Behandeling wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het basisonderwijs, de Interimwet op het speciaal onderwijs en het voortgezet speciaal onderwijs, alsmede de Wet op het voortgezet onderwijs in verband met de decentralisatie van de huisvestingsvoorzieningen (24455)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1995-1996, pag. 1788-1797

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

25-06-1996

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1995-1996

nr. 36, pagina 1788-1797

25-06-1996

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 
 Er is geen inhoudsopgave aanwezig.
 
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 24455Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het basisonderwijs, de Interimwet op het speciaal onderwijs en het voortgezet speciaal onderwijs, alsmede de Wet op het voortgezet onderwijs in verband met de decentralisatie van de huisvestingsvoorzieningen (24455)Pagina 1788-1797
Voortzetting van de behandeling van:het voorstel van rijkswet Wijziging van de Rijkswet op het Nederlanderschap (23029, R1461)Pagina 1785-1788
Lijst van besluiten (dinsdag 25 juni 1996)Pagina 1834-1834
36ste vergadering; 25 juni 1996Pagina 1771-1772
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter ter zake gedane voorstellen (dinsdag 25 juni 1996)Pagina 1834-1835
Behandeling voorstel van rijkswet Wijziging van de Rijkswet op het Nederlanderschap (23029, R1461)Pagina 1772-1781
Behandeling van de voorstellen van (rijks)wet: Goedkeuring van het op 25 januari 1988 te Straatsburg tot stand gekomen Verdrag inzake wederzijdse administratieve bijstand in belastingzaken (24452, R1551); Wijziging van de Wet op de internationale bijstandsverlening bij de heffing van belastingen in verband met de binding van het Koninkrijk aan het Verdrag inzake wederzijdse administratieve bijstand in belastingzaken (24453); Goedkeuring van de op 27 november 1992 te Londen tot stand gekomen protocollen tot wijziging van respectievelijk het Internationaal Verdrag inzake de wettelijke aansprakelijkhed voor schade door verontreiniging door olie, 1989, en het Internationaal Verdrag inzake de instelling van een Internationaal Fonds voor vergoeding van schade door verontreiniging door olie, 1971); en drie andere voorstellenPagina 1772-1772
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het basisonderwijs, de Interimwet op het speciaal onderwijs en het voortgezet speciaal onderwijs, alsmede de Wet op het voortgezet onderwijs in verband met de decentralisatie van de huisvestingsvoorzieningen (24455)Pagina 1810-1834
Behandeling van het wetsvoorstel Goedkeuring van de op 17 januari 1995 te Antwerpen tot stand gekomen Verdragen tussen het Koninkrijk der Nederlanden en het Vlaams Gewest inzake de verruiming van de vaarweg in de Westerschelde en, respectievelijk, de afvoer van het water van de Maas (Trb. 1995, 51 en 50) (24451)Pagina 1797-1810
Behandeling voorstel van rijkswet Goedkeuring van het op 10 december 1982 te Montego-Bay tot stand gekomen Verdrag van de Verenigde Naties inzake het recht van de zee, met bijlagen, en van de op 29 juli 1994 te New York tot stand gekomen Overeenkomst betreffende de uitvoering van Deel XI van genoemd Verdrag, met bijlage (24433, R1549)Pagina 1781-1785
Behandeling van de Raming der voor de Eerste Kamer in 1997 benodigde uitgaven, alsmede aanwijzing en raming van de ontvangsten (EK nr. 185)Pagina 1772-1772
Behandeling wetsvoorstel Goedkeuring van de op 19 maart 1991 te Genève tot stand gekomen herziening van het Internationaal Verdrag tot bescherming van kweekprodukten (Trb. 1992, 52), alsmede wijziging van de Zaaizaad- en Plantgoedwet (Uitvoeringswet UPOV 1991) (24129)Pagina 1772-1772

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 58 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aan de orde is de behandeling van: 
 
 het wetsvoorstel Wijziging
van de Wet op het basisonderwijs, de Interimwet op het speciaal onderwijs
en het voortgezet speciaal onderwijs, alsmede de Wet op het voortgezet onderwijs
in verband met de decentralisatie van de huisvestingsvoorzieningen (24455).
 
 
 
 
 
 De beraadslaging wordt geopend.
 
 
 
 
 
 De heer Werner (CDA):
 
 Mijnheer de voorzitter! Aan de orde is de wijziging van de Wet op het
basisonderwijs, de Interimwet op het speciaal onderwijs en het voortgezet
speciaal onderwijs, alsmede de Wet op het voortgezet onderwijs in verband
met de decentralisatie van de huisvestingsvoorzieningen van scholen. Met deze
wetswijzigingen beoogt de regering de gemeenten de verantwoordelijkheid te
geven voor de taken en middelen ten aanzien van de huisvesting van het primair
en voortgezet onderwijs.
 
 De belangrijkste argumenten die de regering aanvoert voor deze wijziging
in de verantwoordelijkheid voor de huisvesting van scholen komen, kort samengevat,
neer op: 
 
 
 1. de bijdrage aan de bestuurlijke vernieuwing middels
een decentralisatie-impuls van rijkstaken naar gemeenten en
 
 
 2. een
te bereiken grotere doelmatigheid in de huisvesting van scholen waardoor een
besparing op het budget voor de huisvesting over enige jaren oplopend tot
125 mln. kan worden gerealiseerd.
 
 
 
 De CDA-fractie betreurt het dat niet een meer fundamentele en integrale
visie op de inrichting van een nationaal publiek onderwijsbestel ten grondslag
is gelegd aan deze ingrijpende wijzigingen in de bekostiging van scholen.
Het zou toch eigenlijk vanzelfsprekend moeten zijn dat de voorgestelde veranderingen
eerst en vooral van daaruit zouden zijn beargumenteerd. Hoe kan deze verandering
bijdragen aan het verbeteren van de waarborgen voor het realiseren
van de sociale grondrechten, waarbij gelijke aanspraken op onderwijs dat voldoet
aan gelijke maatstaven van deugdelijkheid voor een ieder verzekerd dient te
zijn?
 
 Het zou ook niet hebben misstaan indien in de toelichting op dit wetsontwerp
eerst en vooral de te bereiken voordelen voor de scholen uitvoerig uit de
doeken zouden zijn gedaan en aangegeven zou zijn hoe scholen met deze voorstellen
beter in staat zijn om in te spelen op de vele maatschappelijke en onderwijskundige
vernieuwingen en hoe de kwaliteit van het onderwijs er door zou kunnen worden
verbeterd. In dat opzicht doet de memorie van toelichting defensief en krampachtig
aan. Huisvesting is slechts een randvoorwaardelijke taak. Decentralisatie
en bezuiniging staan als doel voorop. Kan de staatssecretaris nog eens aangeven
welke voordelen de scholen nu daadwerkelijk mogen verwachten van deze wijzigingen
en hoe deze ingrijpende verandering kan bijdragen aan een hogere kwaliteit
van het onderwijs en vergroting van het vermogen van scholen om het onderwijs
te kunnen aanpassen aan veranderingen?
 
 Het is vanuit deze achtergrond dat onze fractie grote zorgen heeft over
de decentralisatie van de huisvestingsvoorzieningen naar de gemeente. Immers,
de gemeenten krijgen een regelgevende bevoegdheid ten aanzien van de instandhouding
en renovatie van schoolgebouwen. De gemeenten hebben daarbij een grote beleidsvrijheid,
waarbij de gemeentelijke verordening een centrale plaats inneemt, naast het
jaarlijks op te stellen bestedingsplan voor de huisvesting. De via het Gemeentefonds
aan de gemeenten ter beschikking te stellen bedragen voor de huisvesting zijn
niet ge-"earmarkt" en de gemeenten zijn vrij om meer of minder dan het via
het Gemeentefonds toegekende bedrag voor de huisvesting aan scholen te besteden.
 
 Het kan niet anders dan dat dit zal leiden tot een ongelijkwaardige behandeling
van scholen over het land. De plaatselijke prioriteiten en de beschikbaarheid
van middelen bepalen het huisvestingsbeleid. Rijke gemeenten met rijke scholen,
arme gemeenten met arme scholen. Het risico is meer dan denkbeeldig en doet
in onze visie afbreuk aan een van de pijlers van het onderwijsbestel. Prof.
mr. Ben Vermeulen en ook anderen hebben daarop uitdrukkelijk gewezen. Natuurlijk,
ik geef toe dat de wet enige waarborgen kent: een voorgeschreven minimum aantal
vierkante meters per leerlingplaats, gelijkwaardige behandeling binnen de
gemeenten tussen openbaar en bijzonder onderwijs, er zijn beroepsmogelijkheden
in de wet voorzien en bij amendement is in de Tweede Kamer advisering door
de Onderwijsraad op aspecten van vrijheid van richting en inrichting als extra
waarborg ingebracht. Valt onder die advisering van de Onderwijsraad ook de
beoordeling van de gelijkheid in behandeling? Dit alles kan toch niet toereikend
zijn om een gelijkwaardige voorziening over het gehele land te waarborgen?
De staatssecretaris heeft bij de behandeling in de Tweede Kamer dit risico
ook onderkend en heeft daar verwezen naar een door de VNG op te stellen modelverordening
waaraan een zekere uniformerende werking wordt toegedacht. Mogelijk werkt
dat zo, maar het garandeert niets. Moet het aan de VNG en vrijwillige medewerking
van gemeenten worden overgelaten om de eisen ten aanzien van rechtsgelijkheid
en onderwijs te bewerkstelligen? De CDA-fractie is van mening, dat meer normatieve
elementen ten aanzien van de huisvesting en de daarvoor aan te wenden middelen
in de wet zouden moeten zijn opgenomen. De staatssecretaris wijst het af op
grond van een te grote aantasting van de gemeentelijke autonomie, waardoor
deze gemeenten niet meer zouden willen instaan voor een bezuiniging van 125
mln. Het lijkt er soms wel een beetje op dat de autonomie van gemeenten belangrijker
is dan het voldoen aan de vereisten die een publiek onderwijsbestel met zijn
eigen oriëntatie en eigen karakteristieken stelt aan de bestuurs- en
beheersstructuur.
 
 Decentralisatie van een zo belangrijk onderdeel van de bekostiging van
de scholen in samenhang met de autonomie die de staatssecretaris aan de gemeenten
wil toekennen, doet voorts ook afbreuk aan het vermogen van de rijksoverheid
om op centraal niveau een landelijk samenhangend onderwijsbeleid te kunnen
voeren. Immers, investeren in gebouwen en herinrichting van gebouwen kunnen
niet los gezien worden van de exploitatie en de inrichting van het onderwijs.
Scholen krijgen steeds meer te maken met twee bazen: de gemeenten en het ministerie
van OCW. Twee autonome beleidsinstanties waaraan een regiefunctie wordt toegekend,
waarbij de gemeenten zoals voorzien in het regeerakkoord nog meer taken op
het onderwijsterrein zullen gaan krijgen. Een integraal nationaal onderwijsbeleid
wordt hiermee steeds problematischer. Degene die een nieuwe school wil stichten
en daarvoor van het departement goedkeuring krijgt, zal vervolgens bij de
gemeenten moeten gaan aankloppen om huisvesting te verwerven. Indien men landelijk
om inhoudelijke overwegingen de klassegrootte zou willen verkleinen –
en daar zijn best goede redenen voor – moeten de scholen weer bij de
gemeenten zijn om te kijken of men daar bereid is het aantal klaslokalen uit
te breiden. Ten tijde van de invoering van de basisvorming zijn ook extra
huisvestingsmiddelen ter beschikking gesteld aan de scholen om de gebouwen
aan te passen aan de eisen, die deze onderwijsvernieuwing stelde, welke appreciatie
men overigens ook aan die basisvorming wil geven. Samenhang in beleid was
verzekerd. Fragmentatie en desintegratie van het onderwijsbestel en het onderwijsbeleid
dreigen nu. Beide autonome beleidsinstanties hebben andere belangen. De gemeenten
die huisvestings- en onderhoudsmiddelen zullen wegen binnen het totaal van
de gemeentelijke begroting en het Rijk waar de onderwijsmiddelen gewogen worden
binnen het totaal van de verdeling van de nationale koek en binnen de begroting
van OCW. Afwegingen van verschillende aard die een goed op elkaar afgestemd
investerings- en inhoudelijk onderwijsbeleid steeds moeilijker zullen gaan
maken.
 
 In de schriftelijke voorbereiding heb ik gevraagd of ten behoeve van deze
integrale afweging en overzicht houden de staatssecretaris bereid is een soort
financieel overzicht jaarlijks aan de rijksbegroting toe te voegen, teneinde
inzicht te geven in de totale middelen die in het onderwijsbestel omgaan.
Het is jammer dat de staatssecretaris daar niet aan tegemoet heeft willen
komen. Waarom eigenlijk niet? Wil zij niet het inzicht verschaffen hoe gemeen ten uitvoering geven aan hun aandeel in het onderwijsbestel? Er
is een evaluatie over vijf jaar toegezegd. Daar moeten wij maar op wachten.
Waarom kan niet eerder worden begonnen, zodat eventueel kan worden ingegrepen
als zich toch grote verschillen voordoen en de risico's die in deze operatie
zitten tot ongewenste ontwikkelingen leiden? Waarom is niet voor een geleidelijker
overgangstraject gekozen met duidelijke ijkpunten erin, zodat bij ontsporing
bijgestuurd kan worden? De staatssecretaris kent het Financieel Overzicht
Zorg. In dat kader wordt om dezelfde redenen een dergelijk overzicht wel jaarlijks
aan de begroting toegevoegd.
 
 Voor de scholen betekent deze territoriale decentralisatie zeker geen
bestuurlijke vereenvoudiging of deregulering. Centrale regulering wordt omgezet
in decentrale, gemeentelijke deregulering, waarbij de dubbele pet die gemeenten
hebben – enerzijds bestuurder van openbare scholen en anderzijds regelgever
voor het toekennen van huisvestingsmiddelen, ook voor het bijzonder onderwijs –
altijd wel argwaan zal oproepen. Wordt de een niet voorgetrokken boven de
ander? Wie het dichtst bij het vuur zit, warmt zich het best. Ik heb gisteren
in de Arnhemse Courant kunnen lezen hoezeer in mijn woonplaats de discussie
zal oplaaien rond een leegstaand MAVO-schoolgebouw. Er wordt nu al om gevochten
of het aan het bijzonder of aan het openbaar onderwijs moet worden toegekend.
Ondanks alle wettelijke waarborgen zal geen school er echt gerust op zijn.
Ik help de staatssecretaris hopen dat er nooit advies gevraagd behoeft te
worden aan de Onderwijsraad.
 
 Binnen het perspectief van de decentralisatie wil ik stilstaan bij het
alternatief: in plaats van territoriale decentralisatie functionele decentralisatie,
dat wil zeggen het overdragen van de verantwoordelijkheid voor de huisvesting
aan de scholen zelf. Zoals bekend, is het CDA daar voorstander van, maar niet
ten koste van alles. De voordelen van deze functionele decentralisatie zijn
evident. Functionele decentralisatie kent niet de in het voorgaande geschetste
risico's van de territoriale decentralisatie op het punt van de gelijke behandeling.
Zij kan eenvoudig in de lumpsum-bekostiging voor de scholen worden meegenomen.
Zij geeft een aanzienlijke impuls aan het vermogen van de scholen om zich
aan te passen aan veranderde omstandigheden. Exploitatie en investering kunnen
in elkaars verlengde worden beoordeeld. Zij draagt aanzienlijk bij aan de
autonomievergroting van de scholen en de eigen verantwoordelijkheid van scholen
voor de inrichting en vormgeving van het onderwijs komt volledig tot haar
recht. Integraal beleid en integrale afweging van middelen op landelijk niveau
blijven gewaarborgd. Er zijn geen risico's voor vermeende ongelijkwaardige
behandeling tussen openbaar en bijzonder onderwijs. Deze benadering sluit
beter aan bij een eigentijdse, meer bedrijfsmatige aanpak en inrichting van
het management van de scholen en is ook meer in lijn met de verantwoordelijkheden
die de scholen krijgen op het gebied van arbeidsvoorwaarden, wachtgeldregeling
en ga zo maar door.
 
 Waarom is dit wel mogelijk bij het middelbaar beroepsonderwijs in het
kader van de ROC-vorming, het HBO en het universitair onderwijs? Vele malen
ben ik daarbij gestoten op het argument van de schaal. De schaal van de scholen
is te klein, waardoor de risico's voor de individuele school te groot zijn
en een tekort aan eigen vermogen een waarborgfonds noodzakelijk maakt. Dat
kost allemaal weer geld. Indien functionele decentralisatie als voorwaarde
schaalvergroting en gedwongen fusies kent, lijkt ons de bestaande, centrale
bekostiging uiteindelijk nog het meest te verkiezen. Immers, meer grootschalige
onderwijsinstituten zijn voor het CDA bepaald geen doel op zichzelf. De in
de wet voorziene doordecentralisatie is te summier behandeld om serieus te
worden genomen. Lezenswaardig in dit verband is het artikel dat ik recentelijk
tegenkwam van de Haarlemse scholen. Het gemeentebestuur van Haarlem heeft
uitgesproken zich als tussenschakel in de huisvesting in feite overbodig te
achten en is al in gesprek met de scholen om het geld dat via het Gemeentefonds
binnenkomt rechtstreeks door te sluizen naar de scholen. Wil de staatssecretaris
echt zo passief blijven in het faciliteren van deze doordecentralisatie naar
de scholen, hetgeen zeker in het voortgezet onderwijs toch als wenselijk en
haalbaar moet worden beschouwd? In antwoord op onze vragen heeft de staatssecretaris
gesteld dat doordecentralisatie naar stadsdeelraden evenzeer mogelijk is.
Zulks betreurt onze fractie, omdat ook die stadsdeelraden zich naar haar opvatting
zeker in deze discussie zullen mengen en bij de verdeling van de gemeentelijke
huisvestingsmiddelen hun aandeel zullen opeisen, met nog verdere fragmentering
als gevolg.
 
 Ik kom op het tweede argument, dat van de doelmatigheid. Ook op dit punt
heeft de CDA-fractie grote twijfels of meer doelmatigheid werkelijk in het
belang van het onderwijs is en of die zonder kwaliteitsverlies kan worden
gerealiseerd. In casu komt het toch neer op een vermindering van de financiële
ruimte voor de huisvesting van 125 mln. Wij zijn er nog niet van overtuigd
dat 630 gemeenten een doelmatiger huisvestingsbeleid zullen voeren dan de
45 ambtenaren op het centrale niveau, op het departement. Er zullen zonder
meer hogere bestuurslasten voor de scholen aan verbonden zijn, zeker voor
de scholen – en dat zijn er nogal wat – met locaties in verschillende
gemeenten, die dus te maken krijgen met meerdere gemeentelijke regelingen
en verordeningen die ten aanzien van de huisvesting van scholen uiteen kunnen
lopen. Ook hierbij lijkt een samenhangend beleid voor scholen die met verschillende
gemeenten te maken krijgen, een doelmatiger werkwijze van de scholen zeker
niet te bevorderen. Honderden ambtenaren, zo hebben wij gelezen, zijn inmiddels
cursussen gaan volgen bij de VNG op het gebied van het huisvestingsbeleid
voor scholen, om know how op te bouwen. Ook de mogelijkheid die gemeenten
zullen krijgen om te verordonneren dat scholen elkaars gebouwen gebruiken
en om schoolgebouwen door derden te laten gebruiken, zij het natuurlijk in
samenspraak met de scholen en passend bij het karakter van de scholen, zal
in de praktijk de nodige problemen geven, zo verwachten wij. Het is ook zeker
niet in het belang van beter onderwijs. De beantwoording van de schriftelijke
vragen op dit punt heeft ons niet gerust kunnen stellen. De onderbouwing van
de voor de huisvesting noodzakelijke middelen blijft uitermate zwak, om nog
maar niet te spreken van het achterstallige onderhoud. De staatssecretaris
beroept zich op het betere maatwerk dat gemeenten zouden kunnen
leveren bij het onderhoud en het in stand houden van schoolgebouwen. Ik zeg
nogmaals dat in onze visie de schoolbesturen zelf het beste maatwerk zouden
kunnen leveren. Er mag dan ook verwacht worden dat de gemeenten er geld op
zullen moeten toeleggen om het huidige kwaliteitsniveau te handhaven en achterstanden
bij het onderhoud weg te werken, waarbij natuurlijk de gelijkwaardige verdeling
van de middelen via het Gemeentefonds, die overigens nogal wat onevenwichtigheden
vertoont, met voordeel- en nadeelgemeenten, problematisch zal werken. Wij
hopen dan ook dat de staatssecretaris bereid zal zijn, in de overgangssituatie
duidelijke ijkpunten te hanteren en de mogelijkheid tot bijsturing wil openhouden.
 
 Tot slot wil ik nog kort stilstaan bij de spanning die ook de Raad van
State heeft geconstateerd tussen deze wetsvoorstellen en artikel 23 van de
Grondwet. In formele zin is bij deze voorstellen de vraag aan de orde, wie
er zal bekostigen; in casu de gemeenten. Het gaat niet om de bekostigingsvoorwaarden
zelf. De voorgestelde decentralisatie van het Rijk naar de gemeenten behoeft
op zichzelf niet in strijd te zijn met de Grondwet, zoals ook de Raad van
State concludeert, maar ze dient dan wel met bijzondere waarborgen te zijn
omkleed. In de zienswijze van onze fractie moeten er waarborgen zijn voor
het handhaven van de deugdelijkheid en de rechtsgelijkheid in het publieke
onderwijsbestel. Dat is immers de kern van de publieke taak in het onderwijs.
De thans in bespreking zijnde voorstellen houden in dat de gemeenten bepalen,
hoeveel er voor de huisvesting van scholen wordt uitgetrokken. Dat kan in
strijd komen met de eisen van deugdelijkheid, maar – en dit weegt zwaarder –
meer nog met het beginsel van gelijke behandeling in gelijke gevallen, en
dus met de rechtsgelijkheid in ons publieke onderwijsbestel. En daar zien
wij wel een strijdigheid met het in de Grondwet verankerde sociale grondrecht
op onderwijs.
 
 Vaak wordt het CDA verweten, met een beroep op artikel 23 van de Grondwet
uitsluitend de belangen van het bijzonder dan wel confessioneel onderwijs
veilig te willen stellen en geen oog te hebben voor vernieuwingen. Natuurlijk
staat het CDA voor een pluriform onderwijsbestel waarin vrijheid van richting
gewaarborgd is. Maar er is ook een plicht die regelrecht uit de Grondwet kan
worden afgeleid, namelijk het handhaven en het behouden van je publiek nationaal
onderwijsbestel waarin gelijke kansen op gelijkwaardig onderwijs voor een
ieder zijn verzekerd. En dit vraagt om een consistente centrale regie die
de kaders verzekert waarbinnen initiatieven uit de samenleving hun bijdrage
aan het onderwijsbestel kunnen leveren. Beleid voeren op het gebied van het
onderwijs is volgens het eerste lid van artikel 23 dan ook een taak voor de
regering. Onze fractie betwijfelt sterk of met deze wetsontwerpen en meer
in het algemeen met de door het kabinet voorgestane vergroting van het gemeentelijk
onderwijsbeleid daaraan geen afbreuk wordt gedaan. Onze fractie wil zeker
niet zo ver gaan dat iedere vorm van betrokkenheid van gemeenten met het onderwijs
uitgesloten is, maar dan wel met behoud van voldoende waarborgen ten aanzien
van rechtsgelijkheid en deugdelijkheid. De nog komende wetsvoorstellen waarin
de versterking van het gemeentelijk onderwijsbeleid aan de orde is, zullen
wij dan ook nadrukkelijk vanuit deze optiek benaderen. Wij wachten met belangstelling
het antwoord van de staatssecretaris af.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Linthorst (PvdA):
 
 Mijnheer de voorzitter! De uitgangspunten van dit wetsvoorstel zijn mijn
fractie sympathiek. Wij onderschrijven de gedachte dat het goed is om zoveel
mogelijk verantwoordelijkheden te leggen op een zo laag mogelijk niveau. In
principe is de lokale overheid beter op de hoogte van de plaatselijke situatie
en kan zij dus ook beter op de situatie inspelen. De gemeente kan, zoals dat
zo mooi heet, maatwerk leveren. Bovendien krijgen de gemeenten veel meer beleidsvrijheid
bij het besteden van deze gelden. Doeluitkeringen werken de verstarring vaak
in de hand. Geld dat binnen de ene uitgavenpost over is en goed besteed zou
kunnen worden binnen een andere, mag simpelweg niet overgeheveld worden. Dit
wetsvoorstel maakt een einde aan deze hokjesgeest. Wij juichen dat toe. En
toch heeft mijn fractie twijfels. Wij hebben er twijfels over of de werkelijkheid
wel zo rooskleurig zal zijn als met het wetsvoorstel wordt beoogd.
 
 Wij willen uitdrukkelijk uitspreken dat wij niet twijfelen aan de betrokkenheid
van de lokale overheid bij het onderwijs. Nu al besteden gemeenten uit eigen
middelen 1,2 mld. aan het onderwijs. Ook zijn wij niet bezorgd over de eerlijke
behandeling van openbare en bijzondere scholen door de gemeenten. Onze twijfel
betreft de vraag of de gemeenten wel in staat zijn, de hen toebedeelde verantwoordelijkheid
waar te maken. De overheveling van taken gaat immers niet gepaard met een
schone lei. Veel scholen hebben te maken met achterstallig onderhoud. Daar
komt de efficiencykorting nog eens overheen. Het wordt dus passen en meten.
En dat in een tijd waarin in veel gemeenten de begroting toch al onder druk
staat. Dit geeft ons aanleiding tot enige zorg. Het kan allemaal wel eens
te veel worden. Het is denkbaar dat een gemeente noodzakelijke investeringen
naar de toekomst verschuift, niet omdat de gemeente dat wenselijk vindt –
wij gaan ervan uit dat de gemeenten het hart voor het onderwijs op de juiste
plaats hebben – maar omdat de gemeente niet anders kan. En dan hebben
wij het nog niet eens over de gemeenten waar het onderwijs het aflegt tegen
andere prioriteiten. Ook die situaties kunnen zich voordoen. Heeft de rijksoverheid
dan nog mogelijkheden om bij te sturen? Of valt ieder gemeentelijk beleid,
inclusief noodgedwongen zuinigheid, onder de autonome beleidsvrijheid van
de gemeente?
 
 Deze financiële problemen gelden voor alle vormen van onderwijs.
Voor het voortgezet onderwijs komt daar nog een tweede knelpunt bij. Waar
in het primair onderwijs de schaal van de school meestal samenvalt met de
schaal van de gemeente, is dat in het voortgezet onderwijs veel minder het
geval. Veel scholen voor voortgezet onderwijs bedienen een groter gebied dan
de toevallige gemeente waarin deze scholen staan. Dat maakt ook dat de voordelen
van decentralisatie – een grotere kennis van de lokale situatie gekoppeld
aan democratische verantwoording – op lossere schroeven komen te staan.
Want hoe kan de inwoner van gemeente A zijn ongenoegen uiten over
het huisvestingsbeleid voor het onderwijs van gemeente B, waar zijn of haar
kind toevallig op school zit?
 
 In de schriftelijke voorbereiding hebben wij de staatssecretaris dan ook
gevraagd, of voor het voortgezet onderwijs functionele decentralisatie niet
veel meer voor de hand ligt dan territoriale decentralisatie naar gemeenten.
In het antwoord van de staatssecretaris zaten overtuigende elementen. Functionele
decentralisatie voor alle scholen voor voortgezet onderwijs is, zo stelt de
staatssecretaris, niet mogelijk. Het gros van de scholen voor voortgezet onderwijs
heeft een omvang die het onmogelijk maakt het risico van de huisvesting zelfstandig
te dragen. Functionele decentralisatie op basis van vrijwilligheid brengt
het risico met zich mee, dat alleen de scholen die in een goede uitgangspositie
verkeren daartoe zullen overgaan. Daarmee zouden de gemeenten met de "slechte
risico's" blijven zitten. Om die reden heeft de staatssecretaris ervoor gekozen,
de mogelijkheid van doordecentralisatie afhankelijk te stellen van de goedkeuring
van de gemeenteraad. De gemeente heeft het laatste woord.
 
 Hoezeer de staatssecretaris ons ook overtuigd heeft van de nadelen van
functionele decentralisatie, onze problemen zijn hiermee niet opgelost. Er
blijft immers staan, dat de schaal van het voortgezet onderwijs in veel gevallen
niet samenvalt met de schaal van de afzonderlijke gemeente waarin de school
zich bevindt. Als de staatssecretaris inzet op territoriale decentralisatie –
nogmaals wij zien de argumenten daarvoor – dan zal zij ook moeten zorgen
dat de schaal van het territoriale bestuursorgaan zich op zijn minst verdraagt
met de schaal van de te besturen school of scholengemeenschap. Daarvan is
naar onze mening in het huidige wetsvoorstel geen sprake.
 
 Het is met name de centrale overheid geweest die heeft aangestuurd op
schaalvergroting in het voortgezet onderwijs. Dit zou de efficiency en de
effectiviteit van het voortgezet onderwijs ten goede komen. Nu lijken diezelfde
scholen, als gevolg van dit wetsvoorstel, geconfronteerd te gaan worden met
tijdrovende en dus inefficiënte onderhandelingen. Scholen die vestigingen
in verschillende gemeenten hebben, krijgen voor hun huisvesting te maken met
verschillende gemeenten die elk hun eigen verordening vaststellen of dat in
ieder geval kunnen doen, hun eigen beleid kunnen voeren met betrekking tot
doordecentralisatie en hun eigen nulmeting kunnen verrichten. Dat staat naar
onze mening haaks op de beoogde grotere bestuurlijke slagvaardigheid van het
voortgezet onderwijs.
 
 Mijnheer de voorzitter! Soms lopen dingen niet zoals wij zouden wensen.
Dan ontstaan niet de mooie verbeteringen die wij voor ogen hadden, hoe goed
de bedoelingen ook waren. Dat kan gebeuren, ook bij dit wetsvoorstel. En onze
grote zorg is, of er dan nog wel een weg terug is.
 
 Wij achten het niet denkbeeldig dat gemeenten er niet in slagen hun huisvestingsbeleid
ten aanzien van een school of scholengemeenschap op elkaar af te stemmen.
Wij vinden het onjuist als een school of scholengemeenschap daarvan de dupe
zou worden. En wij zien in het wetsvoorstel geen aanknopingspunten die het
ontstaan van een dergelijke situatie kunnen voorkomen.
 
 Garanties, voorzitter, zijn in dit leven niet te geven. Die vragen wij
dus ook niet, maar een veiligheidsklepje zou toch wel nuttig zijn. De staatssecretaris
kennende, zal zij de ontwikkelingen nauwlettend volgen. Wij willen graag over
de resultaten geïnformeerd worden. Uit het verslag ter zake moet duidelijk
worden, hoeveel gelden de gemeenten voor huisvesting hebben ontvangen, hoeveel
zij voor huisvesting hebben uitgegeven, hoeveel aanvragen voor doordecentralisatie
er geweest zijn, hoeveel daarvan zijn toegekend, hoeveel er zijn afgewezen
en op welke gronden. Verder willen wij graag op de hoogte gesteld worden van
de mate waarin afstemming en overleg heeft plaatsgevonden tussen gemeenten
met vestigingen van één school of scholengemeenschap binnen
hun grenzen en of dit overleg naar tevredenheid van beide partijen verlopen
is. Wij zien deze informatie met belangstelling tegemoet en dan niet op een
termijn van vijf jaar, maar op een termijn van twee jaar. Wij zouden bovendien
graag zien, dat de staatssecretaris, als daartoe aanleiding is, instrumenten
heeft om de ontwikkelingen bij te sturen. In dat verband zouden wij ervoor
willen pleiten, de huisvestingsgelden voor het onderwijs gedurende de evaluatieperiode
te oormerken.
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik rond af. Mijn fractie staat positief tegenover
de gedachte achter dit wetsvoorstel: meer maatwerk door de beslissingsbevoegdheid
op een lager niveau te leggen en tegelijkertijd de beleidsvrijheid van het
lagere bestuursorgaan te vergroten. Wij hebben echter grote zorgen of deze
doelstelling in de praktijk wel gerealiseerd zal worden. Wij zijn ons ervan
bewust dat Zoetermeer niet ideaal is. Wij hebben er ook vertrouwen in dat
in het merendeel van de gevallen de decentralisatie van de huisvestingsgelden
geen problemen zal opleveren. Wij vinden wel dat de overheid bij deze ingrijpende
operatie een vinger aan de pols moet kunnen houden. Decentralisatie van taken
kan niet gebaseerd zijn op "wishful thinking". Wat ons betreft, is dit op
onderdelen van het wetsvoorstel het geval. Wij hopen dat de regering onze
zorgen kan wegnemen en wachten haar antwoord met belangstelling af.
 
 
 
 
 
 De heer Veling (GPV):
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik lever deze bijdrage mede namens de fracties
van de SGP en de RPF.
 
 Naar ons oordeel zijn er inderdaad argumenten voor decentralisatie van
de voorziening in huisvesting van het primair en het voortgezet onderwijs.
Het is goed om dat vooraf te zeggen, want anders zou je aan de afweging niet
meer hoeven toe te komen. Zoetermeer is ver weg. Het ministerie kan wellicht
minder efficiënt behoeften en mogelijkheden op elkaar afstemmen dan een
autoriteit dichter bij de scholen. Wij vinden ook dat er niet zo gemakkelijk
een goed alternatief is te bedenken voor territoriale decentralisatie naar
de gemeenten. Functionele decentralisatie vraagt een schaalgrootte die op
dit moment zeker niet aanwezig is in het basisonderwijs en ook niet in belangrijke
delen van het voortgezet onderwijs. Wij zitten net als de CDA-fractie niet
te wachten op een extra impuls tot schaalvergroting. Als je die wel zou willen,
zou om het risico van ongelukken te voorkomen een uitgebreid waarborgsysteem
nodig zijn met alle bezwaren vandien.
 
 Er is dan ook reden, zo concludeer ik uit deze aanhef, om na te gaan of de condities zijn vervuld voor een verantwoorde decentralisatie.
Deze condities zijn altijd tenminste drieërlei. In de eerste plaats moeten
de nieuwe taken bestuurlijk goed uitvoerbaar zijn. In de tweede plaats moeten
de voor de nieuwe taken beschikbare middelen toereikend zijn. In de derde
plaats moeten de ontvangende instanties in een zodanige uitgangspositie verkeren
dat zij in staat zijn hun nieuwe verantwoordelijkheden waar te maken. Op elk
van deze voorwaarden ga ik in.
 
 Over de bestuurlijke uitvoerbaarheid zijn vragen gesteld en met recht
vragen te stellen. Ik beperk mij tot het onzes inziens serieuze probleem dat
vooral in het voortgezet onderwijs nogal wat gezagsorganen met meerdere, tot
zelfs dertig verschillende gemeenten te maken krijgen. Is de staatssecretaris
het met ons eens dat deze omstandigheid een aanzienlijke verzwaring van de
bestuurslasten aan de kant van de scholen betekent?
 
 Over de toereikendheid van de middelen bestaat eveneens gemotiveerde twijfel.
De rapporten van het NEI maken duidelijk dat de situatie van de huisvesting
in het voortgezet onderwijs zorgelijk is. Die problemen komen niet geheel,
maar wel voor een substantieel deel voor rekening van de gemeenten. De staatssecretaris
zegt in de nadere memorie van antwoord dat de gemeenten de achterstand geleidelijk
aan kunnen inlopen. Dat moeten zij dan successievelijk maar eens doen. Vervolgens
zegt de staatssecretaris: "zoals overigens ook het Rijk dat zou hebben gedaan".
Kan zij aangeven waarop haar vertrouwen is gebaseerd dat de financiële
ruimte er is om dat te doen?
 
 De staatssecretaris streeft ernaar de uitgangspositie van de gemeenten
zodanig te beïnvloeden dat zij in staat zijn de huisvestingsverantwoordelijkheden
waar te maken. Met het oog daarop zal in de komende jaren het feitelijke aantal
schoolgaande leerlingen voor 75% de bijdrage uit het Gemeentefonds bepalen.
Het is onze overtuiging dat met name voor het regionale of zelfs bovenregionale
voortgezet onderwijs deze sleutel niet gemist kan worden. Kan de staatssecretaris
toezeggen dat er ook na vijf jaar echt ruimte bestaat om deze te handhaven?
Dat is natuurlijk mede een zaak van Binnenlandse Zaken.
 
 Om aan het criterium van de goede uitgangspositie te voldoen is ook een
goede overgangsregeling noodzakelijk. Hieromtrent bereiken ons verontrustende
berichten. Er zijn gemeenten die niet in staat of bereid zijn financieel bij
te dragen aan een oplossing voor huisvestingsproblemen, ook niet wanneer die
oplossing al in een vergevorderde staat van voorbereiding is.
 
 Ik volsta met het noemen van een voorbeeld dat de staatssecretaris kent,
namelijk de frustratie van nieuwbouw van een nevenvestiging in Lekkerkerk.
Het ministerie acht nieuwbouw de aangewezen weg en wilde de school een huurvergoeding
toezeggen om zelf de nieuwbouw te kunnen realiseren. De gemeente stond de
afgelopen jaren vierkant achter die plannen; dat leek allemaal heel harmonieus
te verlopen. Maar nu weigert de gemeente toe te zeggen dat de benodigde huurpenningen
beschikbaar zullen komen, althans daarvoor wenst zij geen garantie af te geven.
Het gemeentebestuur heeft zelfs een brief gestuurd naar het ministerie om
te voorkomen dat verplichtingen van die kant worden aangegaan. In het kader
van het wetsvoorstel moet de gemeente met een alternatief komen. Dat is er
ook, maar dat zou betekenen dat de groeiende nevenvestiging, met momenteel
tegen de 400 leerlingen, op zes verschillende locaties zou moeten werken.
Wij vragen de staatssecretaris of het perspectief van lesgeven op zes locaties
in overeenstemming is met, en dan citeer ik uit het wetsvoorstel, "de redelijke
eisen die het onderwijs aan de huisvesting van scholen in de gemeente stelt".
Is zij bereid om in gevallen als dat in de gemeente Nederlek verantwoordelijkheid
te nemen voor een bevredigende oplossing van overgangsproblemen die de wet
in spe veroorzaakt?
 
 Vragen als de hier gestelde zijn altijd aan de orde bij decentralisatie-operaties.
Maar in het geval van het onderwijs klemmen zij nog meer dan anders. De rijksoverheid
is verantwoordelijk voor het onderwijs en kan slechts taken aan anderen overdragen
als zij garanties heeft dat de bekostiging van onderwijsvoorzieningen niet
in gevaar komt. Er zijn, ook in het regime dat wordt beoogd met het wetsvoorstel,
zekere bepaalde punten van houvast voor regering en daarmee voor het parlement.
Ik som ze even op:
 
 a. De rijksoverheid blijft bepalen waar welke school gevestigd is. Dit
betekent onder andere dat ook bijvoorbeeld een uitruil van VBO-afdelingen,
waarvan mogelijk in de toekomst sprake zal zijn, in principe niet kan worden
belemmerd door gemeenten die de benodigde middelen niet beschikbaar stellen.
Dat is niet ter beoordeling van de gemeenten.
 
 b. De ouders (met hun kinderen) blijven de volledige vrijheid behouden
te kiezen voor een bepaalde school. Dit betekent ook dat de groei van een
school gevolgd behoort te worden door een adequaat huisvestingsbeleid, ook
als dat de gemeente misschien minder goed uitkomt.
 
 En dan zijn er in het wetsvoorstel zelf nog formuleringen die een zekere
houvast lijken te bieden. Ik nummer even door:
 
 c. De gemeenteraad draagt "zorg voor de voorzieningen in de huisvesting"
van scholen binnen de gemeentegrenzen en behandelt daarbij het openbaar en
het bijzonder onderwijs "op gelijke voet".
 
 d. De gemeentelijke regeling moet in overleg met het onderwijs tot stand
komen en moet tegemoet komen aan "redelijke eisen".
 
 e. Het budget dat de gemeenteraad vaststelt, moet zodanig zijn dat "redelijkerwijs
kan worden voorzien in de huisvesting" van de scholen.
 
 Over de laatste drie punten – dat zijn dus de bepalingen uit het
wetsvoorstel zelf – kunnen twee vragen worden gesteld. Hoe wordt uitgemaakt
wat zij precies betekenen? Welke problemen zullen zich voordoen bij de uitvoering
van deze bepalingen? Beide kwesties spits ik toe in een vraag aan de staatssecretaris.
 
 Wat kan een schoolbestuur doen als het van mening is dat het programma
van huisvestingsvoorzieningen openbare scholen voortrekt en dus inbreuk maakt
op de vrijheid van richting die de Grondwet waarborgt? Is de staatssecretaris
met ons van mening dat onder andere voor dergelijke situaties de procedure
inzake het advies van de Onderwijsraad is aangewezen? Deze vraag is ook door
collega Werner gesteld.
 
 Zoals bekend, hebben onze geestverwanten in de Tweede Kamer, toen deze
onderwijsraadprocedure was ingevoegd, geoordeeld dat de grondwettelijk
verankerde financiële gelijkstelling van openbaar en bijzonder onderwijs
voldoende gewaarborgd is. Weliswaar lijkt uit het oogpunt van gelijke behandeling
een blijvende verantwoordelijkheid van de rijksoverheid sterkere garanties
te bieden, maar er zijn steekhoudende argumenten pro decentralisatie. Daarom
zijn wij bereid mee te gaan in de discussie over de vraag of de gelijke behandeling
in het wetsvoorstel materieel voldoende veilig is gesteld. Dat onderstreept
nog eens het belang van onze zojuist gestelde vraag over de betrokkenheid
van de Onderwijsraad in kwesties over de gelijke behandeling.
 
 Mijnheer de voorzitter! Rest ten slotte nog de vraag, hoe de voorgestelde
decentralisatie-operatie in de praktijk zal uitpakken. Er zijn nogal wat onzekerheden,
zoals ook in mijn bijdrage tot nu toe is aangetoond. Daarom wil ik de staatssecretaris
vragen – het lijkt wel alsof het is geregistreerd, want het verzoek
is ook al van andere zijden naar voren gebracht – aan de Kamer toe te
zeggen dat zij, in het geval dat het wetsvoorstel wordt aanvaard, het parlement
de komende vijf jaar, dus tot het moment van de toegezegde evaluatie, jaarlijks
zal informeren: 
 
 
 a. over de bedragen die de afzonderlijke gemeenten
ontvangen uit het Gemeentefonds ten gevolge van de decentralisatie waarover
we nu spreken, en daarnaast de bedragen die de gemeenten ten behoeve van de
huisvesting uitgeven;
 
 
 b. over de knelpunten inzake de huisvesting
van scholen binnen de afzonderlijke gemeenten;
 
 
 c. daarbij met name
de eerste tijd ook over de knelpunten die verband houden met de overdracht
van de verantwoordelijkheid van Rijk naar gemeenten en
 
 
 d. over initiatieven
om te komen tot zogenaamde doordecentralisatie en over de feitelijke realisering
daarvan.
 
 
 
 Onzes inziens is een dergelijke intensieve informatie echt noodzakelijk
om te kunnen nagaan, of de regering haar blijvende verantwoordelijkheid ten
aanzien van het onderwijs feitelijk kan waarmaken, en dus ook om te bezien,
of de nu voorliggende vorm van decentralisatie kan worden gehandhaafd.
 
 Met belangstelling wacht ik het antwoord van de bewindslieden af.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Tuinstra (D66):
 
 Mijnheer de voorzitter! Dit wetsvoorstel komt niet uit de lucht vallen.
Ten minste tien jaar zijn achtereenvolgende regeringen van verscheidene signatuur
in de weer geweest om aan decentralisatie van onderwijs gestalte te geven.
En nu ligt dan de decentralisatie van huisvestingsvoorzieningen voor ons.
Het lijkt er dus op, dat de besluitvorming tot een afronding gaat komen en
de uitvoering kan beginnen. Mijnheer de voorzitter! Met opzet zeg ik "lijkt
erop", want zo is het niet en dat niet alleen omdat de afloop van dit debat
onzeker is, maar omdat de uitvoering al begonnen is. Met volstrekt negeren
van de meningsvorming in de Eerste Kamer zijn op het departement en in het
veld reeds processen in gang gezet, die de nog niet aangenomen wet uitvoeren.
De fractie van D66 heeft hiertegen bezwaar, te meer daar dit niet de eerste
keer is. Het is een gewoonte van OCW, de Eerste Kamer wat weg te wuiven. Wij
zagen dat bij de begrotingsbehandeling en ook bij wetten als bijvoorbeeld
over de basisvorming en de ROC's. In beterschap beloven, geloven wij haast
niet meer. En een dergelijke attitude bevordert natuurlijk niet het klimaat
om heen te stappen over de diverse hobbels die dit wetsvoorstel nog biedt.
Voor D66 is dat bijvoorbeeld het feit dat door amendering in de Tweede Kamer
aan de Onderwijsraad een vrijwel beslissende rol wordt gegeven, een centraal
orgaan dus temidden van een decentralisatieproces. Nu bagatelliseert de staatssecretaris
in de memorie van antwoord aan de Eerste Kamer deze rol van de Onderwijsraad:
"Hij is niet geschillenbeslechtend, maar adviserend en zal niet tot uitvoeringsproblemen
leiden." Maar dat is irreëel, elke verordening terzake staat zonder advies
van de Onderwijsraad op losse schroeven en daarom vraagt mijn fractie: zal
het er nu in de praktijk niet op neer komen dat er altijd advies gevraagd
wordt, teneinde strijd met de wet in de toepassingspraktijk te voorkomen?
Een enorme vertragingsfactor dus. De wet moet wel uitvoerbaar zijn en de uitvoerbaarheid
is toch een van de toetsingscriteria van de Eerste Kamer. Interessant in dit
geval is bovendien, dat de heer Veling vragen stelde over de Onderwijsraad
in precies de tegenovergestelde zin. Ik denk dat het dus echt van belang is,
van de staatssecretaris te horen of zij wel of niet een beslissende rol aan
de Onderwijsraad wil geven.
 
 Ik kom nu toe aan het probleem van de functionele en territoriale decentralisatie.
Het blijft natuurlijk, ondanks alle uitleg, opvallend dat nu gekozen is voor
territoriale decentralisatie. Wij kregen nogal wat brieven die pleitten voor
functionele decentralisatie. Als toverwoord wordt ons nu door de regering
"doordecentralisatie" voorgehouden. Moeten wij nu een spiering omarmen om
straks een kabeljauw te vangen? D66 heeft vertrouwen in de lokale democratie,
maar zullen zij zich wel totaal inzetten voor deze operatie als het de bedoeling
is dat zij deze taak doorgeven aan de schoolbesturen? Waarom dan niet direct
functioneel gedecentraliseerd? Functionele decentralisatie vond toch ook plaats
bij de lumpsum, bij Londo en de kwaliteitsdiscussie? Een gebouw is niet alleen
iets technisch, het heeft wel degelijk iets te maken met de pedagogische opdracht.
Graag krijg ik een duidelijke uitleg van de regering. Wij vrezen namelijk
dat het toch weer een bezuinigingsoperatie is.
 
 Er worden namelijk niet meer middelen verstrekt en bij het voortgezet
onderwijs is er nu al te weinig geld en stoppen besturen er zelf geld bij.
Zal de gemeente het voortaan aanvullen? Dat is nog maar de vraag, want de
gelden zijn in het Gemeentefonds niet geoormerkt. De D66-fractie ondersteunt
dan ook de reeds eerder gestelde vraag naar oormerking van de huisvestingsgelden
om althans deze veilig te stellen. Wil de regering dit toezeggen?
 
 Reeds jaren wordt door het veld gewezen op de bestuurslast van de schoolbestuurders.
Die wordt thans opnieuw verzwaard door het overleg met vaak verschillende
gemeenten, zonder dat enig soelaas geboden wordt. Dat lijk ons zeer onbillijk.
Op de vraag van het CDA over inschatting van de extra bestuurslasten die dit
wetsontwerp mee brengt, wordt in de memorie van antwoord nauwelijks ingegaan.
Toch ligt hier een belangrijk probleem. Het vervullen van een onderwijsbestuursfunctie
kost tijd, geld en energie. Men dient echter de gemeenschap en enige compensatie
 hier is zeker op zijn plaats. Wil de regering dit toezeggen?
Het is toch evident dat er meer werk op de besturen afkomt door dit wetsontwerp.
 
 Een apart aandachtspunt is voor mijn fractie het schoolplein. Ik zie het
nergens in de stukken genoemd. Toch blijkt uit onder andere een publikatie
in Trouw van 5 juni 1996 dat het schoolplein als onderdeel van het onderwijsproces
in opmars is. Er komt een publikatie over, van Leenders en Caminada, en er
wordt binnenkort een congres aan gewijd. Valt dit ook onder huisvesting? Juist
ook door de grote leeftijdsverschillen tussen de kinderen op de basisscholen
vraagt de inrichting van het schoolplein bijzondere aandacht. Wat is hierop
de visie van de staatssecretaris en is dit onderwijsonderdeel meegenomen in
haar beschouwingen? Zo ja, hoe? Zo neen, waarom niet? Ik sluit mij aan bij
de vragen van de heer Veling over een rapportage in de toekomst.
 
 Samenvattend, merk ik op dat de meningsvorming in mijn fractie nog niet
is afgerond. Teleurgesteld zijn wij over de onzes inziens te grote rol van
de Onderwijsraad, waardoor de uitvoerbaarheid in het gedrang komt, over het
ontbreken van geoormerkte geldstromen, over het gebrek aan tegemoetkoming
inzake de zware bestuurslast en bovenal over het uitvoeren voor de zoveelste
keer van een wet voordat hij is aangenomen. Natuurlijk hoop ik van harte dat
de staatssecretaris ons ter zake tevreden kan stellen. Met wel bijzondere
aandacht wachten wij haar antwoord af.
 
 
 
 
 
 De heer De Jager (VVD):
 
 Mijnheer de voorzitter! Voordat ik op de inhoud van dit wetsvoorstel inga,
spreek ik over de totstandkoming ervan. Het wetsvoorstel kent een zeer lange
voorgeschiedenis. Zo'n vijf tot tien jaar geleden was er al sprake van. In
dit land weten wij kennelijk niet zo goed raad met langlopende wetsvoorstellen.
Meestal begint men op een departement direct te reorganiseren, zodat men kan
voldoen aan de efficiencykorting die op dat moment aan de gang is. Grote bedragen
worden ingeboekt als gevolg van beleid dat nog in wetgeving moet worden omgezet.
 
 Bij het ontwikkelen van een wetsvoorstel, zoals het onderhavige, zal er
ook gesproken moeten worden met vertegenwoordigers van gemeentebesturen. In
dit geval dus met de VNG. Ook de VNG legt – en dat is begrijpelijk –
wensen en eisen op tafel. Men zegt dan bijvoorbeeld: wij willen deze klus
wel voor onze rekening nemen maar uitsluitend voor het basisonderwijs en het
voortgezet onderwijs in verband met de risicospreiding. Natuurlijk valt de
VNG niets te verwijten. Zij bewaakt de belangen van de gemeenten en daar is
zij ook voor. Doordecentralisatie komt echter wel in een ander daglicht te
staan. Het is niet in het belang van de gemeenten, dus het is maar de vraag
of deze voldoende willen meewerken.
 
 Voor de uitvoering van de wet zijn allerlei uitvoeringsorganen nodig en
moeten gemeenteambtenaren worden opgeleid. Hiermee wordt al een start gemaakt
voordat de wet aan de Eerste Kamer is voorgelegd en zeker voordat de wet is
behandeld. Een argument tegenover een voorstel tot afwijzing is dan: het kost
extra geld om die ambtenaren weer terug te halen. Voorzitter! Zo zet je de
wereld op z'n kop.
 
 Onze fractie vindt dit getuigen van onvoldoende respect voor het parlement.
Meerdere sprekers in deze Kamer hebben bij diverse onderwerpen – vooral
ook ten aanzien van andere departementen – hierover dezelfde geluiden
laten horen. Het kan toch niet zo zijn dat belangengroepen hun bezwaren aan
kamerleden uiten en dat kamerleden daarop moeten reageren met: je hebt wel
gelijk, maar het proces is al zo ver gevorderd dat wij niet meer terug kunnen.
 
 Alleen al op grond van het voorgaande zou je tegen willen stemmen, omdat
ze het maar eens moeten voelen. De democratie wordt kennelijk slechts door
het parlement praktisch beleefd. Wij vragen het kabinet, ermee op te houden,
de uitvoering van wetsvoorstellen al zodanig in gang te zetten dat het voor
kamerleden niet meer mogelijk is om een goede afweging te maken. Er zijn immers
al vele miljoenen in de voorbereiding van de uitvoering gestopt. Dit moet
echt afgelopen zijn. Het departement van onderwijs heeft helaas een grote
traditie op dit gebied.
 
 Voorzitter! Dit wetsvoorstel heeft een lange geschiedenis en is zelfs
onderdeel van het regeerakkoord. Onze fractie is van mening dat decentralisatie
van een aantal zaken – waaronder die van de huisvesting – een
goede zaak is. Voor het primair onderwijs is decentralisatie naar gemeenten
een goede keuze. Er dient dus voor territoriale decentralisatie gekozen te
worden. Immers, de gemeente heeft nu al grote bemoeienis met de huisvesting
van het primair onderwijs.
 
 Voor het voortgezet onderwijs is gekozen voor autonomievergroting van
het bevoegd gezag. Schaalvergroting is in gang gezet en de bestuurlijke schaalvergroting
komt op gang. Er komt lumpsum-financiering. De scholen voor voortgezet onderwijs
zijn daar kennelijk allemaal toe in staat. Een consequente keuze zou zijn:
decentralisatie van de huisvesting naar de schoolbesturen, dus functionele
decentralisatie. De regering heeft echter voor het voortgezet onderwijs ook
voor territoriale decentralisatie gekozen, dus voor decentralisatie naar de
gemeenten.
 
 In het wetsvoorstel is niet gekozen voor een inhoudelijk criterium ten
aanzien van de omvang en de kwaliteit. Er is dus ook geen garantie voor een
eenstemmig huisvestingsbeleid tussen de gemeenten. Is er een harde garantie
voor een gelijke behandeling van openbaar en bijzonder onderwijs? Hoe moet
het nu toch bij de grote onderwijsvernieuwingen die op regeringsniveau worden
gewenst met de daarvoor benodigde huisvestingsaanpassingen? Is er een aanwijzingsbevoegdheid
voor die gemeenten? Hoe moet het toch met een scholengemeenschap met meerdere
gebouwen in verschillende gemeenten? Al die gemeenten kunnen hun eigen beleid
op het gebied van huisvesting voeren. Kan het bestuur van een school nog wel
beleid voeren, per slot van rekening heeft dat de verantwoordelijkheid voor
de gehele bedrijfsvoering? Hoe moet het met scholen van beperkte omvang die
alsnog willen fuseren, indien zij gelegen zijn in verschillende aangrenzende
gemeenten? En hoe moet het met scholen die willen fuseren, die gelegen zijn
in verschillende gemeenten waarvan voor de huisvesting de een territoriaal
en de ander functioneel is gedecentraliseerd?
 
 Door de Tweede Kamer zijn tijdens de behandeling een aantal wijzigingen
in het oorspronkelijke wetsont werp aangebracht. De versterking
van het overlegregime tussen schoolbesturen en gemeenten is geregeld en er
is een wettelijke basis gelegd voor een centrale normering ten aanzien van
omvang en kwaliteit van onderwijsgebouwen. Belangrijk bij dit alles is wel
dat er voor adequate financiering van de gemeenten wordt gezorgd en dat op
rijksniveau nauwkeurig wordt bepaald waar scholen recht op hebben. De zorg
die schoolbesturen hebben ten aanzien van de minimumeisen lijkt terecht. Het
kan niet zo zijn dat de te ontwikkelen centrale normstelling een verlaging
zal inhouden ten opzichte van de thans gehanteerde. Ook hier zal de staatssecretaris
een deugdelijk antwoord voor moeten hebben.
 
 Hoe moet het met de grote schoolbesturen die bijvoorbeeld meer dan tien
scholen besturen en die van de doordecentralisatie gebruik willen maken? Moeten
die onderhandelen met tien of meer gemeenten, waarvan een deel uiteindelijk
"nee" zeg? Over besturen gesproken! Het zal duidelijk zijn dat functionele
decentralisatie naar besturen van scholen van het voortgezet onderwijs juist
door de eerdere maatregelen die zijn genomen ten aanzien van de bedrijfsvoering
van scholen, een veel betere optie zou zijn geweest.
 
 Natuurlijk valt op te merken dat er nog veel kleine scholen zijn die deze
risico's niet kunnen dragen en mogelijk ook te weinig bestuurskracht hebben.
Daarvoor is nu juist bestuurlijke schaalvergroting een oplossing. Ik zou ook
kunnen zeggen voor kleine gemeenten: is daarvoor de bestuurskracht dan wel
aanwezig en is het financieel risico daar ook niet erg groot? Of is daar nog
een afwenteling op de bevolking mogelijk? Natuurlijk kan de staatssecretaris
opmerken dat gemeenten dan maar moeten fuseren, maar ook die schaalvergroting
wordt niet door iedereen op prijs gesteld. Gelukkig is in het wetsontwerp
een bepaling opgenomen dat doordecentralisatie voor het voortgezet onderwijs
onder voorwaarden mogelijk is. Gemeenten hebben daartoe de mogelijkheid, maar
kunnen dit zelf bepalen. Besturen kunnen het wel willen, maar dat is onvoldoende
garantie dat het ook gebeurt.
 
 Voor onze fractie is dit toch te vaag geformuleerd. Wij willen een duidelijke
toezegging van de staatssecretaris dat zij na twee jaar een compleet overzicht
zal geven van de verzoeken tot decentralisatie, de besluiten die daarop zijn
genomen en de eventuele redenen van het niet honoreren van deze verzoeken.
Uiteraard hoort daar de toezegging bij dat, indien daar aanleiding toe is,
de wet op dit punt aangepast zal worden en dat de staatssecretaris daarvoor
met voorstellen zal komen.
 
 Verder is het voor onze fractie van groot belang om van de staatssecretaris
de toezegging te krijgen, dat zij voor scholen met meer gebouwen in verschillende
gemeenten zal aandringen op afgestemd beleid tussen die gemeenten. Ook willen
wij vragen het proces kritisch te volgen en over twee jaar eventueel met voorstellen
te komen.
 
 Naar ik aanneem, zal de staatssecretaris bevorderen dat zo spoedig mogelijk
de protocollen voor doordecentralisatie beschikbaar zijn met zodanige voorwaarden
dat schoolbesturen en gemeenten ook reëel overleg hierover kunnen voeren.
Wij wachten met belangstelling het antwoord van de staatssecretaris af.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Schoondergang-Horikx (GroenLinks):
 
 Voorzitter! Waarom huisvestingsvoorzieningen decentraliseren naar gemeenten?
De achterliggende gedachte is om de slagvaardigheid van een gemeentelijk huisvestingsbeleid
te vergroten. Mijn fractie denkt dat dat een juiste gedachtengang is voor
het basisonderwijs. Een basisschool heeft in het algemeen één
vestiging in één gemeente. Het gemeentebestuur kan dan inderdaad
schuiven met voorzieningen voor huisvesting voor verschillende doeleinden.
Het openbaar onderwijs heeft het gemeentebestuur als bevoegd gezag. En de
besturen van bijzondere basisscholen zullen er niet of nauwelijks hinder van
ondervinden in het voeren van hun beleid.
 
 De zaak verandert als door fusies en verdere schaalvergroting ook het
basisonderwijs over de gemeentegrenzen heen gaat. Op dit moment is GroenLinks
echter akkoord met de decentralisatie van huisvestingsvoorzieningen voor het
basisonderwijs naar de gemeenten. En dat er dan verschil in beleid tussen
gemeenten onderling mogelijk is, ligt in de decentralisatie naar gemeenten
besloten.
 
 Bij het voortgezet onderwijs liggen de zaken echter anders. Wat de mogelijkheden
van verschuiving in huisvestingsvoorzieningen in de eigen gemeente betreft,
is er voor de gemeente niet veel verschil met het basisonderwijs, maar de
vergroting van de gemeentelijke mogelijkheden gaat ten koste van de beleidsvrijheid
van het voortgezet onderwijs in die gevallen dat er vestigingen zijn in meerdere
gemeenten.
 
 Er zijn 764 scholen voor voortgezet onderwijs in ons land. 111 bevoegde
gezagsorganen hebben buiten de gemeente van hoofdvestiging nog een of meer
nevenvestigingen in een andere gemeente. Daarvan hebben er 72 een nevenvestiging
in één gemeente en hebben er 28 nevenvestigingen in twee gemeenten.
Acht schoolbesturen hebben nevenvestigingen in drie gemeenten, twee in vier
gemeenten en één schoolbestuur heeft nevenvestigingen in vijf
gemeenten. Als je naar het aantal scholen kijkt, blijkt de situatie nog slechter
te zijn.
 
 Als ik er gemakshalve van uitga dat met twee gemeenten de zaak nog wel
te overzien is, houd ik toch 39 schoolbesturen over die voor hun huisvestingsbeleid
te maken hebben met drie of meer gemeenten. De mogelijkheid van doordecentralisatie
die in de wet is opgenomen, biedt geen oplossing voor het probleem van die
scholen, want elke gemeente voert een eigen beleid en gemeenten hebben hun
beleid niet op elkaar afgestemd. Een schoolbestuur kan op die manier geen
goed beleid voeren, niet organisatorisch en niet onderwijsinhoudelijk. En
in dat laatste zit nu net de angel. De kwaliteit van het onderwijs is in het
geding. Voor het academisch en hoger onderwijs wordt een aparte wet gemaakt
om de kwaliteit van het onderwijs op te krikken. En hier wordt het tegenovergestelde
bereikt. Dat kan toch niet de bedoeling zijn?
 
 In het najaar zouden de VNG en de besturenorganisaties een aantal modellen
voor doordecentralisatie presenteren. Is de staatssecretaris op de hoogte
van de ontwikkelingen in dit overleg? Ik heb een suggestie voor een model,
en die gaat ook de andere staatssecretaris aan. Omdat ook hier weer sprake
is van het regionale gat, kan de WGR mogelijk een oplossing bieden voor de
samenwerking tussen de gemeenten. Ik ben benieuwd naar de
reactie van de staatssecretarissen op deze handreiking.
 
 Weten de bewindslieden al iets meer over de manier waarop de mogelijkheid
van doordecentralisatie wordt opgepakt door de gemeenten? Is er verschil in
benadering tussen voordeel- en nadeelgemeenten in termen van de Financiële-verhoudingswet?
Volgens mijn informatie ligt in Amsterdam het huisvestingsbeleid voor het
voortgezet onderwijs bij de centrale stad, hoewel onderwijs is gedecentraliseerd
naar de stadsdelen.
 
 Voorzitter! Ik heb zorgen over de ruimtenood die sommige scholen hebben,
vooral de scholen die te maken hebben met achterstandsgroepen. Voor zaken
als leerlingbegeleiding is extra ruimte nodig. Wordt daarmee nu rekening gehouden
bij de berekening van het benodigde aantal vierkante meters? Er is ook ruimte
nodig voor zo'n nieuw fenomeen als het studiehuis. Worden deze initiatieven
nu niet gefrustreerd door gebrek aan ruimte? En worden de minimumeisen die
straks landelijk vastgesteld worden, lager gesteld dan de referentie-eisen?
Hoe denken de bewindsvrouwen de deskundigheidsbevordering aan te pakken in
verband met het door de scholen te voeren beleid? Daarover wordt gesproken
in de nadere memorie van antwoord.
 
 In het wetsvoorstel is voorzien in een evaluatie na vijf jaar. Als het
wetsvoorstel wordt aangenomen, kan de staatssecretaris toch niet vasthouden
aan die termijn van vijf jaar? Niet na het aanhoren van alle bezwaren die
in deze Kamer naar voren zijn gebracht. In ieder geval zou na twee jaar moeten
worden bekeken hoe deze wet in de praktijk uitwerkt, en dan vooral wat betreft
het voortgezet onderwijs. Het VBO, dat een ingrijpende herschikkingsoperatie
te wachten staat, moet bij de evaluatie extra aandacht krijgen. Ik sluit mij
dan ook aan bij wat andere fracties hierover hebben gezegd, maar ik maak er
een kanttekening bij.
 
 Ik vind het toch een vreemd wetgevingsproces. Er worden moeilijkheden
bij onderdelen van de wet gesignaleerd. Wij stellen al ons vertrouwen in een
evaluatie en gaan er dan ook nog van uit dat de evaluatie goed uitgevoerd
wordt. Ondertussen wordt een wet in werking gesteld, waarbij het ernaar uitziet
dat die op onderdelen slecht zal werken. Er is zelfs een proefschrift aan
dit fenomeen van wetgeving gewijd. Ik heb tenminste begrepen dat er onlangs
iemand in Groningen op gepromoveerd is.
 
 Tot slot wil ik nog eens benadrukken dat onderwijs om een aantal redenen
een bijzondere plaats in ons maatschappelijk bestel inneemt. Een van die redenen
is dat onderwijs een zeer belangrijke economische factor is. Ook daarom is
het bewaken van de kwaliteit zo belangrijk en dat slaat niet alleen op het
academisch en hoger onderwijs. Ik ben zeer benieuwd naar het antwoord van
de staatssecretaris.
 
 Voorzitter! Ik heb nog twee losse eindjes. Tegelijk met deze decentralisatie
wordt een efficiencykorting opgelegd. Als het huisvestingsbeleid bij de gemeenten
komt te liggen, dus niet meer door het Rijk wordt gevoerd, dan kan alles efficiënter
en dus goedkoper, zegt de staatssecretaris van OCW, ook namens de andere bewindslieden,
maar dat is een bizarre constatering. Dat is een brevet van onvermogen geven
aan het tot dusver gevoerde rijksbeleid. Van mij mag dat, hoor, maar ik denk
toch niet dat dit de bedoeling is. Als er geld moet worden bespaard op de
onderwijsbegroting, kom daar dan rond voor uit. Zeg dan dat er bezuinigd moet
worden, dus dat er – spijtig genoeg – minder geld met de decentralisatie
meekomt. Dan strijd je tenminste met open vizier.
 
 Het tweede losse eindje betreft de fysieke toegankelijkheid van de onderwijsgebouwen.
Wij hebben een brief gekregen van de Gehandicaptenraad. Daarin wordt gesignaleerd
dat er op basis van de onderwijswetgeving niet langer garanties zullen bestaan
ten aanzien van de toegankelijkheid van schoolgebouwen. De Gehandicaptenraad
memoreert in dit kader ook nog de nieuwe beleidslijn van "Weer samen naar
school". Ik ga hier geen pleidooi houden voor de noodzaak van het toegankelijk
maken en houden van schoolgebouwen voor leerlingen met een handicap. Dat lijkt
mij evident. Ik wil wel van de staatssecretaris horen hoe zij de ongerustheid
van de Gehandicaptenraad denkt weg te nemen. Hoe gaat zij het door de Gehandicaptenraad
gesignaleerde gat in de regelgeving opvullen? Het zou mooi zou zijn als zij
kon mededelen dat het, natuurlijk, de bedoeling is dat alle gebouwen het predikaat
geboden toegang gaan verwerven en wel op zo kort mogelijke termijn.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Ik schors de beraadslaging tot na afhandeling van wetsvoorstel 24451.
Mijn grove schatting is dat dit anderhalf uur zal duren.
 
 
 
 
 
 De beraadslaging wordt geschorst.
 
 
 
 
 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-19951996-36-1788-1797.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl