooie dag te
zijn. Naar behoefte kan de ceremonie ook op andere dagen plaatsvinden.De heer Dijsselbloem (PvdA):Ik spring nog niet uit mijn zetel bij het horen van 15 december,
maar ik wen er wel weer aan. Ik dacht evenwel dat was afgesproken dat na twee
jaar een kleine evaluatie zou plaatsvinden; het hoeft geen dik rapport te
worden. Ik hoor graag of dat beeld uit die beginperiode, namelijk dat sommige
gemeenten om allerlei redenen gewoon niet meedoen – bijvoorbeeld omdat
de opkomst mager was – is gewijzigd. Wordt er nog voorzien in die evaluatie
na twee jaar?Minister Hirsch Ballin:Jazeker. Eind 2008 kunt u het evaluatierapport tegemoet zien.De voorzitter:De heer Pechtold kijkt mij heel ondeugend aan. Hij wil blijkbaar toch
nog even een vraag stellen.De heer Pechtold (D66):Ik wil zeker weten of voor 15 december is gekozen omdat het op die
dag Koninkrijksdag is, niet omdat het op die dag de verjaardag van de minister
is.Minister Hirsch Ballin:Ik ben verbijsterd over deze kennis van mijn persoonlijke levenssfeer
bij de heer Pechtold. Reeds daarin is het antwoord op zijn vraag gelegen.
De reden is dat het die dag Koninkrijksdag is. Om die reden staan er dan vlaggen
op alle openbare gebouwen in Nederland waaronder het gebouw van de Tweede
Kamer der Staten-Generaal.De voorzitter:Die vlaggen staan er dan ook een beetje voor u. Overigens belet niets
de heer Pechtold om u een goede fles wijn te sturen tegen die tijd.Minister Hirsch Ballin:Hartelijk dank. Zo af en toe merk je dat er mensen zijn in deze zaal die
elkaar al langer kennen. Ik ben even verbluft door deze onthulling van wat
ik beschouw als mijn personalia. Het is dus omdat het dan Koninkrijksdag is.De heer Dijsselbloem heeft het gehad over de frequentie van de ceremonies,
die hoger dan twee keer per jaar is. De landelijke naturalisatiedag heeft
nog maar twee keer plaats gehad. De gemeenten houden door het jaar heen regelmatig
ceremonies, want het is bezwaarlijk als de betrokkenen te lang moeten wachten
op het ontvangen van de bewijsstukken voor het verkrijgen van het Nederlands
staatsburgerschap. Weliswaar is er terugwerkende kracht, maar het is onhandig
om geen documenten zoals paspoorten te hebben terwijl je weet dat je later
met terugwerkende kracht Nederlander wordt. Er moet dus niet te veel tijd
verstrijken. Een keer in het jaar zou voor de belanghebbenden te weinig zijn.Mevrouw Sterk heeft gesproken van een belangrijk symbool. Naar ik aanneem
bedoelt zij dat in de positieve betekenis van het woord, dus als iets wat
van waarde en betekenisvol is. Ik zie aan haar blik en knikken dat ik dat
goed heb begrepen. In die betekenis ben ik het geheel met haar eens. Vanuit
dit oogpunt is het inderdaad belangrijk en goed om toe te treden tot de rechtsorde
van de democratische rechtsstaat Nederland, met de rechten, plichten en vrijheden
die daarbij horen. Wij zullen nadenken over de gedachte die mevrouw Sterk
uitte om ook iets te doen voor de Nederlanders door geboorte, bijvoorbeeld
rondom hun achttiende verjaardag. Ik zal daarover spreken met mijn collega
die zich met de ceremonies bezighoudt. Wij laten het graag op ons inwerken,
maar het is geen onderwerp van de Rijkswet op het Nederlanderschap. Voorlichting
geven over de verklaring hoort erbij. Ook de betekenis moet worden onderkend.Ten slotte kom ik op de redactie, waarvoor bij amendement voorstellen
zijn gedaan. Mevrouw Halsema heeft een redactie voorgesteld waarin staat "respecteren
van de Nederlandse rechtsorde". Het woord respecteren staat ook in de
bestaande tekst. Daar staat "plichten getrouw vervullen" en "gebruikmaken
van de rechten en grondwettelijke vrijheden".Mevrouw Halsema (GroenLinks):Voordat de minister een amendement waarover wij inmiddels in onderhandeling
zijn helemaal gaat bespreken, is het misschien handig om een correctie door
te geven. Ik ben ermee akkoord dat mijn amendement opgaat in het amendement-Dijsselbloem
c.s. als daarin de toevoeging komt dat het ook om de grondwettelijke rechten
en vrijheden gaat.Minister Hirsch Ballin:Dat vervult mij met vreugde. Ik stond op het punt om uiteen te zetten
dat bij de democratische rechtsstaat, bij de constitutionele orde die wij
kennen en met elkaar hebben, natuurlijk ook de vrijheden horen. Als dat op
een of andere manier tot uitdrukking kan komen, is dat goed. Ik heb het er
steeds bij gedacht.De voorzitter:Mevrouw Halsema, u gaat de amendementen samenvoegen. Komt er tijdens dit
debat nog een nieuwe versie, zodat wij die meteen bij de beraadslagingen hebben?De heer Dijsselbloem (PvdA):De drie ondertekenaars van mijn amendement en mevrouw Halsema zijn het
eens over de tekst. Het is in feite een wijziging van het amendement-Dijsselbloem
c.s. Ik nodig overigens alle collega's uit om het te ondertekenen. Dit lijkt
mij typisch een punt waarvoor zo veel mogelijk steun in de Kamer moet zijn.
Laten wij de reactie van de minister afwachten; dan kunnen wij een gewijzigd
amendement laten rondgaan.Minister Hirsch Ballin:Ik hoor al wat zich hier aftekent. In eerste termijn zag ik de steun voor
de hoofdlijn van het amendement al geleidelijk groeien. Ik heb net gezegd
dat het voor mij vanzelfsprekend is dat rechten, plichten en vrijheden bij
onze democratische rechtsstaat horen. Die zijn als het ware keerzijden van
elkaar. Het respecteren van de vrijheden van een ander mens, betekent dat
je aanvaardt dat anderen hun godsdienst vrijelijk uitdragen. Het kabinet heeft
dit onlangs nog in een ander verband gezegd: bij de vrijheden in ons land
hoort ook het wederzijds respect voor wat mensen eigen is, voor hun godsdienstige
en levensbeschouwelijke overtuigingen. Wanneer dat op een of andere manier
tot uitdrukking komt in een verbeterde redactie van de verklaring van verbondenheid,
dan zal dat alleen maar goed doen."Grondwettelijke orde van het Koninkrijk der Nederlanden" in
het amendement van de heer Dijsselbloem, mevrouw Sterk en de heer Anker lees
ik wel degelijk als iets wat slaat op onze rechtsorde. De constitutie van
het Koninkrijk der Nederlanden – dat is de juridisch-technische term –
vormt de grondslag van onze rechtsorde. Van mensen die Nederlander worden,
verwachten wij evenmin als van mensen die Nederlander zijn, dat zij in discussie
kunnen gaan over specifieke elementen van die rechtsorde als "moet je
een leeftijdsgrens trekken bij 18 of bij 16 jaar?". Het gaat om de basics,
om de kenmerkende elementen van die democratische rechtsorde. Naar mijn gevoel
wordt dat zeer goed tot uitdrukking gebracht met "Grondwettelijke orde
van het Koninkrijk der Nederlanden". Een scherpslijper zou misschien
vragen: bedoel je daarmee het Statuut voor het Koninkrijk der
Nederlanden, de Grondwet voor het Koninkrijk der Nederlanden, de Staatsregeling
van Aruba en de Staatsregeling van de Nederlandse Antillen, en moet je die
dan niet allemaal noemen? Dat zou ik echt ontraden, want dan wordt zo'n verklaring
van verbondenheid iets onbegrijpelijks. De cursussen die daarop voorbereiden,
worden dan de belangrijkste horde; dat is natuurlijk niet de bedoeling. In"Grondwettelijke
orde van het Koninkrijk der Nederlanden" wordt goed samengevat wat deze
fundamentele constitutionele documenten omvatten. Natuurlijk denken wij daarbij
ook aan de grondrechten en alle andere wezenlijk kenmerken van ons democratische
staatsbestel zoals die in de Grondwet, het Statuut en de Staatsregelingen
van de andere landen van het Koninkrijk worden gewaarborgd. Daarbij horen
dat wij ons verbonden weten met het bevorderen van de internationale rechtsorde –
dat is een nadrukkelijke opdracht in onze Grondwet – en de openheid
die de Grondwet daarmee eigen is. Zoals al vele malen is beschreven in beschouwingen
van degenen die zich met de grondslagen van ons bestel hebben bezighouden,
horen daarbij ook fundamentele waarden, rechten en plichten, zoals verdraagzaamheid,
respect en vrijheid.De heer Kamp (VVD):Ziet de minister een materieel verschil tussen "Grondwettelijke orde"
en "de rechtsorde"? Zo ja, wat is dat verschil dan?Minister Hirsch Ballin:In een verklaring van verbondenheid wil volgens mij niemand – dat
zal evenmin gelden voor de heer Kamp – met "rechtsorde" associaties
oproepen op het detailniveau van wettelijke voorschriften. Het moet gaan om
dat wat kenmerkend is, karakteristiek voor onze democratische rechtsstaat.
Bij de aanvaarding van mijn verantwoordelijkheid in dit kabinet heb ik de
tekst van het voorliggende wetsvoorstel overgenomen, waarin sprake is van "de
rechtsorde". "Grondwettelijke orde van het Koninkrijk der Nederlanden"
in het amendement van de heer Dijsselbloem, mevrouw Sterk en de heer Anker
vind ik karakteristieker en sterker dan "rechtsorde". Overigens
zeg ik met de indieners: die hoort er wel bij.De heer De Wit (SP):In het strafrecht geldt bijvoorbeeld het beginsel ne bis in idem: je kunt
alleen worden gestraft als er een wet is waarin een strafbepaling is vastgelegd.
Ook het civiele recht gaat uit van bepaalde principes, bijvoorbeeld inzake
bigamie. Is dat dan voldoende? Dit soort beginselen zie je namelijk niet in
de Grondwet terug. Hoe legt de minister de verbinding tussen dat soort algemene
beginselen en bijvoorbeeld het punt dat de rechtspraak in Nederland de inhoud
van onze rechtsorde ook mede bepaalt? Dat ligt niet vooraf vast in een aantal
bepalingen.Minister Hirsch Ballin:Wat de heer De Wit aan het slot zegt, ligt wel degelijk vast in onze grondwettelijke
onafhankelijke rechtspraak. De mogelijkheid om je tot de rechter te wenden
bij aantasting van rechten of vrijheden staat in onze Grondwet. Bovendien
ligt dat vast in de verbinding die onze Grondwet legt met fundamentele verdragen.
De voorbeelden die de heer De Wit geeft, zou ik zeker rekenen tot wat daarmee
wordt bedoeld.De voorzitter:Begrijp ik goed dat de minister aan het einde van zijn eerste termijn
is gekomen?Minister Hirsch Ballin:Zeker, mevrouw de voorzitter.De voorzitter:Ik stel voor, direct door te gaan met de tweede termijn van de Kamer.
De heren Pechtold en Kamp hebben even stuivertje gewisseld, omdat de heer
Kamp hierna een andere Kamerverplichting heeft.De heer Kamp (VVD):Ik dank u, mevrouw de voorzitter, en de heer Pechtold. De minister dank
ik voor de reactie op hetgeen in eerste termijn naar voren is gebracht.De verklaring waarover wij het hebben gehad, is geen formaliteit, zo heeft
de minister betoogd. Op een handelen in strijd met die verklaring, zelfs als
het flagrant in strijd is met die verklaring, staat echter geen sanctie gerelateerd
aan het Nederlanderschap. Sterker nog: de minister overweegt de verklaring
formeel in de vorm van een eed te gieten bij een nota van wijziging. Ook indien
blijkt dat de verklaring onder ede in strijd met de waarheid is afgelegd,
stelt hij dat geen vervolging wegens meineed mogelijk zou zijn. Mijns inziens
moet die relatie tussen verklaring en feitelijk gedrag er wel zijn en moet
er ook vervolgd worden indien er in strijd met de waarheid onder ede wordt
verklaard.In de opstelling van de minister blijft slechts over de symbolische waarde.
Het is natuurlijk duidelijk dat die symbolische waarde op zichzelf ook van
betekenis is. Die is voldoende van betekenis om het steunen van het wetsvoorstel
toch te overwegen. Het uitgangspunt van het voorstel was immers het invullen
van een ceremoniële plechtigheid. Het ging erom een ceremoniële
plechtigheid zo veel mogelijk betekenis te geven. Gehoord hetgeen door de
minister naar voren is gebracht, zal ik overwegen om toch de steun van de
VVD-fractie aan dit wetsvoorstel te geven.De heer Pechtold (D66):Voorzitter. De woorden "ceremonie" en "symbool" zijn
gevallen. Volgens mij hebben wij in dit debat diegenen die van deze verbondenheid
meer probeerden te maken of waarvan sommigen vermoedden dat
zij er meer van probeerden te maken, teruggekregen naar wat het eigenlijk
was. Datzelfde geldt voor diegenen die erop wezen dat het naast plichten ook
rechten betekende, want ook die hebben wij weer teruggekregen op een tekst
waarvan ik het gevoel heb dat ook mijn fractie er in de vorm van een amendement
steun aan zou kunnen verlenen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):U zegt nu dat u steun gaat verlenen aan die twee gecombineerde vluggertjes?De voorzitter:Zo heb ik een amendement nog nooit horen betitelen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):U was ook niet bij het eerste deel. Ik citeer de heer Pechtold letterlijk.
Het is heel prettig om te merken dat hij weliswaar wat extra leestijd nodig
heeft gehad – iets meer dan de anderen – maar dat hij toch enthousiast
is over de amendementen die hij vluggertjes noemde.De heer Pechtold (D66):Wat is het toch een genoegen om weer met mevrouw Halsema in debat te zijn.
Na de uitgebreide excuses van de PvdA aan de Kamer konden wij daar zo kort
naar kijken. Verder komt het vooral door de inhoudelijke en voor mijn fractie
geruststellende woorden van de minister, mevrouw Halsema.Wij zijn dus terug bij waar wij moesten zijn en waar wij vanmiddag mee
begonnen, namelijk de mogelijkheid om deze verbondenheid echt tot een tastbaar
deel te laten worden voor degenen die hier nieuw zijn. Ik denk dat hiernaar
reikhalzend kan worden uitgezien. Ik heb al aangegeven dat mijn fractie dit
geheel in de lijn ziet van het appel van de heer Dittrich drie jaar geleden.
Ik ben blij dat de minister een datum heeft gekozen die het Koninkrijk symboliseert.
De dag van mijn verjaardag zal ik daardoor niet snel vergeten.Op het punt van de mee- en de duomoeder heeft de minister mijn fractie
gerustgesteld. Ik heb er alle begrip voor dat hij op dit moment niet vooruit
kan lopen op het wetsvoorstel dat nog moet volgen. Ik heb goed nota genomen
van zijn woorden dat uit het huidige debat geen rechtsongelijkheid zal voortvloeien
voor de behandeling van het lesbisch ouderschap. Dat is heel belangrijk.Ten aanzien van de frase "God Almachtig" heeft de minister een
helder antwoord gegeven. Ook ik erken dat deze tekst voor vele groepen de
lading kan dekken. Naar mijn gevoel wordt hiermee de basis van een totaalceremonie
gevormd. Ieder individu – de Kamer begrijpt dat mijn partij dit heel
belangrijk vindt – kan hierbij zelf gevoelens oproepen en er zelf invulling
aan geven. Dat maakt het eigenlijk alleen maar feestelijker.De heer Fritsma (PVV):Voorzitter. Ik bedank de minister voor zijn antwoorden. Deze bevestigen
overigens wel mijn idee dat de verklaring van verbondenheid het karakter heeft
van een wassen neus om redenen die ik reeds heb ingebracht. Het kan echter
veel beter en daarom dien ik de volgende motie in, waarvan de inhoud voor
zich spreekt.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat van immigranten verwacht mag worden dat zij de dominante
Nederlandse waarden en normen delen;constaterende dat de beoogde verklaring van verbondenheid hierin tekort
schiet, omdat deze niet door alle immigranten hoeft te worden afgelegd, deze
pas na enige jaren rechtmatig verblijf in Nederland moet worden afgelegd en
er geen sancties staan op het niet naleven ervan;verzoekt de regering om voor alle immigranten een assimilatiecontract
op te stellen waarin belangrijke Nederlandse kernwaarden worden omschreven
en aan het niet tekenen of naleven van dat contract verblijfsrechtelijke consequenties
te verbinden,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Fritsma. Naar mij blijkt, wordt
de indiening ervan voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 14(30584, R1811).De heer Anker (ChristenUnie):Voorzitter. Ik ben de minister en alle collega's dankbaar voor het debat
van vandaag, dat niet over een formaliteit gaat. Wij hebben de randen opgezocht
van de betekenis van termen als "grondwettelijke orde", "vrijheid"
en "lichte". Het is mooi dat wij eens in de zoveel tijd hierover
spreken. Ik ben blij met de uitspraak van de minister dat de inhoud van de
verklaring niet alleen voor nieuwe Nederlanders geldt, maar voor iedereen.
Dat je hiervoor niet voor de vorm een verklaring in het leven roept, is duidelijk.
De minister heeft gezegd dat hij buiten het kader van dit debat op zoek is
naar middelen om hieraan vorm en inhoud te geven.Onze steun voor het amendement is onveranderd gebleven. Wij zijn blij
met de toevoeging van wederkerigheid van vrijheden en verantwoordelijkheden.
Dit is prachtig.De heer Van der Staaij (SGP):Voorzitter. Ik bedank de minister voor de beantwoording. Terecht is opgemerkt
dat er geen nieuwe normen worden opgelegd aan mensen die Nederlander willen
worden, maar dat de bestaande normen op een ceremoniële wijze onder de
aandacht worden gebracht en dat hiervan een bevestiging wordt verlangd. Wat
betreft de inhoud van de formulering had ik nog gevraagd waarom niet ook het
element van trouw aan de Koningin in de verklaring is opgenomen. Ik vind het
argument om dat niet te doen nog steeds niet overtuigend. Met vier woorden
erbij, wordt de compactheid ervan niet echt aangetast. Er kan worden gesteld
dat dit deel uitmaakt van de grondwettelijke orde, maar voor
ministers en Kamerleden is het wel afzonderlijk in de formulering van de eed
opgenomen. Daarnaast is het in andere constitutionele monarchieën wel
gebruikelijk om dat te doen. Volgens mij zijn er heel veel argumenten om dit
wel op te nemen, maar ik heb daarvoor geen groeiende steun voor ontdekt. Ik
vrees dat ik erin zal moeten berusten dat het hooguit impliciet naar voren
komt als het amendement-Dijsselbloem c.s. wordt aangenomen, waarin het Koninkrijk
is vermeld. Dat is het voordeel van die tekst.Het nadeel van de tekst van het amendement-Dijsselbloem c.s. is dat ik
de term "grondwettelijke orde" wat beperkter vindt dan de term "rechtsorde".
Volgens mij maakt de grondwettelijke order zonder meer deel uit van de rechtsorde.
Daarnaast horen echter bepaalde fundamentele bepalingen uit het Burgerlijk
Wetboek en het Wetboek van Strafrecht ook wezenlijk bij de rechtsorde. Die
zaken vind ik bij de term "grondwettelijke orde" op zijn minst wat
indirecter verankerd. Dat vind ik het minpunt van die formulering. De minister
heeft in elk geval de tekst die in het voorliggende wetsvoorstel staat niet
als een leeuw verdedigd tegenover dit amendement.Het is goed dat de minister heeft toegezegd dat hij nog nader zal kijken
naar de wijze van bekrachtiging en dat er eventueel een nota van wijziging
wordt gemaakt waar het gaat om de eed dan wel belofte en verklaring. Ik vind
dat er in elk geval geen hybride tussenvorm moet worden gekozen, maar dat
moet worden aangesloten bij het normale stramien inclusief het gebruik van
de woorden "ik zweer".De toepasselijkheid van het meineedsartikel, artikel 207, is ook nog aan
de orde geweest. Ik geef toe dat dit het meest geschikt is voor toepassing
bij assertoire eden, bij feitelijke verklaringen. Uit de literatuur inzake
dit artikel komt volgens mij naar voren dat de toepassing ervan formeel niet
is uitgesloten bij promissoire eden, bij beloften voor de toekomst. Gezien
de tekst van deze verklaring, is het echter moeilijk voorstelbaar dat de eed
bewezen kan worden.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Voorzitter. Ik dank de minister voor zijn uitgebreide beantwoording. Ik
ben eigenlijk hartstikke tevreden met dit debat. Met dank aan het gewijzigde
amendement-Dijsselbloem c.s. zullen toekomstige nieuwe Nederlanders niet alleen
aangeven dat zij trouw hun plichten zullen vervullen als staatsburger, maar
ook tot uitdrukking brengen dat zij daarmee grondwettelijke rechten en vrijheden
hebben gekregen die zij bezitten, respecteren en mogen uitoefenen. Met de
verklaring wordt een symbool toegevoegd aan het Nederlanderschap. Ik vind
het van belang dat dit symbool zorgvuldig in zijn formulering is en dat Staat
en politiek nieuwe Nederlanders er actief aan herinneren dat zij mondige en
lastige burgers mogen worden en dat zij niet alleen trouwe onderdanen hoeven
te zijn. Dat gebaar wordt eigenlijk gemaakt met het opnemen van de wederkerigheid
van rechten en plichten in de verklaring.Ik wil vervolgens nog een opmerking maken over de groep optanten. De minister
zal overleg plegen met minister Ter Horst over de vraag of die een iets andere
behandeling kan krijgen. Ik dank hem daarvoor. Hij zei wellicht al morgen
stil te willen staan bij de mogelijkheid van het verkrijgen van het Nederlanderschap
door geboorte in Nederland. Dit is een ingewikkeld onderwerp en een onderwerp
dat in de wetenschap een lang debat kent. Wil de minister mij daarover een
brief sturen? Anders wordt dit onderwerp weer behandeld en marge van een AO.
Ik zou het daarentegen goed vinden als de Kamer een keer meer fundamenteel
stil zou kunnen staan bij de vraag of het mogelijk is om het ingezetenenbeginsel
te introduceren.Tot slot wil ik mij nog een politieke opmerking veroorloven. De toevoeging
van een verklaring van verbondenheid is natuurlijk een poging om het staatsburgerschap
meer betekenis en meer gewicht te geven. Laat ik dan wel zeggen dat ik het
enigszins verwonderlijk vind dat juist de partij – helaas is de woordvoerder
ervan net vertrokken – die zegt het Nederlanderschap zeer belangrijk
te vinden, tegen aanneming van het wetsvoorstel zal stemmen, terwijl de delegatie
van TON, Trots Op Nederland, niet eens de moeite heeft genomen om aanwezig
te zijn.De heer De Wit (SP):Voorzitter. Op de valreep wil ik u deelgenoot maken van mijn aarzelingen
bij het gebruik van het begrip "vol vreugde". Achteraf bedacht ik
dat zoiets op de bekende geboortekaartjes staat. Daarmee geeft iemand vol
vreugde kennis van de geboorte van zoon of dochter. Zo zou je hier het begrip "vol
vreugde" met enige goede wil kunnen beschouwen als de kennisgeving van
de geboorte van een nieuwe Nederlander. Ik begrijp dat met de nieuwe tekst
van het amendement dit begrip komt te vervallen. Daarmee ben ik het eens.De minister heeft duidelijk gemaakt wat de betekenis is van de verklaring
die wordt afgelegd. Hij heeft ook aangegeven dat met de nota van wijziging
duidelijkheid wordt verschaft omtrent de aanvulling van de eed of de belofte.
Dat wordt in ieder geval nader geformuleerd. Dat zorgt voor duidelijkheid.Van de twee amendementen zal er een zijn met het positieve en belangrijke
aspect dat daarin de rechten en vrijheden worden vastgelegd. Vanaf het begin
heb ik aangegeven dat dat voor mijn fractie van belang is. Bij het andere
punt heb ik dezelfde aarzeling als de heer Van der Staaij. "Grondwettelijke
orde" acht ik toch iets anders dan de rechtsorde in het algemeen. Ik
zal in ieder geval mijn fractie aanraden om het ene amendement alsmede het
wetsvoorstel te ondersteunen.De heer Dijsselbloem (PvdA):Voorzitter. Ik dank de minister voor zijn precieze en adequate beantwoording.
Wij zien de nota van wijziging tegemoet. De voorgestelde verandering zullen
wij steunen. Daarmee blijft de eenheid van tekst van de verklaring, waarmee
de verbondenheid van alle Nederlanders tot uitdrukking wordt gebracht, behouden.
De tekst van de verklaring wordt dus nog gewijzigd.Zojuist hebben wij een gewijzigd amendement laten uitdelen. Ook mevrouw
Halsema heeft dit amendement nu kunnen ondertekenen. De gewijzigde zin komt
te luiden: Ik verklaar dat ik de Grondwettelijke orde van het Koninkrijk der
Nederlanden, haar vrijheden en rechten, respecteer en beloof de plichten die
het staatsburgerschap met zich meebrengt getrouw te vervullen. Ik teken hierbij
aan dat de vrijheden en de rechten ook de vrijheden en de rechten
zijn van de ander en niet alleen van de naturalisandi. Het gaat erom dat je
respect moet hebben voor de vrijheid en de grondrechten die een ander heeft.
Dat lijkt mij een elementair en belangrijk punt.Ten aanzien van de kwestie van de rechtsorde begrijp ik dat een jurist
de vraag zal stellen wat de verklaring betekent voor bepaalde nadere regelgeving,
zoals vastgelegd in het Burgerlijk Wetboek of in het Wetboek van Strafrecht.
Zo'n vraag zou alleen relevant zijn als uit deze verklaring ook rechtstreeks
juridische gevolgen zouden kunnen voortvloeien. Dat is op zichzelf niet waar.
Iedereen is gehouden om zich aan de wet te houden. Voor iedereen, naturalisandus
of anderszins rechtmatig ingezetene, of ingezetene in Nederland überhaupt,
geldt dat hij zich aan de wet moet houden. In die zin is die meer juridische
vraag of mensen nog wel gehouden kunnen zijn aan een bepaalde bepaling in
het Wetboek van Strafrecht, naar mijn oordeel niet relevant. Als je het juridisch
wilt benaderen, moet je ook precies zijn. Dit is niet een verklaring waarmee
de juridische betekenis van het Wetboek van Strafrecht zwaarder of anders
wordt. Nee, dat wetboek geldt evengoed en je mag de wet niet overtreden. Iedereen
in Nederland zal gelijkelijk voor die wet worden behandeld, ook als die wordt
overtreden.Ik dank de minister ervoor dat hij met de minister voor WWI naar de kwestie
van de optanten zal kijken en wil onderzoeken hoe deze jongeren, die een aparte
voorgeschiedenis hebben, een plek in de ceremonie zouden kunnen krijgen.De evaluatie van de dan tweejarige naturalisatieceremonie zien wij met
interesse tegemoet.Mevrouw Sterk (CDA):Voorzitter. Ook ik dank de minister voor zijn heldere antwoorden. Na aanneming
van deze wetswijziging zullen wij een belangrijk symbool kunnen toevoegen,
dat tot uitdrukking brengt wat Nederlands staatsburgerschap inhoudt. Onze
democratische rechtsstaat wordt gedragen door bepaalde waarden. Dit symbool
is daarvan een uitdrukking. Daardoor is het zeker niet betekenisloos, al zou
die indruk misschien gewekt kunnen worden als je zegt dat een nieuw symbool
is toegevoegd. Het vormt de onderstreping van een belangrijke gebeurtenis,
niet alleen voor nieuwe Nederlanders maar ook, zoals de minister terecht heeft
aangegeven, voor de Nederlanders voor wie dit eigenlijk al geldt.Wij staan positief tegenover de nota van wijziging die de minister aankondigt
op het punt van de wijze van bekrachtiging.Ik zie de opmerkingen van de minister over het belang van de nadruk op
staatsburgerschap en op de rechten, plichten en vrijheden die dit met zich
meebrengt, als een ondersteuning voor mijn pleidooi om 18-jarigen op de een
of andere manier te betrekken bij de burgerschapsceremonie, het liefst op
die ene landelijke dag. Ik vraag de minister dan ook om ons hierover een brief
te sturen, uiteraard namens het kabinet, want ik begrijp dat dit niet onmiddellijk
zijn eigen verantwoordelijkheid betreft, althans niet van hem alleen; ik denk
ook aan minister Ter Horst en wellicht minister Vogelaar. Kan hij in deze
brief aangeven hoe hij omgaat met de eventuele uitvoering van dit voorstel?Minister Hirsch Ballin:Voorzitter. Ik kan kort zijn in mijn antwoord in tweede termijn, nu is
gebleken dat het wetsvoorstel een zo brede steun geniet in deze Kamer. Ik
denk ook niet dat ik enig goed doel dien door per zinsnede commentaar te leveren
op de motieven die de woordvoerders van de verschillende fracties hebben aangevoerd
voor hun steun voor dit wetsvoorstel. Ik vind het veel belangrijker om te
constateren dat belang wordt gehecht aan dit wetsvoorstel, waarmee niet alleen
enkele problemen worden opgelost die waren ontstaan met de wetgeving van 2003,
maar ook de verklaring van verbondenheid als onderdeel van de verkrijging
van het Nederlanderschap wordt ingevoerd.Ik ben er in het bijzonder gelukkig mee dat de betogen tot uitdrukking
brachten dat het staatsburgerschap van het Koninkrijk der Nederlanden, het
Nederlanderschap, iets is wat wordt gewaardeerd. Dit was een heel duidelijk
gemeenschappelijk element in alle betogen in tweede termijn, maar eigenlijk
ook al in eerste termijn, met uitzondering van dat van de heer Fritsma. Dit
staatsburgerschap wordt eerst en vooral gewaardeerd wegens de verbondenheid
met een constitutionele orde, of "grondwettelijke orde" zoals deze
in het gewijzigde amendement wordt genoemd, die gekenmerkt wordt door rechten
en vrijheden alsmede door de daarbij behorende verplichtingen, waartoe tevens
de verplichting behoort dat wij die rechten en vrijheden van elkaar respecteren.
Dit is niet onbelangrijk, zeker in deze tijden. Ik heb hier ook in een ander
verband op gewezen. De erkenning van de gelijkwaardigheid van ieder mens,
van de rechten die ieder mens heeft om naar zijn of haar godsdienstige of
levensbeschouwelijke overtuiging te leven en zich daarin echt, serieus gerespecteerd
te voelen, behoort tot de grondslagen van onze democratische rechtstaat. Dat
dit gebeurt zonder onderscheid naar confessionele of andere scheidslijnen
behoort echt tot de grondslagen van ons constitutionele bestel, van onze grondwettelijke
orde. Het is een goede zaak dat wij dat waarderen en dat wij dat tot uitdrukking
brengen in de verklaring van verbondenheid die in het amendement opnieuw geformuleerd
is.Verschillende sprekers onder wie mevrouw Sterk wezen op de mooie betekenis
van symbolen. Ik weet dat zij daar, gezien haar achtergrond, mee bedoelt dat
dit niet iets is wat afdoet aan het belang. Mevrouw Halsema had het erover
dat dit het staatsburgerschap meer betekenis geeft. Wat allen die het wetsvoorstel
zojuist ondersteunden tot uitdrukking brachten, is dat zij zich ervan bewust
zijn dat het verkrijgen van het Nederlanderschap meer is dan het krijgen van
een paspoort. Ik heb er moeite mee als ik mensen hoor spreken over het verkrijgen
van het Nederlanderschap als "een Nederlands paspoort krijgen".
Dit had ik overigens ook al voordat ik verantwoordelijk werd voor deze materie.
Het paspoort is een bewijsstuk dat gebruikt wordt bij grensoverschrijding.
Veel Nederlanders hebben helemaal geen Nederlanders paspoort. Daar gaat het
ook niet over. Zij zijn echter wel Nederlands staatsburger. Het idee dat een
paspoort handig is maar ook de discussie over twee paspoorten, gaat geheel
voorbij aan de betekenis van het staatsburgerschap.Staatsburger zijn is behoren tot de rechtsorde van democratie en rechtsstaat.
Daar gaat het om. Het is goed als wij dat helderder tot uitdrukking kunnen
brengen in de manier waarop het Nederlanderschap wordt verkregen
en als de documenten daartoe worden uitgereikt met daarbij de verklaring van
verbondenheid. Zo wordt duidelijk gemaakt aan iedereen, Nederlander bij geboorte
evenzeer als Nederlanders door optie of naturalisatie, dat het bij het staatsburgerschap
behoort dat wij deze rechtsorde respecteren en dat wij elkaar daarin respecteren
zonder onderscheid naar godsdienst, levensovertuiging of wat mensen verder
ook maar eigen is.Ik ben gelukkig met en dankbaar voor de loop die het debat heeft gekregen.
Na dit gezegd te hebben, hoef ik nauwelijks meer toe te lichten waarom ik
aanneming van de motie van de heer Fritsma ontraad. Hij voelde dat waarschijnlijk
zelf al aankomen. Zaken als verblijfsrechtelijke consequenties, assimilatiecontracten
en dergelijke druisen ook erg in tegen wat ik beluisterde bij de andere sprekers
in het debat. Ik begrijp dat hij tegenstemt. Ik ben dankbaar voor de steun
van de anderen voor dit wetsvoorstel.Ik heb inderdaad niet gevochten voor het behoud van de oorspronkelijke
tekst van de verklaring van verbondenheid. Het amendement brengt er een belangrijke
verbetering in aan. Ik beveel aanneming van dat amendement dan ook aan. Er
moet gekeken worden of er een enkele correctie op het punt van hoofdlettergebruik
en dergelijke nodig is, zodat het past in een net, verzorgd wetsvoorstel dat
naar de Eerste Kamer gestuurd kan worden. Ik zal ervoor zorgen dat de Kamer
de nota van wijziging krijgt die hoort bij wat ik net heb toegezegd over de
verklaring van verbondenheid.Mevrouw Sterk (CDA):Ik krijg nog een reactie op mijn vraag naar een brief over het voorstel
rond de 18-jarigen.Minister Hirsch Ballin:Dat ik daar toen het aan de orde kwam instemmend bij heb geknikt, is niet
voldoende voor de Handelingen. Wij nemen de opmerkingen van mevrouw Halsema
op dit punt serieus. Wat het punt van mevrouw Sterk betreft: dat nemen wij
mee. Mijn collega Vogelaar en ik zijn bezig met de voorbereiding van een kabinetsstandpunt
over het rapport van de WRR over de identiteit. Dit doen wij uiteraard in
samenspraak met de andere betrokken collega's. Ik kan mij goed voorstellend
dat wij dit punt meenemen in het genoemde stuk.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Wanneer komt dat kabinetsstandpunt? Ik kan namelijk niet wachten!Minister Hirsch Ballin:Ik ben mij ervan bewust dat de afspraak is dat mijn collega en ik in januari
het eerste concept in de voorbereiding voorgelegd zouden krijgen. Vandaag
is het 30 januari, dus ik zal vanavond met veel interesse naar de inhoud
van mijn tassen kijken. De komende weken gaan wij het concept bekijken.De algemene beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Ik neem aan dat wij na ontvangst van de nota van wijziging zo snel mogelijk
over het wetsvoorstel en de ingediende motie kunnen stemmen.De vergadering wordt van 17.15 uur tot 19.30 uur geschorst.Voorzitter: Van der Staaij 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20072008-3505-3536.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl