Behandeling van het wetsvoorstel Goedkeuring van het op 13 december 2007 te Lissabon totstandgekomen Verdrag van Lissabon tot wijziging van het Verdrag betreffende de Europese Unie en het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, met Protocollen en Bijlage (Trb. 2008, 11) (31384)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2007-2008, pag. 6451-6520

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

11-06-2008

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2007-2008

nr. 91, pagina 6451-6520

03-06-2008

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 31384Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Stemming over een aangehouden motie, ingediend bij het Verantwoordingsdebat 2007, te weten: de motie-Rutte over het afschaffen van de verpakkingsbelasting (31472, nr. 7)Pagina 6444-6444
Behandeling van het wetsvoorstel Goedkeuring van het op 13 december 2007 te Lissabon totstandgekomen Verdrag van Lissabon tot wijziging van het Verdrag betreffende de Europese Unie en het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, met Protocollen en Bijlage (Trb. 2008, 11) (31384)Pagina 6451-6520
Stemming over een motie, ingediend bij het debat over sponsoring in het onderwijs, te weten: de motie-Jasper van Dijk over een wettelijke regeling voor de naleving van het sponsorconvenant (31200 VIII, nr. 181)Pagina 6444-6445
Stemmingen over moties, ingediend bij het spoeddebat over een nadere adviesaanvraag aan de Raad voor Cultuur, te weten: de motie-Peters/Van der Ham over extra geld en het bijstellen van de ambities uit 'Kunst van leven' (31482, nr. 2); de motie-Van der Ham c.s. over het gratis openstellen van alle musea voor kinderen (31482, nr. 3); de motie-Van Leeuwen over de inzet van de gereserveerde 50 mln. voor de realisatie van de basisinfrastructuur (31482, nr. 4)Pagina 6446-6446
Vragen van het lid De Wit (SP) aan de staatssecretaris van Justitie over problemen met notarissen bij vastgoedfraude (mondelinge vragenuur)Pagina 6437-6439
Vragen van de heer Biskop (CDA) aan de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap over zorgen met betrekking tot mbo-studenten (mondelinge vragenuur)Pagina 6429-6431
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 28 mei 2008 over klokkenluidersPagina 6447-6450
Stemming over een motie, ingediend bij het spoeddebat over de commissie Onderwijstijd, te weten: de motie-Jasper van Dijk c.s. over wijziging van de onderzoeksopzet van de commissie Onderwijstijd (31200 VIII, 27451, nr. 182)Pagina 6446-6446
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Uitvoering van de op 14 november 1970 te Parijs tot stand gekomen Overeenkomst inzake de middelen om de onrechtmatige invoer, uitvoer of eigendomsoverdracht van culturele goederen te verbieden en te verhinderen (Uitvoeringswet UNESCO-verdrag 1970 inzake onrechtmatige invoer, uitvoer of eigendomsoverdracht van cultuurgoederen) (31255)Pagina 6445-6445
Stemmingen in verband met het voorstel van de vaste commissie voor Nederlands-Antilliaanse en Arubaanse Zaken tot wijziging van het Reglement van Orde (31470)Pagina 6446-6446
Regeling van werkzaamheden (dinsdag 3 juni 2008)Pagina 6439-6444
Vragen van het lid Joldersma (CDA) aan de ministers van Justitie en van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties over het bericht 'Bezit kleine beetjes harddrugs gedoogd' (mondelinge vragenuur)Pagina 6434-6437
Stemmingen in verband met het voorstel van wet van de leden Van Bommel, Van der Ham, Ouwehand, Peters en De Roon betreffende het houden van een raadplegend referendum over het Hervormingsverdrag van de Europese Unie (Wet raadplegend referendum Hervormingsverdrag) (31259)Pagina 6446-6446
Lijst van ingekomen stukken, met de door de Voorzitter ter zake gedane voorstellen (dinsdag 3 juni 2008)Pagina 6520-6522
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van een aantal belastingwetten en enkele andere wetten (31404)Pagina 6444-6444
Vragen van het lid Teeven (VVD) aan de minister van Justitie over uitspraken van minister-president Balkenende over strengere taakstraffen in eigen buurt om de reputatie van jongeren aan te tasten (mondelinge vragenuur)Pagina 6431-6434
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Financiële-verhoudingswet en enkele andere wetten in verband met het stellen van nadere regels over uitkeringen uit de algemene fondsen en over specifieke uitkeringen (31327)Pagina 6444-6444
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Goedkeuring van de op 14 november 1970 te Parijs tot stand gekomen Overeenkomst inzake de middelen om de onrechtmatige invoer, uitvoer en eigendomsoverdracht van culturele goederen te verbieden en te verhinderen (Trb. 1972, 50) (31256, R1836), en over: de motie-Van Leeuwen over kunstwerken die niet de status van cultuurgoed hebben (31255,31256, R1836, nr. 9)Pagina 6446-6446
Presentie en opening (dinsdag 3 juni 2008)Pagina 6429-6429
Stemmingen over moties, ingediend bij het spoeddebat over het tekort aan kraamverzorgenden, te weten: de motie-Langkamp c.s. over een plan van aanpak voor het tekort aan kraamverzorgenden (29282, nr. 58); de motie-Agema over het garanderen van gemiddeld 49 uur kraamzorg (29282, nr. 59); de motie-Arib c.s. over een inventarisatie van problemen in de kraamzorg (29282, nr. 60); de motie-Ortega-Martijn c.s. over de inzet van de 34 mln. voor de uitbreiding van de kraamzorg (29282, nr. 61); de motie-Dibi over een financiële prikkel voor kraamverzorgenden voor het werken van extra uren (29282, nr. 62)Pagina 6445-6445
Stemming over een motie, ingediend bij het debat over de High Level Conference, te weten: de motie-Ouwehand over de productie en consumptie van duurzame eiwitten als onderdeel van de Nederlandse inzet tijdens de FAO-conferentie (31200 XIV, 31200-V, nr. 220)Pagina 6446-6447

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 469 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van: het wetsvoorstel Goedkeuring
van het op 13 december 2007 te Lissabon totstandgekomen Verdrag van Lissabon
tot wijziging van het Verdrag betreffende de Europese Unie en het Verdrag
tot oprichting van de Europese Gemeenschap, met Protocollen en Bijlage (Trb.
2008, 11) (31384).De voorzitter:Ik heet de minister-president en de staatssecretaris voor Europese Zaken
van harte welkom. Ik hoop dat de Kamerleden ruime spreektijden hebben opgegeven.
Wanneer ik zal schorsen voor de avondpauze, kan ik nog niet zeggen, maar ik
kan dat niet doen na de eerste termijn van de Kamer. Die duurt namelijk vier
uur en ik moet wat de tijden betreft rekening houden met datgene waarop onze
medewerkers recht hebben. Ik geef het woord aan de heer Ten Broeke.De algemene beraadslaging wordt geopend.De heer Ten Broeke (VVD):Voorzitter. De VVD-fractie waardeert het dat de hoofdrolspelers van de
totstandkoming van de opvolger van de in 2005 verworpen Europese grondwet
nu in vak K zitten en niet in de Oval Office. Dat zij hun reis met en door
Europa in de Tweede Kamer afsluiten, lijkt ons bijzonder passend. In elk geval
is dat passender dan de houding die aanvankelijk leek op te maken uit de brief
die de minister-president ons op 10 maart stuurde. Daaruit bleek dat
de goedkeuringswet die wij vandaag bespreken, was opgenomen in de lijst van
spoedeisende wetsvoorstellen. Dat neemt niet weg dat mijn fractie deze regering
een compliment wil maken. Er is een duidelijke inzet gekozen. Daar heeft de
Kamer een handje bij geholpen, hetgeen ook de regering ruiterlijk erkent.
Achteraf moeten wij dan ook even ruiterlijk vaststellen dat het meeste van
wat wij wilden, is bereikt. Dat is wel eens anders geweest, want wat werd
er door Nederland in 2001 in Nice bereikt? Dat was een treurige Top die eigenlijk
vastliep op de onenigheid over de stem- en zetelverdeling in de raad en in
het Europees Parlement. Datzelfde zeteltje in het parlement kwam er en marge
van deze Top, de Top in Lissabon, weer bij.In de debattenreeks van het afgelopen anderhalf jaar – ik heb soms
het gevoel dat het een debatterij was – trok ik de vergelijking met
Zwarte Maandag van 1991. Die bezorgde Nederland een regelrecht trauma. Onze
oud-collega in het Europees Parlement Bob van den Bos heeft dat trauma nu
prachtig geboekstaafd. Hoe Nederland het doelwit werd van een complot, kopte
NRC Handelsblad vorige week terugblikkend. Die zin vormde een schril contrast
met de kop die deze avondkrant gebruikte om vooruitblikkend de positie van
de Nederlandse regering voorafgaande aan de goedkeuring van het hervormingsverdrag
te kwalificeren als geïsoleerd. Dat oordeel wordt trouwens een half jaar
later nog steeds door de meest vermaarde van alle commentatoren de heer Heldring
herhaald. Ook mij is verteld dat de ambtenaren op het ministerie van Buitenlandse
Zaken en van Algemene Zaken deze column als eerste lezen. Ik wil de waardering
die mijn fractie heeft voor hun inzet bij de totstandkoming van dit verdrag
en voor de beantwoording van onze schriftelijk vragen dan ook in dat licht
uitspreken: wij gunnen u uw genoegen.Voorzitter. Nederland heeft met succes een bocht gemaakt. Er is met dank
aan het referendum terecht een correctie aangebracht. In dit Verdrag van Lissabon
is namelijk de balans tussen de lidstaten en de Unie hersteld. Die balans
was met het grondwettelijk verdrag zoek geraakt. De Europese grondwet die
was bedoeld als een liefdesverklaring aan Europa oogstte namelijk een loyaliteitsverklaring
aan de natiestaat. De Nederlandse burger koos niet tegen Europa of tegen ons
lidmaatschap van de Europese Unie, maar tegen het te veel, te snel, te duur
en het over ons, maar vooral zonder ons, terecht of niet.Nederland begon ooit zo in de jaren vijftig. Oud-minister-president Drees
bezag de Europese integratie met de nodige scepsis: te duur, te katholiek
en ook te continentaal. Maar vanaf de jaren zeventig en tachtig streefden
de Nederlandse beleidsmakers openlijk en voluit naar een Europese federatie.
Waar Zwarte Maandag faalde, slaagde Zonnige Woensdag. Vanaf juni 2005 daalt
het besef neer dat Europa geen liefde oproept, maar wel steun verdient en
dat wij daar hier keihard voor moeten vechten. Dat werk begint dus ook hier.
Aan het actief steun verwerven voor de Europese Unie, aan het politiseren
van het Europese debat, daaraan heeft het de afgelopen jaren ontbroken. De
WRR spreekt over de eerste 50 jaar van de Europese eenwording in vernietigende
termen als "verwaarlozing met een legitimiteitscrisis tot gevolg".Naar dit Verdrag van Lissabon wil ik positiever kijken. Ik zou die eerste
50 jaar van Europa willen vergelijken met een olympisch zwembad waarin, als
je na 50 meter als eerste het keerpunt hebt bereikt, de rest denkt dat je
tegen de stroom in zwemt. Het kabinet herkent dat gevoel misschien. Dit verdrag
kan dan een keerpunt zijn. Het verduidelijkt de spelregels, het verbetert
de instellingen en het vergroot de slagkracht op die onderwerpen waarop wij
de EU nodig hebben: energie, terrorisme, migratie en economische groei. De
overdracht van bevoegdheden mag dan ditmaal niet zo spectaculair zijn als
in Rome en later in Maastricht, maar op cruciale punten worden deze verdragen
nu aangepast aan de eisen van deze tijd. In die zin kan Lissabon dus aan het
rijtje van Europese hoofdsteden en andere steden – Amsterdam, Nice,
Maastricht en Rome – worden toegevoegd. Europa meandert zich langs deze
steden een weg vooruit. De Europese vooruitgang, maar ook het gebrek daaraan
wordt bepaald door de wil van de lidstaten, de hoofdsteden, om soevereiniteit
te delen als men daar tenminste echte oplossingen voor terugkrijgt: een Europa
dat werkt.Dat Europa is dus geen superstaat, geen federatie, geen confederatie,
maar een pragmatisch huwelijk, een unie, tussen lidstaten en burgers. Wat
de VVD betreft hoeft Europa niet langer gedefinieerd te worden in de termen
van ingewijden die spreken over "sui generis". Het kan veel positiever
en simpeler: een unie van lidstaten en burgers. Europa is een samenwerkingsverband
van soevereine staten waarin de burgers van de lidstaten ook burgers van de
unie zijn, zo reikte de heer Hoekstra ons aan. De VVD constateert dat ook
de regering is gecharmeerd van deze benadering en vraagt zich af wat zij daarmee
gaat doen in de communicatie die hierop gaat volgen. Het verdrag, de inhoud, de redenen waarom die inhoud geen aanleiding gaf
tot een nieuw referendum, ze zijn door de VVD in de reeks debatten die wij
sinds oktober vorig jaar met elkaar hebben gevoerd al uitvoerig naar voren
gebracht. Ik sta nog één keer bij enkele punten stil. Daarna
zal ik de regering enkele vragen stellen. Tot slot zal ik ingaan op de voorstellen
tot een behandelingsvoorbehoud, die wij in de genoemde debatten hebben aangekondigd.Dit Verdrag van Lissabon is een gewoon wijzigingsverdrag geworden, dat
letterlijk teruggaat tot het Verdrag van Nice. In januari vorig jaar hadden
wij er verschillende termen voor. Wij zeiden dat wij terug naar af moesten.
Wij wilden terug naar Nice en een Nice-plusverdrag creëren. Dat was begin
2007. Dat was de eerste eis die de VVD-fractie stelde aan het hervormingsverdrag
waarover wij vandaag debatteren. Wij constateren vandaag dat dat is gebeurd.
Vervolgens moest het grondwettelijk karakter overtuigend verdwijnen. Vorige
week hebben wij daar uitgebreid over gedebatteerd. Ook dat is naar onze mening
gebeurd. Wel wil ik hier memoreren dat de VVD-fractie daarbij exact hetzelfde
beoordelingskader hanteerde als in 2003, toen wij het eerste referendum mogelijk
maakten, in 2005, toen wij de verlenging van de tijdelijke referendumwet afstemden,
en in 2007, toen wij van mening waren dat wij om diezelfde reden geen nieuw
referendum konden steunen. Wij hebben zeer goede nota genomen van de motivering
van de indieners van de referendumwet, die ditmaal niet langer het "raken
aan" of het "grondwettelijk karakter" als redenen opvoeren.
Het sterkt ons in de gedachte dat een hoge mate van wensdenken de inzet voor
een tweede referendum heeft gedreven. Hoezeer de VVD-fractie ook accepteert
dat "geen referendum" nog steeds veel chagrijn betekent, getuigt
de willekeurige motivering ervoor van een flinke mate van opportunisme.Voor de VVD-fractie gold als andere eis dat aan de erkende bezwaren van
het nee zou worden tegemoet gekomen. Daaraan hebben wij zelf met constructieve
suggesties een bijdrage mogen leveren. Zoals gezegd, gold het nee niet Europa
of het Nederlandse lidmaatschap van de EU, maar was het onder meer te verstaan
als de wens naar een grotere herkenbaarheid van en in de Brusselse besluitvorming,
het beter doorklinken van de Nederlandse rol en identiteit in de Europese
integratie, het simpelweg opkomen voor de Nederlandse belangen. Deze Kamer
gebruikte haar democratische mogelijkheden in de aanloop naar de top om een
optimaal resultaat in het verdrag te realiseren. De regering erkent ook ruiterlijk
dat dit mede heeft geholpen, maar het was niet makkelijk. Daar moest geregeld
stoom en kokend water aan te pas komen. De VVD is daardoor alleen maar gesterkt
in haar opvatting dat alleen een assertieve houding van Nederland en het Nederlandse
parlement een goede bijdrage kan leveren aan een groeiende legitimiteit van
de EU en toekomstig Europees beleid. Ook het verdrag zelf draagt daaraan bij.
Ook daarin is herkenbaar terug te vinden waarmee het Nederlandse nee in 2005
is vertaald. De revolutionair verbeterde positie van nationale parlementen
staat daarin voor ons voorop. Dat was nodig, omdat de Nederlandse burgers
in elk geval geen behoefte meer hadden aan blauwdrukken of federale stappen
voorwaarts. Juist het nationale been moest in Europese richting worden bijgetrokken,
en dat is hier nu gebeurd. De nationale parlementen moeten dat dan wel gaan
waarmaken door een assertieve rol te spelen, en door onderling samen te werken
en de Europese regeldrift kritisch te behandelen. De Tweede Kamer kan niet
langer haar eigen electorale stoepje schoon vegen door telkens Brussel de
schuld te geven, waar wijzelf in gebreke blijven. Dat het 35 jaar heeft geduurd
voordat er een Europese vennootschap is gekomen en dat wij al sinds de val
van de Berlijnse Muur praten over postliberalisering, die nu weer tot 2011
is uitgesteld, is aan de lidstaten en niet aan de Commissie te danken.Met te veel lidstaten wordt Europa handelingsonbekwaam. Dus is het van
belang dat de uitbreiding van Europa in dienst wordt gesteld van het vermogen
van Europa om te kunnen blijven handelen, het absorptievermogen. Een Europa
dat letterlijk grenzeloos is, wordt namelijk ook machteloos, wat uiteindelijk
hopeloos is. Daarom is artikel 94 ook zo'n belangrijke aanwinst, want daarin
worden naast de Kopenhagencriteria ook de lessons learned en het absorptiecriterium
toegevoegd.De heer Pechtold (D66):Interessante beschouwing! Op dit onderdeel, de omvang van Europa, hebben
wij elkaar de vorige keer ook met prominenten om de oren geslagen. Bolkestein
vindt Europa nu al te groot. Ik weet dat de VVD nogal eens moeite heeft gehad
met Turkije, daar is nu een hele fractie uit ontstaan, ik hoor u nu toch met
enige spijt in de stem over 27 lidstaten praten. Kunt u daar iets meer over
zeggen?De heer Ten Broeke (VVD):Ons standpunt over Turkije is ongewijzigd. De heer Bolkestein heeft zoals
bekend daarin altijd zijn eigen standpunt gehad. Wij zullen zien hoe hij straks
als voorzitter van de programcommissie voor de Europese verkiezingen van volgend
jaar opereert. Wij vonden eigenlijk dat de onderhandelingen met Turkije al
hadden moeten zijn afgebroken, waarover wij ook een motie hebben ingediend.
In het verleden is dat met een andere motie ook gebeurd, ondertekend door
de huidige staatssecretaris. Wij vinden dat een buitengewoon kritische blik
naar Turkije zeer aan de orde is, maar wij blijven ons houden aan het standpunt
dat in elk geval de huidige afspraken met Turkije gestand moeten worden gedaan.
Het nieuwe verdrag levert alleen wel een nieuw denkkader op. Aan de Kopenhagencriteria
worden nu twee elementen toegevoegd: de lessons learned en het absorptievermogen.
Daarvan heb ik al mijn allereerste bijdrage in deze Kamer iets gezegd, namelijk
hoe dat moet worden verstaan. Ik vind dat het draagvlak onder de bevolking
daarbij moet meewegen, en dat vindt deze regering ook. Hoe denkt de regering
dat te gaan meten en te gaan volgen?De heer Pechtold (D66):U loopt wat weg bij het getal 27, en de laatste twee en de tien in één
keer. Dat zou erop duiden dat u vooral een probleem maakt van het absorptievermogen.
U staat open voor een gestage groei, zij het onder voorwaarden.De heer Ten Broeke (VVD):Sterker nog: u hebt ons in deze Kamer al een paar keer horen zeggen dat
ik hoop dat de Balkan lid zal worden van de EU, maar dan wel volgens die heel
strikte criteria. U kent onze inzet inzake de voorportalen van een lidmaatschap
voor Servië. Daar is te gemakkelijk gehandeld door deze regering. Daar
had een rechte koers moeten zijn gevaren. Er zijn landen die
daar vooralsnog niet aan toe zijn. Op dit moment spreken wij slechts over
drie landen op de Balkan die voor een lidmaatschap in aanmerking komen. Het
meest waarschijnlijk is dat Kroatië zich daarvoor het eerst kwalificeert.
Onze kritische houding hierover is bekend. Wij waren buitengewoon ontevreden
met de uitlatingen van de heer Barroso, die een einddatum en daarmee impliciet
ook een begindatum voor toetreding noemde. Ik heb de regering hierover bevraagd.
Ik denk niet dat er aan die kant enthousiasme is over die uitspraak. Het getuigt
er wat mij betreft van dat de Commissie, maar ook de meeste andere lidstaten,
nog niet goed hebben begrepen wat in artikel 49 staat.De heer De Roon (PVV):De heer Ten Broeke stelt een wat gladde vraag hoe de regering denkt de
opinie van de bevolking over toekomstige toetreders te gaan peilen en meten.
Waarom vraagt hij niet gewoon om een referendum bij iedere nieuwe toetreder
die zich aandient? Dan weten wij zeker hoe de Nederlandse bevolking erover
denkt.De heer Ten Broeke (VVD):Als die vraag zich voordoet, zullen wij er opnieuw naar kijken. U kent
ons beoordelingskader. Ik denk dat de kans niet al te groot is dat wij om
een referendum zullen vragen, maar het is niet uit te sluiten. U bent iets
aan het voorbereiden op dit vlak. Wij zullen dat zien wanneer het langskomt.De heer De Roon (PVV):Ik vind dat toch wat vaag. Enerzijds spreekt u uit dat u belangstelling
hebt voor wat de Nederlandse bevolking ervan denkt. Als puntje bij paaltje
komt, en dat is heel eenvoudig te meten met een referendum, deinst u er toch
weer voor terug.De heer Ten Broeke (VVD):Wij hebben vorige week en in het afgelopen jaar herhaaldelijk over het
referendum gesproken. Ik heb in extenso aangegeven wanneer de VVD een referendum
een middel acht dat dienstbaar is om de besluitvorming aan te vullen die in
deze Kamer moet plaatsvinden. Wij zullen zien of uw voorstel zich daarvoor
kwalificeert.De heer De Roon (PVV):Gelet op uw opstelling tot zover concludeer ik dat het referendum in uw
visie bijna nooit dienstbaar kan zijn.De heer Ten Broeke (VVD):Wij hebben het dienstbaar geacht in 2003. De redenen daarvoor zijn bekend.
Ik vond het opmerkelijk om vorige week, toen u achter die tafel zat, te vernemen
dat de redenen die toen golden, door de initiatiefnemers ineens waren aangepast.
Het is niet zozeer dat wij schipperen met de beoordelingskaders, maar dit
geldt vooral voor de initiatiefnemers.Voorzitter. De VVD-fractie wil weten hoe de regering ervoor gaat zorgen
dat andere lidstaten het uitbreidingsartikel ook gaan begrijpen. De ervaring
met het stabilisatieakkoord met Servië is hier uitgebreid behandeld.
Ik noemde de uitspraken van Barroso over Kroatië.De VVD-fractie steunt de uitbreiding zelf, die de schandelijke deling
van Europa opheft en die bijna een half miljard mensen brengt binnen een liberaaldemocratische
rechtsstaat, maar ook binnen zeer verschillende welvaartsstaten. Bij de uitbreidingen
die zijn geweest en die nog komen gaan, zal het vrij verkeer van personen
tegen de achtergrond van immigratie van buiten de EU en arbeidsmigratie binnen
de EU opnieuw scherp bekeken moeten worden. De douane-unie van zes landen
kan niet maatgevend zijn voor de huidige unie van 27, waarin zeer arme landen
voorkomen en cultuur en socialezekerheidsstelsels zich nog niet eenvoudig
laten verzoenen met de West-Europese verzorgingsstaten. Je kunt wel burger
van de Unie zijn, maar dat betekent voor de VVD-fractie niet automatisch dat
je alle rechten die burgers in die lidstaten hebben opgebouwd, bijvoorbeeld
in de nationaal opgebouwde verzorgingsstaten, ook zomaar een-op-een kunt overnemen.
Wederom moet de balans tussen lidstaten en burgers goed worden getroffen.
Een noodrem op de toevloed van migranten naar onze sociale zekerheid is een
belangrijke toevoeging die tegemoetkomt aan het nee.Er zijn nog veel meer opmerkingen te maken over dit verdrag, maar in eerdere
debatten is al veel gezegd waarover wij tevreden zijn. Ik heb nog een paar
vragen over de nota naar aanleiding van het verslag. Op pagina 4 wordt gesteld
dat de zetel in Straatsburg is vastgelegd in een protocol. Wat doet het kabinet
met de belofte om deze weer aan de orde te stellen op toppen van regeringsleiders?
Op pagina 4 worden de reflectiegroep en de motie-Pechtold over de visie op
EU 2030 genoemd. Wanneer komt deze visie? Hoe staat het met de reflectiegroep?
Gaat de regering de reflectiegroep gebruiken om het totale gebrek aan begrip
over artikel 49 onder de aandacht te brengen? Op pagina 55 worden het draagvlak
en de absorptie genoemd. Hoe gaat de regering dit meten? Op pagina 5 staat
dat uit onderzoek bekend is dat 75% van de Nederlanders strikt aan
de uitbreidingseisen wenst vast te houden. Wij zijn het met die mensen eens.De VVD-fractie wenst een debat te voeren over de profielschets voor de
voorzitter van de Raad en van de Europese Commissie, want deze staat wel degelijk
op de agenda van het Franse voorzitterschap. Wanneer kan dat het beste volgens
de regering? Over overwegingen van algemeen economisch belang staat iets op
pagina 8. Dat is wat anders dan het vastleggen in primair recht op grond van
protocol 9. Constateert de regering met de VVD geen verschil met het door
de Commissie ingetrokken witboek?Er blijft onduidelijkheid bestaan over de vraag of woningbouwcorporaties
Vpb-plichtig zijn. In elk geval vinden wij het vreemd dat de heer Timmermans
die consequent over de woningbouwcorporaties spreekt als gered uit de grijpgrage
klauwen van Commissaris Kroes en andere neoliberalen, dit blijft doen. De
regering schrijft immers op pagina 24 dat het protocol geen verandering brengt
in de positie van woningbouwcorporaties. Kunnen de bewindslieden dit toelichten?Kunnen de Nederlandse Antillen dit verdrag tegenhouden of vertragen? Kan
de aanname van dit verdrag leiden tot wijziging van het Statuut?De Solidariteitsclausule in artikel 188 R van het Werkingsverdrag spreekt
over dreigende terroristische aanvallen en de bijstandsverplichting. Die bijstandsverplichting
is achteraf geregeld. Voor mijn fractie geldt dit ook voor het vrije woord
en cartooncrises zoals de Denen die hebben meegemaakt en Nederland recent
met de film van de heer Wilders. Zal de Nederlandse regering ervoor ijveren
om die clausule ook zo te verstaan? Wat doet Nederland nu Denemarken
gisteren in Pakistan is aangevallen?De fractie van GroenLinks wijst er op pagina 16 terecht op dat de maximale
marktliberalisatie geen doel is van de EU. Misschien horen wij die erkenning
ook van GroenLinks. De leden van die fractie lijken te vergeten dat de sarko-pseudowijziging
vrij en onvervalst te schrappen, is gecorrigeerd in een protocol en door een
motie van VVD en CDA. Ik vind het belangrijk dat zij dat weten en wij willen
hen daaraan houden.De interne markt blijft de hoeksteen van de samenwerking binnen de EU,
staat op pagina 17. Dat is prima. De VVD-fractie heeft altijd verlangd naar
zo'n hoeksteen.Omdat het GBVB en de EVBD, kortom het defensie- en buitenlands beleid,
onlosmakelijk verbonden zijn met het acquis, zou het niet mogelijk moeten
zijn dat landen alleen daartoe toetreden. Is het kabinet bereid om bijvoorbeeld
in het kader van de visie die het formuleert na de motie-Pechtold, na te gaan
of dit werkelijk zo is? De WEU hebt ooit overwogen om het wel op die manier
vorm te geven. Wij zijn van mening dat titel V van het verdrag van de Europese
Unie dit wel degelijk mogelijk maakt door een ander besluitvormingsregiem.De combinatie van voorzitter van de Europese Raad en Commissievoorzitter
blijft mogelijk. Nederland moet dit ten koste van alles tegengaan. Ik krijg
graag een duidelijke uitspraak van het kabinet.Het kabinet zegt dat er geen aanwijzingen zijn voor nadere samenwerking.
Wij zouden graag zien dat het daartoe zelf het initiatief neemt. Op diensten
doet het kabinet dit niet, maar misschien kan er op energieterrein wat meer
activiteit tegemoet worden gezien.In vervolg op het gestelde op pagina 38 is mijn vraag of wij lidstaten
uit de Unie kunnen gooien. Begrijp ik het goed dat de noodremprocedure voor
migrerende werknemers gold binnen de EU en dat Verklaring 22 die nu is toegevoegd,
daaraan ook de migranten van buiten de EU hebt toegevoegd? Dat is dan geen
primair recht. Kunnen wij dit nog repareren in het asielpakket onder Frans
voorzitterschap?De heer Van Bommel (SP):De heer Ten Broeke vraagt tussen neus en lippen door of er lidstaten uit
de Europese Unie kunnen worden gegooid. Heeft dit wellicht te maken met het
standpunt van de fractie van zijn partij in het Europees Parlement die heeft
voorgesteld om het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie te zetten?De heer Ten Broeke (VVD):Ik zou bijna willen zeggen: absoluut niet. Dit is ook niet het standpunt
van de fractie van de VVD in het Europees Parlement. Het is een uitlating
van de heer Manders, Hij maakt daarvan wel deel uit, maar hij heeft iets anders
gezegd dan in de krant stond. Ik heb daarvan direct afstand genomen. Zeker
nu wij de interne markt de hoeksteen hebben genoemd en ik die zojuist heb
omarmd – hoewel dat moeilijk is met een hoeksteen, maar ik doe dat in
dit geval graag – is een lidstaat als het Verenigd Koninkrijk hard nodig.De heer Van Bommel (SP):Ik begrijp dat dit niet het standpunt van de VVD-fractie in de Tweede
Kamer is.De heer Ten Broeke (VVD):Bepaald niet.De heer Van Bommel (SP):Ik heb niet gezien dat dit is gecorrigeerd door de fractie van het Europees
Parlement, maar dat is haar verantwoordelijkheid. Mag ik de vraag van de heer
Ten Broeke dan zo verstaan dat hij van mening is dat er in het verdrag eigenlijk
meer mogelijkheden gecreëerd zouden moeten worden om een lid uit de Europese
Unie te zetten?De heer Ten Broeke (VVD):Ik wil meer duidelijkheid. Stel dat een lidstaat zich consequent tegen
alles van de Unie blijft verzetten, wat zijn dan de mogelijkheden? Je kunt
een lidstaat schorsen voor een bepaalde periode in de Raad. Zijn er behalve
die mogelijkheid nog andere mogelijkheden? Daarover wil ik graag iets meer
horen.De heer Van Bommel (SP):Mag ik dit dan zo samenvatten dat de heer Ten Broeke op zoek is naar meer
mogelijkheden om leden die zich niet aan de spelregels van de Europese Unie
houden, te straffen? Mag ik het zo samenvatten?De heer Ten Broeke (VVD):Nee. In de dialectiek waarin de heer Van Bommel is opgevoed, is dit misschien
wel zo, maar voor mij geldt dat ik het kabinet heb gevraagd hoe dit in het
verdrag zit. Misschien kan het daarover nog iets vertellen.De heer De Roon (PVV):U bent onlangs mee geweest met een reis van de Kamercommissie naar de
corrupte staten Roemenië en Bulgarije. Zijn dat landen die volgens u
in aanmerking komen om wellicht eruit te worden gegooid, gelet op wat wij
daar hebben geconstateerd qua corruptie en verwevenheid van de overheid met
georganiseerde criminaliteit?De heer Ten Broeke (VVD):Nee, dat antwoord geef ik u nu al. Ik hoop overigens dat wij daarover
later nog een debat voeren. Wij zijn samen in Roemenië en Bulgarije geweest
en wij hebben alleen in Bulgarije ook samen gereisd. Het is heel teleurstellend
dat u hier zegt dat dit een corrupte staat is die er wat u betreft direct
uitgesmeten moet worden. Dat hebben wij daar niet geconstateerd. Daar hebben
wij juist vastgesteld – ik geloof dat u ook onder de indruk was van
de minister van Justitie en de openbare aanklager die wij hebben
ontmoet – dat het met de corruptie inderdaad heel moeilijk is. Nederland
is één van de meest kritische en opmerkzame landen op dit punt
en dat is ook terecht. De VVD-fractie is dat ook, maar zij ziet ook verbeteringen.
U hebt die volgens mij ook mogen constateren en ik ben benieuwd naar wat u
straks daarover zegt. Die verbeteringen zijn overigens een direct gevolg van
het feit dat het lidmaatschap van de Europese Unie op dit moment aan de orde
is.De heer De Roon (PVV):Ik wil er meteen wel wat over zeggen, want ik heb niet veel verbeteringen
gezien. Wij hebben inderdaad een paar aardige mensen ontmoet die de goede
formuleringen hebben uitgesproken, maar daar gaat het natuurlijk helemaal
niet om bij het aanpakken van corruptie en georganiseerde criminaliteit. Wij
willen gewoon resultaten zien en daarvoor heeft men nu al anderhalf jaar de
tijd gehad. Die resultaten zijn gewoon niet zichtbaar geworden.De voorzitter:Dank u wel. Verder verwijs ik u toch naar uw eigen termijn. De heer Ten
Broeke vervolgt zijn betoog.De heer Ten Broeke (VVD):Begrijp ik goed dat de noodremprocedures op migrerende werknemers golden
binnen de EU en dat de nu toegevoegde Verklaring 22 ook de migranten van buiten
de EU daaraan heeft toegevoegd? In dat geval is dat geen primair recht. Kan
dat nog worden gerepareerd?Ik kom te spreken over sport. Ik moet u even terechtwijzen in uw formulering
op pagina 57 in de nota naar aanleiding van het eindverslag. De staatssecretaris
begrijpt mijn fractie volkomen verkeerd en schuift haar het standpunt in de
schoenen dat hij vergeefs heeft gepropageerd en dat hij daarbij tegen een
enorme muur is opgelopen bij de Commissie. Mijn fractie wenst juist nadrukkelijk
geen sectorbrede uitzondering voor sport. Zij ziet in het sportartikel echter
wel mogelijkheden voor zelfregulering door bonden. Zelfs bij 6+5, mits niet
op nationaliteit, maar "home grown" – de staatssecretaris
weet ongetwijfeld waarover ik spreek – gaat het niet om de nationaliteit,
maar of de speler bij een club is opgegroeid. De VVD-fractie komt daar overigens
nog een keer op terug, maar ziet die rectificatie graag.De VVD-fractie wil een behandelingsvoorbehoud omdat zij dit hard nodig
heeft; de regering trouwens ook. Het Verdrag van Lissabon vraagt erom en het
is een erkenning van het feit dat EU-beleid nu binnenlands beleid is geworden.
De regering erkent dat dit nu niet het geval is. Wat wij doen, valt ook nog
altijd onder dat achttiende-eeuwse leerstuk van het verdragsrecht dat bij
buitenlands beleid wordt georganiseerd. De artikelen 91 tot en met 96 van
de Grondwet zijn daarvan het bewijs en alleen dat al vraagt om een structuurwijziging.Wij hoeven echter niet de Grondwet aan te passen. Het gaat mijn fractie
vooral om een betere democratische legitimering van de Europese Unie en van
besluiten uit Brussel. De VVD-fractie wil anders dan de regering geen model
waarbij gekozen wordt tussen controle hier, in de Eerste en Tweede Kamer,
of daar, in het Europees Parlement. Zij wil hier en daar. Het geploeter deze
week over de uitleveringsrichtlijn aan de overkant is misschien wel het meest
actuele bewijs dat in ieder geval de Eerste Kamer wanhopig wordt van het achterhalen
van de juiste informatie. Mijn fractie stelt om die reden twee amendementen
voor die een behandelingsvoorbehoud en instemmingsrecht mogelijk maken voor
de volledige Staten-Generaal.Het eerste amendement voorziet in een schifting of een selectie voor een
voorbehoud. De ervaring uit andere landen leert dat hierdoor ongeveer 10%
van de Brusselse berg aan wetgeving overblijft. Daarnaar kijken wij dan extra
nauwkeurig. Zij wordt voorzien van periodieke en regelmatige terugkoppeling
van de regering. De onderhandelaars zullen namens de regering bij het begin
van de onderhandelingen in Brussel een parlementair voorbehoud op tafel moeten
leggen, zoals door veertien van de 27 lidstaten al doen. De regering zal de
eerste beraadslaging met het parlement moeten afsluiten alvorens zij tot definitieve
instemming kan overgaan. Voor alle duidelijkheid, de regering kan hierbij
afwijken van de al dan niet tot uiting gebrachte opvatting van de Kamer. Het
gaat er slechts om dat hier het overleg is afgerond. De regering kan dus gewoon
meewerken aan de uitvoering, maar zal dat vooral moeten uitleggen.Het tweede amendement voorziet in instemmingsrecht op onderwerpen waarbij
democratische controle tekortschiet. Het Europees Parlement heeft geen invloed
op de bijzondere procedures, operationele samenwerking, politiesamenwerking,
optreden op elkaars grondgebied en zo zijn er nog een paar. Op die punten
moet instemmingsrecht gelden voor beide Kamers. Dat moet ook gelden als unanimiteit
nog wel een vereiste is, zoals bij buitenlands beleid en defensiebeleid. Dit
geldt zeker als het uitvoeringsbesluiten betreft, die weer wel onder de meerderheidsbesluitvorming
kunnen vallen. Dat geldt bijvoorbeeld voor besluiten over het opleggen van
sancties.Ik heb het rode lampje gezien, voorzitter. Ik heb nog twee minuten nodig.Het besluit over op te leggen sancties moet met unanimiteit worden genomen,
maar de besluitvorming over de wijze waarop dit gebeurt, kan bij meerderheid
geschieden. Ik wil kunnen zien of dat Nederlandse belangen onevenredig treft.
Wij willen het instemmingsrecht ook laten gelden voor de noordremprocedures
waarover het nationaal belang kan worden ingeroepen. Daarmee wordt hiervoor
het unanimiteitsvereiste geïntroduceerd. Dan moet het parlement de regering
kunnen dwingen.Vorige week riepen zes hoogleraren in koor dat dit nu moet worden geregeld.
Dat klopt. Deze boot komt maar eenmaal per vijftien jaar voorbij. De laatste
keer was het met de heren Van Traa en De Hoop Scheffer van respectievelijk
de Partij van de Arbeid en het CDA. Ook zij motiveerden het instemmingsrecht
met een verwijzing naar een actievere opstelling van de Kamer. De Europese
Unie is binnenlands beleid. De regering erkent dat. Zeker met dit verdrag
wordt dat steeds meer voelbaar. Wij kunnen ons niet langer permitteren dat
wij wakker schrikken omdat wij onze zaakjes niet voldoende hebben georganiseerd.
De discipline is zowel voor het parlement als de regering noodzakelijk. Het
huidige instrumentarium is hierop onvoldoende toegesneden. Van een AO wordt
een VAO gemaakt om een motie in te dienen. Vaak is de put dan al gedempt.
Dat werkt dus niet. Het werkt zelfs averechts. Juist door er vanaf het begin
bij te zijn, kun je bij blijven. Dan voorkom je dat nare moties noodzakelijk
zijn. Het is dus een voordeel voor de regering. Op deze manier
kan een nieuwe zwarte maandag worden voorkomen. Dat geldt ook voor moties
van wantrouwen en voor situaties zoals die zich voordeden onder de vorige
minister van Economische Zaken, Brinkhorst, waarin je helemaal opnieuw moet
beginnen. Dat overkwam hem met betrekking tot de IT-patenten.Ik wil ook niet meer achter fiches moeten aanjagen of kritiek hoeven te
hebben op onduidelijke geannoteerde agenda's die niets prijsgeven van de situatie
waarin Nederland zich bevindt. De praktijk bij JBZ is een totaal andere. Dat
moet iets te maken hebben met het veel intensievere regime dat daar geldt.
Het zal niet verzwakkend werken op het mandaat van de regering, maar juist
versterkend. De commissie-Meijer heeft dat aangetoond op basis van vijftien
jaar studie in binnen- en buitenland. Ook de onderzoeken van Voermans in Leiden
en anderen elders in Nederland bewijzen dit. De regering krijgt er op deze
manier een onderhandelingschip bij. Je kunt het parlement dan meenemen bij
de gewijzigde omstandigheden tijdens de onderhandelingen. Uiteindelijk zal
dat het begrip vergroten. Daarmee wordt ook de legitimiteit van de beslissingen
groter.Steeds meer landen zien dit in. Tussen 2003 en 2007 steeg het aantal landen
dat een vorm van behandelingsvoorbehoud heeft opgenomen enorm. Het geldt thans
voor veertien van de 27 landen. 90% van deze landen schift voor een
voorbehoud, in slechts 10% wordt er alleen maar gesproken. In deze
landen heeft het een aantoonbaar heilzaam effect gehad op de publieke opinie.
Wij willen absoluut geen Deense toestanden en stellen dat ook expliciet niet
voor. Wij willen geen mandatering. Onze voorstellen komen daarbij niet eens
in de buurt. Toch heeft dit zich daar ook voorgedaan. Denemarken was ooit
een heel kritisch land. Het is nog steeds een kritisch land, maar wordt tegenwoordig
bij de mainstream ingedeeld.Met een behandelingsvoorbehoud organiseer je bovendien vanuit het gevoel
van de burger en het parlement een extra waarborg vanwege de ernstige aard
en het zware karakter van de voorstellen. Dat geldt vooral wanneer het JBZ-voorstellen
betreft. Het Europees Parlement kan geen nationale belangen controleren. In
het Europees Parlement ontbreekt immers een vertrouwensregel. Het Europees
Parlement onderhandelt bij codecisie. In het beste geval is er één
rapporteur namens 750 leden uit 27 landen naast een Raad die eveneens 27 leden
telt. Het Europees Parlement kan dan ook nog eens geen alternatieven inbrengen,
zoals de Kamer dat wel kan.Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):Is per se een amendement nodig voor de wensen die de heer Ten Broeke heeft?
Ik wil deze vraag graag even kort toelichten. Men zegt dat wij met het Verdrag
van Lissabon het Huis van Europa weer op orde brengen. Het is de taak van
de Tweede Kamer om ons eigen huis op orde te brengen om binnen het Verdrag
van Lissabon te kunnen functioneren. Moet dat met een amendement? Als het
antwoord van de heer Ten Broeke op deze vraag bevestigend luidt, vraag ik
mij af hoe hij met een amendement denkt te kunnen waarborgen wat hij wil of
juist niet wil. Hij wil geen Deense toestanden, en bepaalde afbakeningen en
wijzen van in werking treden en functioneren. Juist de zaken die hij noemt,
zie ik in het amendement niet precies terugkeren.De heer Ten Broeke (VVD):Ten aanzien van de Deense toestanden merk ik op dat Denemarken een mandateringssysteem
kent. Vanuit de Deense constitutionele tradities is dat logisch. Er is een
eenkamersysteem en er is sprake van minderheidsregeringen. Een Deense minister
durft Kopenhagen echt niet te verlaten als hij niet weet dat hij heelhuids
kan terugkeren. In die situatie snap ik het. Dat heeft echter niets te maken
met het systeem dat wij in Nederland kennen. Wij hebben daarnaar heel zorgvuldig
gekeken. Op basis van de motie die ik vorig jaar heb ingediend, hebben wij
hiernaar onderzoek verricht. Wij hebben vastgesteld dat het zich niet verhoudt
met het Nederlandse constitutioneel systeem. Het is dan ook absoluut niet
aan de orde. Een mandateringssysteem is dus absoluut niet aan de orde. Het
is echter wel nodig om dit per amendement te regelen, omdat een amendement
de verhoudingen dwingt. Iemand zei tijdens het debat van vorige week dat het
algemeen kiesrecht ook niet bij motie is geregeld. Toch was de attitude wel
wat veranderd toen dit kiesrecht werd ingevoerd; men wilde vrouwen ook kiesrecht
geven. Er zijn echter zaken die zo belangrijk zijn voor de verhouding tussen
de Eerste en Tweede Kamer en de regering, dat die moeten worden vastgelegd.
In dit geval is de disciplinering zeer noodzakelijk. Dit constateren wij al
vijftien jaar zonder behandelingsvoorbehoud. Ik wil niet nog eens vijftien
jaar wachten om daarna dezelfde conclusie te trekken.Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):De heer Ten Broeke zegt: geen Deense toestanden. Hij zegt ook dat wij
deze manier helemaal niet kennen in Nederland. Kan hij met dit amendement
echter waarborgen dat dit op een andere manier wordt ingericht en wij geen
Deense toestanden creëren? Kan hij verwijzen naar een tekst?De heer Ten Broeke (VVD):Mevrouw Wiegman maakt de vergelijking met Denemarken. Ik wil daaruit echter
wegblijven, want dit heeft echt niets met het Deense systeem te maken. Waar
leest zij dat ik een mandaat opleg? Sterker nog, het behandelingsvoorbehoud
geeft de regering uitsluitend de verplichting om vanaf het allereerste moment,
de eerste raadswerkgroep, ons structureel, periodiek, regelmatig en intensief
in te lichten over het besprokene. Wij schiften de informatie ook nog eens.
De hele berg die uit Brussel in ons Postvak IN belandt, wordt door ons eerst
geschift. Ervaring in andere landen leert dat je dan ongeveer 10% overhoudt.
Dit gedeelte dragen wij voor behandeling voor. Dan nog kan de regering aan
het einde van de procedure af zien van overeenstemming. Men moet het er echter
wel over eens zijn dat het gesprek is afgerond. Vanzelfsprekend draagt de
regering na de besluitvorming hiervan de consequenties, mocht de Kamer hiertoe
besluiten.Het instemmingsrecht beperk ik tot de terreinen waar unanimiteit geldt,
zoals bij buitenlandse zaken en defensie. Ook geldt dit instemmingsrecht als
er bijzondere procedures gelden waaraan het Europees Parlement niet te pas
komt en als dus de democratische legitimering niet aanwezig is. Ten slotte
geldt het waar noodremprocedures zijn ingevoerd en dus het nationale belang
kan worden ingeroepen, en er dus ook weer sprake kan zijn van unanimiteit
als hiervoor de procedure wordt gevolgd. Voor deze situaties geldt het instemmingsrecht dus sowieso. Voor het overige geldt dezelfde systematiek
als bij het behandelingsvoorbehoud. Wij nemen een termijn waarbinnen wij stilzwijgend
akkoord gaan. Als wij iets voor een instemmingsrecht willen agenderen, zullen
wij binnen deze termijn piepen. Dit woord komt naar ik meen uit het Duitse
systeem. Dit is echt iets heel anders dan het Deense voorstel.Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):De heer Ten Broeke noemde al het piepsysteem. Het blijkt dus dat dit amendement
veel uitwerking vergt. Hoe gaan wij dit precies inrichten? De heer Ten Broeke
zegt dat het behandeld moet gaan worden. Hoe borgen wij dat dit amendement
niet materieel neerkomt op een instemmingsrecht van het parlement?De heer Ten Broeke (VVD):Omdat dit zelfs expliciet in de toelichting staat genoemd. Ik zal het
u voorlezen. "De in dit amendement vastgelegde behandelingsvolgorde verschilt
hierin van de instemmingsprocedure, dat de Kamers de onderwerpen preciezer
en actiever zullen volgen." Dit komt dus neer op een soort tracking and
tracing van de regering door de Kamer. Daarboven staat in de toelichting: "Zij
kan ook niet meewerken aan de uiteindelijke vaststelling van wetgevingshandelingen
voordat de desbetreffende Kamer de behandeling en het overleg heeft afgerond."
Zij kan dus niet meewerken voordat het overleg en de behandeling zijn afgerond.
Dat is echt iets anders dan: "hoe had u het gehad willen hebben?"
Het is ook iets anders dan: "mogen wij instemmen?"Mevrouw Peters (GroenLinks):Ik begrijp het verschil goed tussen het Deense systeem en wat nu bij amendement
wordt voorgesteld. Bij een behandelingsvoorbehoud hoeft de discussie er aan
het einde van de rit niet toe te leiden dat je het met elkaar eens bent. Deze
afwezigheid van overeenstemming hoeft echter nog niet direct tot een vertrouwenskwestie
te leiden. In de gewone verhouding tussen regering en parlement kan het parlement
er dan op vertrouwen dat de regering er toch nog het beste van zal maken.
Dit is een groot verschil met het mandaatsysteem.De heer Ten Broeke (VVD):Juist, en ook met het instemmingsrecht.Mevrouw Peters (GroenLinks):Precies. Ik heb twee vragen aan de heer Ten Broeke.Ten eerste zou het voor mij verhelderend zijn als de heer Ten Broeke het
verband tussen de twee amendementen nog eens toelicht. In het ene amendement
is er namelijk bij het instemmingsrecht sprake van dat je binnen twee maanden
kunt piepen, terwijl bij het behandelingsvoorbehoud gesproken wordt over een
termijn van drie maanden waarbinnen je moet piepen. Hoe verhouden die termijnen
zich tot elkaar?Ten tweede vraag ik mij af hoe je moet piepen. Heeft de heer Ten Broeke
daar al vastomlijnde ideeën over? Moet dat gebeuren door een Kamermeerderheid
of kan het door een commissie gebeuren? Kan het geregeld worden via de 30-ledenregel
zoals wij die kennen bij de goedkeuring van verdragen, waarvoor geldt dat
20% van het aantal grondwettelijke leden kan vragen om behandeling?
De heer Ten Broeke begrijpt waar ik naar toe wil: staat het open of ligt het
vast?De heer Ten Broeke (VVD):Het ene amendement richt zich op een behandelingsvoorbehoud. Je zou kunnen
zeggen dat dit een mildere vorm is van het volgen van de regering, waarbij
uiteindelijk verschil van overeenstemming kan blijven bestaan. Nadat de regering
heeft besloten om instemming te verlenen in de Raad, kan dat vervolgens tot
consequenties leiden in de Kamer. Deze zijn echter niet voorgeprogrammeerd.
Bij het instemmingsrecht wil de Kamer in ieder geval dat voor de categorieën
onderwerpen die zijn genoemd, instemming sowieso wordt gevraagd en dat er
voor de rest stilzwijgende instemming is. Mevrouw Peters zegt terecht dat
er een verschil zit tussen de beide periodes. Dat heb ik aangebracht omdat
bij instemmingsrecht de regering heel snel moet weten wat zij wil en wenst.
Mij is duidelijk geworden, ook na studie van de JBZ-pijler waarvoor nu instemmingsrecht
bestaat en waartoe dit zich beperkt, dat een termijn van twee maanden correspondeert
met wat er in het verdrag is opgenomen, namelijk het feit dat bij ons, als
enige, het nationale parlement eerst twee maanden lang eigenaar is van voorstellen
van de Europese Commissie alvorens er formele onderhandelingen kunnen beginnen.
Daarom heb ik de termijnen volstrekt gelijk laten lopen, maar ben ik bij een
behandelingsvoorbehoud iets ruimer in het jasje gaan zitten, om zo de schifting
goed te kunnen laten plaatsvinden.De verdere uitvoering moet wat mij betreft kunnen gebeuren door een wijziging
van het Reglement van Orde, of moet in ieder geval kunnen worden afgesproken
in het onderlinge verkeer van de Kamer. Ik kan mij echter voorstellen dat
wij dit nog verder willen preciseren, en ik sta open voor suggesties op dit
punt.De heer Blom (PvdA):Ik heb een vraag over het laatste punt. Op het moment dat de Kamer besluit,
zoals de heer Ten Broeke dat voorstelt, om zo'n amendement aan te nemen, hebben
wij vastgesteld dat wij met een behandelingsvoorbehoud gaan werken. Wij hebben
alleen nog niet vastgesteld hoe wij dat gaan doen. Dat betekent dat wij dan
een heleboel essentiële informatie missen. Op het moment dat er op een
ander manier tot besluitvorming wordt gekomen dan wij nu in de Commissie doen,
namelijk bij meerderheid iets op de agenda zetten, kun je verwachten dat als
je een behandelingsvoorbehoud wilt, je dat op dezelfde manier gaat doen. Dat
waarborgt in ieder geval de stroom van debatten hier in de Kamer. Wij moeten
namelijk niet alleen kijken naar de theoretische invulling van zo'n behandelingsvoorbehoud,
maar ook naar de praktische kant van zaken.De voorzitter:U hebt uw punt gemaakt.De heer Blom (PvdA):Ik heb nog één korte toevoeging. Op het moment dat je het
naar beneden aanpast, dus via de 30 zetels of misschien slechts één
partij, zou dat kunnen leiden tot een ongelofelijke stroom van debatjes in
de Kamer. Zo kan er een soort file ontstaan van files uit Brussel.De heer Ten Broeke (VVD):Daarvoor is de schifting. Er zijn heel veel verschillende systemen voor.
Ik kan nu een systeemdiscussie met de heer Blom voeren, maar
dat wil ik niet. Ik wil dat wij vandaag het principe omarmen. Het principe
dat wij op deze manier onze controlerende rol gaan invullen, is mij veel waard.
Wij kunnen het hebben over de uitvoering, maar die moet dat principe niet
in de weg staan. Voor de uitvoering bestaan verschillende modaliteiten, mevrouw
Peters noemde er al een. Ik kan mij echter ook andere voorstellen. Je kunt
bij wijze van spreken ook de shortlist bij handopsteken vaststellen maar over
die shortlist vervolgens een gewone meerderheid laten besluiten. Er zijn verschillende
modaliteiten die wij moeten onderzoeken. Het principe moeten wij echter vastleggen.
Zo is het overigens ook gegaan bij het Schengenverdrag, het Verdrag van Maastricht
daarna en alle andere goedkeuringswetten waarvoor deze regering het instemmingsrecht
met één streep uitveegt. Daarvoor is ook niet voorzien in procedureafspraken.
Ook daaraan heeft het parlement zelf invulling gegeven. Op de punten van subsidiariteit
en proportionaliteit, die een ander type toets zijn, doen wij het ook op een
andere manier. Wij hebben die dit jaar zelfs nog weer aangepast op vragen
als wanneer je in die commissie kunt zitten en wanneer niet en wanneer je
iets kunt aanbrengen en wanneer niet. Die uitvoering bediscussieer ik graag
met de heer Blom, maar wij hebben nog een half jaar om dat op te lossen. Wij
hebben echter alleen deze week en dit moment om deze boot niet meer te laten
passeren.De heer Ormel (CDA):Voorzitter. Het amendement van de heer Ten Broeke lezende en zijn uitleg
horende, bekruipt mij steeds meer het gevoel dat hij bezig is het wiel opnieuw
uit te vinden. Denkt hij niet dat de mogelijkheden van de Kamer op dit punt
voldoende zijn om te doen wat hij met zijn amendement probeert te bereiken?De heer Ten Broeke (VVD):Het antwoord daarop is dubbel neen. Wij hebben die mogelijkheden niet,
maar ook de praktijk staat er lijnrecht tegenover. Dubbel is wat in het amendement
van de heer Ormel staat, namelijk dat de Kamer een vorm van informatieplicht
van de regering moet ontvangen, want volgens mij hebben wij die al.Ik stel voor, een volstrekt andere werkwijze te hanteren. Dan kunnen fiches
niet meer te laat zijn. Besluitvorming die zich buiten ons gezichtsveld afspeelt,
kan ook niet meer.De voorzitter:U moet echt proberen om korter te antwoorden.De heer Ten Broeke (VVD):Zeker, maar het zijn wezenlijke vragen, voorzitter.De voorzitter:Ja, maar dat gaat de gehele avond zo door. Het ene is nog wezenlijker
dan het andere.De heer Ten Broeke (VVD):Het gaat zelfs over het functioneren van uw eigen parlement.De voorzitter:Daarom leef ik ook zo mee. Hoe lang duren volgens u twee minuten?De heer Ten Broeke (VVD):Op twee zinnen na ben ik klaar.De voorzitter:Geweldig. Ik zet uw tijd weer aan.De heer Ten Broeke (VVD):Voorzitter. Hebben wij voldoende meegepraat over 60 jaar Europese integratie?
De WRR en heel veel andere deskundigen die dit al jaren bestuderen, constateren
dat dit niet het geval is. Zij smeken ons bijna om iets anders te doen. Zij
smeken ons bijna om die disciplinering naar twee kanten toe eindelijk vorm
te geven. Andere landen tonen de reflex om bij een vergrote Unie ook hun invloed
te organiseren in die grotere Unie. Waar geen logische combinaties meer mogelijk
zijn, valt Nederland terug en blijft zitten met de achterafcontrole, zoals
die in het oude leerstuk van de Grondwet was opgenomen. Zelfs de regering
erkent dat dit zich slecht verhoudt met de erkenning van Europees beleid als
binnenlands beleid. Daarom, dames en heren... Hé, op de een of andere
manier zie ik u allen ineens als publiek! Dat is toch gek!De voorzitter:Dat heb ik graag. Ik luister echt.De heer Ten Broeke (VVD):Voorzitter. Daarom vind ik dat wij nu echt de consequentie moeten trekken
van het feit dat Europa binnenlands beleid is geworden. Dat verdient een behandeling,
zoals wij dat met het overige binnenlands beleid ook doen. Laten wij beginnen
met serieus werk te maken van onze controle, niet alleen voor de legitimiteit
naar de burgers, maar ook voor Europa.De voorzitter:Ik wijs de leden erop dat er een briefje van mij is rondgegaan. Ik zou
niet graag willen dat u dat niet leest.Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):Voorzitter. Het is nu enkele jaren geleden dat het Verdrag van Nice van
kracht werd. Over dit verdrag werd in deze Kamer gedebatteerd op het moment
dat de Commissie de mededeling deed dat het niet lang zou duren voordat er
tien nieuwe lidstaten bij de Unie zouden komen. Een historisch moment. Sindsdien
zijn er nog eens twee lidstaten bij gekomen, waarmee wij op de huidige omvang
van 27 lidstaten zitten. West- en Oost-Europa zijn verenigd in één
Europese Unie. Wie had dat durven denken gedurende de jaren die wij de Koude
Oorlog hebben genoemd?De goedkeuring van het Verdrag van Nice was ook om een andere reden een
historisch moment. Het was voor het eerst dat de ChristenUnie met een wijziging
van een Europees verdrag heeft ingestemd. Het Verdrag van Nice had ten doel
de Europese Unie klaar te maken voor uitbreiding. In de afgelopen jaren werd
echter duidelijk dat voor een goed functioneren van de Unie met zo veel leden
meer nodig was dan Nice. Het grondwettelijke verdrag moest uitkomst bieden.
Zoals de Kamer weet, kon de ChristenUnie zich hierin niet vinden. Hoewel geen
voorstander van het referendum, heeft de ChristenUnie de tijd voorafgaand
aan dit referendum gebruikt om haar visie op het grondwettelijke verdrag duidelijk
te maken aan de Nederlandse bevolking.De bezwaren concentreren zich op twee punten: de vorm van het verdrag
en de pretentie die het in zich meedroeg. Het grondwettelijke verdrag ademde
een verstatelijking van de Unie, wat bleek uit de benaming van
grondwettelijk verdrag, uit het formaliseren van vlag en volkslied, uit titels
als president en minister en uit het benoemen van richtlijnen en verordeningen
als wetten. Daarnaast waren de "checks and balances" onvoldoende
gewaarborgd. Hoe zat het met de verdeling van bevoegdheden, wat was de rol
van nationale parlementen en wat waren de verantwoordelijkheden en bevoegdheden
van het Europees Parlement? Ter verduidelijking, de ChristenUnie was niet
tegen alle vernieuwingen en voorstellen uit het grondwettelijke verdrag. Er
was noodzaak voor aanpassing van de institutionele structuur van de Europese
Unie om ook in de toekomst te kunnen functioneren, gezien de uitbreiding naar
de huidige 27 lidstaten en de nieuwe uitdagingen die op ons afkomen.Na de bezinningsperiode die volgde op het nee van Frankrijk en Nederland
ligt nu het Verdrag van Lissabon voor. Voor mijn fractie zijn de volgende
vragen hierbij belangrijk. Is tegemoet gekomen aan de bezwaren die de ChristenUnie
had bij het grondwettelijke verdrag? Is het Verdrag van Lissabon ten opzichte
van Nice een verbetering of niet? De vraag of het Verdrag van Lissabon een
verbetering is, kan langs drie sporen beoordeeld worden. Is het transparanter,
is het effectiever en is het democratischer? Als mijn fractie het Verdrag
van Lissabon vergelijkt met het grondwettelijke verdrag, kunnen wij niet anders
dan concluderen dat het Verdrag van Lissabon wezenlijk afwijkt van het grondwettelijke
verdrag. Dat was ook onze insteek bij het coalitieakkoord. Mijn fractie kan
dan ook niet anders dan de premier en de staatssecretaris complimenteren met
het behaalde resultaat. Immers, weg zijn de statelijke pretenties en ambities
waarmee het grondwettelijke verdrag was omgeven. Wij staan weer met beide
benen op de grond.De fractie van de ChristenUnie is ervan overtuigd dat met het Verdrag
van Lissabon gekozen wordt voor een andere richting voor de Europese samenwerking.
Geen ronkende taal meer, maar samen zoeken naar de beste manieren om die dingen
samen te regelen die nodig zijn, niet meer en niet minder. Ook ten aanzien
van de benodigde "checks and balances" is het nodige aangepast ten
opzichte van het grondwettelijke verdrag. Ik denk dan met name aan de versterkte
rol van de nationale parlementen door middel van de gele en de oranje kaart.
De ChristenUnie heeft zich hiervoor sterk gemaakt in een neecampagne en is
blij dat dit novum dankzij haar inzet en de stem van de Nederlandse bevolking
is opgenomen in het Verdrag van Lissabon. Ook de bevoegdheidsverdeling die
nu voor het eerst is opgenomen in de EU-verdragen, was voor de ChristenUnie
een belangrijk punt, naast meer bevoegdheden voor het Europees Parlement.Waar het echt om gaat, is de vraag of wij met Lissabon beter af zijn dan
met Nice. Dat wij blij zijn dat grote bezwaren tegen het grondwettelijke verdrag
zijn weggenomen, betekent niet dat wij kritiekloos achterover leunen bij de
rest van het Verdrag van Lissabon. Dit verdrag beoordelen wij op zijn eigen
merites, afgezet tegen de huidige situatie. Betekent het Verdrag van Lissabon
een democratisering van de Unie? De ChristenUnie is van mening dat op dit
vlak een aantal goede stappen is gezet. Het Europees Parlement krijgt meer
te zeggen en zal hierdoor aan betekenis groeien binnen de Europese verhoudingen.
Mijn fractie hoort echter wel graag van de staatssecretaris hoe hij de introductie
van bijzondere wetgevingsprocedures beoordeelt waarin de rol van het parlement
ondergeschikt is. Is het eigenlijk niet zo dat er twee wetgevingsprocedures
naast elkaar bestaan, gezien het aantal onderwerpen dat hieronder valt? Hoe
verhouden beide zich volgens het kabinet tot elkaar?Daarnaast is de politieke verantwoordingsrelatie tussen Commissie en het
Europees Parlement voor het eerst vastgelegd en betekent het Verdrag van Lissabon
een versterking van de positie van de Commissievoorzitter. Ook het burgerinitiatief
draagt bij aan de democratisering van de Europese Unie. Het zal veel vragen
van burgers, maar de mogelijkheid is er. Ik wil bij dit punt overigens een
kritische opmerking plaatsen over de mogelijke vermenging van bevoegdheden
van de Hoge Vertegenwoordiger, als voorzitter van de Raad Buitenlandse Zaken
en als lid van de Commissie. Wat ons betreft is dit onwenselijk. De toekomst
zal ons moeten leren hoe het werkelijk gaat uitpakken, maar mijn fractie is
hier niet helemaal gerust op.Zoals al is aangegeven, wordt de rol van nationale parlementen versterkt.
Mijn fractie is ingenomen met deze versterking. Het gaat niet alleen om de
rode en gele kaart, maar ook om betere informatievoorziening en erkenning
van de actieve bijdrage van nationale parlementen aan het Europees proces.Hoe je het ook wendt of keert, de Europese Unie en haar instellingen staan
ver af van de burger. Versterking van de rol van nationale parlementen kan
bijdragen aan het dichten van dit gat. Dat is ook democratie. Dit betekent
een waarborging van de belangen van de lidstaten. Mijn fractie beseft overigens
terdege dat de mogelijkheden die geboden worden wel opgepakt moeten worden
door de nationale parlementen. Dit zal veel vragen van ons als parlementariërs.
Er rust een verplichting op onze schouders. Wij gaan deze overigens graag
aan. In dat verband voelt de ChristenUnie veel voor een versterking van de
parlementaire betrokkenheid. Wij moeten niet alleen toezien op de inrichting
van het Europese huis, zoals geregeld wordt met het Verdrag van Lissabon,
maar ook toezien op de inrichting van ons eigen huis.Het parlement heeft de verantwoordelijkheid om toe te zien op het Europese
besluitvormingsproces en het handelen van het kabinet daarin, juist nu er
nog meer verantwoordelijkheden op Europees niveau komen te liggen of onder
meerderheidsbesluitvorming komen te vallen. Actief toezien op wat in Europa
gebeurt en een intensief debat met onze regering past bij de veranderde attitude
ten aanzien van de Europese Unie. Dit past ook bij het Verdrag van Lissabon.
Daarnaast wil de ChristenUnie graag een vorm van instemmingsrecht op de terreinen
waarop unanimiteit is vereist en waarop de codecisieprocedure niet van toepassing
is.Het is een belangrijke vraag of het Verdrag van Lissabon bijdraagt aan
een transparante Europese Unie. Transparantie levert wat mijn fractie betreft
een gemengder beeld op. Het is een verbetering dat de raad van ministers voortaan
in het openbaar zal vergaderen en stemmen over wetgevingsvoorstellen. Mijn
fractie hoort nog wel graag van het kabinet waarom er niet voor gekozen is
om alle raadsvergaderingen, dus ook die van de Europese Raad, openbaar te
maken. Ook het toezenden van documenten verhoogt de transparantie. Is echter
voldoende gewaarborgd dat de burger zelf er ook gebruik van kan maken?Ook komt er door het Verdrag van Lissabon meer eenduidigheid in de Europese
structuren. Er zijn niet meer drie pijlers met elk hun eigen
kenmerken, maar alles wordt zo veel mogelijk onder één regime
geplaatst. Tegelijk valt hierop veel af te dingen. Het GBVB en het EVDB blijven
hun aparte status behouden. Dat is overigens terecht. De vereenvoudiging van
de besluitvorming wordt toch wat minder ver doorgevoerd dan gewenst, vanwege
een overgangstermijn en het behoud van de Ionanninamechanismen.De heer Ten Broeke (VVD):Hoorde ik het nu net goed? De fractie van de ChristenUnie is voor een
instemmingsrecht, maar beperkt dit tot die zaken waar geen codecisie geldt.
Hoe zit het dan met de noodremmen? Hoe zit het met de gemeenschappelijke veiligheid,
het buitenlands beleid en het Europese defensie- en veiligheidsbeleid? Daarover
had uw fractie toch altijd heel sterke opvattingen? Uw fractie vindt toch
dat het nationaal parlement heel sterk moet kunnen meekijken? Geldt daarvoor
geen instemmingsrecht of laat u dat lopen?Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):Wij moeten nog afwegen waar onze ondergrens voor de instemming ligt. Ik
heb de terreinen genoemd die absoluut instemming behoeven. Het is echter afhankelijk
van de beantwoording namens het kabinet. Ik wil weten of wij er als parlement
van kunnen uitgaan dat wij goed zicht behouden op alle terreinen waarop unanimiteit
geldt. Dat vind ik wel een heel belangrijk punt, ook voor de eerste termijn
van het kabinet. Daarover wil ik duidelijkheid krijgen. Daarna kan ik bekijken
wat er bij amendering op dat terrein verder zeker valt te stellen.De heer Ten Broeke (VVD):Wij hebben het over invloed uitoefenen op onderhandelingen. U kent het
antwoord van de regering. Dat staat in de nota naar aanleiding van het verslag.
Zij wil helemaal niks. U begint met de laagste inzet, namelijk met: als geen
codecisie geldt. In het verleden waren er voor uw fractie heel veel terreinen
waarop de besluiten zich absoluut nooit zouden mogen onttrekken aan de democratische
controle van dit parlement. In feite geeft u het recht op die democratische
controle weg of komt u in deze bijdrage nog met een opschaling?Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):Ik heb niet het gevoel iets weg te geven. Ik heb een ondergrens aangegeven
en gezegd wat wij in ieder geval willen. Over de andere punten wil ik duidelijkheid.
De nota naar aanleiding van het verslag heb ik niet zo gelezen dat er zou
staan: de regering wil niets. Ik wil dat duidelijk wordt wat op welke terreinen
via een amendement kan worden geborgd. Daarnaast kun je door de boel hier
goed op orde te hebben de regering volgen. Misschien kunnen wij bij andere
zaken zo te werk gaan. Dit is voor mij een belangrijk punt en hierover wil
ik in eerste termijn opheldering.Wat bovendien de transparantie niet ten goede komt, is de veelheid aan
protocollen en verklaringen. Ook de verruiming van mogelijkheden om over te
gaan tot versterkte samenwerking draagt mijns inziens niet bij aan transparantie
en eenduidigheid van de Unie. Hoe denkt het kabinet dit te beperken? Hoe zal
men voorkomen dat op allerlei terreinen groepjes lidstaten ontstaan?Een belangrijk pluspunt van het Verdrag van Lissabon is de bevoegdhedenverdeling.
De ChristenUnie heeft hierop sterk ingezet en zij is ingenomen met het resultaat.
Niet eerder is zo duidelijk opgenomen hoe de bevoegdheden zijn verdeeld, wat
tot de gedeelde, exclusieve en ondersteunende bevoegdheden van de Europese
Unie behoort en niet eerder is zo duidelijk opgenomen dat de Europese Unie
slechts gaat over die onderwerpen die haar zijn toebedeeld.Met de schriftelijke inbreng heeft mijn fractie gevraagd op welke manier
de gedeelde bevoegdheden zijn georganiseerd. Kan het kabinet aangeven hoe
voorkomen wordt dat hierbij sprake zal zijn van een sluipenderwijze uitbreiding
van bevoegdheden? Diezelfde vraag geldt voor de definiëring van taken.
Hoe wordt erop toegezien dat oneigenlijk gebruik wordt gemaakt van mogelijk
onbedoelde ruime formuleringen? Het is mijn fractie nog niet duidelijk welk
gewicht de uitbreidingscriteria in het verdrag hebben. Kan er nu wel of niet
strikter de hand worden gehouden aan de criteria door hiernaar te verwijzen?Vergroot het Verdrag van Lissabon de efficiëntie van de Europese
Unie? De uitbreiding van de meerderheidsbesluitvorming naar meerdere beleidsterreinen
kan grote gevolgen hebben voor de efficiëntie van de Unie. Besluiten
kunnen gemakkelijker tot stand komen en zij zullen ook beter zijn, schrijft
de regering in de nota naar aanleiding van het verslag. Inderdaad, in een
Unie van 27 lidstaten is het bereiken van unanimiteit niet gemakkelijk. Mijn
fractie kan, alles overwegende, leven met de uitbreiding van meerderheidsbesluitvorming.
Zij kan dat met de wetenschap van het bestaan van een subsidiariteitstoets
en dat er de mogelijkheid is om aan de noodrem te trekken en verder dat een
bevoegdhedenverdeling is opgenomen.De uitbreiding naar meerderheidsbesluitvorming springt vooral in het oog
op het JBZ-terrein. Niet alleen zal besluitvorming in den regel plaatsvinden
via een gewone wetgevingsprocedure met als bijkomend effect dat het Hof van
Justitie ook op dit terrein rechtsmacht krijgt. Formeel krijgt het Hof weliswaar
geen extra bevoegdheden, maar het krijgt wel meer te zeggen op JBZ-terreinen,
inclusief over minimumnormen voor strafbare feiten en over sancties in verband
met bijzonder zware, grensoverschrijdende criminaliteit. Formeel verandert
er niets, materieel wel. Het Hof van Justitie zal bij veel meer onderwerpen
de mininorm bepalen. De Kamer zal daarop nauwlettend moeten toezien. Graag
hoor ik van het kabinet op welke manier het zal toezien op het betrachten
van terughoudendheid door het Hof. Wat zijn de mogelijkheden van het kabinet
op dit punt?Dit verdrag kent ook bepalingen voor de verruiming van de regeling voor
Eurojust en voor de grondslag voor het instellen van een Europese aanklager.
De regering formuleert de stappen die in dezen worden gezet nog als voorzichtig.
Wat is voor de regering de noodzaak van het vastleggen van de mogelijkheden
voor een Europese aanklager in het licht van het regelen van voldoende bevoegdheden
voor Eurojust? Is het niet voldoende als Eurojust in staat wordt gesteld om
dwingender op te treden tegenover de nationale lidstaten. Intussen dendert
het proces van de inrichting van een Europees openbaar ministerie door. De
ambities in Europa zijn hoog, terwijl het kabinet meent dat er sprake is van
terughoudendheid. De ChristenUnie wil graag dat de regering zich hierover
duidelijk uitspreekt. Wat is de bedoeling, wat stelt het voor
en hoe zal de inrichting van het openbaar ministerie beperkt worden?Met een beroep op het vergroten van de efficiëntie en de stroomlijning
van het buitenlands beleid wordt de dubbele hoed van de Hoge Vertegenwoordiger
als lid van de Commissie en als voorzitter van de raad voor buitenlandse zaken
verdedigd. Mijn fractie is van deze verdediging niet overtuigd. Er wordt nu
vooral onduidelijkheid gecreëerd. Bevoegdheden doorkruisen elkaar. Hoe
wil men dat voorkomen?Aansluitend hierop houdt mijn fractie twijfels over de manier waarop het
voorzitterschap zal worden vormgegeven. Wij hebben een lid van de Commissie
die voorzitter is van de Raad Buitenlandse Zaken, een vaste voorzitter voor
tweeënhalf tot vijf jaar, die zich vooral moet ontwikkelen tot technisch
voorzitter, en daarnaast nog het voorzitterschap van de vakraden, door een
combinatie van drie landen voor de duur van anderhalf jaar. Gaat dit niet
juist ten koste van de efficiëntie? In het kader van transparantie: hoe
duidelijk is dit voor burgers, maar ook voor derde landen waarmee de EU hebt
te maken?Er is veel gezegd over de voor- en nadelen van dit Verdrag. Ik ben benieuwd
naar de antwoorden van het kabinet. Maar wij zullen ook verder moeten kijken
dan dit verdrag alleen, alleen al vanwege het feit dat er nog zoveel onduidelijk
is. Onduidelijkheid over hoe nieuwe bepalingen uit zullen werken, maar ook
over de invulling van taken en diensten. Wat wordt de functieomschrijving
van de nieuwe voorzitter? Zal hij zich houden aan de wens van Nederland om
vooral technisch voorzitter te zijn, of wordt het toch een politiek mannetje?
Hoe zal de combinatie van Hoge Vertegenwoordiger en lid van de Commissie uitpakken?
Hoe zal het Europees OM zich gaan ontwikkelen en de nieuwe dienst voor externe
vertegenwoordiging? Er is nog veel werk aan de winkel voor parlement en kabinet,
dat nog gedegen onderhandelingen zal moeten gaan voeren. Daarnaast is er nog
de vormgeving in eigen huis en andere nationale parlementen om onze taak waar
te maken. Intensieve debatten over Europese aangelegenheden, actiever en eerder
betrokken, toezien op bevoegdheden, verdeling en subsidiariteit. Ook van belang
is het debat over de grenzen. Er is al toegezegd dat na dit verdrag hierover
zal worden gesproken. Voor nu voldoende, maar het is wel een onderwerp dat
ons bezighoudt.Mevrouw Peters (GroenLinks):Het wetenschappelijk bureau van uw partij heeft onlangs enkele mooie aanbevelingen
gedaan over de toekomst van Europa en dit verdrag. Met belangstelling heb
ik het doorgebladerd, waarbij mij de aanbeveling opviel om te kijken naar
de invoering van het behandelingsvoorbehoud voor Europese dossiers. Dat is
geen verrassing, want het is dezelfde aanbeveling die de vaste commissie voor
Europese Zaken aan het Presidium heeft gedaan, wat het Presidium vervolgens
heeft overgenomen. Zelf hebt u net veel vragen gesteld over dingen die nog
onduidelijk zijn, met name op JBZ-terrein. Is het behandelingsvoorbehoud niet
bij uitstek om daarover een vinger aan de pols te houden?Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):Ik heb daar heel veel behoefte aan, maar dit debat is voor mij bepalend
om te bepalen hoe je dit vorm geeft. Ik vind de voorliggende amendementen
heel sympathiek, maar heel veel dingen zijn voor mij nog onduidelijk. Als
zaken wettelijk worden geregeld zonder dat je weet hoe dat uitpakt, twijfel
ik over de vorm waarin dat gebeurt. Ik speek ook over een vorm van een behandelingsvoorbehoud,
want dat er iets dergelijks moet komen, is zeker.Mevrouw Peters (GroenLinks):Ik neem er verheugd kennis van dat u een bepaalde vorm van behandelingsvoorbehoud
wel wilt maken. Ik twijfel echter aan uw analyse dat het iets is dat de Kamer
zelf kan regelen. Het behandelingsvoorbehoud gaat namelijk over de verhouding
Kamer-regering. Daarover moeten keiharde, bij wet vastgelegde afspraken worden
gemaakt. Uw uitwisseling met de heer Ten Broeke ging over het instemmingsrecht,
een hard middel, dan houd je iets bij je totdat je instemt met wat de regering
wil. Het behandelingsvoorbehoud houdt alleen in dat je erover wil praten met
de regering, die ons informatie moet verstrekken om de behandeling mogelijk
te maken. Bent u het met mij eens dat die analyse misschien niet klopt, maar
dat je het in je verhouding met de regering moet regelen?Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):Daar twijfel ik nog over. Dat wil ik scherp krijgen in deze eerste termijn
door heel duidelijk uit te wisselen wat de betekenis is van de amendementen.
Kunnen wij hetzelfde effect ook langs een andere weg krijgen? Wij moeten het
wel goed afbakenen. Wij zijn het erover eens dat je prioriteit moet geven
aan echt belangrijke onderwerpen die je graag wilt behandelen. Dat moet je
goed afbakenen als je dat bij wet wilt regelen.Mevrouw Peters (GroenLinks):Ik begrijp uit het antwoord dat mevrouw Wiegman een behandelingsvoorbehoud
wil in een of andere vorm, maar dat zij graag ideeën van de regering
hoort over hoe dat kan worden vormgegeven, voordat zij meewerkt aan initiatieven
van de Kamer om dat te regelen.Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):Ik hoor het ook graag van de regering, maar ik heb er zelf wel ideeën
over. Het is voor mij heel belangrijk om het van de regering te horen, omdat
zij bij de beantwoording in eerste termijn niet de indruk moet wekken dat
het niet goed komt en dat wij maar moeten afwachten hoe het met de informatievoorziening
zal gaan en of wij onze taak in het parlement kunnen waarmaken.De heer Ten Broeke (VVD):Ik ben heel blij dat mevrouw Wiegman hier vaststelt dat de ChristenUnie
niet alleen instemmingsrecht wil, waarbij wij erover kunnen debatteren of
dit moet worden opgeschakeld, maar ook een behandelingsvoorbehoud, waarbij
zij nog niet weet of dit moet in de vorm van een amendement of iets anders.
Zij is nog niet helemaal tevreden over de operationele invulling. Over dat
laatste valt te debatteren, maar het eerste moeten wij in eerste instantie
zelf regelen. Wij moeten toch niet aan de regering vragen hoe wij onze controle
gaan vormgeven? Ik ben erg blij dat zij zegt dat wij hier zelf invulling aan
moeten geven. Ik bied haar aan om met ideeën te komen die wij in een
amendement kunnen vormgeven, als zij vaststelt dat een amendement aan de orde
is.Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):Dat aanbod neem ik graag aan, maar ik moet wel zeggen dat ik het een worsteling
vind. Bij uw amendement vraag ik mij af of de dingen wel voldoende zijn afgebakend.
U verwijst heel veel naar toelichtingen. Ik zou u op uw blauwe ogen vertrouwen,
maar je dient een amendement in met het oog op een langere periode. Ik kan
onvoldoende overzien of wij er op dezelfde manier gebruik van maken. Of zijn
er zoveel mogelijkheden om te vertragen dat dingen blijven hangen? Wat wordt
verstaan onder een in het parlement afgeronde behandeling? Als je dat wettelijk
wilt regelen, moet je dat heel goed afbakenen, zodat heel scherp is hoe wij
dat gaan doen. Dat gevoel heb ik nog onvoldoende bij dit amendement.De heer Ten Broeke (VVD):Mevrouw Wiegman mag mij op mijn blauwe ogen vertrouwen, maar dat moet
zij zeker nooit doen bij de regering. Daarvoor zitten wij in het parlement.
Ik ben erg blij met dit aanbod en neem het van harte aan. Ik wil graag kijken
naar mogelijkheden om het behandelingsvoorbehoud zo in te vullen dat alle
onduidelijkheden zijn weggenomen, zodat het instemmingsrecht dekt waar de
ChristenUnie zich al zeker twee jaar druk over maakt.De heer Ormel (CDA):Ik hoor enige vrees bij mevrouw Wiegman dat de informatiestromen onvoldoende
zijn en dat er zaken tussendoor glippen. Daarvoor wil zij eventueel bij amendement
een behandelingsvoorbehoud regelen. Acht zij artikel 68 van de Grondwet niet
voldoende om te regelen wat sommigen in dit huis er bovenop willen regelen
via een behandelingsvoorbehoud?Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):Dat is waar het mij in dit debat om gaat. Hebben wij zo'n amendement echt
nodig of is er voldoende basis, niet om de regering op de blauwe ogen te vertrouwen,
maar zodat het parlement de regering kan controleren op dit terrein? Dat heb
ik nog niet scherp. Daarvoor zal dit debat moeten helpen.De heer Ormel (CDA):Ik begrijp dat u een behandelingsvoorbehoud niet nodig acht, als u van
de regering hoort dat zij conform artikel 68 van de Grondwet die informatie
zal verschaffen waar u om vraagt.Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):Als je er zicht op hebt dat de dingen wettelijk voldoende zijn geborgd
en een amendement niet nodig zou zijn, is voor mij een behandelingsvoorbehoud
eerder een mogelijkheid om ons eigen huis zo in te richten dat wij onze parlementaire
taken kunnen waarmaken. Naast de subsidiariteitstoets die nu al plaatsvindt,
zouden wij vooraf onderwerpen kunnen selecteren voor behandeling. Die ruimte
neem je dan als parlement.De heer Ormel (CDA):Ik ben het ermee eens dat wij orde in eigen huis moeten hebben, maar dat
regel je toch niet per amendement in een goedkeuringswet bij een verdrag?Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):Dat is dan ook een overweging. Daarom dub ik zo. Als je zegt dat er voldoende
wettelijke waarborgen zijn en er geen amendement nodig is omdat wij dit zelf
in eigen huis kunnen oplossen, is dat goed. Maar als ik toch het gevoel heb
dat er op dit moment onvoldoende waarborgen zijn en er een amendement is om
dit te regelen, moet je dat wel op zo'n manier doen dat je het goed afbakent,
opdat het niet alle kanten op kan gaan en zeker niet die kant die wij niet
beogen met het amendement.De heer Van der Staaij (SGP):Bij het schertsende punt dat heer Ten Broeke zo-even maakte dat mevrouw
Wiegman de regering niet op haar blauwe ogen moet vertrouwen, ving ik op dat
zij niet alleen naar de toelichting kijkt, maar ook naar de tekst. Geldt ook
hier niet dat wij niet alleen moeten uitgaan van de houding die dit kabinet
uitstraalt, maar ook van de vraag hoe wij ervoor kunnen zorgen dat de betrokkenheid
van het parlement bij belangrijke Europese besluitvorming op de beste manier
is geregeld?Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):Dit is een belangrijke vraag. Daarom hoop ik dat de bewindslieden hier
niet alleen zitten en een bepaalde houding innemen, maar dat zij in eerste
termijn vooral goede antwoorden geven.De heer Van Bommel (SP):Mevrouw de voorzitter. Het Verdrag van Lissabon is na een periode van
reflectie in relatief korte tijd tot stand gekomen. Dit was mogelijk doordat
het in Nederland en Frankrijk weggestemde grondwettelijk verdrag heeft gediend
als basis voor het Verdrag van Lissabon. Buiten Nederland zegt iedere regeringsleider
hardop dat alle belangrijke zaken uit het grondwettelijk verdrag in het Verdrag
van Lissabon zijn behouden. Deze regering blijft er echter op hameren dat
het Verdrag van Lissabon een regulier wijzigingsverdrag is dat zich in inhoud,
vorm en benadering kenmerkend onderscheidt van het grondwettelijk verdrag.
De vraag is dus of de minister-president van mening verschilt met zijn collega's
in het buitenland of is de bezweringsformule dat er een kenmerkend onderscheid
is, bestemd voor binnenlandse consumptie en wordt er aan de Europese vergadertafels
ook door Nederland gewoon volmondig erkend dat alle belangrijke zaken uit
het grondwettelijk verdrag ook in het Verdrag van Lissabon staan?Laat ik om te beginnen stilstaan bij het karakter van het verdrag. Bevat
dit verdrag nog grondwettelijke aspecten? Als wij de definitie van grondwettelijkheid
hanteren die destijds werd gehanteerd bij de Europese grondwet, moeten wij
die vraag volmondig met ja beantwoorden. Er zijn twee aspecten die destijds
door de Raad van State zijn aangegeven. De Raad stelde eerder: "In de
Europese grondwet zal het Handvest van grondrechten zijn opgenomen. Voorts
komt een Europese grondwet tot stand waarin de gewijzigde institutionele verhoudingen
en de besluitvorming voor wat thans nog wordt aangeduid als de eerste, de
tweede en de derde pijler op een samenhangende manier zullen zijn geregeld.
Goedkeuring van het verdrag zal men om die reden tot op zekere hoogte kunnen
vergelijken met een grondwetswijziging." Met het Verdrag van Lissabon komen de veranderingen weliswaar anders tot
stand, maar ze hebben bij benadering hetzelfde resultaat. Allereerst het Handvest
van de grondrechten. Dat blijft juridisch bindend. De rechter zal wettelijke
bepalingen ervan kunnen toetsen. Voor de status maakt het niet uit of het
integraal is opgenomen of dat wordt volstaan met een verwijzing ernaar. Inmiddels
wordt het belang van het juridisch verwijzen in het Verdrag van Lissabon ernstig
gebagatelliseerd. Het handvest zou al van toepassing zijn verklaard sinds
2004 via een aantal arresten van het Europese Hof van Justitie. Is het juridisch
bindend maken van het handvest inmiddels iets symbolisch geworden? Ik meen
van niet. Het Europese Hof mag dan wel vooruitlopen op de vaststelling ervan,
maar het is aan de lidstaten om het juridisch bindend te verklaren. Bovendien:
hoe verklaart de regering anders de zware tegenstand van landen als het Verenigd
Koninkrijk en Polen tegen het handvest? Waarom hebben deze landen grote moeite
gedaan om zich ervan te vrijwaren?De bestaande verdragen worden zo gewijzigd dat nog steeds de bovengenoemde
samenhang tot stand komt. Ik citeer uit een boekje van een aantal onderzoekers
van Clingendael, onderzoekers die het naar mijn mening heel goed hebben verwoord: "Voortaan
wordt het verdragskader gevormd door het verdrag betreffende de Europese Unie
en een verdrag betreffende de werking van de Europese Unie. Op deze manier
wordt de EG in de Unie geïntegreerd en blijft er één organisatie,
de Unie, over. Deze beschikt over een expliciete rechtspersoonlijkheid en
een samenhangend institutioneel kader."De pijlermetafoor is niet meer van toepassing nu er een eenduidige organisatie
overblijft. Deelt het kabinet de mening dat de pijlermetafoor straks helemaal
niet meer opgaat? Het is de conclusie van mijn fractie dat als men toen op
basis van die argumenten sprak over een grondwettelijk verdrag, dat men dat
op basis daarvan nu ook moet doen.De essentiële vraag is of het Verdrag van Lissabon beter is dan het
grondwettelijk verdrag. Het antwoord op die vraag luidt ja. Het is inderdaad
beter en dat heeft mijn fractie ook kenbaar gemaakt na afloop van de top van
juni vorig jaar. Dat komt mede doordat het verdrag niet meer lijkt op een
grondwet. Er zijn immers geen inspanningen gespaard om vele symbolen, benamingen
en de vorm zo te wijzigen dat het document eruit ziet als een gewoon verdrag.
En hier geldt: vorm is ook inhoud.De poging om een Europese grondwet via een conventie met referenda in
verschillende landen goedgekeurd te krijgen, is mislukt. Daarmee is een belangrijk
middel uit handen genomen van diegenen die pleiten voor een federaal of meer
statelijk Europa. Met dit verdrag wordt deze ontwikkeling niet gestuit, maar
het krijgt zeker geen impuls. Dat vindt mijn fractie winst.Vandaag is het onze taak om de veranderingen van dit verdrag te beoordelen
ten opzichte van het grondwettelijk verdrag. Wat is de meerwaarde van de veranderingen?
Ik loop een aantal veranderingen langs.De begrenzing van de bevoegdheden. Het is goed dat de grenzen extra zijn
aangegeven. Het zijn in het algemeen verduidelijkingen van de bestaande situatie
en deze bevatten geen juridische wijzigingen ten opzichte van het grondwettelijk
verdrag. Maar daar staat lijnrecht de manier tegenover waarop het verdrag
mogelijkheden biedt om zichzelf te wijzigen en om het verdrag flexibel te
houden. Een van die manieren is het zogenaamde flexibiliteitsartikel, waarvan
de reikwijdte verder wordt uitgebreid, zodat een nieuwe bevoegdheid binnen
een beleidsterrein kan worden gecreëerd, mocht dat noodzakelijk zijn
voor de verwezenlijking van de doelstellingen van de Unie. Erkent de regering
dat het verduidelijken van grenzen niet hetzelfde is als die grenzen hard
vastleggen?Een andere verandering is de duidelijke verwijzing naar de uitbreidingscriteria.
Ook dat is winst. Daarvoor is het echter wel noodzakelijk dat de EU haar eigen
afspraken serieus neemt. De verwijzing daarnaar is daarvoor geen garantie,
zie Roemenië en Bulgarije, die nog steeds op belangrijke onderdelen niet
voldoen. Er schieten wel andere samenwerkingsverbanden als paddenstoelen uit
de grond, zie de verschillende samenwerkings- en associatieovereenkomsten,
maar ook de mediterrane unie en het voorstel voor een oostelijk partnerschap.
Het moet niet zo zijn dat landen straks al praktisch op alle terreinen participeren
in de EU, maar het hen wel aan formeel lidmaatschap en daarmee aan zeggenschap
ontbreekt. Dat schept namelijk ook verwachtingen. Ziet het kabinet dit dilemma?De publieke diensten en het afschermen van de interne markt. De verhouding
tussen die twee is met het protocol dat samen met de Europese Commissie is
opgesteld, verduidelijkt. Het is echter geen verandering van de bestaande
situatie. Als het geen effect heeft op bestaande wetgeving, maar enkel helpt
bij afwegingen die het Europese Hof van Justitie moet maken, welk nut heeft
het dan in de praktijk? Is het soms een symbolische stap? Het ontbreekt vaak
aan rechtszekerheid vooraf. Het protocol is zelfs aanleiding voor de Europese
Commissie om, met steun van het kabinet, af te zien van een horizontale richtlijn
die meer duidelijkheid biedt. De collega's van de PvdA in het Europees Parlement
maken zich daar nog steeds hard voor. In plaats daarvan heeft de Commissie
nu al, op basis van het protocol, handvatten ontwikkeld voor een juiste toepassing
van de regels in de praktijk, een geval-tot-gevalbenadering dus.De noodzaak van duidelijkheid vooraf bleek al met de discussie rond de
aanbesteding van gratis schoolboeken, hier in de Kamer. Waarom volgt het kabinet
hier niet de lijn van de redenering die het aanhangt als het gaat om sport?
Daar worden de problemen rond rechtsonzekerheid vooraf wel erkend en gesteund
door het kabinet. Is sport wel een onderwerp dat speciale behandeling verdient
en de publieke diensten niet?De SP-fractie heeft twijfels bij de veronderstelde versterking van de
nationale parlementen. Op allerlei manieren is de rol van de nationale parlementen
versterkt. Zo is er een oranjekaartprocedure bovenop al de voorgestelde gele
kaart gekomen en is een recht op meer en tijdige informatie in het leven geroepen.
Verder is er instemmingsrecht gekomen voor bepaalde passerellen. Dat is goed.Ik hecht echter eraan om twee zaken te benadrukken. Het is niet mogelijk
gebleken om nationale parlementen de mogelijkheid te geven, in meerderheid
zelfstandige besluiten te blokkeren. Zij hebben nog steeds steun nodig van
de Europese Commissie, de Europese Raad of het Europees Parlement. Daarnaast
wordt de positie van nationale parlementen niet ten opzichte van de Grondwet,
maar wel ten opzichte van de bestaande situatie op een aantal onderdelen verzwakt.
Instemming van de nationale parlementen is straks niet meer noodzakelijk voor
alle besluiten op het gebied van justitie en politiesamenwerking.
Hetzelfde geldt voor het sluiten van sommige internationale verdragen. Het
kabinet stelt voor om het instemmingsrecht, zoals dat is vastgelegd in de
eerdere goedkeuringsverdragen, te laten vervallen. Erkent het kabinet dat
de nationale parlementen weliswaar meer middelen krijgen om invloed uit te
oefenen, maar dat zij daartegenover manieren kwijtraken om zelfstandige besluiten
te blokkeren?Er zijn ook regelrechte verslechteringen ten opzichte van het grondwettelijk
verdrag. Aan de noodrem is nu een procedure gekoppeld, waardoor andere landen –
als zij met minimaal negen zijn – automatisch toestemming krijgen om
een nauwere samenwerking aan te gaan als een land zich tegen een maatregel
verzet. Hierdoor ontstaat een Europese Unie van verschillende snelheden, waarmee
de vormgeving van de Unie in handen komt van een select gezelschap. De landen
die niet willen of kunnen meedoen, worden buitengesloten en kunnen later enkel
slikken of stikken. Ten opzichte van een veto wordt een noodremprocedure nog
meer een middel dat niet leidt tot het zoeken naar consensus, maar tot manieren
om lidstaten verder te isoleren als zij zich verzetten tegen de meerderheid.
Erkent het kabinet dat door deze nieuwe procedure de druk op lidstaten verder
wordt vergroot?Ik heb tot nu toe gesproken over veranderingen ten opzichte van de Europese
grondwet. Het is tijd om te spreken over wat mijn fractie vindt van wat de
rest van het verdrag inhoudt. Veel is hetzelfde gebleven ten opzichte van
de Europese grondwet en veel van onze kritiek dus ook. Inmiddels zijn wij
jaren na de opstelling van dat grondwettelijk verdrag. De Europese Unie heeft
sindsdien niet stilgezeten. Zij heeft zich verder ontwikkeld en onze kritiek
dus ook. De ambities van het verdrag zijn grotendeels hetzelfde gebleven.
Naast het slagvaardiger maken van de Unie bevinden de belangrijkste ambities
zich op het vlak van buitenland- en defensiebeleid enerzijds en binnenlandse
zaken en justitie anderzijds. Dit zijn twee kernonderdelen van elke staat
of staat in wording. Het is dan ook niet verbazend dat veel details die nog
moeten uitgewerkt op basis van wat is afgesproken, zich in het verdrag vooral
op deze twee terreinen bevinden.Het verdrag komt met belangrijke wijzigingen waardoor de Europese Unie
zich verder als machtsblok versterkt en zich kan meten met andere machtsblokken
op het wereldtoneel. De wijzigingen betreffen een versterking van het gemeenschappelijk
buitenlandbeleid en een verdere militarisering van de Europese Unie. Op de
concrete veranderingen zal ik namens mijn fractie later ingaan, maar met deze
ambitie alleen al heeft zij een probleem. De Europese Unie behoort al tot
de rijkste en militair sterkste regio's in de wereld. Zij heeft vooral de
Verenigde Staten van Amerika op militair en buitenlands gebied voor zich te
dulden. Waarom moet de Europese Unie als machtsblok worden versterkt en ten
opzichte van wat en wie? Ten opzichte van de arme regio's?Met de onderhandelingen over de EPA's, de Economic Partnership Agreements,
liet de Europese Unie zich al van haar neokoloniale kant zien. Dat geldt ook
voor het meedoen aan de "battle for brains", waarin hoger opgeleiden
uit armere regio's worden weg geplukt, hetgeen leidt tot een braindrain. Voor
een rechtvaardige wereldorde zou de Europese Unie eerder een stapje terug
moeten doen, vooral op economisch gebied. Deelt de regering de opvatting dat
er met de handelsakkoorden met ACP-landen niet alleen nieuwe kansen, maar
ook nieuwe bedreigingen worden aangegaan, vooral voor arme landen?Wij horen over het eendrachtige optreden in het buitenlandbeleid dat de
EU zich moet versterken ten opzichte van de Verenigde Staten. In die gedachte
zou de Europese Unie niet zo'n agressieve buitenlandpolitiek voeren als de
VS en om die reden ook tegenwicht moeten bieden aan de VS. Dat is echter een
fabeltje als je kijkt naar de oorlogen die de VS is begonnen en waaraan de
EU-lidstaten hebben geparticipeerd. Eerder zal de EU in haar poging om tegenwicht
te bieden, als zij dat al wil, veranderen in het evenbeeld, want ook zij voelt
zich gelegitimeerd om buiten de VN om op te treden.In een nota naar aanleiding van het verslag schrijft het kabinet, en ik
citeer: "De Unie zal dan ook niet licht besluiten tot militair optreden
buiten de VN Veiligheidsraad om." Het optreden van de EU in Kosovo is
om die reden nog maar het begin van een steeds vaker solistisch optreden van
de Unie, die daarmee de internationale rechtsorde verder ondermijnt. Ziet
het kabinet in het optreden van de VS een voorbeeld van hoe de Europese Unie
zich internationaal sterk moet maken? Hoe past een sterke EU in een rechtvaardige,
multipolaire wereld? Een van de veranderingen om de internationale ambities
te verwezenlijken, is de aanstelling van een vernieuwde Hoge Vertegenwoordiger
voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid. Naast vooral een rol in de Raad,
zal deze een eigen Europese dienst voor extern optreden hebben. Dat wordt
een soort diplomatieke dienst. Zal men in de Verenigde Staten dan voortaan
wel weten wie men moet bellen wanneer men Europa aan de lijn wil hebben? Ik
meen van niet. Met dit verdrag komen er alleen maar extra telefoonnummers
bij. Naast de Hoge Vertegenwoordiger komt er ook een Europese president. Na
afloop van een Europese top wordt het steeds meer dringen voor de foto: het
land dat de overige raden voorzit naast de voorzitter van de Europese Commissie
naast de Hoge Vertegenwoordiger naast de regeringsleiders en staatshoofden
van de grote lidstaten. De taakverdeling tussen de Hoge Vertegenwoordiger
en de Europese president staat voorlopig nog helemaal niet vast. Daarmee is
het onduidelijk hoe prominent de president naar buiten zal mogen optreden.
Ziet ook de regering dit probleem?Belangrijker dan deze organisatorische kwesties is het feit dat de Europese
Unie op tal van terreinen hopeloos verdeeld is. Er wordt weliswaar geprobeerd
de coördinatie van het buitenlands beleid te versterken, maar valt er
wel iets te coördineren? Wordt het geen methode om kunstmatig gezamenlijke
standpunten te produceren, zoals dat gebeurde ten aanzien van de erkenning
van Kosovo? Of wordt het, erger nog, een drukmiddel om dissidenten in een
keurslijf te dwingen? Ik maak mij zorgen over de vraag of met dit verdrag
de ruimte voor een eigen optreden tegenover het buitenland ernstig wordt beperkt.
Hoe legt de regering bijvoorbeeld artikel 32 uit? Daarin staat: "Iedere
lidstaat overlegt met de andere lidstaten in de Europese Raad of in de raad
alvorens internationaal op te treden of verbintenissen aan te gaan die gevolgen
kunnen hebben voor de belangen van de Unie. De lidstaten dragen er door onderlinge
afstemming van hun optreden zorg voor, dat de Unie haar belangen en haar waarde
op het internationaal toneel kan doen gelden." Betekent
dit dat wij, voordat wij ook maar één stap op het terrein van
het buitenlands beleid zetten, eerst met de andere lidstaten moeten overleggen
of wij er wel goed aan doen? Wat behoort inmiddels niet meer tot de algemene
belangen van de Europese Unie?Zonder gezamenlijk buitenlands beleid is er, naar de mening van onze fractie,
geen basis voor een gemeenschappelijk defensiebeleid. Niettemin worden met
dit verdrag belangrijke stappen gezet in de richting van verdere militarisering
van de Europese Unie. De zogenaamde Petersburgtaken worden uitgebreid. Om
nog meer redenen dan nu het geval is, kan de Europese Unie missies buiten
de EU inzetten. Dit betreft onder andere ontwapeningsacties. Ook kunnen de
missies worden ingezet om landen te helpen om terrorisme te bestrijden. Gezien
het te pas en te onpas gebruiken van het woord "terrorisme" begeven
wij ons daarmee op een hellend vlak. De lidstaten werken geleidelijk toe naar
een gezamenlijk defensiebeleid. De Europese Raad kan op basis van unanimiteit
besluiten tot een gemeenschappelijk defensie. De lidstaten verbinden zich
ertoe om hun militaire vermogens geleidelijk te verbeteren. Voor het eerst
wordt er in dit verband een verwijzing gemaakt naar het Europees Defensie
Agentschap, dat dit zal moeten stimuleren. Daarnaast komt er de mogelijkheid
van een permanente, gestructureerde samenwerking. Deze zal leiden tot samenwerking
tussen de militair meest geavanceerde lidstaten, die vervolgens de slagkracht
leveren voor de missies die de Europese Unie wil ondernemen. Frankrijk is
volop bezig om landen bij elkaar te krijgen die hieraan willen meedoen.Er is bovendien een solidariteitsclausule. Deze verplicht landen om elkaar
bij te staan in tijden van oorlog of terroristische aanslagen. Met het Verdrag
van Lissabon wordt de Europese Unie kortom nog meer ook een militair Europa.
Wie heeft daarom in vredesnaam gevraagd? Wat zijn de gevolgen van het feit
dat het buitenlands beleid over twee verdragen is verspreid? Het kabinet stelt
dat de solidariteitsclausule geen verplichting inhoudt tot het geven van militaire
bijstand. Het valt echter op dat deze clausule in het werkingsverdrag is opgenomen.
Daarmee wordt het een onderdeel van de communautaire methode. Daarbij gelden
geen veto's. Ik verzoek het kabinet om in te gaan op de vraag waarom de clausule
is opgenomen in dit deel van de verdragen en de mogelijke gevolgen ervan.
Kan het gewijzigd worden zodat het wel een militaire verplichting inhoudt?
In de nota naar aanleiding van het verslag zegt de regering dat de bijstandsverplichting
geen verplichting is. Hoe valt een bijstandsverplichting niet als een verplichting
uit te leggen? In lid 7 van het bewuste artikel staat letterlijk: "Indien
een lidstaat op zijn grondgebied gewapenderhand wordt aangevallen, rust op
de overige lidstaten de plicht, deze lidstaat met alle middelen waarover zij
beschikken hulp en bijstand te verlenen." Dat lijkt mij maar voor één
uitleg vatbaar. Er is sprake van een verplichting om elkander bij te staan
op het moment dat men wordt aangevallen. Ik verneem daarop graag de reactie
van de regering.In het verslag wees mijn fractie al op de moeilijkheid om terrorismebestrijding
en buitenlands beleid van elkaar te scheiden. Het kabinet antwoordde dat per
geval een beslissing moet worden genomen onder welk van beide terreinen iets
valt. Wat zijn de gevolgen van het feit dat justitie en binnenlandse zaken
in het werkingsverdrag staan en dat deze afweging voor het buitenlands beleid
niet wordt gemaakt? Dit heeft namelijk grote gevolgen voor de besluitvormingsprocedure
die wordt gevolgd.De Hoge Vertegenwoordiger wordt in de ogen van velen een soort supercommissaris.
Hoe zit het echter met de democratische controle van de Hoge Vertegenwoordiger?
Hoe moet het verder met het Europese beleid voor ontwikkelingssamenwerking?
Wordt dit onderdeel van het buitenlandbeleid, of blijft beleid gericht op
de ontwikkeling van landen en de bestrijding van armoede? Blijft er in de
toekomst een aparte Commissaris voor ontwikkelingsbeleid bestaan? De SP-fractie
zou deze Commissaris niet graag zien vertrekken.Ik kom op de versterking van de Europese justitie, het politieapparaat
en het asiel- en migratiebeleid. De andere belangrijke ambitie bevindt zich
op het gebied van de zogenaamde "ruimte voor vrijheid, veiligheid en
recht". Deze ruimte wordt als een van de belangrijkste doelstellingen
van de Europese Unie gezien. Het omvat een breed terrein, namelijk justitie-
en politiesamenwerking, asielbeleid, migratie en de bewaking van de buitengrenzen.Een belangrijke verandering is natuurlijk het feit, dat nationale parlementen
niet meer hoeven in te stemmen met besluiten en dat het Europees Parlement
de rol van de nationale parlementen overneemt. Het Europese Hof van Justitie
krijgt voor het eerst volledige jurisdictie over dit terrein. Wij vragen ons
af wat van dit laatste de gevolgen zijn voor de bestaande wetgeving. Iedere
lidstaat kon tot nu toe met een zekere marge beslissen over de vraag, hoe
men Europese regels wilde omzetten in nationale wetgeving. Straks kan het
Europese Hof van Justitie voor het eerst gaan beoordelen of dit daadwerkelijk
op de juiste manier is gebeurd. Ik hoor hierop graag een reactie van het kabinet.
Voor de SP-fractie is dit een van de gevoeligste terreinen. Deze onderwerpen,
van misdaad tot asielbeleid, trekken veel aandacht van de bevolking. Het is
daarom een slechte zaak dat belangrijke beslissingen op deze terreinen verder
op afstand komen te staan van de Nederlandse bevolking. Hoe wil de regering
voorkomen dat burgers dit ervaren als een groeiende kloof tussen burger en
politiek?Ik wil even stilstaan bij de gevolgen per terrein. Ik begin bij het strafrecht.
Wat is de aanleiding voor de voorgestelde veranderingen? Waaruit blijkt dat
interstatelijke samenwerking of de bestaande samenwerking niet goed is? Welke
bewijzen of signalen worden voor de onderbouwing hiervan aangereikt? Wij hebben
inmiddels veel meer ervaring met de samenwerking op dit terrein. Wij hebben
al de nodige voorbeelden gezien waarbij het wederzijds erkennen van rechterlijke
uitspraken en het Europees aanhoudingsbevel ernstig tekortschieten volgens
de normen die in Nederland worden gehanteerd voor een eerlijke en zorgvuldige
rechtsgang. De SP-fractie deelt het vertrouwen niet dat het kabinet zo maar
stelt in het rechtssysteem van alle andere lidstaten. Hoe kan het kabinet
dit volhouden, als wij denken aan lidstaten als Roemenië en Bulgarije?
Zelfs de Europese Commissie zegt keer op keer dat deze landen op dit terrein
niet voldoen aan de Europese afspraken.Daarnaast zal het niet mogelijk zijn om ons nationale strafrechtsysteem
te vrijwaren van invloed van het Europese strafrecht om grensoverschrijdende
misdaad aan te pakken. Het strafrecht is wat dit betreft één
huis. Ik citeer uit de toespraak die de toenmalige minister Donner
van Justitie in 2003 hield bij de opening van Eurojust. "Toch zal de
harmonisatie van de strafwet en de strafvorderingswet die van toepassing zijn
op grensoverschrijdende delicten onvermijdelijk het functioneren van het hele
systeem beïnvloeden vanwege de eenheid en de homogeniteit van het strafrechtsysteem.
Dit betekent dat wij, om 10% van de delicten aan te pakken, wellicht
90% van onze strafwet en strafvorderingswet zouden moeten harmoniseren."
Is dit het ons waard? Moeten wij ons hele strafrechtstelsel harmoniseren om
10% van de delicten aan te pakken? Het komt mij voor dat dit niet het
geval is.Ook waar zij elkaar niet beïnvloeden, zullen twee soorten rechtssystemen
naast elkaar moeten bestaan. Dit zou ertoe kunnen leiden dat een proces op
basis van een EU-richtlijn andere toelaatbaarheid van bewijs kent en andere
rechten voor verdachten en slachtoffers kent dan zaken die volgens nationaal
recht plaatsvinden. Dit zal raken aan het rechtvaardigheidsgevoel van de Nederlandse
bevolking, en overigens ook van de bevolking van de andere lidstaten. Hoe
zal het kabinet daarmee omgaan? Er is al sprake van een zekere crisis in de
rechtspraak. Hoe gaat het kabinet dit nu weer uitleggen?Een voorbeeld is de typisch Nederlandse eigen afweging die wordt gemaakt
bij het softdrugsbeleid. Wij kregen geen duidelijk antwoord op de vraag of
het Verdrag van Lissabon bepalingen bevat die de overige lidstaten van de
Europese Unie straks meer mogelijkheden geven om het Nederlandse softdrugsbeleid
onder druk te zetten. Ik vraag de regering om alsnog te reageren op dit punt.
Hoe zit het straks met de strafmaat? De SP-fractie was blij met de uitspraak
die het Europese Hof van Justitie uiteindelijk heeft gedaan over strafrecht
in milieuzaken. Er mag weliswaar besloten worden om iets strafbaar te stellen
als dit nodig is voor het bereiken van doelen in het EG-verdrag, maar de lidstaten
blijven gaan over de strafmaat. Gaat dit veranderen nu JBZ onderdeel gaat
uitmaken van het in het Werkingsverdrag herdoopte EG-verdrag?Voorts worden de instituties verder versterkt die zich met misdaad bezighouden.
Als het gaat om coördinatie en afstemming valt hiervoor wel iets te zeggen.
Waarom wordt echter de mogelijkheid voor een Europees openbaar ministerie
gecreëerd? Kan niet veel beter een lidstaat met ervaring met grensoverschrijdende
misdaad die taak vervullen, gesteund door andere landen waar de desbetreffende
misdadigers zich ook ophouden? De mogelijkheid van zo'n openbaar ministerie
wordt wel gecreëerd, maar het kabinet is onduidelijk over de komst ervan.
Het staat dus wel in de steigers. De Europese Unie kennende, is het dan ook
niet de vraag óf het er komt, maar wanneer het er komt. Andere onderdelen
van de ruimte van vrijheid, veiligheid en recht zijn het asiel-, migratie-
en grensbewakingsbeleid. Ook hier treden belangrijke veranderingen op.Bij de vaststelling van het Haags programma is afgesproken te streven
naar een asielbeleid in 2010. Wij zien nu al hoe ver de bemoeizucht vanuit
de Europese Unie op dit terrein gaat. Deze loopt van afspraken over uitzetten
tot faciliteiten die de asielzoekers moeten worden geboden. Alsof dat belangrijke
redenen zijn voor asielzoekers om te kiezen voor een bepaald land. Waarom
is uitbreiding van bevoegdheden op dit terrein eigenlijk wenselijk en noodzakelijk?Met het verdrag wordt harmonisatie expliciet toegestaan. De SP-fractie
ziet afspraken over minimumnormen met betrekking tot toelating en statusverlening,
zoals het nu al kan, als een manier om te voorkomen dat landen elkaar gaan
beconcurreren op de strengste voorwaarden. De meerwaarde van de harmonisatie
ziet mijn fractie echter niet, zeker niet gezien de verschillen in behandeling
van asielzoekers tussen lidstaten. Harmonisatie staat niet langer toe om zorgvuldiger
of ruimhartiger te zijn dan andere landen. Wat betekent dit bijvoorbeeld voor
een generaal pardon? Kan Nederland zelfstandig beslissen als het van mening
is dat om wat voor reden dan ook een ontstane situatie het best kan worden
opgelost met een generaal pardon, of kan vanuit de EU een dergelijk besluit
worden tegengehouden?Mijn volgende punt betreft migratie en grensbewaking. Wordt er toegewerkt
naar een gezamenlijk beheer van buitengrenzen, zeg maar een EU-douane? In
de nota naar aanleiding van het verslag antwoordt het kabinet dat dit al tot
de mogelijkheden behoort. Vindt het dit echter ook wenselijk? Naast een EU-diplomatieke
dienst en het feit dat alle EU-burgers bij alle EU-ambassades terechtkunnen,
komt er ook een rechtsbasis voor de uniformering van identiteits- en reisdocumenten.
Worden hiermee ook EU-paspoorten mogelijk? Hoewel het kabinet aangeeft deze
ontwikkeling nu nog niet wenselijk te vinden, constateer ik dat deze maatregelen
het bij elkaar wel mogelijk maken dat wij straks in het buitenland enkel EU-burger
zijn.Over die Europese diplomatieke dienst valt ook het een en ander te vragen.
Is het juist dat die dienst naar verwachting 5000 ambtenaren nodig heeft en
dat een derde deel daarvan uit de lidstaten moet komen? Berichten luiden dat
het ministerie van BuZa helemaal niet is voorbereid op de uittocht van diplomaten.Het Verdrag van Lissabon moet leiden tot een grotere slagvaardigheid van
de EU. Met dit verdrag wordt de EU steeds minder een samenwerkingsverband
van soevereine staten en krijgt zij trekken van statelijkheid. Naast het feit
dat politie- en justitiesamenwerking communautair in plaats van intergouvernementeel
wordt, komt er ook een Europese president in plaats van het roulerend voorzitterschap.
Technische argumenten voor een Europees president zijn de te zware werklast,
de discontinuïteit van agenda's en de wisseling van de personen die Europa
internationaal vertegenwoordigen. Daarnaast riep de uitbreiding van de EU
twijfels op over de kundigheid van de nieuwe lidstaten om leiding aan de EU
te geven en over het tijdsbestek tussen de voorzitterschappen.De voordelen van een roulerend voorzitterschap worden in de ogen van de
SP-fractie echter miskend. Het versterkt de aandacht voor de EU en het betreffende
land, het maakt nationale politici direct verantwoordelijk voor de Europese
beleidskoersen en het biedt de mogelijkheid nationale beleidsonderwerpen op
de nationale agenda te plaatsen. Bovendien benadrukt het roulerend voorzitterschap
de gelijkheid tussen de lidstaten en geeft het vooral de kleine lidstaten
extra zichtbaarheid.Nederland was dan ook ten tijde van de discussie over de Europese grondwet
tegen een vast voorzitterschap, maar verdedigt het nu opeens. Nu stelt het
kabinet dat het een technisch voorzitter betreft, maar iedereen kan lezen
dat deze strijd nog lang niet is beslist. Daarvoor is nog veel te veel onduidelijk
en moeten details nog worden uitgewerkt. Daarbovenop bestaat de mogelijkheid
dat het ambt van president van de Europese Raad en het voorzitterschap
van de Europese Commissie door dezelfde persoon kan worden uitgeoefend. Gelukkig
wijst Nederland deze mogelijkheid af. Het is echter wel bewust mogelijk gemaakt.
De mening van Nederland over een Europese Zonnekoning was een ondubbelzinnig
nee. Dit werd een "ja, mits" en dreigt nu gewoon een ja te worden.
Naast de formele afspraken zal ook veel afhangen van de persoon die het wordt.
Het is dus afwachten wat wij straks zullen krijgen.Een tweede versterking van het statelijk karakter is de overdracht van
soevereiniteit, of, in de woorden van de staatssecretaris, het "poolen"
van soevereiniteit. Op verschillende terreinen worden de besluitvormingsprocedures
namelijk zo aangepast dat Nederland niet meer het laatste woord heeft over
zijn eigen rechtsorde. Met ander woorden, Nederland verliest veto's, overigens
net zoveel als bij de Europese Grondwet. De Grondwet houdt het in totaal op
17 bestaande artikelen waar wij veto's kwijtraken en 33 nieuwe artikelen waar
geen veto op rust; in totaal 50. Natuurlijk zijn ze niet allemaal even belangrijk.
De belangrijkste bevinden zich naar onze mening op justitie- en politiesamenwerking,
asiel en migratie en energie en klimaat. De SP heeft nooit gepleit voor een
teruggave van alle veto's. Ook in onze optiek is meerderheidsbesluitvorming
soms een optie, bijvoorbeeld op milieugebied. Daar heeft dit tot nu toe niet
geleid tot grote ongelukken, ondanks dat een aantal Oost-Europese landen,
bijvoorbeeld onlangs Polen met een snelweg door beschermd natuurgebied, minder
milieubewust is. De essentie is dat er met het afschaffen van veto's en het
delen van soevereiniteit voldoende overeenstemming moet zijn met betrekking
tot de normen en waarden op deze terreinen. Met het afschaffen van vetorechten
zeg je het volste vertrouwen te hebben in elkaar. Het is niet enkel een spel
van geven en nemen. Dat uitgangspunt garandeert dat er ook draagvlak voor
maatregelen bestaat in alle landen, ondanks dat op details de uitwerking zou
verschillen als een lidstaat het in zijn eentje voor het zeggen had. Het spijt
de SP om te zeggen dat wij dat vertrouwen in meer of mindere mate, afhankelijk
van de terreinen waarop veto's worden ingeleverd, niet hebben als het gaat
om de lidstaten van de EU. Het betreft hier niet enkel de nieuwe lidstaten.
Voorbeelden te over. Neem de regels over hoe lang iemand kan vastzitten in
voorarrest, zonder proces en zonder aanklacht. Dat kan in Frankrijk en in
Spanje jaren zijn, anders dan in Nederland. De behandeling van asielzoekers
in Griekenland zou in Nederland niet worden gepikt.Ik mis in de discussie over veto's deugdelijke argumenten voor afschaffing
ervan. Het slagvaardiger maken van de EU is natuurlijk een open deur. Wij
schaffen immers niet alle veto's af. Is de JBZ minder gevoelig en belangrijk
dan Financiën waar wij wel veto's behouden? Moeten beide gebieden dan
niet slagvaardig zijn? Overigens meldt het kabinet trots dat het veto op onder
andere de meerjarenbegroting is behouden, terwijl er geen enkele druk en serieuze
voorstellen waren vanuit de lidstaten om die te behouden. Dat is een typische
pyrrusoverwinning. Kom niet met open deuren en oneliners, maar kom met argumenten
en analyse waaruit zou moeten blijken dat het afschaffen van veto's noodzakelijker
is dan de mogelijke risico's die wij lopen bij het weggeven.Toen wij nog moesten uitbreiden met veel nieuwe lidstaten werd het inleveren
van veto's noodzakelijk geacht, maar is de EU sinds de uitbreiding dan verlamd?
Op veel dossiers wordt al vooruitgang geboekt. Kijk naar het Klimaatplan en
het asielbeleid. Wij besluiten toch nog steeds grotendeels met consensus?
Kan het kabinet voorbeelden geven van dossiers die door het afschaffen van
veto's een enorme impuls gaan krijgen? Voor de SP is de noodzaak dus niet
aangetoond. Volgens de Nederlandse bevolking gaan de ontwikkelingen op Europees
vlak vaak te snel. Dat was een van de redenen waarom men neen zei in 2005.
Maar wat doet het kabinet? Het wil nog sneller. De SP gaat liever voor zorgvuldige
besluitvorming met breed draagvlak en dus zo veel mogelijk gebaseerd op consensus.Op een aantal gebieden komt er een noodremprocedure, in plaats van het
veto. Bij justitie- en politiesamenwerking betekent dit dat een lidstaat bij
een aantal gevoelige beslissingen, wanneer hij vindt dat een voorstel fundamentele
aspecten van zijn strafrechtstelsel aantast, een voorstel kan blokkeren. Sommigen
beweren dat dit bijna hetzelfde is als een veto, maar het is beslist zwakker.
Wanneer is iets fundamenteel en wie bepaalt dat? Dat een lidstaat daar niet
enkel zelf over gaat, blijkt uit de verandering die de noodrem bij de sociale
zekerheid voor migrerende werknemers heeft ondergaan, ten opzichte van de
Europese Grondwet. Daar kon eerst enkel een beroep op worden gedaan als er
fundamentele aspecten van het socialezekerheidsstelsel in het geding waren,
maar nu is de drempel verlaagd en is "fundamenteel" als criterium
veranderd in "belangrijk". Andere lidstaten en in laatste instantie
het Europese Hof van Justitie moeten het dus wel eens zijn met wat telt als
fundamenteel. Bovendien is er nu de procedure aan gekoppeld dat andere lidstaten
automatisch kunnen besluiten onderling verder te gaan met de maatregel, waarmee
zij de betrokken lidstaat verder isoleren.Een ander gehoord argument is dat het afschaffen van nationale veto's
minder erg is, omdat het Europees Parlement de parlementaire taak overneemt.
Hierin zie ik geen gelijkwaardig vervanging. Het Europees Parlement functioneert
nog steeds niet als een volwaardig parlement. Het heeft geen recht op initiatief
en geen recht op debatten met Eurocommissarissen. Daar bovenop zijn er geen
Europese publieke media en geen Europese publieke ruimte. Echte politieke
partijen zijn er evenmin. Pogingen om de vorming ervan te stimuleren, komen
enkel ten goede aan die partijen die al decennia lang stevig in het Europese
zadel zitten, namelijk de conservatieven, de christendemocraten en de sociaaldemocraten.
De bevolking in de Europese landen kan nauwelijks een lid van het Europees
Parlement noemen. Een recente Eurobarometer meldt dat de meerderheid van de
Nederlanders zelfs niet weet dat het Europees Parlement direct wordt verkozen.
Dat belooft wat volgend jaar bij de verkiezingen voor het Europees Parlement.Over democratie gesproken, de SP heeft het burgerinitiatief steeds een
positief punt genoemd, ook in de discussie over de Europese Grondwet, omdat
het de betrokkenheid van burgers bij de Europese Unie kan vergroten. Wel plaatsen
wij vraagtekens bij de verwachtingen die ermee worden gewekt. Het gaat ons
ook te ver om in dit kader te spreken van participerende democratie, zoals
de regering doet. De Europese Commissie kan een burgerinitiatief immers in
alle vrijheid volstrekt ongestraft naast zich neerleggen. Waarop baseert de
regering de verwachting dat de Commissie terdege rekening zal
houden met burgerinitiatieven? Naar verwachting zal er in de tweede helft
van dit jaar een voorstel komen voor de uitwerking van het burgerinitiatief.
De regering hanteert het uitgangspunt dat het burgerinitiatief zo uitvoerbaar
en eenvoudig mogelijk moet zijn. Dat lijken mij goede uitgangspunten. Ondertussen
worden links en rechts al voorstellen gedaan om te komen tot verdere uitwerking.
Zo las ik onlangs het voorstel om deelname aan het burgerinitiatief al mogelijk
te maken vanaf de leeftijd van veertien jaar. Dat lijkt mij niet bevorderlijk
voor het gewicht van dit initiatief. Wat is de opvatting van de regering over
de minimumleeftijd voor deelname aan het burgerinitiatief? Er woedt immers
al een discussie.Vervolgens wil ik graag kort stilstaan bij enkele gevolgen voor specifieke
beleidsterreinen, te beginnen bij energie. Geeft het nieuwe artikel de Europese
Unie een extra middel om de energiemarkt verder te liberaliseren? Het is voor
ons nog steeds onduidelijk wat de invloed van de solidariteitsclausule op
energiegebied zal zijn voor eventuele nationale voorraden. Is Nederland straks
verplicht om energieleveranciers te manen, extra energie te leveren aan landen
die getroffen worden door energietekorten? Is dit onafhankelijk van de vraag
of landen wel genoeg hebben geïnvesteerd voor de lange termijn om deze
tekorten te ondervangen?Er komen steeds meer zelfstandigen zonder personeel in de Europese Unie.
Op basis van de interne marktregels ontduiken zij de minimumlonen en de cao's
in de lidstaten. De Europese Unie kan straks zonder veto's maatregelen nemen
op dit gebied. Welk effect zal dit hebben op de bestaande problemen die wij
hebben met het openstellen van grenzen?Mijn volgende opmerking betreft de ratificatie van het verdrag. De grondwettelijke
goedkeuringsprocedure voor verdragen is onbevredigend. Dit is vorige week
ook al aan de orde geweest. De huidige procedure kent echter ook onduidelijkheden.
Hierop zijn wij gewezen door professor Besselink. Het kabinet meldt dat er
geen onderdelen van het verdrag zijn die strijdig zijn met onze Grondwet en
dat daarom voor goedkeuring geen tweederde meerderheid nodig is. Hoe weet
het kabinet dit? Het EU-verdrag legt besluitvormingsprocedures vast over toekomstige
besluiten waarvan wij de inhoud nog niet kennen. De mogelijkheid bestaat dat
er besluiten worden genomen die strijdig zijn met de Europese Grondwet. In
dat geval heeft dit besluit op basis van dezelfde Grondwet voorrang. De rechter
moet in dat geval het EU-verdrag namelijk laten voorgaan, ondanks strijdigheid
met de Nederlandse Grondwet. Het kabinet stelt ons gerust met de vaststelling
dat deze situatie zich tot op heden nog niet heeft voorgedaan. Is de crux
niet de vraag of het gebeuren kan? Als deze mogelijkheid zich met de aanname
van dit verdrag voordoet, zou toch een zware goedkeuringsprocedure moeten
gelden met tweederde meerderheid van de stemmen?De SP vindt de discussie over parlementaire betrokkenheid via het instemmingsrecht
en het behandelingsvoorbehoud belangrijk. Het kabinet stelt voor, deze zaken
te schrappen omdat in het overgrote deel de rol van nationale parlementen
wordt overgenomen door het Europees Parlement. Voor de SP zijn deze twee parlementen
niet gelijkwaardig en dus ook niet uitwisselbaar. Daarnaast zijn er andere
argumenten om deze instrumenten voor de Kamer te behouden. Het is de beste
garantie voor een vroege betrokkenheid van de Kamer. Daarnaast is er ook een
gat met betrekking tot de parlementaire controle bij gevoelige beslissingen
op politiesamenwerking, waarvoor een noodremprocedure is afgesproken. Noodzaak
van instemming door een van beide parlementen ontbreekt echter als de beslissing
wordt genomen in de Europese Raad. Wij creëren hiermee een nieuw democratisch
gat. Dat moeten wij niet willen en dat moeten wij ook niet toestaan.Anders dan in 26 andere landen houdt men in Ierland wel een referendum
over het Verdrag van Lissabon. Het is daar beslist geen gelopen race. Volgens
de laatste peiling zegt 41% van de bevolking ja tegen het verdrag en
33% nee; de overige 26% weet het nog niet of gaat mogelijk niet
stemmen. Het is dus volstrekt onvoorspelbaar wat de uitkomst zal zijn op 12 juni
2008. Commissievoorzitter Barroso zei onlangs in een interview dat er geen
plan B is voor het geval de Ieren nee zeggen. Dit lijkt mij niet bijzonder
geloofwaardig. Het referendum in Ierland is een verplicht referendum en dus
dient de Europese Unie rekening te houden met een eventueel Iers nee. Overigens
kan het verdrag niet in werking treden als de Ieren nee zeggen. Kan de regering
expliciet bevestigen dat het verdrag uitsluitend in werking kan treden indien
alle 27 lidstaten het verdrag ratificeren?Wij moeten bij de beoordeling van dit debat ook stilstaan bij wat er niet
is bereikt. Allereerst is het verbazingwekkend dat de grote ergernis, de dubbele
vergaderlocatie van het Europees Parlement, niet is opgelost. Is daarover überhaupt
gesproken? De wens van de Kamer was bij de regering bekend. Een andere ergernis
is het ontbreken van voorstellen voor een sociaal Europa. De EU is enkel bezig
met het stimuleren van afbraakpolitiek en ontwikkelt niks dat een sociaal
Europa verstevigt. Ook het gebruik van de term "sociale markteconomie"
is een gotspe als de term maar een keer in de tekst voorkomt en nergens leidt
tot een agenda om de levensstandaard en -zekerheid van mensen te verhogen.
De EU hebt geen bevoegdheden voor sociale zekerheid, maar onder het motto
van "flexecurity" probeert zij wel in te breken in de nationale
socialezekerheidsstelsels. Waarom streeft zij niet naar een Europa met de
beste sociale zekerheid, de beste werknemersrechten en de hoogste investeringen
in onderwijs, om maar eens iets te noemen?De uitbreiding en het vrije verkeer van werknemers heeft tot nu toe als
belangrijk gevolg dat werknemers in de Europese Unie tegen elkaar worden uitgespeeld
en de lonen onder druk worden gezet. Het kabinet lijkt geen oog te hebben
voor de problemen die daardoor worden veroorzaakt, zoals gebrekkige huisvesting
en uitbuiting, maar heeft ook geen oog voor de problemen ginds, waar arbeidstekorten
zijn en gezinnen uit elkaar worden gerukt. De staatssecretaris werd door de
fractievoorzitter van de Partij van de Arbeid in Rotterdam nog eens herinnerd
aan de lokale gevolgen. Waarom zouden wij geen aanpassingen maken die het
mogelijk maken dat het vrije verkeer wordt gereguleerd? Daaraan is alle behoefte.
Waarom komt er geen beleidskader om topinkomens van multinationals aan te
pakken of belasting shoppen tegen te gaan? Ook het oplossen van grensoverschrijdende
problemen is niet daadwerkelijk aan de orde gekomen. Vorig jaar was men maar
al te blij met het aan banden leggen van grensoverschrijdende beltarieven.
Die werden als succes vol lof gemeld. Overigens is hiervan een direct gevolg
dat de beltarieven naar landen buiten de Europese Unie zijn
gestegen. Tel uit je winst!Een laatste, en in mijn ogen zeer kwalijke misser is het feit dat er van
dit verdrag geen publieksversie beschikbaar is. Waarom is dit niet het geval?
De Kamer heeft hierop verschillende malen aangedrongen. Haar is medegedeeld
dat verschijning zou plaatshebben op de Dag van Europa, 9 mei. De conclusie
kan niet anders zijn dan dat het kabinet de burger met lege handen laat staan.
De Kamer blokkeerde eerder vandaag de betrokkenheid van de kiezers via een
referendum. Het kabinet is niet eens bereid de burger op een adequate wijze
te informeren over de inhoud van dit verdrag. Dat simpele feit is beschamend.Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):Ik heb een poos geluisterd naar het betoog van de heer Van Bommel. Hij
noemt heel veel bezwaren en kritiekpunten. Ik besef dat dit de eerste termijn
is. Misschien is het nog niet het juiste moment voor conclusies. Maar waar
zou de SP-fractie graag naar toe willen? Is de heer Van Bommel van mening
dat wij veel beter met huidige Verdrag van Nice verder kunnen gaan? Als ik
dat scenario in gedachten neem, vermoed ik dat de heer Van Bommel niet verder
komt op de terreinen waarop volgens hem Europa zich moet inzetten, zoals de
beltarieven en het sociaal beleid. Ik zou eerder zeggen dat je het Verdrag
van Lissabon beter kunt gebruiken om op die terreinen wat te bereiken.De heer Van Bommel (SP):Als je de bezwaren die ik in mijn betoog noem als instrument zou gebruiken
om te snijden in het Verdrag van Lissabon, kom je al een heel eind. Dit betekent
dat je geen veto's opgeeft, dat je geen vaste voorzitter en geen Hoge Vertegenwoordiger
voor buitenlandse zaken met verschillende petten hebt. Als je al deze wijzigingen
zou toepassen op het Verdrag van Lissabon, kom je op een verdrag waartegen
de SP-fractie waarschijnlijk wel ja zou zeggen.Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):Maar dan heb je het over het Verdrag van Nice.De heer Van Bommel (SP):Dat lijkt mij niet. Sinds Nice is er wel het een en ander gebeurd en is
er ook sprake van een uitbreiding. Wat dat betreft zitten er nog wel verschillen
tussen.Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):Wij hebben nog steeds te maken met het Verdrag van Nice. Dat is nu werkzaam.
Dat is nu de manier waarop wij binnen de grote Europese Unie met elkaar aan
het discussiëren zijn en besluiten nemen.De heer Van Bommel (SP):Dat klopt. Helaas kunnen wij niet vandaag met amendementen dit verdrag
wijzigen. Ik zou dit graag doen. Ik neem aan dat dit ook voor u geldt. U had
ook een aantal bezwaren. Zo werkt het helaas niet. Een ratificatiedebat gaat
alleen maar over het verdrag zoals het er ligt. Wij kennen de inzet van de
regering. Wij hebben steeds gezegd dat wij de inzet te gering vinden en veel
te mager. Wij bespreken nu het resultaat van de inzet. Dat resultaat vinden
wij ook te mager.De vergadering wordt van 18.25 uur tot 19.30 uur geschorst.De heer Ormel (CDA):Mevrouw de voorzitter. Internationale kwesties van vrede en veiligheid,
armoedebestrijding, energie en milieu kunnen alleen met enige kans van succes
worden aangepakt als wij onze krachten bundelen. De Europese Unie biedt daarvoor
een vanzelfsprekend kader. In deze Unie heeft Nederland van meet af aan een
belangrijke positie ingenomen en een aanzienlijke inbreng gehad. Wij Nederlanders
danken onze naoorlogse economische ontwikkeling en onze welvaart aan de samenwerking
in Europa. Wij zijn Europa.Aldus koningin Beatrix in de voorbeschouwing van het boek Paleis Europa.
Wij behandelen vandaag de wetswijziging ter ratificatie van het Verdrag van
Lissabon, de logische opvolger van het Verdrag van Nice. Het is de logische
opvolger, omdat de Europese Unie inmiddels bestaat uit 27 lidstaten en de
regels daaraan aangepast dienen te worden wil geen stagnatie ontstaan. Deze
uitbreiding heeft bijgedragen aan democratisering, stabiliteit en vreedzame
ontwikkeling. Nederland profiteert van de toegenomen vraag in de nieuwe lidstaten.
Nederland is een van de grootste exporteurs naar de nieuwe lidstaten. Dankzij
de Economische en Monetaire Unie zijn de landen die daaraan deelnemen, zoals
Nederland, minder kwetsbaar voor bijvoorbeeld de huidige financiële crisis.
Dankzij de uitbreiding zijn ook de belangrijkste grondwaarden van de Europese
Unie, gelijkwaardigheid, solidariteit, individuele vrijheid en beschermwaardigheid
van het leven van onze burgers, steeds beter gegarandeerd. Er ligt een steeds
grotere gordel om Nederland heen die het Europese beschavingsideaal, de democratische
rechtsstaat en een onafhankelijk rechtssysteem aanvaardt en als norm uitdraagt
in de wereld.Voorzitter. De CDA-fractie complimenteert de minister-president, de minister
van Buitenlandse Zaken en de staatssecretaris voor Europese Zaken met het
onderhandelingsresultaat en met dit verdrag. Wij zijn blij met het voorliggende
wetsvoorstel en wij zullen voor de goedkeuringswet ter ratificatie van het
Verdrag van Lissabon stemmen. Wij hebben een eurorealistische koers. Wij zien
volop het belang van de Europese Unie. Wij willen ook dat Nederland een actieve
plaats inneemt in de Europese Unie, maar wij zijn tegelijkertijd van mening
dat zoveel mogelijk nationaal geregeld moet worden wat nationaal kan. Biedt
dit verdrag waarborgen voor onze nationale identiteit en biedt dit verdrag
kansen voor vooruitgang voor Nederland en voor Europa? De conclusie van de
CDA-fractie is een volmondig ja. Een actieve deelname aan een sterke Europese
Unie is een Nederlands belang. Namens de CDA-fractie wil ik drie aspecten
nader belichten: de democratische controle van de Europese Unie, onze nationale
soevereiniteit en identiteit en de ambities die wij moeten hebben.Voorzitter. Dankzij het Verdrag van Lissabon krijgen nationale parlementen
en het Europees Parlement meer controlerende mogelijkheden. Kan de regering
nader aangeven hoe zij het institutionele evenwicht in de Unie na de ratificatie
van het Verdrag van Lissabon beschouwd? Naar de mening van de CDA-fractie
is de Commissie weliswaar initiatiefnemer voor Europese wetgeving,
maar zal ook de Europese Raad zich hiermee bezig dienen te houden. De deelnemers
aan de Europese Raden staan onder de rechtstreekse controle van de nationale
parlementen. Dat betekent dat de controle op de voortgang van de Europese
Unie voor een belangrijk deel onder de verantwoordelijkheid van onze nationale
parlementen valt. Direct, omdat de Nederlandse deelnemer aan de Europese Raden
een vertegenwoordiger van de regering is en het parlement controleert de regering.
Daar hebben wij geen amendement voor nodig. Indirect kunnen wij de Commissie
controleren, omdat de Commissiebesluiten door de Europese Raad geaccordeerd
dienen te worden. Daarnaast krijgt het Europees Parlement meer bevoegdheden
om de Commissie te beoordelen. Daarmee is sprake van een grotere democratische
legitimiteit.Sinds het Verdrag van Maastricht heeft de Tweede Kamer het recht van instemming
bij besluiten die de Raad op JBZ-terrein neemt. Na ratificatie van dit verdrag
zal dit de ruimte van vrijheid, veiligheid en recht gaan heten. De regering
geeft in de nota naar aanleiding van het verslag aan, dat niet langer de noodzaak
aanwezig is om het instemmingsrecht voor onderdelen van deze ruimte van vrijheid,
veiligheid en recht te handhaven.De CDA-fractie is van mening dat het parlementaire instemmingsrecht kan
verdwijnen op de onderdelen waar het Europees Parlement mede besluitvormingsbevoegdheid
heeft gekregen. Dit geldt niet voor regelingen inzake paspoorten, verblijfsvergunningen
en daarmee gelijkgestelde documenten, op het gebied van maatregelen indien
lidstaten in een noodsituatie komen door een plotselinge toestroom van onderdanen
van derde landen, bij maatregelen met grensoverschrijdende gevolgen voor het
familierecht en bij politionele samenwerking. Samen met mijn collega Blom
heeft de CDA-fractie op dit punt een amendement ingediend.Als een lidstaat van oordeel is dat een vastgesteld minimumvoorschrift
afbreuk zou doen aan fundamentele aspecten van zijn strafrechtstelsel, kan
verzocht worden dit wetsontwerp aan de Europese Raad voor te leggen. Dit schorst
de gewone wetgevingsprocedure. De CDA-fractie is van mening dat de Kamer over
deze zogenaamde noodremprocedure geïnformeerd dient te worden als de
regering overweegt dit instrument in werking te stellen. Ik hoor graag een
reactie van de regering.De CDA-fractie is van mening dat de Europese Unie zo snel mogelijk na
de ratificatie van het verdrag van Lissabon kan toetreden tot het EVRM, het
Europese Verdrag voor de Rechten van de Mens. Ik vraag de toezegging dat de
regering zich daarvoor zal inzetten.De Commissie zal vanaf 2014 kleiner worden. Dat betekent dat Nederland,
maar ook Duitsland, Frankrijk en iedere andere lidstaat, niet altijd vertegenwoordigd
zal zijn door een Commissaris. Nu behoort iedere Commissaris op te komen voor
het Europese belang. Wij gaan ervan uit dat het ook niet meer mogelijk zal
zijn dat een Commissaris tijdelijk met verlof gaat om mee te doen aan een
nationale campagne, zodra er niet meer één Commissaris per lidstaat
is. Een Commissaris hoort niet zowel van het Europese als van het nationale
walletje te eten. Dit is in het verdrag geregeld voor de voorzitter van de
Commissie, maar zal wat ons betreft voor alle Commissarissen moeten gelden.
Wij overwegen, op dit punt een motie in te dienen. De CDA-fractie is ook van mening dat een regionale betrokkenheid in de
Commissie wenselijk is. Een suggestie zou kunnen zijn om bijvoorbeeld minimaal één
Commissaris van de Beneluxlanden bij iedere roulatie in de Commissie te benoemen.
Dat zal ook wel zo zijn, want in iedere drie commissies zit Nederland twee
keer. Dat betekent dat dit niet zo'n grote opdracht zal moeten zijn als je
over drie landen spreekt.De CDA-fractie is benieuwd naar de inzet van de Nederlandse regering bij
de samenstelling van de Commissie. Welke commissariaten acht zij essentieel?
Is het te overwegen om bijvoorbeeld clusters te benoemen en zo ja, welke clusters?
Te denken valt aan een cluster buitenlandse zaken, een cluster veiligheid,
een cluster duurzame ontwikkeling, innovatie en energie, een cluster economie
en handel en een cluster sociaal beleid en cultuur. Binnen zo'n cluster, onder
leiding van een Commissaris, zou het mogelijk moeten zijn om vicecommissarissen
op bepaalde thema's aan te stellen.De CDA-fractie neemt aan dat na de ratificatie van het Verdrag door de
Staten-Generaal, de regering niet gaat afwachten, maar een aanvang neemt met
de uitwerking van dit verdrag. Wij verwachten een nadere visie op de rol van
de Europese dienst voor extern optreden. De CDA-fractie is van mening dat
deze dienst zowel ten dienste van de Raad als ten dienste van de Commissie
moet staan, natuurlijk primair aangestuurd door de Hoge Vertegenwoordiger.
Maar stelt u zich de agenda van deze Hoge Vertegenwoordiger eens voor! Kan
dat door één functionaris lijfelijk worden gedaan? Wekelijkse
commissievergaderingen bijwonen, waarvan hij vicevoorzitter is, maandelijkse
raden en extern de Unie vertegenwoordigen. Op welke wijze krijgt de Hoge Vertegenwoordiger
toegang tot de VN-Veiligheidsraad? Daarover zijn enkele afspraken met Groot-Brittannië
en Frankrijk. Kan de regering daar wat meer over zeggen? Zijn er niet enkele
plaatsvervangers nodig?Ten aanzien van de Europese dienst voor extern optreden (EDEO) vragen
wij ons af, wie over deze dienst aan wie verantwoording aflegt. Nederland
moet zich inzetten voor plaatsing van diplomaten bij deze dienst. In een aantal
landen zouden ambassades van de lidstaten gekoppeld kunnen worden aan deze
dienst, zodat bijvoorbeeld visaverstrekking gezamenlijk kan worden uitgevoerd.
Graag de visie van de regering op de verhouding tussen de Nederlandse diplomatieke
dienst en de EDEO. Wij vragen van de regering een notitie over de Nederlandse
visie op deze zaken, die toch in het Verdrag van Lissabon geregeld moeten
worden.Onze identiteit is in de eerste plaats nationaal, wat de EU nu juist zo
uniek maakt, want dat is niet alleen voor een Nederlander zo, maar ook voor
een Zweed, een Ier en een Luxemburger. De zaken die de grootste invloed op
ons leven hebben, spelen zich hoofdzakelijk lokaal af: de school van onze
kinderen, de verbouwing van je huis, een vergunning om een boom te kappen.
Daar gaat Brussel niet over, wat vooral zo moet blijven. Maar laten wij niet
blijven hangen in het afbakenen van verantwoordelijkheden. Procedures voor
het geven van oranje en gele kaarten zijn een belangrijke verbetering van
de democratische legitimiteit van de nationale parlementen, en daar kunnen
wij onze regering dankbaar voor zijn. Maar wij moeten ons niet laten verleiden
tot louter remmen, wij moeten niet alleen de nadruk leggen op wat niet op
Europees niveau moet worden geregeld, maar ook waar de EU wel voor zou kunnen
dienen. De CDA-fractie is van mening dat Nederland meer gediend is met een proactieve
opstelling. Wij zullen in ieder geval voorstellen vanuit Brussel vroeger beoordelen
en ook voorstellen naar Brussel sturen, via onze collega's in het Europees
Parlement en onze regering. Wij zijn van mening dat het mogelijk moet worden
om agendapunten vanuit nationale parlementen via de inbreng van de regering
toe te voegen aan de agenda van de raden, is het niet de eerstkomende raad,
dan de daarop volgende. Wij zijn ook van mening dat de A-punten, in feite
hamerstukken, toch beschikbaar moeten zijn voor de Kamer. Over deze A-punten
is al op het niveau van een raadswerkgroep besloten, en deze punten worden
niet als uitdrukkelijk punt op de agenda van de raden geplaatst. Wij verzoeken
de regering na te gaan of het mogelijk is om deze A-punten mee te zenden met
de geannoteerde agenda. Als wij daartoe aanleiding zien, kunnen wij de bewindspersoon
vragen dit punt uitdrukkelijk op de agenda van de bevoegde raad te laten zetten.
Ook de gang van zaken in de comitologie hoort transparant en controleerbaar
te zijn. Wij verzoeken de regering in het kader van de transparantie een overzicht
van de comités, de samenstelling en hun bevoegdheden openbaar te laten
zijn. Graag een reactie van de regering.Een verdere politisering van het Europese beleid is noodzakelijk. De CDA-fractie
is van mening dat het parlement meer moet inzetten op een dualistische informatievoorziening.
Europese voorstellen kunnen bezien worden door een nationale bril, maar zij
kunnen ook bezien worden vanuit een partijpolitieke overtuiging. Het ondersteunende
apparaat van de Kamer is nadrukkelijk gericht op een vroegtijdige signalering
van Europese ontwikkelingen die van belang voor Nederland kunnen zijn. De
CDA-fractie wil op deze plek grote waardering uitspreken voor de professionalisering
van de staf van de Kamer. Klasse! Maar de politieke weging zal niet alleen
op nationaal, maar ook op partijpolitiek niveau gemaakt moeten worden. Pas
dan kan echt sprake zijn van politisering. De groei en de professionalisering
van de ondersteuning van de fracties blijft achter bij de ontwikkeling van
het ondersteunende Kamerapparaat. Dat staat op gespannen voet met dualistische
informatievoorziening. Dit is geen pleidooi, gericht aan de regering, maar
aan onszelf. De CDA-fractie zal via haar vertegenwoordiging in het Presidium
aandacht vragen voor het belang van dualistische informatievoorziening.Dit verdrag is een middel om verder te gaan, om ambitie te tonen. De wereld
om Nederland heen verandert, en deze veranderingen zetten door. Nog geen twintig
jaar geleden bevond zich op 250 kilometer afstand van de Nederlandse grens
het IJzeren Gordijn. Wie nu door Berlijn loopt, moet moeite doen om deze voormalige
scheidslijn te ontwaren. Machtsblokken in de wereld verschuiven en daar liggen
kansen voor Nederland: kansen om ons mensenrechtenbeleid met kracht uit te
dragen, kansen voor het Nederlandse bedrijfsleven, kansen voor de Nederlandse
student, kansen voor duurzaam beheer van onze aarde, kansen voor onze veiligheid,
kansen voor het behoud van onze welvaart en kansen voor solidariteit met de
zwakkeren. De Nederlandse regering en ook het Nederlandse parlement moeten
zich inzetten om veelvuldig over de Europese Unie te communiceren, om vertrouwen
terug te winnen. Op welke wijze pakt de regering dit aan? Worden ook maatschappelijke
organisaties hierbij in voldoende mate betrokken? Hoe staat het met de aangekondigde
structureel betere informatievoorziening? En op welke wijze gaat de regering
concreet en tastbaar invulling geven aan de wens van de Kamer om regio's over
de grenzen heen beter te laten samenwerken? De Euregio's zijn een belangrijk
middel voor samenwerking in de Europese Unie. Nederland hoort thuis in de
voorhoede van het Europese integratieproces. De regering heeft daarvan al
blijk gegeven door de actieve inzet voor het klimaat en tijdens de onderhandelingen
voor dit verdrag.De eurorealistische koers van het CDA houdt ook in dat wij er scherp op
toezien dat de Europese Unie zich niet gaat bemoeien met zaken die thuishoren
op nationaal of op regionaal niveau. Dat noemen wij subsidiariteit. Maar daarnaast
willen wij volop werken aan de gezamenlijke uitdagingen. Wij verwachten een
actieve participatie in de club van wijzen en wij nodigen de regering uit
om voor de bespreking van de staat van de Unie ook haar visie over de toekomst
van de Europese Unie aan de Kamer te doen toekomen. Het CDA wil een Europese
Unie die werkt vanuit het besef een hoofdrol te moeten vervullen in de nieuwe
geopolitieke machtsverhoudingen in de wereld om het Europese beschavingsideaal
te verdedigen en waar mogelijk uit te dragen. Deze uitdaging vergt een coherente
Europese aanpak. Daar kan en hoort Nederland een belangrijke bijdrage aan
te leveren. Nederland hoort wat de CDA-fractie betreft in de Europese voorhoede.De heer Ten Broeke (VVD):De heer Ormel zegt dat de regering een instemmingsrecht wil op drie artikelen
waarop het Europees Parlement geen invloed kan uitoefenen, namelijk op artikelen
over identiteitskaarten, over de operationele politiesamenwerking en over
het grondgebied waarop de politie van een andere lidstaat kan opereren. Waarom
wil hij dat niet bij de zogenaamde noodrem, bij artikel 42, over de sociale
zekerheid? Waarom wil hij dat niet bij het Openbaar Ministerie? Daar heeft
de heer Ormel in het verleden toch vragen bij gezet? Waarom wil hij het niet
bij het strafrecht en de minimumvoorwaarden? De heer Ormel vraagt naar de
mening van de regering. Ik vraag echter naar zijn mening. Waarom wil hij dat
niet op het terrein van buitenland en veiligheid? Hij vervult daarbij zelf
een bijzondere rol. Hij kent toch de artikel 100-procedure? Die heeft de Kamer
niet voor niets. Waarom wil hij A-punten toevoegen aan geannoteerde agenda's,
die over het algemeen weinig inzichten bieden? De A-punten maken dat toch
niet beter?De heer Ormel (CDA):Voorzitter. Is dit een bijdrage of een vraag?De heer Ten Broeke (VVD):Het zijn een paar vragen die u zou kunnen beantwoorden.De voorzitter:Ik denk dat de heer Ormel dat ook lukt.De heer Ormel (CDA):Dat lukt mij, vooral omdat de heer Ten Broeke in zijn vragen al de antwoorden
heeft besloten. Waarom geen instemmingsrecht voor het buitenlands beleid terwijl
er een artikel 100-procedure is? Dat instemmingsrecht hoeft niet, juist omdat
er een artikel 100-procedure is. Alle artikelen die de heer Ten Broeke noemt,
zijn naar de mening van de CDA-fractie democratisch geborgd door hetzij de
mogelijkheden van ons parlement hetzij de mogelijkheden van
het Europees Parlement. In sommige gevallen is het geborgd door mogelijkheden
van beide parlementen. Wij vinden het dus niet nodig. De heer Ten Broeke leest
zijn amendement voor. Ik heb echter samen met de heer Blom een amendement
ingediend waarin wij specifiek de artikelen opnoemen waarvan wij menen dat
er sprake is van een democratisch deficit. Wij willen daarin duidelijk zijn.
Vandaar dat wij amenderen. De artikelen die de heer Ten Broeke in zijn amendement
toevoegt, dat een zwaardere versie is van het amendement-Ormel/Blom, vinden
wij democratisch voldoende geborgd.De heer Ten Broeke (VVD):De regering is dit niet met de heer Ormel eens, want juist onder titel
V zegt zij dat er wel degelijk sprake kan zijn van bijvoorbeeld het uitwisselen
van persoonsgegevens in het buitenlandbeleid. P&R kwam bijvoorbeeld aan
de orde in de beantwoording. De regering schrijft dan dat dit wordt overgelaten
aan toezichthoudende instanties. Die controleren achteraf en dan is er dus
sprake van een democratisch deficit, voor zover ze al controleren. Daar is
de heer Ormel het dus niet met de regering eens en daar zit dat democratisch
deficit. Waarom staat dit dan niet in zijn amendement?De heer Ormel (CDA):Omdat wij van mening zijn dat het daar niet zit. Ik stel voor dat wij
het antwoord van de regering afwachten. Als zij ons amendement te slap vindt
en het amendement van de heer Ten Broeke overneemt, zal ik de eerste zijn
om dat te erkennen, tenminste als de begeleidende tekst van de regering valide
is.De heer Ten Broeke (VVD):De heer Ormel wil heel graag dat wij gaan accelereren, dat wij voortgang
maken. Dat wil ik ook. Kan hij verklaren waarom alle landen die met instemmingrechten
werken en met onderhandelingsvoorbehouden, in de uitvoering van Europese regelgeving
Nederland ver vooruit zijn?De heer Ormel (CDA):Nu stelt de heer Ten Broeke een heel moeilijke vraag. Hij zegt dat als
het licht op oranje springt en het gaat regenen, dat komt doordat het licht
op oranje gaat. Zo is het niet. Dat andere landen soms wat verder zijn, komt
wellicht ook doordat de parlementen daar wat harder werken. Dat is een mogelijkheid.
In ieder geval werkt het Nederlands parlement gedegen. De CDA-fractie is van
mening dat wij voldoende democratische middelen hebben om deze regering te
controleren. Deze regering is met haar vertegenwoordiging in alle raden van
Europa op een belangrijk niveau controleerbaar. Daarmee heeft het nationale
parlement een vinger in de pap in de Europese Unie. Op een klein punt is dit
niet het geval en daarom heb ik samen met collega Blom een amendement opgesteld.De heer Van der Staaij (SGP):Mevrouw de voorzitter. Voordat ik concreet op het voorliggende verdrag
inga, wil ik eerst enkele algemene opmerkingen maken over de houding van de
SGP ten opzichte van Europa. Vanaf het allereerste begin, dat nu dus ruim
50 jaar achter ons ligt, heeft mijn fractie een herkenbare, maar ook kritische
visie gekend op het proces van Europese integratie. Geen blinde kritiek. De
EU hebt zonder twijfel veel bijgedragen aan de lange periode van vrede en
welvaart die wij nu mogen kennen. Dat erkennen wij graag en daarvoor zijn
wij dankbaar.Toch heeft de SGP-fractie zich vaak kritisch opgesteld tegenover het Europese
eenwordingsproces en dit is door de jaren heen in veel toonaarden bezongen.
Was het eenwordingsproces niet louter gefundeerd op menselijk optimisme zonder
te rekenen met God en zijn woord? Zou Nederland niet worden overvleugeld door
grote landen? Baren wij niet een bureaucratische moloch die zich losweekt
van de burgers?De Europese integratie heeft inmiddels een hoge vlucht genomen. Er is
nauwelijks een onderwerp te noemen of Brussel houdt zich ermee bezig. Aan
de ene kant bood de EU oplossingen voor problemen die grensoverschrijdend
zijn. Wij erkennen de waarde daarvan en denken daarover graag constructief
mee. Aan de andere kant streefden veel politici een almaar voortgaande europeanisering
na. Daartegen hebben wij ons blijvend verzet. De EU is geen doel op zich.Op 1 juni 2005 bleek dat veel burgers dit ook zo zien toen de EU-grondwet
bij referendum een nee te horen kreeg. Eurofiel Den Haag schrok wakker uit
zijn droom, in ieder geval voor even. Het SGP-geluid dat vroeger als tegendraads
of zelfs achterhaald werd gezien, kreeg bredere weerklank, zowel bij burgers
als bij politici.In de afgelopen twintig jaar heeft de SGP vaak nee gezegd tegen nieuwe
Europese verdragen. Meestal omdat de EU naar onze mening te hard van stapel
liep en om te voorkomen dat de Nederlandse regering de controle op allerlei
zaken uit handen zou geven. Betekende dit een antihouding? Nee, het ging en
gaat ons om een Europa dat zijn grenzen kent en zich tot zijn kerntaken beperkt.
Op veel terreinen is de Brusselse bemoeienis te ver doorgeschoten, maar grensoverschrijdende
problemen zoals de achteruitgang van het milieu, internationale criminaliteit,
terrorisme, toestroom van asielzoekers en illegale migrantenproblematiek vragen
wel om Europese oplossingen. Nationale oplossingen zijn daarvoor niet toereikend.
Een probleemgerichte benadering van Europese integratie is dus gewenst. Iets
daarvan zien wij – ik zeg dat met waardering – overigens ook terug
in het beleid van het kabinet, een nuchtere insteek ten opzichte van Europa.
In die lijn willen wij graag meedenken: nationaal beleid waar mogelijk, Europees
beleid waar dat geboden is. Burgers zullen zich immers het beste in Europa
herkennen als Europa bijdraagt aan de oplossing van concrete problemen.Vanuit de zojuist geschetste houding wil mijn fractie het voorliggende
verdrag beoordelen. Ik teken daarbij aan dat dit eenvoudiger is gezegd dan
gedaan. Dat het Verdrag van Lissabon uiteindelijk onderwerp is geweest van
ordinaire koehandel, is op elke pagina zichtbaar. Het wemelt van de ingewikkelde
overgangsbepalingen, protocollen, opt-outs en opt-ins, nadere verklaringen
et cetera. Over transparantie en simplificatie gesproken!Daar komt bij dat een aantal zaken zich in de praktijk moet uitkristalliseren,
bijvoorbeeld de dubbelrol van de Hoge Vertegenwoordiger. Wat wordt de betekenis
van de vaste voorzitter van de Raad in combinatie met een verkleining van
de Europese Commissie of de uitbouw van de Europese diplomatieke dienst? Het
verdrag kent daarom nogal wat losse einden en dat maakt het lastig om de precieze
gevolgen van dit verdrag te voorspellen, temeer omdat juist
de personele invulling van gepleegde innovaties vaak een belangrijke factor
is.In het verslag heb ik al opgemerkt het te betreuren dat in het verdrag
de Unie zich opnieuw niet uitspreekt over de finaliteit van de EU, noch in
geografische, noch in inhoudelijke zin. Lidstaten geven vele veto's op en
er is sprake van nieuwe bevoegdheidstoedelingen aan en bevoegdheidsuitbreidingen
van EU-instellingen zonder dat wordt aangeduid wanneer deze bevoegdhedenoverdracht
een grens bereikt. De regering antwoordt eenvoudigweg dat dit ook niet de
doelstelling van het verdrag was. Dat kan ik geen argumentatie noemen. Wanneer
heeft het integratieproces zijn grens bereikt? Wanneer heeft het aantal lidstaten
zijn grens bereikt? Waarom spreekt het verdrag niet duidelijk uit dat de EU
een functionele organisatie moet zijn en blijven, die eerst en vooral bedoeld
is voor het samen oplossen van politieke en maatschappelijke problemen die
lidstaten zelf niet meer het hoofd kunnen bieden? Het is toch niet overdreven
om hierop een antwoord te verlangen? Ik verwijs in dit verband naar hetgeen
hierover door de Nationale Conventie naar voren is gebracht. Ook de Conventie
legde immers de vinger op het taboe rond de finaliteitsdiscussie.Zo kunnen er telkens nieuwe vragen rijzen. Zo wordt de EU plotsklaps een
belangrijke taak toegekend bij het sportbeleid. Waar komt dit vandaan? Welke
knelpunten worden hiermee opgelost, die niet langs andere weg hadden kunnen
worden weggenomen?Bovenaan ons wensenlijstje voor de EU staat een beleid dat strookt met
Gods goede geboden. Niet alleen in Nederland, maar ook in Europa waait momenteel
een seculiere wind. Wil de EU zich ontwikkelen tot een duurzaam samenwerkingsverband,
dan dient zij niet alleen een economische, maar ook een geestelijke samenhang
te hebben: een gedeeld waardebesef. Daarom vonden wij het zo wenselijk dat
als de regeringsleiders zich in het verdrag zouden uitspreken over het geestelijke
erfgoed van Europa, het christendom daarbij niet verzwegen zou worden. Meer
nog, dat zij de betekenis van christelijke waarden voor het Europa van de
toekomst zouden onderstrepen.Helaas bevat het verdrag een aanvulling op de bestaande preambule, waarin
wordt ingegaan op het geestelijk erfgoed van Europa, maar waarin het christendom
verzwegen wordt. Zonder het christendom is Europa echter niet te verklaren.
Europa mist, na het doorsnijden en marginaliseren van de christelijke wortels
van Europa, een werkelijk bezielend en samenbindend verband. Europa is voor
veel mensen slechts een technocratisch apparaat geworden, ver van hun bed.
Is er dan niet veel voor te zeggen – gelet op de zorg om de huidige
invulling van de moraal, maar ook gelet op bedreigingen van buiten, zoals
de radicale islam – om opnieuw de rijke betekenis van de christelijke
traditie en de daaruit voortvloeiende waarden en normen te belichten? Juist
ook in Europees perspectief en juist ook met het oog op onze identiteit? Is
dan deze armetierige preambule geen gemiste kans?Al bij het Verdrag van Nice heeft mijn fractie expliciet gewezen op de
verhouding tussen achtereenvolgende uitbreidingen van de Europese Unie met
nieuwe lidstaten en de alsmaar voortgaande uitbreiding van de taken en bevoegdheden
van deze Unie. Naar mijn mening was en is het gelet op het toenemende aantal
lidstaten noodzakelijk om niet meer bevoegdheden aan de Europese Unie te verlenen,
maar juist om bevoegdheden terug te geven aan de lidstaten. De met de uitbreiding
van de EU sterk groeiende diversiteit aan nationale culturen, identiteiten,
belangen en vormen van wetgeving moeten dwingen tot een duidelijke beperking
van de taken en bevoegdheden van de EU.Ook de kloof tussen de burgers van de lidstaten en de Brusselse politiek
zou ertoe moeten nopen om uiterst terughoudend te zijn met het overdragen
van alsmaar meer bevoegdheden van de lidstaten aan de EU, en zelfs te kijken
of bevoegdheden teruggegeven kunnen worden aan de lidstaten. Ik constateer
dat in het verdrag aan die notie niet herkenbaar gestalte wordt gegeven. Is
dat geen gemiste kans, juist nu wij spreken over zo'n intensief doorlopen
traject over bevoegdheidsverdeling tussen EU en lidstaten? Is mijn conclusie
juist dat in het verdrag de bestaande systematiek van bevoegdheden wel wordt
verduidelijkt, waarvoor waardering, maar niet wordt beperkt en zeker geen
rem vormt op de zich almaar uitbreidende Europese beleidsdynamiek?Ik wil de aanwezigen niet vermoeien met de behandeling van de vraag of
dit verdrag nu wezenlijk afwijkt van de eerder afgeschoten grondwet. Daarover
is al vaak gedebatteerd. Naar mijn overtuiging is er inhoudelijk bijzonder
weinig verschil tussen de toenmalige grondwet en het huidige verdrag. Een
recente, boeiende nota van het wetenschappelijk instituut van de ChristenUnie
onderstreept dit. Het is niet voor niets dat op één na iedere
Kamerfractie hetzelfde standpunt innam ten opzichte van de grondwet en het
nu voorliggende verdrag. De verschillen tussen grondwet en verdrag hebben
vooral betrekking op vorm en symbolen. Inhoudelijk zijn de verschillen marginaal.
Veel deskundigen, maar ook de meeste Europese regeringsleiders, hebben dit
ook klip-en-klaar aangeduid en het zou het kabinet sieren als zij dat ook
deed. Ik wil niet blijven steken in de vergelijking met de Europese grondwet.Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):Het is goed om te merken dat verschillende collega's verwijzen naar het
korte commentaar van ons wetenschappelijk instituut. Hebt u in het commentaar
gelezen dat veel verschillen weliswaar de vorm betreffen, maar dat die vormverschillen
wel degelijk een inhoudelijke betekenis hebben?De heer Van der Staaij (SGP):Ik heb het hele verhaal gelezen en ik heb zeker gezien welke waardering
wordt toegekend aan de vormverschillen. Ik heb ook gelezen dat in het Verdrag
van Lissabon een substantiële verdieping van het integratieproces wordt
gegeven en dat daarvoor nieuwe mogelijkheden worden gegeven. Er staat ook
in dat het verdrag in vergelijking met de huidige situatie de statelijkheid
van de EU verder doet toenemen. Ik zeg niet dat het hele verhaal alleen maar
een onderstreping is van mijn analyse, maar het viel mij op. Mijn complimenten
voor de onafhankelijkheid van het functioneren van zo'n instituut om gewoon
met zo'n heldere, eerlijke analyse te komen van verschillen en overeenkomsten
tussen de oude grondwet en het voorliggende nieuwe verdrag.Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):Ik ben dan wel heel benieuwd welke inhoudelijke weging u aan die vormverschillen
geeft.De heer Van der Staaij (SGP):De inhoudelijke weging die ik geef aan de vormverschillen is dat het op
zichzelf een vooruitgang is dat zaken als de vlag en het volkslied verdwenen
zijn, maar dat zij voor ons onvoldoende zijn om te zeggen dat nu een verdrag
voorligt, waarin mijn fractie zich wel kan vinden. Er zijn nog veel punten
die te wensen overlaten. Ik noem zaken waartegen wij ons in het verleden ook
verzet hebben, zoals de president en de overdracht van veto's. Er zijn nog
meer punten. Ik kom daar verderop in mijn betoog nog op terug.Voorzitter. Het gaat er nu vooral om hoe dit verdrag zich verhoudt ten
opzichte van Nice. Dat is de bestaande situatie. Hoe beoordelen wij in vergelijking
daarmee het nu voorliggende verdrag? Mijn fractie heeft voluit oog voor de
positieve elementen die het betreffende verdrag van Lissabon biedt. Ik denk
expliciet aan bijvoorbeeld de grotere rol van nationale parlementen met de
gele en oranje kaart en de verhelderde relatie tussen de bevoegdheden van
lidstaten en EU. Helaas overheersen voor mijn fractie toch de negatieve elementen.Opnieuw is er sprake van vele nieuwe bevoegdheidstoedelingen en vele bevoegdheidsuitbreidingen
voor de EU-instellingen, zonder dat daarbij altijd een overtuigende motivering
op basis van het subsidiariteitsbeginsel voorhanden is. Dit betreft met name
de terreinen op het gebied van de ruimte van vrijheid, veiligheid en recht
en een serie nieuwe beleidsterreinen waarop de EU bevoegdheden heeft geclaimd,
zoals energie en het gemeenschappelijk buitenlands, veiligheids- en defensiebeleid.
Ik denk ook aan het nieuwe instrument voor het externe beleid. Na de voltooiing
van de interne markt richt de EU haar ambities overduidelijk op de onderdelen
uit de huidige derde pijler en het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid
(GBVB) en het Europees veiligheids- en defensiebeleid (EVDB). De EU moet op
het wereldtoneel haar eigen rol gaan spelen. Ik noem hierbij het expliciet
aanzetten tot een Europees leger en de oprichting van een Europees Defensieagentschap,
een soort embryonaal ministerie van Defensie van de EU. Of het hier altijd
om EU-doelstellingen gaat, blijft voor de SGP-fractie een knellende vraag.
Met dit verdrag krijgt het integratieproces in ieder geval een stevige verdieping.In aansluiting op het voorgaande noem ik de afschaffing van de zogenaamde
pijlerstructuur. Concreet betekent dit onder meer dat ook de justitiële
en politiële samenwerking in strafzaken – de derde pijler –
terecht komt onder het supranationale model. Op deze terreinen wordt dus voortaan
met gekwalificeerde meerderheid in plaats van bij unanimiteit besloten. Dat
is een ingrijpende stap. De motivatie ervoor acht ik nog steeds mager. Welke
concrete politieke problemen op het gebied van vrijheid, veiligheid en recht
kunnen niet worden opgelost onder de huidige verdragsbepalingen, maar wel
onder de nieuwe? Kan de regering hard maken dat besluitvorming bij unanimiteit
de totstandkoming van Europees beleid en Europese regelgeving op het gebied
van vrijheid, veiligheid en recht heeft gefrustreerd?Naast inhoudelijke terreinen waarop het integratieproces een impuls krijgt,
kan nog worden gewezen op de royale mogelijkheden voor een verdergaande sluipende
integratie via het mechanisme van nauwere samenwerking. Zonder allerlei verdragswijzigingen
kunnen kopgroepen van lidstaten op bepaalde beleidsvelden overgaan tot verdere
integratie. Vervolgens zal deze potentiële toekomstige deelnemers binden.
In dit kader wijs ik op het mogelijke gevaar van een Europese Unie met twee
of meer snelheden. Dat zal zich manifesteren wanneer een groep lidstaten op
een bepaald beleidsterrein een nauwere samenwerking aangaat. Is de regering
hiervoor niet beducht? Dit geldt zeker in relatie tot de recent toegetreden
lidstaten en de mogelijk in de nabije toekomst toetredende lidstaten. Op veel
beleidsterreinen hebben deze immers nog een relatief grote achterstand op
andere lidstaten. Gebruikmaking van het instrument van de nauwere samenwerking
met buitensluiting van de nieuwere lidstaten kan zo maar afbreuk doen aan
de onderlinge loyaliteit tussen de lidstaten en hun loyaliteit ten opzichte
van de Europese Unie. Bovendien ontstaan op deze wijze twee lagen van regelgeving,
zelfs binnen een en hetzelfde beleidsterrein. Het ene daarvan is bindend voor
alle lidstaten en het andere slechts voor de deelnemers aan de nauwere samenwerking.
Hierdoor komt de transparantie en de zichtbaarheid van de Europese samenwerking
op het beleidsterrein in kwestie in gevaar. Hoe ziet de regering dit?Daarnaast leg ik de vinger bij de verruiming van de reikwijdte van het
flexibiliteitsartikel, artikel 352 van het verdrag betreffende de werking
van de Europese Unie. Dat artikel voorziet in een algemene bevoegdheid voor
de gevallen waarin het verdrag niet in een specifieke bevoegdheid voorziet
om een van de doelstellingen van de Unie te kunnen verwezenlijken. Dit artikel
staat in beginsel haaks op de nagestreefde heldere afbakening van bevoegdheden
tussen de Europese Unie en de lidstaten.In algemene zin moet ik constateren dat de ambities van een federaal Europa
derhalve bepaald niet zijn verdwenen. Op het institutionele vlak wordt in
dit verband een aantal hervormingen doorgevoerd: een sterkere Europese Raad,
een vaste voorzitter van de Raad, verlies van een eigen Eurocommissaris, een
Hoge Vertegenwoordiger met eigen diplomatieke dienst. Deze zullen de Europese
Unie een meer federaal aanzien gaan geven. Het verdrag kan voor kleine lidstaten
slecht uitpakken door de instelling van een vaste voorzitter en het vooruitzicht
niet langer altijd een eigen onderdaan in de Europese commissie te hebben.
De kleine en middelgrote lidstaten, waaronder Nederland, hebben hiertegen
in het verleden altijd krachtig geageerd.Mijn fractie is verheugd over het feit dat aan artikel 12 een protocol
is toegevoegd over het subsidiariteitsbeginsel en het evenredigheidsbeginsel
waarin een rol is toebedeeld aan de nationale parlementen. De in dit protocol
vastgelegde procedure biedt in ieder geval de nodige mogelijkheden voor een
sterkere betrokkenheid van de parlementen bij de Europese besluitvorming.
Het risico dat sprake is van een papieren tijger is vanwege de beperkingen
die het protocol aan de gebruikmaking van deze mogelijkheden verbindt echter
niet denkbeeldig. In dit verband wijs ik op de zeer korte termijn van acht
weken waarbinnen een derde deel van de nationale parlementen bezwaar moet
hebben gemaakt tegen een voorstel van de Europese Commissie. Dat vergt een
zeer goed lopende interne behandelprocedure van elk nationaal parlement en
een zeer geperfectioneerde samenwerking met andere nationale parlementen.
Wij moeten dus nog wel zien wat het in de praktijk daadwerkelijk zal gaan
opleveren.Ik wil ook stilstaan bij het parlementair instemmingsvereiste zoals dat
op dit moment nog geldt. Met bindende derdepijlerbesluiten over strafrechtelijke samenwerking mag de Nederlandse minister in de Raad pas instemmen
wanneer het parlement ermee heeft ingestemd. De regering wil dit vereiste
schrappen. Dat zou een substantiële verslechtering van de positie van
het parlement zijn ten opzichte van de huidige situatie. Het is ontoereikend
om dit te verdedigen met de enkele verwijzing naar de rol van het Europees
Parlement op dit terrein. Het betreft een Europese procedure, die zich niet
primair richt op de regering. Het instemmingsvereiste waarborgt dat de minister
rekening houdt met de parlementaire wensen. Vorige week werd in het rondetafelgesprek
gezegd dat het instemmingsvereiste juist mogelijkheden biedt voor nationale
regeringen om internationaal een steviger onderhandelingspositie te krijgen.
Mijn fractie wenst geen verslechteringen ten aanzien van het huidige parlementaire
instemmingsvereiste. Wij willen dit behouden, zeker op de gevoelige terreinen
van politie, justitie, migratie, asiel en externenbeleid. Voor de overige
terreinen dient ten minste een behandelingsvoorbehoud te worden ingevoerd.
Veel lidstaten kennen de afspraak dat de regering pas met ontwerpbesluiten
mag instemmen wanneer zij door het parlement zijn vrijgegeven. Wij zijn benieuwd
naar de reactie van de regering op de amendementen die vanavond zijn ingediend.
Het gebeurt niet zo vaak dat bij het debat over de goedkeuring van een verdrag
spannende amendementen nog een rol spelen, maar vanavond is dit terecht wel
aan de orde. In eerdere debatten over Europa ging het vooral om de weging
van de inhoud van het verdrag. Het nieuwe element in dit debat ten opzichte
van de eerdere is de vraag naar de voortgaande betrokkenheid van het Nederlandse
parlement bij de inbreng in Europa van niet alleen huidige, maar ook van toekomstige
ministers. Volgens mijn fractie is het van groot belang om deze betrokkenheid
niet van de goedwillendheid van de leden van het kabinet te laten afhangen,
maar deze betrokkenheid stevig wettelijk te borgen.Wij plaatsen vraagtekens bij de introducering van de post van vaste voorzitter
van de Europese Raad. Het is zeker denkbaar dat deze voorzitter zich presidentiële
allures zal gaan aanmeten. Het leiden en stimuleren van de werkzaamheden van
de Europese Raad, de zorgplicht voor de voorbereiding en continuïteit
van de werkzaamheden van deze instelling en de taak om de samenhang en de
consensus te bevorderen, zijn bepaald niet louter procedurele taken. Het is
toch reëel om ervan uit te gaan dat een krachtige persoonlijkheid hieraan
een politieke invulling zal geven?Mijn scepsis geldt ook de taak van de voorzitter op het terrein van de
externe vertegenwoordiging. Het is zeker niet denkbeeldig dat hierbij spanningen
ontstaan met de functie-uitoefening van de Hoge Vertegenwoordiger van de Unie
voor Buitenlandse Zaken en Veiligheidsbeleid. Zo behoort de voorbereiding
van het gemeenschappelijke buitenland- en veiligheidsbeleid tot het takenpakket
van de Hoge Vertegenwoordiger. Aangezien echter de Europese Raad de strategische
beleidslijnen op dit terrein vaststelt, kan ook op dit punt de vaste voorzitter
een substantiële rol claimen. Dat is toch risicovol? De regering kan
toch niet stellen dat de rol van de voorzitter op het terrein van de externe
vertegenwoordiging vooral technisch van aard is? Als dat zo was, zou ook de
bepaling overbodig zijn dat deze taak geldt, onverminderd de aan de Hoge Vertegenwoordiger
van de Unie voor Buitenlandse Zaken en Veiligheidsbeleid toegedeelde bevoegdheden.
Rivaliteit en territoriumdrift zouden wel eens de vruchten van deze constellatie
kunnen zijn.De Hoge Vertegenwoordiger van de Unie voor Buitenlandse Zaken en Veiligheidsbeleid
zie ik als de cosmetische herintroductie van de EU-minister van Buitenlandse
Zaken. Aan de institutionele vormgeving van deze post kleven veel nadelen.
Ik noem in dit verband de dubbele hoed van deze persoon, als de vertegenwoordiger
namens de Europese Raad en Eurocommissaris voor externe betrekkingen. Feitelijk
spreken wij hierbij over een Europese superminister van Buitenlandse Zaken.
Hij zal het gezicht naar buiten toe zijn. In dit verband zal hij ook in de
Veiligheidsraad het standpunt van de Europese Unie verwoorden. Verder zal
hij leiding geven aan de Europese diplomatieke dienst en aan de vertegenwoordigingen
van de Europese Unie in het buitenland. Al met al wordt met de introductie
van deze post een stevige impuls gegeven aan het gemeenschappelijk buitenlands
beleid. Dit beleid is altijd als intergouvernementeel aangemerkt en volgens
mijn fractie moet dit zo blijven.Ik merk hierbij op dat de buitenlandspolitieke prioriteiten van lidstaten
vaak zodanig uit elkaar liggen, dat het nastreven van een alomvattend gemeenschappelijk
buitenlands beleid tamelijk vruchteloos lijkt te zijn. De doelstellingen die
hierover zijn geformuleerd, zoals de wereldwijde verspreiding van de beginselen
die aan de oprichting, ontwikkeling en uitbreiding van de Europese Unie ten
grondslag liggen, lijken erg pretentieus en ambitieus, zeker in het licht
van de meningsverschillen die er over concrete kwesties van buitenlands beleid
in de afgelopen jaren naar voren zijn gekomen. Volgens SGP-fractie behoort
het buitenlands beleid tot de kern van de beleidsbevoegdheden van lidstaten.
Daarom zien wij geen heil in de stapsgewijze invoering van besluitvorming
bij gekwalificeerde meerderheid. Tot slot wekken op dit punt zinsneden waarin
gewag wordt gemaakt van de totstandbrenging van een steeds toenemende convergentie
van het optreden van de lidstaten, ten minste de indruk dat wordt beoogd om
een volledig uniform buitenlands beleid tot stand te brengen. Volgens ons
moet er altijd voldoende ruimte blijven voor nationale standpunten en accenten.
Is dat met deze formulering wel voldoende gegarandeerd?Over het beoogde veiligheidsbeleid is mijn fractie ook niet gerust, al
ben ik blij dat de besluitvorming bij unanimiteit wordt gehandhaafd en het
beleid op intergouvernementele leest geschoeid blijft. Ik kan mij echter niet
aan de indruk onttrekken dat de nieuwe bepaling over het defensiebeleid meer
dan voorheen de mogelijkheid aan de Europese Unie biedt om, los van de NAVO
en de VS, een eigen veiligheidsbeleid te voeren, met als uiteindelijke uitkomst
een eigen Europees leger. De regering beklemtoont dat van een Europese alleingang
op dit onderdeel geen sprake zal zijn. Ik hoop dat dit werkelijk het geval
zal blijken te zijn. Mijn fractie vindt namelijk deze samenwerking met de
VS en in de NAVO juist van groot belang, zeker bij de huidige situatie in
de wereld. Wij vinden dat Europese staten primair binnen de NAVO kunnen en
moeten samenwerking aan de verbetering van hun defensieapparaat, van de onderlinge
samenwerking et cetera.Het Handvest van de grondrechten is met dit verdrag in één
keer juridisch bindend verklaard. Over deze stap is al veel gesproken. Ook
over de nadelige consequenties ervan is veel gezegd, bijvoorbeeld
over de consequenties in relatie tot het reeds opgebouwde jurisprudentiekapitaal
van het EVRM, dat opnieuw formuleren van dezelfde rechten in andere bewoordingen
overbodig en verwarrend maakt. Daarnaast zij gewezen op de algemene, en daarmee
juridisch onduidelijke formulering van diverse bepalingen uit het Handvest,
waarvan de reikwijdte en gevolgen vooralsnog onduidelijk zijn. Datzelfde geldt
ook voor de onderlinge verhouding van sommige bepalingen uit het Handvest.
Deze punten zijn allemaal al eerder gemaakt. De EU is naar mijn mening volstrekt
niet nodig om als verdediger van onze grondrechten te fungeren in een aparte
catalogus. Wij hebben daar de nationale grondwetten voor en ook toetreding
van de EU tot het EVRM lijkt ons voldoende. Naar mijn mening is die toetreding
afdoende om het optreden van de EU aan algemene rechtsnormen en -beginselen
te binden. Opname van grondrechten hoort bij een grondwet, niet bij een verdrag
als dit.Professor Besselink, hoogleraar Europees constitutioneel recht, heeft
onlangs een brief aan de Kamercommissie gestuurd waarin gewezen wordt op het
feit dat het Verdrag van Lissabon zou noodzaken tot het afwijken van een concrete
bepaling van onze Grondwet, zodat ook het Grondwetsartikel van toepassing
zou zijn dat met een gekwalificeerde meerderheid gestemd zou moeten worden
over dit verdrag. Daarbij wordt gewezen op de spanning die er kan ontstaan,
collega Van Bommel wees hier ook al op, met artikel 120 van de Grondwet, en
mogelijk ook met de artikelen 93 en 94 van de Grondwet. Kortheidshalve verwijs
ik naar hetgeen de heer Van Bommel hierover naar voren heeft gebracht en naar
zijn uitnodiging aan het kabinet om nog eens uitdrukkelijk in te gaan op die
grondwettelijke aspecten.Ik wacht met belangstelling het antwoord van de regering af. Het mag echter
duidelijk zijn, dat mijn fractie van mening is dat dit verdrag een stevige,
verdere uitbreiding en communautarisering van het beleidsdomein van de EU
impliceert, waartegen mijn fractie grote bedenkingen heeft. Ik heb dat met
vele voorbeelden geïllustreerd, ook bij wijze van verantwoording voor
ons uiteindelijke stemgedrag. Volledigheidshalve moet ik erbij zeggen dat
er uiteraard ook te wijzen valt op positieve elementen. Ik heb hier voorbeelden
van genoemd, zoals de eigen rol die nationale parlementen kunnen spelen of
verhelderingen in de bevoegdheidsafbakeningen. Zo zijn er naar de mening van
mijn fractie zeker meer voordelen te noemen van het Verdrag van Lissabon ten
opzichte van de huidige constellatie. Maar per saldo wegen voor ons de minnen
toch zwaarder dan de plussen. Dergelijke procedures onderstrepen hoe diep
de Europese integratie is doorgedrongen in het nationale beleidsdomein. Daarover
is en blijft mijn fractie kritisch.De heer Pechtold (D66):Voorzitter. "Het einde van de vrijblijvendheid. Een einde aan de
onvervulde beloften en een einde aan het ongestraft niet naleven van regels.
Nodig is een geloofwaardige en meer verplichtende aanpak. Afspraak is afspraak,
een deadline is een deadline, een gele kaart is een gele kaart en criteria
zijn criteria. Het betekent ook politieke wil tonen om te bouwen aan het Europese
huis dat nog lang niet af is. Alleen een ondubbelzinnige keuze voor een sterk
en federaal Europa met hervormde instituties kan een antwoord zijn op de vraagstukken
die zich in het Europa van vandaag en morgen voordoen."Aldus niet Guy Verhofstadt, maar niemand minder dan onze premier, Jan-Peter
Balkenende. Dat waren nog eens tijden! Maar de tijden veranderen. Mythes kwamen,
mythes gingen. De weg van Laken naar Lissabon is lang en moeizaam geweest,
met vallen en opstaan, maar wie is daarmee niet groot geworden... Maar, wij
zijn weer op de goede weg in Europa. Ik complimenteerde het kabinet hier ook
al mee tijdens het verantwoordingsdebat. Het is de verdienste van deze drie
bewindslieden. Ik weet dat zij dit waarderen en dat is winst.Het is goed om op dit moment nog eens te kijken naar de doelstellingen
van dit proces. Zoals verwoord in de verklaring van Laken van december 2001,
moest de Europese Conventie de contouren schetsen van een Europese Unie die
vooral democratischer, transparanter en slagvaardiger zou zijn en bovendien
een sterker extern profiel zou hebben.Het Verdrag van Lissabon, dat nu voor ons ligt, zal de EU zeker democratischer
maken. Daar ben ik van overtuigd. Of het slagvaardiger wordt, zal in de praktijk
moeten blijken, maar daar heb ik toch vertrouwen in.Over het sterke externe profiel zijn nog wel veel vragen te stellen. Daarop
zal in de komende maanden antwoord moeten komen. Een ding is zeker: transparanter
zal het er niet op worden. Het lijkt wel alsof elke regel vooraf wordt gegaan
door een beperking. Als voorbeeld wijs ik op de opt-outs voor het Verenigd
Koninkrijk. De tekst is zelfs voor de experts een onleesbaar document geworden.
Daarnaast bevat het verdrag nog behoorlijk wat losse eindjes, waarvan ik hoop
dat het kabinet vandaag in ieder geval kan aangeven hoe het die aan elkaar
zou willen knopen. In ieder geval krijg ik graag de toezegging dat de Kamer
nauw bij de uitwerking hiervan zal worden betrokken.Op 13 december, bijna zes maanden geleden, zetten de Europese leiders
hun handtekening onder het verdrag. Een week daarvoor presenteerde de staatssecretaris
een communicatieplan om het verdrag, zoals hij zei, te introduceren –
die term is niet van mij, maar komt uit het communicatieplan – bij de
mensen teneinde Europa dichter bij de mensen te brengen. Dat was, nadat het
kabinet had besloten geen volksraadpleging over het nieuwe verdrag te houden
en nadat de PvdA in de Kamer zich naar dat besluit schikte. Maar dat is sinds
de stemmingen eerder vandaag geschiedenis, in ieder geval voorlopig. De teneur
was duidelijk. Zoals NRC schreef: "In het buurthuis of café, bij
de sportvereniging of op internet, overal zouden Nederlanders oog in oog komen
te staan met Europa."De toon van de staatssecretaris suggereerde dat er een publiek debat zou
komen over het nieuwe verdrag en dat het kabinet dat vol verve zou verdedigen,
bij wijze van spreken op straat. Het kan zijn dat ik hem gemist heb, maar
ik ben de staatssecretaris bij het winkelen niet tegengekomen.Staatssecretaris Timmermans:Ik was op Pinkpop.De heer Pechtold (D66):Dat is gemiste kans. Er zou een publieksversie van het verdrag komen.
Is deze inmiddels, na bijna zes maanden, klaar of komen de deskundigen er
niet uit? Met de vele protocollen, ingewikkelde overgangsregelingen en de
mogelijkheden van opt-ins en opt-outs en andere uitzonderingen is het namelijk
een ontoegankelijk verdrag geworden, een verdrag dat door ingewijden
nauwelijks uit te leggen is, door de onderhandelaars nauwelijks wordt verdedigd,
maar dat ondertussen wel in een noodtempo door de Kamer wordt gejaagd. De
staatssecretaris schreef dit weekend nog een ander interessant stuk in NRC,
maar hij was niet de enige PvdA'er met een lezenswaardig artikel. Ook de heer
Tichelaar had een wijze les voor dit kabinet. Hij zei over Balkenende II: "Je
kon het er mee eens zijn of niet, maar ze hadden wel visie en presenteerden
het goed en deinsden er niet voor terug om een vol Malieveld te hebben. Daar
kan het huidige kabinet van leren. Politici zijn bang geworden voor de kiezer."
En inderdaad, als je dit proces op je laat inwerken, vraag je je zo langzamerhand
toch af: Wil het kabinet niet, of durft het niet?Staatssecretaris Timmermans:Ben ik bang?De heer Pechtold (D66):Dat niet. Ik moet eerder concluderen dat de staatssecretaris misschien
niet wil.Ik sta bij dit punt stil, omdat het de inhoud negatief heeft beïnvloed.
De inzet van de Nederlandse regering was gericht op het voorkomen van een
volgend referendum, op het voorkomen dat Europa opnieuw uitgelegd moest worden.
Het zou gaan over de ambitie, over waar Nederland vond waar Europa heen moest.
Wat Nederland in en met Europa kon bereiken, werd echter ingeruild voor de
terugtraprem. In plaats van meer transparantie en het inlossen van de belofte
na het neen om mensen beter te betrekken en te horen over Europa is dit verdrag
tot stand gekomen in de achterkamer en in overlegjes, met als dieptepunt de
koehandel rond de verdeling van het aantal zetels in het Europees Parlement.
Een referendum wordt vermeden en de burger blijft met lege handen en zonder
stem achter. What goes around, comes around!Ik kom bij een aantal punten op basis waarvan ik dit verslag een verslechtering
vind ten opzichte van het grondwettelijke verdrag. Het Handvest van de grondrechten
is gesneuveld. Hoewel het met een u-bocht juridisch toch geldig is, ging de
Nederlandse regering tegelijkertijd akkoord met een opt-out voor het Verenigd
Koninkrijk en Polen, een opt-out voor belangrijkste waarden van de Europese
Unie, de grondrechten. Was de EU niet juist in de in de eerste plaats een
waardegemeenschap, een opt-out voor die mensen die gelijke kansen willen,
een opt-out voor de vrijheid van meningsuiting, de vrijheid van geweten en
het recht op bescherming tegen racisme en vreemdelingenhaat? Hebben Nederlanders
in meerderheid tegen gestemd, omdat ze niet wilden dat homo's gelijke rechten
hadden, vraag ik mij af. Waren zij soms tegen de vrijheid van meningsuiting?
De onderhandelaars hebben niet alleen een potentieel gevaarlijk precedent
geschapen voor toekomstige lidstaten. Immers, waarom zouden zij zich wel moeten
houden aan het Handvest van de grondrechten? Bovenal hebben de Europese regeringsleiders
hiermee het politieke signaal gegeven dat hun eigen nationale en politieke
belangen belangrijker waren dan de grondrechten. De nieuwe Poolse regering
heeft gelukkig al aangegeven dat zij waarschijnlijk geen gebruik gaat maken
van de mogelijkheid van de opt-out. Zou de minister kunnen aangeven of dit
daadwerkelijk zal gaan gebeuren? Mijn fractie roept de regering op, haar contacten
te gebruiken om ook het Verenigd Koninkrijk van deze stap te overtuigen. Niet alleen ten aanzien van de grondrechten hebben lidstaten een opt-out
weten te bedingen. Ook op andere terreinen, zoals JBZ en het vrije verkeer
van werknemers, hebben lidstaten, met name het Verenigd Koninkrijk, zich het
recht toegeëigend om als het erop aankomt niet mee te doen. De fractie
van D66 vindt dit een zorgelijke zaak. Het beeld ontstaat van een lidstaat
die wel de krenten wil eten, maar niet de pap. Dit is helemaal zorgelijk,
als diezelfde lidstaat wel een actieve rol speelt in het bereiden van de pap,
bijvoorbeeld op het terrein van terrorismebestrijding. Juist op het gebied
van JBZ is coherent, slagvaardig beleid in de hele Europese Unie noodzakelijk.
Opt-outs spelen op de tegenstanders in de kaart en verzwakken de positie van
de Unie in zijn geheel. Mijn fractie gaat er daarom ook vanuit dat de Nederlandse
regering alles zal doen wat in haar vermogen ligt om de Engelsen te overtuigen.Toch zou ik niet zover willen gaan als de kandidaat-lijsttrekker voor
het Europees Parlement van de VVD, de heer Manders, die het Verenigd Koninkrijk
uit de EU zou willen zetten. Ik heb inmiddels begrepen dat de afstand tussen
Brussel en Den Haag wat dat betreft toch groot is. Wij moeten laden Europa
intrekken en niet Europa uitduwen. De heer Ten Broeke is helaas door zijn
interrupties heen, maar wij zijn het met elkaar eens.Een andere categorie die welig tiert in het nieuwe verdrag zijn de protocollen.
Ik noem er een bij uitstek, het protocol over de diensten van algemeen economisch
belang. Om het verlies van het referendum te compenseren werd hierop hard
ingezet. Gevestigde belangen kwamen onder druk te staan. Met een dode letter
zonder juridische haalbaarheid doet de PvdA nu voorkomen alsof de woningcorporaties
gered zijn uit de klauwen van Brussel. Nog los van de vraag of dit wenselijk
is, vraag ik mij af of de stelling houdbaar is dat woningcorporaties commerciële
en publieke functies kunnen blijven vermengen. Zal het nieuwe protocol dit
nou echt veranderen?Voor de uitsluitend publieke diensten zal het protocol weinig tot niets
toevoegen. Ook onder de huidige verdragen kunnen publieke diensten worden
uitgezonderd van de regels van de interne markt. In Malta is de levering van
melk een publieke dienst. In Frankrijk is de watervoorziening een commerciële
activiteit. Die diversiteit bestaat al binnen de kaders van de huidige verdragen.
Volgens mij stuurt het kabinet door zijn uitleg van het protocol kiezers met
een kluitje in het riet. Dit zal vroeg of laat leiden tot teleurstellingen.
Eerlijk en open communiceren, herinnert het kabinet zich dit nog? Waar had
dit politiek kapitaal beter aan besteed kunnen worden?Het kenmerkt het kabinet dat het de ogen sluit voor noodzakelijke hervormingen
van de Nederlandse woningmarkt. Het Verdrag van Lissabon integreert nieuwe
probleemstellingen die niet in het grondwettelijk verdrag staan. De strijd
tegen klimaatverandering wordt in de doelstelling inzake het milieubeleid
opgenomen. De juridische grondslag inzake energie wordt aangevuld. De fractie
van D66 beschouwt dit als een positieve ontwikkeling. Zowel het afremmen van
klimaatverandering als de voorbereiding op de consequenties kunnen wij niet
binnen onze dijken en duinen regelen. Daarnaast kunnen de consequenties van
klimaatverandering, zoals droogte, voedseltekorten en overstromingen ertoe
leiden dat andere delen van de wereld ontwricht raken. Het vraagstuk over
klimaat en energie wordt daarmee onderdeel van het veiligheidsvraagstuk.
Dit vraagt om een daadkrachtig extern energiebeleid, gesproken uit één
mond.Mijn fractie kiest er uitdrukkelijk voor om in de voorhoede van Europa
plaats te nemen. Er zijn politici in de Kamer die er enorm veel energie in
steken om Nederland maar niet te veel voor de troepen te laten uitlopen. Zij
zijn gefocust op gelijkmatigheid van het speelveld. D66 wil dat Nederland
die energie gebruikt om zich warm te lopen als spits, als voortrekker. Daarvoor
bestaan veel kansen. In het nieuwe verdrag maakt het leiderschap dit mogelijk.
Door de verstedelijking van de wereld kan Nederland groene en innovatieve
vormen van glastuinbouw exporteren. Door de versnelde klimaatveranderingen
zal de expertise op het gebied van watermanagement worden aangesproken. Dan
moet Nederland wel willen innoveren en gehoor geven aan een ander Lissabonakkoord,
namelijk dat over de ontwikkeling van onze kenniseconomie.Nederland heeft de traditie van eerlijk delen en ook deze regering blijkt
warm te lopen voor nivellering en gelijkmatigheid, maar als je als spits wilt
fungeren dan werkt dat niet. Wat dat betreft doet Nederland het nog lang niet
goed. Waar de Angelsaksische landen wetenschappelijke instellingen en het
bedrijfsleven goed weten te koppelen, ontbreekt het met ons innovatiebeleid
aan scherpe keuzen. Wij moeten ophouden met iedereen een beetje te geven;
wij moeten de top verstevigen en die aantrekkelijk maken voor partners. Graag
krijg ik op dit punt een reactie.Met het Verdrag van Lissabon wordt ook ingezet op het energievraagstuk.
Twee zaken zijn hierbij van belang. Door samenwerking kunnen Europese landen
minder gemakkelijk tegen elkaar worden uitgespeeld door Rusland. Ook op andere
punten kan Europa een hardere vuist maken. Ik denk dan aan mensenrechten,
democratische hervormingen en aan de opstelling van Rusland in internationale
conflicten. Europese samenwerking is ook van belang voor duurzame energietechnologie
en -productie. Wat dat betreft vind ik de huidige plannen van de lidstaten
tekortschieten. De klimaatplannen hebben wel een heel erg nationale focus.
Mijn fractie pleit voor veel meer gemeenschappelijk onderzoek en gemeenschappelijke
projecten, waardoor Nederland bijvoorbeeld kan investeren in grote zonnecentrales
in het zuiden van Europa. Wij willen ook dat Europa de elektriciteitsnetwerken
beter op elkaar laat aansluiten, zodat de technologische en geografische voordelen
van de lidstaten elkaar complementeren. Hoe wil de regering dit proces aanjagen?De Kamer heeft de regering eerder bij motie gevraagd om grootschalige
Europese zonne-energieprojecten in samenwerking met Noord-Afrikaanse landen
te stimuleren. Wat is de stand van zaken? Op Bali is een onderhandelingsmandaat
opgesteld. Er is een agenda vastgesteld die niet alleen de rijke landen doelstellingen
oplegt, maar dat ook ontwikkelingslanden doet. De rijke landen moeten dan
wel laten zien dat scherpe keuzen worden gemaakt. Pas dan zullen niet alleen
ontwikkelingslanden, maar juist landen als China en India volgen. Als Europa
deze klimaatagenda serieus neemt, moet het nu niet terugkomen op doelstellingen.
Nationaal moet sprake zijn van stevig beleid aan de hand van wetgeving, fiscaal
beleid en met internationale samenwerking. Europa moet ervoor zorgen dat ook
in ontwikkelingslanden met kennis en gelden energievoorziening duurzaam wordt.
Dan heeft het voor bedrijven geen zin meer om vanwege het klimaatbeleid uit
Europa te vertrekken. Ons voorstel om een nieuw Europees verdrag voor duurzame
energie op te stellen is inmiddels bekend.Voorzitter. Dan kom ik te spreken over het buitenlands beleid. Mijn fractie
wil meer en vaker gemeenschappelijk optreden. Wie neemt de telefoon op als
ik bel? vroegen de Amerikanen al decennia geleden. Tegenwoordig weten wij
dat ze om drie uur 's nachts iemand willen kunnen bellen. Het gaat al wat
beter, maar het moet nog veel beter. Er moet onderhandeld worden over P en
R en over visa, zeker nu wij vandaag weer horen dat de Amerikanen volgend
jaar een wachttijd van 72 uur willen invoeren. Vandaag heb ik bij de regeling
daarover al vragen gesteld. Zij worden naar u doorgeleid, mijnheer de minister.Er moeten verder afspraken worden gemaakt over Kosovo. Er moeten afspraken
worden gemaakt over energie en klimaat. Er moet ook een daadkrachtiger geluid
klinken bij het protesteren tegen de schending van mensenrechten en de beperking
van democratische vrijheden. Partijen die argwanend staan tegenover meer gemeenschappelijk
Europees buitenlands beleid moeten zich afvragen of zij geen achterhoedegevecht
voeren waarvan uiteindelijk alle Europeanen de dupe worden. Zij moeten niet
verbaasd zijn als de VS of andere landen unilateraal optreden. Op dit punt
is er een uitdaging. Wij hebben nog een wereld te winnen. Hoe groot is de
stap die wij met het Verdrag van Lissabon op dit gebied vooruitzetten? Dat
hangt in belangrijke mate af van de rol van de Hoge Vertegenwoordiger voor
buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid. Het mandaat van de vertegenwoordiger
moet krachtig zijn, anders hebben wij er alleen maar weer een stoel bij aan
de onderhandelingstafel. Op dit punt krijg ik graag een reactie.Er komt een externe diplomatieke dienst. Hoe moet volgens de minister
deze dienst functioneren? Hoe zal die dienst zich verhouden tot het optreden
van de Nederlandse diplomaten? Welk mandaat heeft deze dienst? Hoe wordt de
subsidiariteit bewaakt?Een andere vraag over de vertegenwoordiger en deze diplomatieke dienst
luidt: wat is de relatie met de NAVO? De NAVO en de EU zijn niet één
op één overlappend; veel lidstaten zijn van beide lid. Hoe ziet
de regering deze samenwerking?Een andere open vraag die de komende maanden beantwoord moet worden, betreft
de vaste voorzitter van de Europese Unie. Het kabinet weigerde om op die kwestie
met de nota naar aanleiding van het verslag in te gaan. Nogmaals de vraag:
wat is het standpunt van de regering als het gaat om de invulling van deze
post? Aan welke rol, welk mandaat en welke persoon moeten wij denken en hoe
wordt de Kamer bij de keus betrokken? De inzet van D66 en de oproep aan het
kabinet zijn duidelijk: een krachtig mandaat, ingevuld door iemand met een
sterk profiel kan ervoor zorgen dat Europa slagvaardiger wordt en naar buiten
beter zichtbaar. Ook de details van het burgerinitiatief moeten nog worden
ingevuld. Kan de premier aangeven wat het traject en zijn inzet zijn?Zoals ik al eerder heb gezegd: wat mij betreft is het glas half vol. De
vraag die vandaag uiteindelijk voorligt, is niet of dit verdrag een verbetering
is ten opzichte van het grondwettelijk verdrag, maar of het een verbetering
vormt ten opzichte van het Verdrag van Nice. Op die vraag is ons antwoord:
ja. De EU wordt democratischer. Met dit verdrag krijgt het
Europees Parlement zeggenschap over de gehele EU-begroting, krijgt het Europees
Parlement medezeggenschap over het beleid inzake justitie, binnenlandse zaken
en veiligheid, krijgt het Hof van Justitie zeggenschap over justitie en binnenlandse
zaken, en worden de grondrechten van de meeste EU-burgers beter beschermd,
wordt de structuur van de EU eenvoudiger en wordt een burgerinitiatief ingevoerd.
De EU wordt ook slagvaardiger, want met dit verdrag worden de veto's op vrijwel
alle terreinen afgeschaft. De Europese Commissie wordt kleiner en kopgroepen
worden mogelijk gemaakt. Daarnaast krijgt de EU een vaste voorzitter, rechtspersoonlijkheid
en één minister– dat is het toch? – voor het buitenlands
en veiligheidsbeleid. Met deze instrumenten in de hand zal de EU beter in
staat zijn om haar afspraken na te komen en te werken aan haar geloofwaardigheid.Ik kom op de amendering van de goedkeuringswet, in de eerste plaats het
instellen van een parlementaire schiftingscommissie gekoppeld aan een behandelingsvoorbehoud.
Mijn fractie is daar gematigd voorstander van. Als ik zie in welk gezelschap
wij dan verkeren, dan krab ik mij achter de oren. Het Europa dat de SP en
de PVV voorstaan is geheel anders dan mijn ideaal. Ik begrijp ook de bezwaren
van tegenstanders dat het risico bestaat dat samenwerking belemmerd zal worden
door parlementaire voorbehouden. Als dit voorstel bedoeld is om verdere Europese
samenwerking te frustreren, dan verzet ik mij daartegen. Bovendien mag een
behandelingsvoorbehoud niet leiden tot een defensieve houding van het parlement
ten opzichte van Europa. Het mag het parlement niet lui maken; het parlement
moet juist actiever worden. Het hebben van een rem betekent niet dat je je
handen van het stuur kunt halen. De invoering van dit instrument zie ik als
een katalysator voor de mentaliteitsverandering die al voorzichtig is ingezet,
maar nog niet genoeg uit de verf komt, om Europa ook in dit parlement echt
binnenland te maken. Ik verwijt sommige voorstanders van dit voorstel ook
dat zij niet méér gebruikmaken van de mogelijkheden die de Kamer
op dit gebied al heeft. Deze inactiviteit holt de rechten van de Kamer uit.
Het kabinet zou eigenlijk niet moeten luisteren als wij deze zelfkritiek uiten.
Ik vertrouw erop dat de partijen die een amendement met die strekking steunen,
dat ook zullen waarmaken. De invoering van deze nieuwe procedure ontslaat
de Kamer ook niet van de verantwoordelijkheid om zichzelf tijdig in Brussel
te laten informeren. Invloed in de vormingsfase bij de Commissie blijft te
prefereren boven invloed in de raadsfase.Een schiftingscommissie betekent ook meer differentiatie in het Europees
beleid van de Kamer. Benoemen op welke dossiers de Kamer extra zal letten,
betekent ook benoemen op welke dossiers de Kamer minder of zelfs niet zal
letten. Er moeten dus prioriteiten worden gesteld. Dat geldt niet alleen voor
de Kamer, maar zou ook moeten gelden voor het kabinet.Daarnaast vormt het instrument voor mij een signaal aan het kabinet. Neem
de Kamer en daarmee het publieke debat en de bevolking meer mee. Betere informatievoorziening,
meer politisering, betere verantwoording en meer debat, zoals onder andere
de WRR aanbeveelt. Op deze manier kweek je duurzaam draagvlak voor Europa.
Wij willen bij het kabinet graag de vinger aan de pols houden. En dat willen
wij ook bij de Kamer zelf. Ik zal een subamendement indienen om het behandelingsvoorbehoud
elke vijf jaar te evalueren om te bezien op welke manier het instrument uitpakt
en om indien nodig bij te sturen.Lissabon is niet ideaal, niet perfect en niet zoals D66 het verdrag zou
hebben geschreven. Daarvoor is onze ambitie met Europa groter. Het verdrag
is echter een belangrijke en noodzakelijk stap vooruit. Belangrijke hervormingen
hebben de Unie naar de 21ste eeuw getild. De democratische controle is aangepast
aan de praktijk en op veel gebieden zal de Unie slagvaardiger kunnen optreden.
De uitdagingen op het gebied van veiligheid en buitenlands beleid zijn legio.
Europa kan gaan werken aan het zoeken naar oplossingen voor de problemen van
morgen: klimaat, energie, migratie en veiligheid.Blijft de vraag: what's next?De heer Ormel (CDA):Voorzitter...De heer Pechtold (D66):Ik heb nog zes regels. Mijn betoog mondt uit in een zekere climax.De heer Ormel (CDA):Die wil ik niet verstoren.De heer Pechtold (D66):What's next? Met dit verdrag kunnen wij weer vooruitkijken. De EU-reflectiegroep
zal naar verwachting in de loop van 2010 rapporteren. Wat is de stand van
zaken? Met mijn motie is het kabinet opgeroepen een visie te ontwikkelen op
de EU in 2030. Ik ben blij met de manier waarop de staatssecretaris deze heeft
omarmd. Ik verwacht er veel van.Mijnheer de minister-president. Er wordt veel gespeculeerd over uw ambities
in Europa, maar voorlopig is er in uw huidige functie nog voldoende gelegenheid
om te laten zien wat u met Europa wilt.De heer Ormel (CDA):Wat een climax. Ik heb een vraag over de bijdrage van de heer Pechtold
bij de amendementen. Die begrijp ik echt niet. Hij brandt eerst het amendement-Ten
Broeke tot de grond toe af met een gedegen analyse dat wij als Kamer zelf
voldoende middelen hebben. Vervolgens kondigt hij aan met een subamendement
te komen, dat hij over vijf jaar een keer wil evalueren. Kan hij dat uitleggen?De heer Pechtold (D66):Als de heer Ormel had opgelet, had hij gehoord dat mijn bijdrage begon
met "mijn fractie is daar gematigd voorstander van". Vervolgens
heb ik kritisch beschreven dat wij eigenlijk op dit moment voldoende instrumenten
hebben, maar dat het kennelijk met die instrumenten toch niet werkt. De heer
Ormel mag mijn tekst hebben als hij daarvan in tweede termijn gebruik wil
maken. Waar dat aan ligt, of dat aan onszelf als Kamer ligt, of dat wij toch
vaak achter de feiten aanhollen, is moeilijk te zeggen. Ik zie in het amendement-Ten
Broeke een mogelijkheid. Ik heb dat vanochtend in mijn fractie vergeleken
met een voorstel voor een soort referendum. Als je het gebruikt, ben je eigenlijk
te laat. Als partijen dit instrument uit de kast trekken, zal het hen dwingen
meer rekening te houden met, meer tijd te nemen voor en iets meer te communiceren.
De reden van mijn subamendement dat ik zo-even heb aangekondigd is om er een
horizonbepaling in op te nemen. Ik twijfel nog om er gelijk een gereedschapskist
bij te stoppen, of het werkt of niet. Daarom heb ik gedacht om voor de komende
vijf jaar, de komende zittingsperiode van het Europees Parlement,
daarmee te oefenen.De heer Ormel (CDA):Ik ken de heer Pechtold als een democraat pur sang, het staat zelfs in
de naam van zijn partij.De heer Pechtold (D66):En als een hypereurofiel, zoals de heer Ormel altijd zegt.De heer Ormel (CDA):Ik ga dat niet allemaal herhalen, maar nu glibbert hij alle kanten op.
Hij zegt dat de democratische hulpmiddelen er zijn. Hij wijst met een wijds
armgebaar naar de voorzitter en vervolgens zegt hij: ja en misschien moet
er toch wat gereedschap bij. Het is hom of kuit. Ik adviseer de heer Pechtold
om niet met allerlei subamendementen te komen, maar om zich gewoon te houden
aan zijn eigen analyse en het amendement niet te steunen.De heer Pechtold (D66):De Kamer heeft bijvoorbeeld ook de mogelijkheid tot debat. De laatste
tijd zijn er alleen maar spoeddebatten. Weet de heer Ormel waarom? Omdat 80
zetels in dit kabinet vaak een debat onmogelijk maken. Dan moeten wij met
30 zetels maar een spoeddebat aanvragen. Ik vind dat niet prettig. Als hij
mij vraagt of ik dat een prettige ontwikkeling vind, is het antwoord nee.
Maar als ik Europa mag nemen? Ik kan mij herinneren dat het lid Ormel keer
op keer ontkende dat er iets nodig was als wij vroegen of er een brief kon
komen. Ik zou het graag willen en ik zie het lid Ten Broeke het proberen en
ik zie van PVV tot SP dat men middelen zoekt. Misschien zou enige zelfreflectie
aan de kant van de heer Ormel op zijn plaats zijn over de vraag waarom wij
deze middelen niet gebruiken en waarom ik in procedurevergaderingen als het
gaat om rapporteurschap toch ook vaak bij hem iemand vindt die vindt dat wij
dat moeten doen.De voorzitter:Kunt u iets beknopter antwoorden? Het is heel wezenlijk, cruciaal, om
niet te zeggen doorslaggevend voor het debat, maar desondanks.De heer Pechtold (D66):Absoluut.De heer Ormel (CDA):Mevrouw de voorzitter. De heer Pechtold noemt nu zelf het spoeddebat,
daarvoor zijn slechts 30 zetels nodig – ik begrijp dat dat voor de fractie
van D66 veel is, maar toch moet dat met een paar andere partijen erbij te
halen zijn – het vragen om een brief en een actieve opstelling tijdens
een procedurevergadering. Hij doet zichzelf geweld aan. Hij is een actief
Kamerlid en gebruikt alle middelen die hij heeft ten volle. Zelfs buiten de
Kamer zie ik hem wel eens actief, en toch zegt hij nu in een soort wanhopige
bui dat hij het niet eens is met het amendement, maar hij gaat er wel een
subamendement op indienen. Dat begrijp ik niet.De heer Pechtold (D66):Ik heb nergens gezegd dat ik het er niet mee eens ben. Ik heb alleen gezegd
dat ik er gematigd positief tegenover sta, of woorden van die strekking. Ik
heb onszelf een spiegel voorgehouden om vooral meer gebruik te maken van het
instrument dat wij hebben, maar als de heer Ormel mij nu zo vraagt of ik voor
of tegen het amendement-Ten Broeke ben, dan ben ik ervoor. Ik ben ervoor,
omdat ik vind dat wij de komende vijf jaar beter moeten oefenen met de mogelijkheden
die wij hebben, maar ook moeten trachten de nieuwe mogelijkheden – het
instemmend geluid dat ik uit vak K hoor...De voorzitter:Ik zou ook even niet naar hen kijken.De heer Pechtold (D66):Nee, ik zal niet kijken.De heer Ormel (CDA):Ik vind het niet consequent.De heer Pechtold (D66):Dat is jammer. Als de heer Ormel zegt dat ik draai, dan bevind ik mij
langzamerhand in goed gezelschap.De heer Van der Staaij (SGP):Ik vond dat de heer Pechtold op dit onderdeel wel een helder verhaal had.
Het is opvallend dat de ondertekenaars van het amendement mensen zijn met
heel verschillende visies op de Europese integratie. Maar dát staat
hier los van, het gaat hier puur om de parlementaire betrokkenheid. De heer
Pechtold is negatief over de handelwijze van het parlement tot nu toe. Is
het terrein waarop wij nu instemmingsrecht hebben, namelijk JBZ, geen voorbeeld
waar het eigenlijk wel goed loopt?De heer Pechtold (D66):Ik zit niet geharnast in dit debat, ik luister straks graag naar de argumentatie
van het kabinet. Ik zie verbeteringen, maar ik zie ook nog heel veel dingen
niet goed gaan. In eerste termijn heb ik meegedacht, door te zeggen: als je
eraan begint, zou je niet voor de eeuwigheid moeten doen, maar voor een kortere
periode. Wie weet zeg ik straks na het antwoord van de drie heren tegen mijn
fractie: jongens, het is niet nodig.De voorzitter:Mijnheer Pechtold, en ook de anderen: kijkt u met mij af en toe naar de
klok en bedenk dat ook de regering nog vandaag in eerste termijn wil antwoorden!Mijnheer Van der Staaij met een vervolgvraag.De heer Van der Staaij (SGP):Eigenlijk heb ik nog dezelfde vraag. Is JBZ niet een voorbeeld van een
goede invulling van het instemmingsrecht?De heer Pechtold (D66):Voor een deel. Ik kan mij het debat over PNR nog herinneren, waar wij
tot groot ongenoegen van de minister van Justitie, die daar echt van baalde,
via een motie aan de noodrem trokken. Een partij van de Partij van de Arbeid
zei dat het eigenlijk een groter signaal was dan alleen PNR. In de wandelgangen
werd gezegd: ze moeten maar eens even weten dat wij meer betrokken moeten
worden!Mevrouw Peters (GroenLinks):Voorzitter. Ik sta hier met enigszins ambivalente gevoelens. Niet omdat
de GroenLinksfractie ambivalent is over de vraag of zij dit verdrag moet ratificeren,
helemaal niet zelfs. Maar wel over de manier waarop. Over dit verdrag voor
het nieuwe Europa had een referendum moeten plaatsvinden. Mijn fractie betreurt
ten zeerste dat de vraag van de goedkeuring nu beperkt blijft tot dit parlement.
Jammer voor de burger en voor de democratie. Wat dat parlement
en de dan resterende representatieve democratie zelf aangaat, ook daar worden
de poten onder weg gezaagd als wij niet goed opletten omdat, als het aan de
regering ligt, toekomstige debatten over besluiten die dat nieuwe Europa gaat
nemen zelfs in het parlement niet meer volwaardig gevoerd zullen kunnen worden.
Nog een behoorlijk minpunt voor hoe het democratisch hart van deze regering
klopt. Dat klopt niet warm genoeg, wat een punt van grote zorg is.Wij kunnen blijven speculeren over de redenen voor het nee van juni 2005.
Ook onder de achterban van mijn eigen partij, een pro-Europese partij, waren
er om diverse redenen neestemmers. Hoe dan ook was het een protest tegen een
decennialange politiek van voldongen feiten, maar dat wil niet zeggen dat
de neestemmers geen verandering zouden willen en alles bij het oude willen
laten. GroenLinks heeft het nee geïnterpreteerd als een roep om verandering,
om een Europa dat niet alleen oog heeft voor munt en markt, maar ook voor
mens en milieu. Voor een superstaat bestaat geen steun, en voor een Europese
supermarkt evenmin.GroenLinks staat wat Europa betreft voor een politieke unie die het voortouw
durft te nemen bij de aanpak van klimaatverandering, een unie die doorwerkt
aan een gemeenschappelijke rol op het wereldtoneel, een unie die niet wegduikt
voor de gevolgen van vergrijzing of globalisering, maar haar best doet voor
hogere arbeidsparticipatie, eerlijke handel en een schonere kenniseconomie,
een unie die culturele en religieuze verschillen respecteert, maar schendingen
van de mensenrechten binnen en buiten haar grenzen aan de kaak stelt, een
unie die er ook voor de burgers is en haar bevolking ambitieuze waarden garandeert,
een unie die steeds meer gezamenlijk opereert op het gebied van defensie en
buitenland, juist omdat zo'n samenwerking meer kan opleveren dan 27 kikkers
in een kruiwagen. Kortom, GroenLinks ziet het bouwwerk Europa allerminst als
afgrond, maar heeft de ambitie flink verder te timmeren als de solidariteit
met mens en milieu daarbij baat heeft.Een van de belangrijkste ambities van GroenLinks is het vergroenen van
Europa. Het Europa van de toekomst, dat vandaag een stap dichterbij wordt
gebracht, wil op klimaatverandering zijn voorbereid, op een wijze die Europa
past, met erkenning van de urgentie en onder aanvaarding van het principe
van solidariteit met landen die als eerste het meeste te maken hebben met
de gevolgen van onze vervuiling. Met dit verdrag kan de EU een motor worden
bij de strijd tegen klimaatverandering, bijvoorbeeld door het stellen van
normen aan producten en het instellen van uitstootplafonds voor lidstaten
en door het ontwikkelen van mechanismen om geld op tafel te krijgen om arme
landen tegemoet te komen, die zelf part noch deel hebben aan de oorzaken van
klimaatverandering. De EU kan dit, ook als dat aanpassingen in onze eigen
economie, industriële productie, distributiesystemen en consumptiepatronen
vergt. Het is maar de vraag of dit hervormingsverdrag ver genoeg gaat om de
gevolgen van klimaatverandering effectief te bestrijden. Daarvoor zijn veel
verdergaande afspraken nodig dan nu worden voorgesteld. Wij zullen met dit
nieuwe verdrag aan de slag gaan om de Unie die kant op te proberen te bewegen.
Het verdrag reikt daarvoor handvaten aan.Het Europese model van vreedzame integratie is ook een voorbeeld voor
veel andere landen. Anderhalve week geleden hebben twaalf landen de Zuid-Amerikaanse
unie Unasur opgericht. Volgens de Braziliaanse president Lula wil Unasur het
voorbeeld van de Europese Unie volgen. Eerder maakten Afrikaanse landen daarmee
een begin door de Afrikaanse Unie op te richten. In Azië spiegelt Asean
zich aan de EU en wil in 2015 een gemeenschappelijke markt zijn met dezelfde
soort instellingen als de EU. Hoe pril deze initiatieven ook zijn, zij laten
zien dat het Europese model van supranationale samenwerking, van het vervangen
van macht door recht in de onderlinge betrekkingen, een grote aantrekkingskracht
heeft. Dit geldt niet alleen voor de buren van de Unie, maar ook voor andere
werelddelen. Bij alle kritiek die er te leveren valt op de totstandkoming
en de inhoud van het Verdrag van Lissabon, is het goed om voor ogen te houden
dat wij bezig zijn met een unieke vorm van integratie, die bouwstenen levert
voor een vreedzame wereldorde. Onder dit gesternte is er deze week een historisch
belangrijk moment. Voor het eerst sinds 2004 en 2007, toen samen dertien nieuwe
lidstaten zijn toegetreden, leggen wij nieuwe afspraken vast. Op basis van
deze afspraken zullen wij, 27 Europese lidstaten, parlementen en hun bevolkingen,
de komende jaren, wellicht zelfs decennia, in Europa samenwerken.GroenLinks is nu vooral in het eindresultaat geïnteresseerd en in
het toekomstperspectief. Kritiek op de totstandkoming van dit hervormingsverdrag
heeft GroenLinks bij de schriftelijke inbreng ruimschoots geventileerd. Het
verdiende geen schoonheidsprijs. Er waren veel cosmetische veranderingen,
die materieel zonder consequenties zijn, en daarmee mogelijk burgers op het
verkeerde been zetten. En bovendien is het helaas een onleesbaar product geworden.
Merkwaardig, ik wil er één voorbeeld uitlichten, was het gemak
waarmee het kabinet de integrale opname van het grondwettelijk handvest in
het verdrag heeft laten vallen. Dat was geen bezwaar van de neestemmers van
destijds. Maar belangrijker voor ons, vandaag, is dat op een aantal punten
ook aan de voor mijn fractie relevante bezwaren van grondwetcritici tegemoet
is gekomen: betere bescherming van diensten van algemeen belang, het schrappen
van de vrije en onvervalste mededinging bij de doelstellingen, een grotere
rol van nationale parlementen en expliciete klimaatbepalingen. Ook de bepaling
over solidariteit bij energiecrises is een welkome aanvulling. Voor het overige
zijn pluspunten uit de grondwet bewaard gebleven: de verbetering dat het Europees
Parlement zeggenschap krijgt over 95% van de Europese wetgeving, dat
de rechtsbescherming van burgers toeneemt dankzij het handvest en de grotere
rol voor het Europees Hof van Justitie. De laatste verbetering lijkt overigens
niet onverbloemd te gelden bij het gebruik van persoonsgegevens en passagiergegevens
in de buitenlandpijler. Kan de regering in vervolg op haar opmerkingen in
de nota naar aanleiding van het verslag duidelijker aangeven of dit ook betekent
dat het Hof en het Europees Parlement buitenspel staan bij de uitwisseling
van passagiergegevens met het doel van terrorismebestrijding? Zijn zulke situaties
denkbaar? Het Europese Hof van Justitie heeft hierover twee weken geleden
uitspraak gedaan. Daaruit blijkt dat als een voorstel tot uitwisseling van
passagiergegevens ook onder justitie geschaard kan worden, met als doel criminaliteitsbestrijding,
het onder het Verdrag van Lissabon via de medebeslissingsprocedure moet worden
behandeld. Kan de regering deze lezing bevestigen? Het is een pluspunt dat de besluitvaardigheid van de Raad van Ministers
toeneemt, met minder vetomogelijkheden en een lagere drempel voor meerderheidsbesluiten.
Het is een pluspunt dat de bevoegdheden van de Unie duidelijker worden opgesomd
en afgebakend. Het is een pluspunt dat het Europees Parlement een volwaardig
tegenspeler wordt op JBZ-zaken. Daardoor kan op meer fronten gestreden worden
tegen de voortdurende aantasting van privacy van burgers. Het is een pluspunt
dat het Hof sneller boetes kan opleggen aan lidstaten die Europese milieuwetten
negeren. Dan is er nog een hele serie verbeteringen die mooi lijken, maar
die nog uitgewerkt moeten worden. De heer Pechtold vroeg een tijdje geleden
om een lijst van nog uit te werken onderwerpen. Dat heeft de regering toegezegd.
Dat lijstje is bij mijn weten nog niet ontvangen. Wordt het daarvoor geen
tijd? Iedereen weet dat het moeilijk instemmen is met iets waaraan nog veel
open eindjes zitten. Ik zal een aantal punten noemen, waarvan ik hoop dat
de regering zich hierbij proactief wil opstellen door met suggesties te komen
voor de uitwerking ervan.Hoe wordt de grotere rol van het Europees Parlement bij de keuze van de
commissievoorzitter uitgewerkt? Wat vind de regering in dit verband van de
wens van het Europarlement om het mogelijk te maken dat politici zich in meerdere
lidstaten kandidaat stellen voor de Europese verkiezingen? Het verdrag schept
de mogelijkheid om de rol van voorzitter van de Europese Raad te laten vervullen
door de Commissievoorzitter. Wat wordt het mandaat van die vaste voorzitter?
Waarom is de regering tegen zo'n personele unie tussen de Commissievoorzitter
en de voorzitter van de Europese Raad? Daarvoor wil ik de redenen horen. Wij
zien als voordeel van een personele unie dat dit de slepende competentieconflicten
tussen Europese Commissie en Europese Raad kan voorkomen.De versterking van de positie van de Hoge Vertegenwoordiger biedt kansen
op stroomlijning van het externe optreden van de Unie en kan leiden tot grotere
samenwerking op het gebied van defensie. Hoe gaat dit vorm krijgen? Hoe gaat
die ondersteuning door de diplomatieke dienst er uitzien? Ten slotte is het goed dat het Europees burgerinitiatief er uiteindelijk
komt, maar hoe gaat het er uitzien? De effectiviteit van dit nieuwe democratische
instrument zal er bijvoorbeeld zeer bij gebaat zijn als burgers van de verschillende
lidstaten ook via internet hun steun kunnen betuigen aan een initiatief. Ook
wijs ik op artikel 165 van het Werkingsverdrag, waarin een nieuwe passage
staat over het aanmoedigen van de deelname van jongeren aan het democratische
leven van Europa. Deze passage levert een sterk argument om jongeren al voor
hun achttiende, bijvoorbeeld vanaf hun zestiende, het recht te geven om een
burgerinitiatief mee te ondertekenen als opstap naar een volwaardig Europees
burgerschap. Is de regering bereid bij de uitwerking van dit initiatief een
proactieve rol te spelen en suggesties te doen aan het voorzitterschap? Graag
een reactie op mijn suggesties daartoe.Dit alles gezegd zijnde en dit verdrag al met al afwegende, is het voor
de GroenLinksfractie een verbetering ten opzichte van het Verdrag van Nice.
Daarvoor geef ik complimenten aan de regering en aan Europa. Wij staan hier
weer met een nieuw en beter verdrag.Ik kom op het voorstel voor de goedkeuringswet zelf. Tot mijn verbazing
stelt de regering voor om het bestaande instemmingsrecht van het parlement
voor JBZ-besluiten in te trekken. Dit was een beperkt instemmingsrecht, in
Europa uniek in zijn soort want specifiek beperkt tot het beleidsterrein van
JBZ, waarop het Europees Parlement geen codecisiebevoegdheden heeft. Andere
lidstaten werken met betere behandelingsvoorbehouden of instemmingsvereisten,
zonder zo'n inhoudelijke beperking. Om een veelheid van redenen is mijn fractie
fel gekant tegen dit voornemen van de regering. Twee kwesties zijn hier wat
mij betreft aan de orde.Ten eerste is het altijd verdacht als een regering het parlement bevoegdheden
wil ontnemen. Dit instemmingsrecht is een parlementaire verworvenheid die
het parlement niet licht opgeeft. De amendementen van de heer Ten Broeke,
die ik mede heb ondertekend, getuigen daarvan. Democratische controle hoort
bij mijn weten altijd maar een kant op te gaan: altijd meer, nooit minder.
Dat is een ambitie die ook bij dit nieuwe Europa past, inclusief zijn lidstaten.
Het is ondenkbaar dat Nederland hier in een achterhoede zou belanden, sterker,
een achterwaartse beweging zou maken.De heer Blom (PvdA):Even de feiten. Ik heb nergens gelezen dat de regering voorstelt om bevoegdheden
van ons in te trekken. Zij heeft alleen vastgesteld dat de situatie naar aanleiding
van het Verdrag van Lissabon niet meer in overeenstemming is met de wens van
de Kamer, onder andere geuit door mijn partijgenoot de heer Van Traa toen
het Verdrag van Nice in werking trad, die constateerde dat sprake was van
een democratisch deficit. Met andere woorden: als er geen instemmingsrecht
van de Kamer zou zijn, zou het nooit op een democratische manier kunnen landen
in het besluitvormingsproces in de Europese Unie. Dat is veranderd met het
Verdrag van Lissabon. De heer Ormel en ik hebben geprobeerd het via amendement...De voorzitter:Mijnheer Blom, uw vraagDe heer Blom (PvdA):Mijn vraag luidt waar mevrouw Peters de wijsheid vandaan
haalt dat de regering zaken intrekt, terwijl zij niets anders doet dan vaststellen
dat de situatie is veranderd en dat men daarom op een andere manier met dat
instemmingsrecht moet omgaan. Ik heb nergens gelezen dat de regering ons adviseert
het in te trekken.Mevrouw Peters (GroenLinks):Het voorstel voor de goedkeuringswet dat wij vandaag bespreken kent drie
artikelen. Een dat het in werking treedt, twee wanneer en drie dat de bepalingen
uit de voorgaande goedkeuringswetten, waarin het parlement instemmingsrecht
wordt gegeven voor JBZ-onderwerpen, worden ingetrokken of komen te vervallen.
Ik weet de precieze bewoording niet meer. Dat is de essentie van de voorgestelde
goedkeuringswet.Voorzitter, ik probeer mij te concentreren op de beantwoording van deze
vraag, maar ik hoor zo veel commentaar links van mij. Het is moeilijk om mij
op deze manier te concentreren.De voorzitter:Ik vraag de staatssecretaris zichzelf te bewaren voor zijn antwoord.Mevrouw Peters (GroenLinks):Er worden geen redenen voor het waarom gegeven in de goedkeuringswet zelf.
Die redenen geeft de heer Blom erbij. Hij zegt dat wij het instemmingsrecht
niet meer nodig hebben, want het democratisch deficit dat er was, is er in
zijn ogen niet meer. In mijn ogen is dat er nog wel. Als hij mij toestaat
om mijn betoog te vervolgen, zal ik uitleggen waarom er nog wel degelijk een
democratisch deficit is waarvoor dit parlementair instemmingsrecht nodig is.De heer Blom (PvdA):Heeft mevrouw Peters goed gekeken naar de oorsprong van de vormgeving
van het instemmingsrecht in de Kamer en naar de redenen van onze collega's
om aan het einde van de jaren negentig met zo'n instemmingsrecht te gaan werken?
Staat dit nog, volgens haar?Mevrouw Peters (GroenLinks):Ik heb de stukken goed bestudeerd en de reden die de heer Blom en zijn
voorgangers in de Kamer hebben gegeven, was het zogenaamde democratische deficit
dat nu zou zijn opgevuld. Daarover verschil ik met de heer Blom van mening
en ik zal uitleggen waarom. De reden van de regering om het behandelingsvoorbehoud
af te wijzen, is, zoals ik in de uitwisseling van stukken tussen Kamer en
regering heb bespeurd, dat dit onwerkbare situaties zou opleveren. Het is
onwenselijk en niet efficiënt. Daarop wil ik graag ingaan.Dat is een, het parlementair instemmingsrecht dat komt te vervallen. De
tweede kwestie die aan de orde is, is de vraag of het Nederlandse parlement
niet alleen een instemmingsrecht op die onderwerpen moet behouden, maar dat
daarnaast de democratische controle door dit nationale parlement moet worden
uitgebreid naar andere beleidsterreinen. Mijn fractie beantwoordt die vraag
hartstochtelijk bevestigend. Beide kwesties, behoud van het instemmingsrecht
en uitbreiding van de democratische controle op de inbreng van Nederland in
Brussel, raken aan de vraag of de democratische controle die het Europees
Parlement zal uitvoeren na de inwerkingtreding van het nieuwe verdrag, voldoende
is om nationale democratische controle achterwege te laten. Verder is het
de vraag of de bestaande bevoegdheden van dit parlement voldoende zijn om
zich van de resttaken te kwijten. Bij de kwesties waar het Europees Parlement
geen codecisiebevoegdheden heeft, dus de unanimiteitskwesties op JBZ-terrein,
sancties in het buitenlandbeleid bijvoorbeeld, is dit sowieso het geval. Hier
blijft dus een exclusieve taak voor de nationale parlementen weggelegd en
is daarom een instemmingsrecht geboden.Bij kwesties waar het Europees Parlement wel codecisiebevoegdheden heeft,
geldt wat mij betreft het volgende. De regering en de indieners van het amendement-Ormel/Blom
redeneren dat er geen democratisch tekort meer is en dat er geen afzonderlijke
en aanvullende taken voor het nationale parlement zijn weggelegd. De regering
redeneert bovendien dat het anders tot een welhaast onwerkbare situatie zou
leiden die niet effectief is, aldus de nota naar aanleiding van het verslag.
Dit is een onbegrijpelijke redenering om zes of zeven redenen die ik graag
wil toelichten.De voorzitter:Uw derde interruptie?De heer Blom (PvdA):Dan zie ik ervan af.Mevrouw Peters (GroenLinks):Op al deze redenen krijg ik graag een reactie van de regering. Ten eerste:
de codecisieprocedure van het Europees Parlement is geen volwaardige democratische
parlementaire controle. Er resteert, anders dan de leden Ormel en Blom redeneren,
nog wel een democratisch gat, omdat het Europees Parlement geen bevoegdheden
heeft om de inbreng van lidstaten in de Raad te controleren. De parlementen
van de lidstaten vervullen hier een complementaire taak om dat gat te vullen.De voorzitter:Toch een derde interruptie?De heer Blom (PvdA):Ja, want ik vind dit echt onbegrijpelijk. Het is een raar verhaal als
je constateert dat er een democratische deficit is omdat wij blijkbaar onze
regering niet kunnen controleren. Als ik naar aanleiding van een VAO bij motie
iets opdraag aan de regering om tot uiting te brengen in een Europese Raad,
dan heb ik daarvoor alle mogelijkheden. Mevrouw Peters heeft nu ook terreinen
genoemd – dat is ook bij de bespreking van het amendement van de heer
Ten Broeke aan de orde geweest – waarnaar de controle moet worden uitgebreid,
namelijk defensie en buitenlands beleid. Op die terreinen hebben wij nooit
een instemmingsrecht gehad. Kan mevrouw Peters mij drie voorbeelden geven
waar dit in de afgelopen tien jaar problemen heeft opgeleverd?Mevrouw Peters (GroenLinks):Ik geef een voorbeeld. De Eerste Kamer heeft heel lang en intens geprobeerd
en doet dat nog steeds, om informatie van de regering te krijgen over de Nederlandse
inbreng bij de vaststelling van de richtlijn voor de uitzetting van illegalen
naar derde landen. Keer op keer op keer op keer is de regering gevraagd om
informatie over haar inbreng. Die informatie is nooit door de regering verschaft.
Het gaat om een kwestie die valt onder JBZ en waarvoor niet langer de unanimiteitsregel
geldt. Het instemmingsrecht van het parlement was hier niet van toepassing
en daardoor had de Eerste Kamer geen stok achter de deur om deze informatie
van de regering los te peuteren. Uiteindelijk heeft de Eerste
Kamer deze informatie overigens wel gevonden, namelijk op een website van
een lidstaat waar dit soort informatie wel met het parlement wordt gedeeld.
Dit voorbeeld illustreert dat parlementen erbij zijn gebaat om een stok achter
de deur, een instemmingsvereiste of een behandelingsvoorbehoud, te hebben
op terreinen waar alleen codecisie van toepassing is.Voorzitter. Het nationale parlement heeft, als de wens van de fracties
van PvdA en CDA werkelijkheid wordt, op drie uitzonderingen uit het amendement
na, alleen nog maar de bevoegdheid om op te komen voor kwesties die onder
het subsidiariteitsbeginsel vallen. Dat zijn kwesties die niet door Brussel
geregeld zouden moeten worden. Het instemmingsvereiste en behandelingsvoorbehoud
betreffen echter de bevoegdheid van het parlement om ook kwesties die Brussel
wel regelt, effectief te controleren en te beïnvloeden. De eigen regering
speelt daarbij een grote rol en die rol moet nationaal worden gecontroleerd.Onderwerpen die onder het instemmingsrecht vielen en in de toekomst onder
de codecisie – strafrecht, asielrecht, politiesamenwerking, grensbewaking,
visa en verblijfsvergunningen – behoren tot de gevoeligste onderwerpen,
want zij raken aan de nationale soevereiniteit. Ze raken de fundamentele mensenrechten.
Het zijn zaken waarbij het parlement de regering moeten kunnen blijven controleren.
Niet voor niets vielen deze onderwerpen het langst onder de unanimiteitsregel.
Ze werden pas heel laat naar Europa overgeheveld, omdat ze zo gevoelig liggen.De Nederlandse bevolking liet met haar nee weten een grote afstand tot
Europa te voelen. Inbreng en controle en een actief debat, gestimuleerd door
een stok achter de deur van het eigen parlement, kunnen die kloof verkleinen.
Het Europees Parlement is daarvoor geen vervanger. Het vult die kloof niet
op. Daarop wijzen ook de lage opkomsten bij Europese verkiezingen.Het instemmingsrecht bevordert de transparantie, doordat daaraan de verplichting
tot tijdige openbaarmaking en voorlegging van ontwerpbesluiten is gekoppeld.
Artikel 68, waarnaar de heer Ormel verwees, is onvoldoende garantie. Dat artikel
kennen wij! Als dat artikel voldoende was, zaten wij nu niet te bedelen om
tijdige fiches, inzicht in de Nederlandse inbreng et cetera. Dat is overigens
informatie die in lidstaten die instemmingsrecht of een behandelingsvoorbehoud
kennen, wel wordt uitgewisseld. Daarover zijn dan immers wettelijke afspraken
gemaakt. Ik wijs op de gedetailleerde Duitse regeling.Ik houd de literatuur zo goed mogelijk bij en als ik goed heb geteld kennen
18 van de 27 Europese lidstaten een behandelingsvoorbehoud, instemmingsrecht
of een variant daarop. Deze werken daar allemaal zonder problemen mee. Met
name Finland is heel tevreden over haar behandelingsvoorbehoud. Dat is de
reden dat het Finse model door veel lidstaten is overgenomen. Nieuwe lidstaten,
oude lidstaten, het hele Oostblok, het noordelijke blok en oudgedienden als
Frankrijk en Duitsland: allemaal werken ze met een vorm van behandelingsvoorbehoud
of instemmingsrecht.Voorzitter. Ik zie de staatssecretaris lachen en daarom daag ik hem en
de regering uit om met negatieve voorbeelden te komen uit die lidstaten. Waarom
zou Nederland in de achterhoede moeten gaan zitten? Mijn laatste argument betreft de angst voor onwerkbare situaties of ineffectieve
rompslomp, waarover in de nota naar aanleiding van het verslag wordt gesproken.
De ervaring van die andere achttien lidstaten leert dat die angst niet terecht
is. Het gros van de voorstellen wordt zonder behandeling of expliciete instemming
stilzwijgend doorgelaten. Voor de behandeling van dossiers, waarvoor wel instemming
of behandeling is vereist, hebben die landen praktische en efficiënte
methoden gevonden. Dat kunnen wij ook. Wij moeten dan wel als parlement onze
verantwoordelijkheid nemen. Natuurlijk, dat hoort er ook bij. Daar is mijn
fractie zich van bewust. Los daarvan moet haar van het hart dat het een grote
vergissing is om te denken dat democratie in het leven is geroepen als antwoord
op de vraag wat de meest efficiënte en minst omslachtige wijze van besluitvorming
is. Nee, daar gaat democratie niet over. Democratie gaat over wat de meest
zorgvuldige, afgewogen, legitimerende en representatieve wijze van besluitvorming
is, omdat die uiteindelijk het langst stand houdt en de beste uitkomsten biedt.
Dat kost inderdaad misschien soms wat meer tijd, maar dat is niet erg.De fractie van GroenLinks steunt om deze redenen dan ook de amendementen,
waarvan de heer Ten Broeke penvoerder is, voor uitbreiding van het huidige
instemmingsrecht op bepaalde, specifiek omschreven terreinen en voor introductie
van het behandelingsvoorbehoud op de overige terreinen. Beide zijn uit praktische
redenen geformuleerd en opgetuigd met een piepsysteem om zowel onnodige werklast
voor regering en parlement als vertraging te voorkomen, zonder daarmee aan
democratische waarborgen te tornen.De voorzitter:Wij hebben nog drie sprekers van de zijde van de Kamer, dus ik vraag uw
uiterste beperking. Ik geef het woord aan de heer De Roon.De heer De Roon (PVV):Voorzitter. Nadat op 19 oktober van het vorige jaar de tekst van
het Hervormingsverdrag, thans bekend als het Lissabonverdrag, was vastgesteld,
zei onze minister-president: er is volop recht gedaan aan de zorgen van de
Nederlandse bevolking die rondom het referendum naar voren kwamen. Volgens
onze minister-president wil de burger dus geen symbolen in het verdrag, maar
wel dat op de Dag van Europa de Europese vlaggen wapperen op de daken van
de departementen. De burger wil volgens onze minister-president het Handvest
van de grondrechten niet in het verdrag, maar wel in een protocol met dezelfde
bindende werking. Onze burger wil volgens diezelfde minister-president geen
rode kaart, waarmee slechte voorstellen in Europa kunnen worden tegengehouden,
maar hooguit een oranje kaart, waarmee wij eigenlijk niet zo heel veel in
te brengen hebben.Ook wil onze burger geen minister van Buitenlandse Zaken voor Europa,
maar wel een Hoge Vertegenwoordiger voor het gemeenschappelijk buitenland-
en veiligheidsbeleid, met een uitgebreide Europese diplomatieke dienst en
daarnaast ook nog eens een pseudopresident van de Europese Unie, die niet
door de burgers, maar door een select clubje van Europese regeringsleiders
wordt uitgekozen. Ten slotte wil de burger volgens onze minister-president
dat wij vetorechten inleveren en daarmee de soevereiniteit van Nederland
verder laten inperken, bijvoorbeeld op het gebied van asiel en immigratie
en justitie.De PVV-fractie gelooft hier niets van. Zij weet niet met welke mensen
dit kabinet tijdens zijn tour van 100 dagen gesproken heeft, maar het was
duidelijk niet met één van de maar liefst bijna vijf miljoen
mensen die nee stemden tegen de Europese grondwet. Het kan echter ook zo zijn,
minister-president, dat het u eigenlijk simpelweg niet kan schelen wat die
mensen vinden. Of de reden van de neestem tegen de Europese grondwet nu de
symbolen waren die in het Europees grondwettelijk verdrag stonden, of dat
wellicht toch ook ontevredenheid van de burgers met het kabinet-Balkenende
II een rol speelde of dat het een uiting van bezwaar was tegen een eventuele
toetreding van Turkije, anno 2008 zijn deze kaarten niet heel anders geschud.
Er lijkt geen reden om nu in te stemmen met een verdrag dat zo goed als hetzelfde
is als de afgewezen Europese grondwet van 2005.De enige manier om erachter te komen of de burger er nu misschien toch
anders over denkt, te weten het houden van een raadplegend referendum, grijpt
dit kabinet niet aan. Dat is onbegrijpelijk en unfair tegenover de burger.
Alleen al het gebaar naar de burgers dat dit kabinet hen serieus neemt door
een referendum over het Lissabonverdrag te faciliteren, had wellicht nog een
heleboel goed kunnen maken. Maar ja, er lijken andere belangen te spelen,
belangen die het kabinet gewichtiger acht. Die belangen moeten volgens mijn
fractie toch in Brussel gelegen zijn. Het zijn belangen waarop burgers hier
in Nederland niet zitten te wachten, maar die voor dit kabinet kennelijk wel
interessant zijn. Ik wil maar eens wat concreter worden en concrete voorbeelden
geven van zaken die uit Brussel komen en die de burger persoonlijk raken.De mensen op Texel maken zich ernstig zorgen over de dreiging van Europese
regels. Die verplichten om de veerverbinding naar het vasteland Europees aan
te besteden. De Tesselaars vrezen dat hiermee Texels trots, de veermaatschappij
Teso, en dat als gevolg daarvan de regie van de dienst waarvan het eiland
afhankelijk is, verdwijnt. Het is niet te geloven! Brussel bemoeit zich met
de veerdiensten naar Texel. Op het hele eiland kan niemand worden gevonden
die ontevreden is met de bestaande situatie. Niemand zit op verandering te
wachten. Er is zeker niemand die erom heeft gevraagd. Maar toch loopt men
het risico dat Brussel vroeg of laat de touwtjes in handen gaat nemen. Dit
moet toch niet kunnen. Niet op Texel, maar ook niet elders in ons land. De
burger staat erbij en kijkt ernaar. Hij heeft geen invloed meer. That's it.
Als gevolg van de groeiende Europese macht zal dit in de toekomst steeds vaker
gebeuren. In Den Haag aankloppen, heeft steeds vaker ook al geen zin meer.
Als de Europese Unie op een bepaald terrein bevoegdheden heeft, is het moeilijk
en wordt het bovendien nog eens steeds moeilijker om daar nog een speld tussen
te krijgen. Door het verlies van vetorechten, de toename van het aantal gevallen
waarin op basis van een gekwalificeerde meerderheid van stemmen wordt besloten
en in het bijzonder ook door het ontbreken van een rode kaart, zal ook onze
minister-president dikwijls niets meer in de melk te brokkelen hebben. Onze
afhankelijkheid van andere lidstaten neemt daarmee alleen maar toe. Ook onze
minister-president staat er dan bij en kijkt er naar. Vervolgens komt hij
met lege handen terug naar Den Haag. Hij komt terug met lege handen voor de
mensen op Texel en alle andere mensen in ons land.Een ander concreet voorbeeld betreft de kleine garagebedrijven. De Europese
Commissie wil een ingreep plegen in de beschermende wetgeving voor de autobranche.
Het gevolg daarvan kan zijn dat onafhankelijke garagebedrijven, die het goedkope
alternatief voor mensen met een smalle beurs vormen, 10% tot 20%
meer gaan vragen voor onderhoudsbeurten. Bovendien wordt het dan weer mogelijk
dat autofabrikanten kunnen gaan bepalen dat de garanties die zij verstrekken
alleen maar gelden als het onderhoud door de merkdealer wordt verricht. Kortom:
Brussel jaagt de automobilist naar de duurdere merkdealer.Dit zijn enkele voorbeelden van gevolgen die de burger in zijn dagelijks
leven ervaart als vanuit Brussel wordt beschikt. De burger heeft de zekerheid
dat hij, of het maatschappelijk verband waarvan hij deel uitmaakt, daarop
geen invloed kan uitoefenen. Het is dan ook geen wonder dat de burger zich
niet verbonden voelt met de Europese besluitvorming. Er is gewoon geen band.
Alle retoriek over Europees burgerschap brengt daarin geen verandering.Mijn fractie is van oordeel dat het huis Europa waaraan dit kabinet mee
bouwt, niet in het belang is van onze burgers. Het verband tussen de supermacht
Europa in staat van wording en zijn onderdanen bestaat niet. Het Europese
huis zal dientengevolge uiteindelijk niet sterk maar zwak blijken te zijn.
De PVV-fractie wenst een sterk Europa. Een sterk Europa is, naar ons idee,
een kleiner Europa waaraan geen zwakke lidstaten worden toegevoegd. Een kleiner
Europa dat zich bovendien niet vergrijpt aan ambities die te hoog zijn gegrepen.
Het Europa dat het kabinet voor ogen staat, is een Europa dat is ontstaan
uit angst: de angst van het kabinet voor de bedreigingen die het uit de buitenwereld
op ons ziet afkomen, zoals globalisering, voedselproblematiek, watertekort,
waterteveel, milieuvervuiling en energietekort. "Alleen Europa kan ons
redden," zo redeneert het kabinet. Daarmee spreekt het kabinet een gebrek
aan vertrouwen in Nederland en in ieder geval in zichzelf uit.De PVV-fractie heeft meer vertrouwen in Nederland dan het kabinet. Wij
zijn van mening dat Nederland heel goed zonder opgelegde Europese regelgeving
kan ten aanzien van ongewenste illegalen en asielzoekers. Niemand anders dan
Nederland zelf behoort te bepalen wie wel en wie niet in Nederland mogen verblijven
en wie het land uit moeten. Geen Europese bemoeizucht, maar de bereidheid,
inzet en toewijding van de overheid om de regels hier te handhaven moet bepalend
zijn. Wij zijn van mening dat Nederland ook heel goed zonder opgelegde samenwerking
op het gebied van de bescherming van ons milieu kan. Daarover moeten wij uitsluitend
zelf gaan. Wij moeten zelf de regels bepalen en deze regels zelf ook daadwerkelijk
handhaven. Er moeten geen regels komen uit Brussel wanneer wij daarmee niet
zelf voor de volle honderd procent instemmen. Evenmin wensen wij Europese
bemoeizucht met ons handhavingsbeleid. De Europese bemoeizucht kost ons bovendien
handen met geld. Dat betreft niet alleen het bedrag dat wij jaarlijks aan
Brussel afdragen, maar ook de kosten die al deze beslissingen voor ons met
zich meebrengen. Een voorbeeld hiervan zijn de op stapel staande Europese
regels voor schoner slootwater die Nederland de komende tien jaar minstens
10 mld. gaan kosten. Het is een heel slecht initiatief uit de liberale
groep in het Europees Parlement. Het slaat nergens op dat bijvoorbeeld Bulgaren,
Roemenen en Slovenen gaan meebeslissen over ons slootwater. Een ander voorbeeld
is de dreiging dat de chemiesector ons land ontvlucht als deze, zoals de EU
wil, verplicht wordt om vanaf 2013 emissierechten te kopen. Deze prachtige
bedrijfstak zal dan, met dank aan dit kabinet en de EU, uit ons land verdwijnen
naar India en China.De dreigende instemming met het Verdrag van Lissabon is de grootste politieke
ramp van het jaar. In het verdrag had de rode kaart centraal moeten staan.
Als wij iets niet willen, mag het niet zo kunnen zijn dat Europa het ons dwingend
oplegt. Het Verdrag van Lissabon kan, zo lijkt het althans op dit moment,
alleen nog maar door het referendum in Ierland en misschien ook nog door een
uitspraak van het Duitse constitutionele hof worden gestopt. Het is belachelijk
dat van de 490 miljoen EU-onderdanen, alleen 3 miljoen Ierse kiezers en daarnaast
nog 9 Duitse rechters iets in de melk te brokkelen hebben. Het is een schande
voor dit kabinet dat een Nederlands referendum heeft gefrustreerd. Het is
een schande voor de partijen CDA, PvdA, met uitzondering van de heer Kalma,
VVD, ChristenUnie en SGP die vanmiddag tegen een referendum over het Verdrag
van Lissabon hebben gestemd. Mijn fractie is van oordeel dat het Verdrag van
Lissabon slecht is voor Nederland. Wij zullen dan ook onder geen beding steun
verlenen aan de invoering van dat verdrag in Nederland.Ik eindig met tien punten die de PVV-fractie voor ogen heeft met betrekking
tot Europa. Wij willen geen Europese superstaten en geen inlevering van vetorechten.
Wij willen geen communautair immigratiebeleid. Wij willen geen kostbare verhuizingen
tussen Brussel en Straatsburg à raison van 116 mln. per jaar. Wij willen
geen Turkije in de EU en geen Europees Parlement, maar de bevoegdheden daarvan
terug naar de nationale parlementen. Wij willen dat er minder miljarden van
de belastingbetaler naar de EU gaan. Wij willen geen nieuwe landen lid maken
van de EU en wij willen dat Roemenië en Bulgarije eruit gaan. Verder
willen wij geen gele of oranje, maar wel een rode kaart. Wij willen geen Hoge
Vertegenwoordiger voor gemeenschappelijk buitenlands- en veiligheidsbeleid.
De PVV-fractie wil een kleiner Europa, met minder lidstaten, waarvoor niet
meer maar minder euro's hoeft te worden afgedragen. Wij willen niet meer,
maar minder bevoegdheden voor Europa, niet meer maar minder bureaucratie,
niet meer maar minder immigratie. Wij willen een sterk en soeverein Nederland
dat samenwerkt waar het nodig is. Wij willen geen Europese superstaat. Nederland
moet Nederland blijven en baas in eigen land.De heer Blom (PvdA):Voorzitter. De contrasten in deze Kamer zijn altijd leuk. Ik ga het niet
hebben over wat wij niet willen, maar over wat wij wel willen. Ik ga het niet
hebben over wat wij minder willen, maar over wat wij misschien wel meer willen.
Daarmee is direct het verschil tussen beide partijen aangegeven.Met de Goedkeuringswet voor het Verdrag van Lissabon zijn wij gekomen
bij de afsluiting van een roerige periode. Wij kunnen tevreden zijn over de
uitkomst. Nederland zat na het nee in een lastige positie. Er ligt nu echter
een verdrag dat volgens mijn fractie vergaand tegemoetkomt aan de Nederlandse
zorgen. Europa zat ook in een lastige positie. Terwijl wij in debat gingen
met onszelf, waren er om ons heen verwondering en zorgen over Nederland.Wat waren eigenlijk onze bezwaren en hoe wilden wij verder? Wij moeten
ons realiseren dat onze Europese partners bereid zijn geweest om een stap
in onze richting te zetten en een nieuw compromis te sluiten. Een compromis
waarmee iedereen kan leven en waarmee Europa verder kan. Burgers hebben wel
degelijk grote verwachtingen van Europese samenwerking en zullen ons afrekenen
op zichtbare resultaten. Uit onderzoek van het SCP blijkt dat 79% van
de Nederlanders het EU-lidmaatschap een goede zaak vindt. 74% vindt
het ook van voordeel voor Nederland. Europa is een deel van de Nederlandse
samenleving en Nederland is een deel van Europa. Zoals Europa van invloed
is op ons dagelijks leven, zo hebben wij invloed op Europa.Na ruim twee jaar Europese reflectie ligt er een hervormingsverdrag. Dat
komt tegemoet aan de zorgen van Nederland, terwijl het Europa de ruimte biedt
om verder te gaan. Maar een verdrag alleen lost geen vragen op. Wij moeten
het debat over instituties nu achter ons laten, vooruitkijken en effectieve
oplossingen zoeken voor de uitdagingen waarvoor wij staan. De belangrijkste
wijzigingen van het hervormingsverdrag zijn wat mijn fractie betreft de volgende.
Ik wijs eerst op de versterkte invloed van de nationale parlementen. De PvdA
heeft zich hard ingezet voor een sterkere rol van het Nederlandse parlement
in het Europese besluitvormingsproces. Nationaal regelen wat het beste nationaal
kan worden geregeld en Europees waar een Europese aanpak het beste past. Daarnaast
geeft de nieuwe taakverdeling tussen de lidstaten en de EU zowel de nationale
overheden als de burgers veel meer duidelijkheid. Wij weten nu wie wat doet.Een ander belangrijk punt wordt gevormd door de beroemde diensten van
algemeen economisch belang. In het nieuwe verdrag staat duidelijk dat ieder
land dat lid is van de EU een bepaalde dienst kan aanwijzen als dienst van
algemeen economisch belang. Een dienst van algemeen economisch belang hoeft
niet geheel te worden onderworpen aan de regels van de Europese interne markt
of concurrentie, omdat deze diensten een bepaalde sociale doelstelling hebben.
Dat is belangrijk, omdat de PvdA vindt dat de Nederlandse regering belangrijke
zaken voor onze bevolking, zoals huisvesting en zorg, zelf moeten blijven
regelen, zonder invloed van de Europese markt en concurrentieregels. Daarnaast
is vastgelegd dat deze diensten van hoge kwaliteit, veilig en betaalbaar moeten
zijn.De PvdA wil een sterk en groen Europa, maar wij willen ook een sociaal
Europa. Veel landen zijn jaloers op ons sociaal stelsel en daar mogen wij
best trots op zijn. Wij hebben een minimumloon, goede arbeidsomstandigheden
en een robuuste sociale zekerheid. Maar het is niet overal zo goed geregeld.
Nederland heeft een zekere verantwoordelijkheid om de verschillen tussen oude
en nieuwe lidstaten te verminderen, al is het maar om oneerlijke concurrentie
tegen te gaan. Daarmee is de kous niet af. Het Nederlandse parlement zal erop
moeten toezien dat de regering zich inzet voor heldere regelgeving om onze
sociale woningbouw, onze zorg en ons onderwijs te vrijwaren van ongewenste
inmenging van marktregels.Op bepaalde terreinen zijn de problemen niet op nationaal niveau op te
lossen. De PvdA heeft zich ingezet voor meer samenwerking daar
waar nodig is. Met het nieuwe verdrag komt er een gemeenschappelijk beleid
voor asiel, immigratie, justitie, milieu en klimaat. Wij werken alleen samen
daar waar dat echt meerwaarde heeft. Dat is niet het geval op het gebied van
strafrecht, of het beleid op het gebied van softdrugs of euthanasie. Dat blijft
een Nederlandse zaak.Het valt niet mee om met 27 lidstaten unaniem tot besluiten te komen.
Bij de aanpak van sommige grensoverschrijdende problemen is het belangrijk
dat de besluitvorming niet wordt geblokkeerd door een veto. Daarom is de PvdA
voorstander van het opgeven van veto's op terreinen als misdaadpreventie en
asielbeleid. Op andere terreinen echter moet het vetorecht wel blijven bestaan,
bijvoorbeeld op het gebied van strafrecht. Het beeld dat Nederland zijn soevereiniteit
uit handen geeft door zijn vetorecht op te geven, klopt dus niet. Ook wanneer
met meerderheid wordt besloten in plaats van met unanimiteit kan een voorstel
worden geblokkeerd, maar dan wel door een aantal landen samen. Bovendien zijn
de bevoegdheden van de EU niet onbeperkt. Hoe de bevoegdheden zijn verdeeld,
is duidelijk vastgelegd in de verschillende verdragen van de EU. Veranderingen
in deze verdelingen kunnen alleen met instemming van alle lidstaten, inclusief
Nederland, plaatsvinden.Uit allerlei onderzoeken blijkt dat de burgers van Europa zich onvoldoende
betrokken voelen bij de EU. Het idee dat mensen geen invloed hebben op de
besluiten die in Brussel worden genomen, moet veranderen. Zonder steun van
de bevolking voor de werkzaamheden van de EU ziet de toekomst er somber uit.
Met behulp van het Europees burgerinitiatief kunnen burgers hun stem laten
horen over allerlei onderwerpen en zelf nieuwe initiatieven aandragen. De
invoering van het burgerinitiatief is in de ogen van de PvdA een belangrijke
stap in de richting van een democratische Unie.De Partij van de Arbeid vindt het Handvest van de grondrechten een heel
waardevol document voor alle Europese burgers. Het brengt een aantal belangrijke
rechten van Europese burgers samen in een document, niet alleen de klassieke
grondrechten, zoals het recht op vrijheid van meningsuiting, maar ook moderne
en sociale rechten. Het handvest moet de Europese burgers beschermen tegen
ongewenste Europese regels, wanneer deze tegen de grondrechten ingaan. Met
het juridisch bindend maken van het Handvest van de grondrechten kunnen Europese
burgers het gebruiken wanneer zij vermoeden dat Europese regels in strijd
zijn met de in het handvest vastgelegde grondrechten.Er is een duidelijke verwijzing naar de toetredingscriteria opgenomen.
De Partij van de Arbeid had liever gezien dat de criteria letterlijk waren
opgenomen in het verdrag, maar dit is een volwaardig compromis. Hiermee krijgen
Nederland en de andere lidstaten meer houvast en daadkracht om landen die
willen toetreden op de vingers te tikken als dit nodig is, of zelfs onderhandelingen
te staken wanneer zij zich niet aan de opdrachten houden.Wanneer het Verdrag van Lissabon in werking treedt, betekent dit dus een
versterking van de rol van het Europees Parlement. Het aantal terreinen waarop
het medewetgever is, de zogeheten codecisieprocedures, worden uitgebreid.
Daarnaast wordt het Europees Parlement betrokken bij de vaststelling van de
gehele EU-begroting. Met het vaststellen van de begroting wordt vaak vooruitgelopen
op het te voeren beleid. Zonder geld volgt er geen uitvoering van plannen.
Ook de rol van het nationale parlement wordt versterkt. Wij hebben straks,
met het nieuwe verdrag, ook de mogelijkheid om met een meerderheid van de
nationale parlementen aan te geven dat er geen reden wordt gezien om een probleem
of discussiepunt Europees van regelgeving te voorzien. Om dit goed te laten
werken is een intensievere samenwerking van de nationale parlementen nodig.
Daarom is samen met de VVD het voorstel gelanceerd om deze oranjekaartprocedure
verder op te tuigen. Tegelijkertijd zal de Tweede Kamer moeten laten zien
dat wij wel degelijk de ontwikkeling van wet- en regelgeving in de EU volgen
en kunnen beïnvloeden. De tijd van verschuilen achter de gedachte "dat
komt uit Brussel en wij wisten van niets" is echt voorbij. Publieke debatten
zullen ervoor zorgen dat burgers zich meer betrokken voelen bij de Europese
besluitvorming en de EU.Over de ontwikkeling van gemeenschappelijk EU-beleid op het terrein van
asiel en immigratie wil de Kamer tijdig kunnen meepraten. Zij wil daarop wezenlijke
invloed hebben. Daarom heeft de Partij van de Arbeid samen met het CDA een
amendement ingediend waarbij ontwerpbesluiten op het terrein van vrijheid,
veiligheid en recht instemming van de Staten-Generaal vereisen voordat de
regeringsvertegenwoordiger van Nederland zijn medewerking kan verlenen aan
het tot stand komen van een besluit op dit terrein. Onze uitgangspunten daarbij
zijn helder. Wij willen dat Europa meer is dan een markt alleen, waar sociale
verworvenheden en publieke dienstverlening niet ondergeschikt zijn aan marktregels
en internationale concurrentie. Wij willen een gezond Europa, met een schone,
veilige en zekere energievoorziening, dat een leidende rol speelt bij de strijd
tegen klimaatverandering. Wij willen een Europa dat mee bepaalt hoe de globalisering
uitpakt en een bijdrage levert aan internationale solidariteit, vrede en veiligheid
in de hele wereld.De heer Van Bommel (SP):De heer Blom heeft al twee keer gezegd dat Europa de markt meester is
en heeft het over de diensten van algemeen economisch belang, de publieke
diensten. Door dit verdrag en door het protocol op dit punt is het toch duidelijk
dat publieke diensten die tegelijkertijd een commerciële taak hebben –
ik doel op de woningbouwcorporaties – zich gewoon hebben aan te passen
aan de marktregels van Europa. Daarmee komen de corporaties zoals wij ze kennen
in Nederland in een verdomhoekje.De heer Blom (PvdA):Het is maar net waarmee je het vergelijkt. In de huidige situatie, waarbij
de regels van het verdrag van Nice gelden, heb ik in ieder geval niet de mogelijkheid
om tot een uitzonderingspositie te komen. Dat heb ik onder het Verdrag van
Lissabon wel. Ik heb de regering ook opgeroepen om ervoor zorg te dragen dat
dit op een fatsoenlijke manier wordt vormgegeven. Volgens de protocollen van
het Verdrag van Lissabon kan ik die diensten van algemeen belang in Nederland
toepassen op woningbouwcorporaties. Volgens mij is daarmee helemaal niks mis.
Het is een stap in de goede richting, vergelijkbaar met de huidige toestand
onder het Verdrag van Nice.De heer Van Bommel (SP):Er worden voor de woningbouwcorporaties geen stappen in
de goede richting gezet. De woningbouwcorporaties kunnen nu hun taken uitvoeren.
Zij hebben de taak om te zorgen voor sociale woningbouw. Zij hebben ook een
commerciële taak: bouwen voor een wat duurder segment. Die twee taken
kunnen zij combineren en op die manier hun sociale taak financieren. Hoe is
het dan mogelijk dat u dit verdrag ziet als een verbetering van de bestaande
situatie? Het is een verslechtering van de bestaande situatie.De heer Blom (PvdA):Dat ben ik dus niet met u eens. Het Verdrag van Lissabon biedt ontsnappingsmogelijkheden
voor onze regering. Zij kan daardoor een woningbouwvereniging voorzien van
het predicaat dienst van algemeen economisch belang. Dat vervolgens een scheiding
moet worden aangebracht tussen de commerciële en de sociale activiteiten,
is inherent aan de nieuwe situatie, maar die mogelijkheid is er. Zij was er
niet en daarom is wat mij betreft een stap in de goede richting gezet.De heer Van Bommel (SP):Voorzitter. Ik wil van de heer Blom hom of kuit. Is hij van mening dat
voor woningbouwcorporaties de situatie verbetert, gelijk blijft of verslechtert?De heer Blom (PvdA):Verbetert.Mevrouw Peters (GroenLinks):Voorzitter. Ik reageer een beetje laat, maar de heer Blom was zo snel
klaar met zijn bijdrage dat hij mij enigszins verraste.De heer Blom (PvdA):Als je je beperkt tot de hoofdlijnen, ben je vrij snel klaar.De voorzitter:Die zit. Mevrouw Peters mag haar vraag stellen.Mevrouw Peters (GroenLinks):Voorzitter. De heer Blom verdedigt nu zijn amendement en zegt: de Partij
van de Arbeid wil niet alleen letten op het feit of subsidiariteit wordt betracht,
maar ook goed nagaan welke wetten men in Brussel wel mag maken. Daarom wil
zij dat dit parlement daarover tijdig kan meepraten. Wij gaan wezenlijk beïnvloeden
wat er in Brussel gebeurt, zei hij. Ik citeer hem. Vervolgens komt hij met
een amendement en noemt dan drie artikelen. Let wel: drie! Aan de hand daarvan
wil hij wezenlijk invloed uitoefenen. Maar hij noemt slechts drie artikelen,
terwijl er ontiegelijk veel beleidsterreinen zijn waarover Brussel gaat. De
drie artikelen die hij noemde betreffen onder andere de paspoorten en de grensoverschrijdende
politionele samenwerking, maar is meepraten over kwesties op deze terreinen
wat hij verstaat onder wezenlijke beïnvloeding van Brusselse besluitvorming?De heer Blom (PvdA):Laat ik voordat ik deze vraag beantwoord vaststellen dat de Tweede Kamer
in de afgelopen tien jaar bijna helemaal niets heeft gedaan aan wezenlijke
beïnvloeding van de Brusselse besluitvorming, terwijl zij daartoe alle
mogelijkheden had. Dat is punt één. Dan punt twee.Ik wil dan de wijze van besluitvorming die is vastgelegd met het Verdrag
van Lissabon vergelijken met die welke is vastgelegd met het Verdrag van Nice.
Dan zijn er twee zaken van belang. De eerste betreft de vraag: waarom is met
het sluiten van het Verdrag van Nice in 1999 op bepaalde terreinen instemmingsrecht
aan de lidstaten verleend? Dat is gedaan om de doodeenvoudige reden dat er
anders geen democratische waarborg was. Met het Verdrag van Lissabon zijn
er op twee manieren democratische waarborgen. De ene waarborg is dat een gedeelte
van het besluitvormingsproces overgaat naar het Europees Parlement en de andere
dat de Europese Raad van ministers overgaat tot meerderheidsbesluitvorming
en niet meer besluiten neemt op basis van unanimiteit. Dat betekent dat in
beide gevallen de democratische waarborg onderdeel is van het besluitvormingsproces.Vervolgens wil ik aangegeven wat de standaard manier van werken van deze
Kamer is. Als ik vind dat deze regering tijdens de Europese Raad een bepaald
standpunt moet innemen en ik kom er met de heren van dit kabinet in het AO
voorafgaande aan die Raad niet uit, dan vraag ik tijdens de regeling van werkzaamheden
een VAO aan. Dan dien ik tijdens het debat over het VAO een motie in. Als
die motie dan door de meerderheid van de Kamer wordt gesteund, is de regering
opgedragen om die motie uit te voeren. De regering kan die motie natuurlijk
ook niet uitvoeren. Dan is het aan ons om daaraan een waardeoordeel te verbinden.
Dus ik heb nu eigenlijk op elk willekeurig terrein instemmingsrecht. Alleen,
ik moet zelf het initiatief nemen. Dat is het verschil met uw voorstel. Daarmee
gaat u een bouwwerk creëren, waardoor u zelf kunt achteroverleunen...De voorzitter:Mijnheer Blom, wij kennen het voorstel van mevrouw Peters. U moet kort
antwoorden. Mevrouw Peters stelt haar vervolgvraag.Mevrouw Peters (GroenLinks):U zegt dat het voorstel van anderen te ver zou gaan, vanwege de nieuwe
positie van het Europees Parlement. Ook door het feit dat de raad bij meerderheid
beslist zou de democratische controle gewaarborgd zijn. Daar hebt u gelijk
in. Echter, dat geldt dan voor de democratische controle op het Europese niveau,
maar aan dat Europese proces gaat een belangrijke fase vooraf. In die fase
wordt het standpunt van uw eigen Nederlandse regering bepaald. Daar ligt een
taak voor u als Nederlands parlementariër. Daar moet u uw eigen regering
bevragen over wat zij in New York of in Brussel gaat doen. Dat deficit blijft
bestaan. U zegt dat u al bevoegdheden hebt om de regering op dit punt uitputtend
te controleren. Maar vlak voor de Raad is het te laat. U hebt vanaf het begin
van de behandeling, wanneer de onderhandelingen gaande zijn, recht op informatie.
Daar moet u de regering op controleren en haar eventueel op bijsturen.De voorzitter:Mevrouw Peters, ik wil echt dat u kortere vragen stelt. Dat geldt voor
iedereen.Mevrouw Peters (GroenLinks):Met moties aan het eind werken wij niet vruchtbaar samen. Als wij alles
op de vertrouwenskwestie moeten laten aankomen...De heer Blom (PvdA):Als u deze woorden in de mond neemt, diskwalificeert u het totale gebeuren
hier in onze eigen Kamer. Wij zijn gewend om te gaan met nationale wetgeving
op de manier die ik aangeef. Dat zou ineens niet kunnen bij Europese regelgeving?
Dat kan dus wel. Als u zegt dat wij te weinig instrumenten
hebben, dan diskwalificeert u uw eigen werkzaamheden. Dat gaat dus niet goed.
Als in de Raad bij meerderheid kan worden besloten, kun je instemmingsrecht
creëren wat je wilt, maar dat geeft geen zekerheid dat je je zin krijgt.
Wat gaat u dan vervolgens doen op het moment dat u het hele spul hebt opgetuigd
en de regering vervolgens een nederlaag lijdt in Europa?Mevrouw Peters (GroenLinks):Er is een groot verschil tussen de controlemogelijkheden die je nodig
hebt om nationale wetgeving te controleren, en de controlemogelijkheden die
je nodig hebt om Brusselse wetgeving te controleren. Nationaal zijn er maar
twee actoren: regering en parlement. Wij hebben recht op alle informatie die
daarvoor relevant is. In het Brusselse is er een veelheid aan actoren, een
veelheid aan inbreng, een diplomatieke, geheime onderhandelingsprocedure waar
Nederlandse parlementariërs geen toegang toe hebben. Om die marge als
nationaal parlement te bereiken, heb je extra informatieplichten en behandelingsvoorbehouden
nodig.De heer Blom (PvdA):Als ik mijn zin niet krijg tijdens de voorbereiding van een Europese Raad,
ga ik naar de voorzitter met een motie en roep ik de regering op om mij die
informatie te verstrekken. De regering heeft vervolgens de plicht om dat te
doen. Als zij dat niet doet, heeft zij een probleem. Zo simpel zit voor mij
de wereld in elkaar hoor.De heer Van Bommel (SP):Het simpele wereldbeeld van de heer Blom kennen wij.De heer Blom (PvdA):Lekker hè?De heer Van Bommel (SP):Nee, dat vind ik niet lekker, en wel om twee redenen. U stelt zich hier
op als goedkope boodschappenjongen voor het kabinet en u ondermijnt de positie
van het parlement. Als parlementariër in een dualistische verhouding
zou u zich daarvoor moeten schamen. U vindt het verdrag zo goed omdat het
onder andere de positie van het parlement versterkt. Waarom wilt u op dit
cruciale punt de positie van het parlement dan niet versterken? U hebt de
gelegenheid, u hebt de kans, maar kennelijk bent u liever knechtje van het
kabinet dan gewoon parlementariër. Waarom wilt u de positie van het parlement
niet versterken?De heer Blom (PvdA):Dat wil ik wel en daarom hebben collega Ormel en ik een amendement ingediend
om het democratisch deficit te weerleggen. U komt met grote woorden, maar
ik heb u de afgelopen vijftien jaar niet over behandelingsvoorbehouden gehoord.
Er zijn nieuwe argumenten bedacht, maar ik heb ze nooit gemist. Als ik in
mijn leven iets nooit gemist heb, hoef ik het ook niet te bedenken.De heer Van Bommel (SP):Ik zou veel woorden kunnen wijden aan wat de heer Blom in zijn leven tekortkomt,
maar dat valt buiten het bereik van dit debat. Het gaat nu om de positie van
het parlement. Vanuit de Kamer wordt een instrument geboden dat sterker is
dan wat de heer Blom met het CDA te bieden heeft. Toch zegt hij daar nee tegen.
Ik snap wel dat alles wat nieuw is vreemd is, en dat hij dat eerst wil onderzoeken.
Daar ben ik ook voor, maar onmiskenbaar is het instrument dat door Ten Broeke
c.s. geboden wordt, sterker dan datgene wat door Ormel en Blom wordt geboden...De voorzitter:Uw punt is duidelijk.De heer Van Bommel (SP):Ik heb mijn vraag nog niet eens gesteld.De voorzitter:Jawel. U vindt het instrument sterker en u wilt weten waarom de heer Blom
het niet wil.De heer Van Bommel (SP):Nee, ik wil weten of de heer Blom erkent dat het instrument inderdaad
sterker is.De heer Blom (PvdA):Het lijkt mij zeer onzinnig om een instrument te verzinnen dat sterker
is dan het instrument dat ik al heb, terwijl iedereen weet dat ik het instrument
dat ik heb, nog nooit heb gebruikt.De heer Van Bommel (SP):Dat kan de heer Blom niet menen. Je kunt gaan voor iets wat de zaak vertraagt
of op termijn ter discussie stelt, maar je krijgt vanuit de Kamer het ultieme
instrument in handen. Dat is dan toch het interessantste wat je je maar kunt
wensen? Dan moet hij als lid van de Kamer, los van partijpolitieke belangen,
toch voor het sterkste instrument gaan?De heer Blom (PvdA):Ik heb die instrumenten, mijnheer Van Bommel. Ik zeg net dat het niet
een kwestie is van een sterker instrument, het is hoogstens een kwestie van
een ingewikkelder instrument. Ik kan heel makkelijk leven met het feit dat
ik in een algemeen overleg een VAO kan aanvragen en de regering bij motie
kan opdragen om wat te doen. Dat vind ik echt genoeg. Voor de punten waar
er echt wezenlijke verschillen zijn, hebben de heer Ormel en ik een amendement
ingediend. Zo simpel is het, mijnheer Van Bommel. U maakt de wereld ingewikkeld,
u creëert problemen die er helemaal niet zijn. Daarin bent u erg goed.De voorzitter:Dank u wel, dit was het laatste woord van de heer Blom en van een aantal
andere leden.Mevrouw Ouwehand (PvdD):Voorzitter. Het wordt laat, maar toch nog een bijdrage van mijn kant.50 jaar Europese eenwording waarin de burger niet betrokken is, en het
resultaat laat zich aanzien: een gedrocht van een Unie dat van ingewikkelde
verdragen en besluitvormingsconstructies aan elkaar hangt, niet transparant
en zonder noemenswaardige democratische controle, maar wel met allerlei bevoegdheden
die parlementen in de lidstaten buitenspel zetten. De constitutie van Europa
moest worden herzien, maar in plaats van een pas op de plaats te maken om
louter het democratisch functioneren te regelen en de transparantie te garanderen,
moest en zou er een monsterverdrag worden opgesteld, een verdrag voor een
grondwet voor Europa. Daarin worden niet alleen democratiseringsvoorstellen
uitgewerkt, maar wordt gesproken over het afstaan van vetorechten, overdracht
van bevoegdheden en zelfs een eigen militaire macht. Oude achterhaalde artikelen
uit de oprichtingsverdragen worden nog maar eens bekrachtigd, zoals het uitgangspunt
dat productie verhoging het enige doel van het gemeenschappelijke
landbouwbeleid mag zijn. Het welzijn van dieren zou weliswaar worden gerespecteerd,
als dat maar niet ten koste zou gaan van de vrijheid van mensen om onder het
mom van tradities stieren dood te martelen en ganzen op grove manier onder
dwang te voederen voor de productie van foie gras.De Partij voor de Dieren, destijds nog niet vertegenwoordigd in dit huis,
was faliekant tegen de Europese grondwet. Dat gold ook voor de Nederlandse
kiezer, die zich in grote meerderheid hebt uitgesproken tegen deze nieuwe
stap in de Europese integratie. In tegenstelling tot die kiezer mag de Partij
voor de Dieren nu haar oordeel vellen over het nieuwe verdrag, dat tot stand
is gekomen na de klip-en-klare afwijzing in 2005. Wij betreuren het ten zeerste
dat die kans niet aan de burger wordt geboden.Hoe zou die burger oordelen over het nieuwe verdrag? Duidelijk is dat
het hervormingsverdrag nauwelijks afwijkt van die verfoeide grondwet. Na een
denkpauze van twee jaar waarin het angstvallig stil bleef, presenteerden de
Europese regeringsleiders in juni 2007 in twee dagen tijd een nieuwe aanpak
van dit proces. Het Nederlands Juristenblad schrijft hierover: De kern van
deze nieuwe aanpak werd gevormd door een uitruil. Landen die het grondwettelijke
verdrag al geratificeerd hadden, hebben aan de landen die dat nog niet hebben
gedaan toegegeven dat er een nieuwe verdragtekst moest komen die ontdaan was
van allerlei toeters en bellen die hem de allure van een grondwet gaven. In
ruil daarvoor hebben de landen die het grondwettelijk verdrag niet geratificeerd
hebben, aan de andere lidstaten toegegeven dat de substantie van het grondwettelijke
verdrag goeddeels overeind zal worden gehouden. Alles wat die Europese grondwet
aan nieuws bracht, wordt overgebracht naar twee bestaande verdragen en alles
wat die Europese grondwet ongewijzigd had willen overnemen uit die verdragen,
blijft verder onaangeroerd.De vraag is hoe de beoogde democratisering en transparantie is uitgewerkt
en hoe dat zich verhoudt tot de verdere integratie van Europa. Wij zien dat
de Raad van Ministers alleen in het openbaar gaat vergaderen als het over
wetgeving gaat. Hoe zit het met de controle op die andere overleggen? De rol
van de nationale parlementen wordt versterkt, maar niet op belangrijke terreinen
als politie en justitie. Daartegenover zijn de bevoegdheden van de Europese
Unie op het gebied van vrijheid, veiligheid en recht ruimer geformuleerd.
De samenwerking op het gebied van de bestrijding van het terrorisme wordt
veelvuldig geroemd door verschillende partijen in de Kamer. Bij mij lopen
op zulke momenten de rillingen over de rug. De privacy van burgers wordt met
voeten getreden en het Europees Parlement kan nog altijd niet als een echt
parlement opereren en dus onvoldoende tegenmacht organiseren als vertegenwoordiging
van het volk. De Partij voor de Dieren maakt zich grote zorgen over het strafrecht
en de militaire plannen van Europa. Wij sluiten ons graag aan bij de vragen
die hierover zijn gesteld door de heer Van Bommel en wachten de reactie van
de regering af.Wat niet verandert, is de bepaling dat dierenwelzijn ondergeschikt is
aan menselijke tradities, zoals het stierenvechten. Wat verder ongewijzigd
blijft, is die ouderwetse bepaling uit de jaren vijftig dat de landbouw eerst,
vooral en uitsluitend over productieverhoging moet gaan. Dat heeft desastreuze
gevolgen en staat haaks op de moeizaam tot stand gekomen milieuambities van
de EU, om over de invulling daarvan maar niet te spreken. Bijna de helft van
de Europese begroting wordt nu besteed aan de landbouw. Wat dat de afgelopen
50 jaar heeft opgeleverd, kan niet anders dan teleurstellend worden genoemd.Wij hebben boterbergen en melkplassen gezien. Gegarandeerde minimumprijzen
voor boeren zorgden ervoor dat die bergen en plassen nog groter werden. De
productie werd verder geïntensiveerd, bestrijdingsmiddelen en kunstmest
werden volop ingezet en dieren in steeds kleinere hokken gestopt. Er werd
immers betaald voor het product. Toen de boter- en graanbergen ten hemel rezen
en de melk- en wijnplassen steeds verder uitdijden, werd de oplossing gezocht
in grootschalige gesubsidieerde dumping van voedsel in ontwikkelingslanden.
Dat was oneerlijke concurrentie die leidde tot de teloorgang van lokale boeren
in de arme landen. In de jaren negentig is ingegrepen in het Europese landbouwbeleid
om deze uitwassen te voorkomen, maar desondanks blijken wij niet veel vorderingen
te hebben gemaakt. Wij zijn nog steeds ver verwijderd van een duurzame landbouw,
waarin respect voor mensen, dieren en de omgeving het uitgangspunt vormen.
Wij zien dat ook in Nederland iedere week 50 boeren stoppen die geen toekomst
meer zien voor hun bedrijven en dat is, zeg ik in alle bescheidenheid, niet
het gevolg van het feit dat de Partij voor de Dieren sinds anderhalf jaar
in dit parlement zit, dat is het rechtstreekse gevolg van 30, 40, 50 jaar
Europees landbouwbeleid, Nederlands landbouwbeleid onder aanvoering van het
CDA.Wij zien weer melkplassen, wij zien de dumping van melk, wij zien boeren
melk uitrijden over hun landbouwgrond omdat zij vinden dat zij te weinig verdienen
en te weinig betaald krijgen voor hun melk. Wij zien een overschot aan varkensvlees
opnieuw gedumpt worden. Vanuit Europa worden Europese subsidies gegeven om
grote hoeveelheden varkensvlees op de Afrikaanse markt te dumpen. Ontwikkelingsorganisaties
luiden de noodklok, omdat lokale boeren niet kunnen concurreren tegen dit
goedkope vlees. Lokale productie van voedsel komt in het gedrang. Het milieu
hebt ernstig te lijden onder de Europese veehouderij. Broeikasgassen, ammoniak,
fijnstof, het loopt de spuigaten uit. Nederland is letterlijk de "zwarte
schandvlek" van Europa als het gaat om vernietiging van de natuur door
ammoniakemissies van de bio-industrie.30 jaar politiek onderhandelen heeft niet meer opgeleverd dan een half
A4'tje extra ruimte voor de legkip. Omgerekend per jaar is dat nog minder
dan vier vierkante centimeter. In Europa leven en lijden jaarlijks tien miljard
dieren in de bio-industrie. Het gesleep van levende dieren naar alle uithoeken
van de Unie gaat je voorstellingsvermogen te boven. Kortom, alle reden om
te kiezen voor een duurzaam landbouwbeleid. In de nota naar aanleiding van
het verslag lees ik dat de regering vindt dat waarden als dierenwelzijn, landschapsbeheer,
plattelandsontwikkeling en duurzaamheid voldoende kunnen worden gewaarborgd
in artikel 32 van het werkingsverdrag, maar ik vraag mij af hoe en krijg graag
een toelichting van de regering. Het trucje met het "kunnen" hebben
wij intussen geleerd: de dierenwelzijnswetgeving in Nederland is al meer dan
vijftien jaar oud en daarvan was het ook de bedoeling dat het zou "kunnen"
worden ingevuld. Wij zijn nu vijftien jaar verder en het is
niet gebeurd. Graag een reactie van de regering daarop. Is de regering bereid
zich ervoor in te spannen, integrale duurzaamheid uit te roepen tot uitgangspunt
van het gemeenschappelijk landbouwbeleid? Is zij bereid zich in te zetten
voor een werkelijke erkenning van de intrinsieke waarde van het dier, door
het voorbehoud van de culturele en religieuze tradities te schrappen in de
bepaling van het Verdrag van Amsterdam? Ik hoop dat wij niet nog eens 30 jaar
doen over zo'n marginale welzijnsverbetering als die welke ik hierboven heb
beschreven.De voorzitter:Wij zijn gekomen aan het einde van de inbreng van de kant van de Kamer.De heer Van Bommel (SP):Een punt van orde. Voorzitter, hebt u enig idee hoe lang u vanavond wilt
doorgaan? Kunt u de Kamer daarover informeren?De voorzitter:Ja. Ik ga door totdat het kabinet in de eerste termijn heeft geantwoord.De heer Van Bommel (SP):Ongeacht hoeveel tijd daarmee is gemoeid?De voorzitter:Ja, dat doe ik ook bij debatten die op een ander moment worden gehouden.
Morgen hebben wij de tweede termijn.De heer Van Bommel (SP):Garandeert u daarbij dat de tien fracties die aanwezig zijn, gebruik kunnen
maken van de vijf interrupties die u heeft beloofd?De voorzitter:Ja, als de interrupties kort en bondig zijn, kan dat. Als dat niet zo
is, bezin ik mij nader.De vergadering wordt van 21.55 uur tot 22.15 uur geschorst.Minister Balkenende:Voorzitter. Graag zeg ik de leden van de Kamer dank voor hun inbreng in
de eerste termijn van dit debat. Het is een belangrijk debat, dat voortvloeit
uit de vele debatten die wij hebben gehad over dit onderwerp. Het is ook goed
dat wij nu toewerken naar de besluitvorming en dat wij het proces van ratificatie
kunnen afronden. Wat betreft de rolverdeling: ik zal stilstaan bij een aantal
algemene onderwerpen en bij een aantal specifieke vragen dat is gesteld. De
minister van Buitenlandse Zaken zal met name ingaan op de gevolgen van het
Verdrag voor het Europees Buitenlands en Veiligheidsbeleid, op de EDEO, als
die aan de orde komt, op de solidariteitsclausule, op de EPA, op de Mediterrane
Unie, en hij zal ook stilstaan bij het onderdeel instemmingsrecht ten aanzien
van het gemeenschappelijk buitenlands veiligheidsbeleid. De staatssecretaris
zal ingaan op de andere onderwerpen. Hij zal meer in het bijzonder ingaan
op de ingediende amendementen, die zich concentreren op het punt behandelingsvoorbehoud
en instemmingsrecht. Ik zal daarover in algemene zin ook een aantal opmerkingen
maken.Wij hebben in de afgelopen twaalf maanden bij een fors aantal gelegenheden
gesproken over het wijzigingsverdrag, dat uiteindelijk de naam Verdrag van
Lissabon heeft gekregen. De eerste keer was vlak na de afronding van de onderhandelingen
over het IGC-mandaat onder het Duitse voorzitterschap, nu bijna een jaar geleden.
Vervolgens hebben wij gesproken over het oordeel van de Raad van State. Daarna
hebben wij, na de afronding van de intergouvernementele conferentie en na
de ondertekening in Lissabon, de discussie voortgezet. Nog vorige week sprak
de Kamer in aanwezigheid van staatssecretaris Timmermans over de initiatiefwet
Van Bommel en de zijnen. Keer op keer, zeg ik voor alle duidelijkheid, zijn
dat nuttige debatten geweest waarin de argumenten over en weer uitgebreid
naar voren zijn gekomen. Het kabinet heeft getracht zo goed mogelijk in te
gaan op de vragen en opmerkingen van de Kamer. Ik zal proberen om duplicaties
met eerdere debatten te voorkomen.Het kabinet hecht buitengewoon veel waarde aan de Kamerbehandeling van
dit verdrag. Niet alleen omdat het bij dit verdrag gaat om de toekomst van
de Europese Unie, die medebepalend is voor de Nederlandse welvaart, veiligheid
en leefomgeving in de komende jaren, maar ook omdat het kabinet ervan overtuigd
is dat het een stevig draagvlak voor de Europese samenwerking niet als een
gegeven kan beschouwen. Wij moeten daaraan blijven werken. De discussie tussen
regering en volksvertegenwoordiging is daarbij een essentiële schakel.
Daarom, en ik ga nu iets verder terug in de tijd, heeft het kabinet ook in
de onderhandelingsfase de dialoog met het parlement opgezocht. Het kabinet
heeft dit vaker gedaan dan in veel andere lidstaten is gebeurd. Bij de bepaling
van de inzet en bij de uitwerking van onze strategie zijn de debatten van
vorig voorjaar zeer nuttig geweest. Ik denk aan de ideeën van de heer
Ten Broeke over de oranje kaart of aan de suggesties van de heer Van Bommel
voor de verankering van de uitbreidingsregels in het verdrag.Ook rechtstreeks heeft de Kamer de gezamenlijke desiderata kracht bij
kunnen zetten. Ik herinner bijvoorbeeld aan het bezoek van de vaste Kamercommissie
onder leiding van de heer Waalkens aan de Duitse onderhandelaars in Berlijn.
De bijna Kamerbrede steun voor de vijf punten uit de brief en het debat van
medio maart 2007 waren buitengewoon belangrijk: geen grondwet, vermijdt statelijke
pretenties, meer democratie en meer betrokkenheid van de nationale parlementen,
duidelijk afgebakende bevoegdheden, bijvoorbeeld bij de publieke dienst, meer
slagvaardigheid, vooral op terreinen zoals milieu en veiligheid, en respect
voor de uitbreidingsregels. Dit alles maakte dat het voorzitterschap, de Commissie
en andere lidstaten daar niet omheen konden. Om die punten te vertalen in
concrete gedragsteksten en daarvoor steun te verwerven van de andere spelers
is daarna nog een hele toer geweest. Toen op 24 juni vorig jaar bleek
dat het gelukt was, gaf dat veel voldoening omdat zo op een geloofwaardige
manier gehoor werd gegeven aan de zorgen en verwachtingen die in de uitgebreide
discussies en onderzoekingen na het referendum naar voren waren gekomen. Wij
hadden de andere lidstaten ervan weten te overtuigen dat wij zo een steviger
basis voor Europese samenwerking zouden hebben.Ik loop nog eenmaal de punten langs die het Verdrag van Lissabon in de
ogen van het kabinet een duidelijke verbetering maken ten opzichte van de
bestaande verdragen en het ook fundamenteel doet verschillen van het verworpen
grondwettelijk verdrag. Allereerst is het Verdrag van Lissabon
een wijzigingsverdrag zonder grondwettelijke ambities. Dat heeft meer dan
slechts een symbolische waarde. Het is een fundamentele politieke keuze, omdat
het aangeeft dat de Unie zich niet in een statelijke of federale richting
ontwikkelt.In de tweede plaats levert het Verdrag van Lissabon een grote bijdrage
aan het democratisch gehalte van de Unie. De rol van de nationale parlementen,
die straks een rechtstreekse invloed kunnen uitoefenen op de voorstellen van
de Europese Commissie, wordt aanzienlijk versterkt. Er is gesnoeid in het
aantal besluitvormingsprocedures en rechtsinstrumenten. De positie van het
Europees Parlement is versterkt met een uitgebreid budgetrecht en een brede
toepassing van de codecisie. Tevens wordt een burgerinitiatief ingesteld en
wordt de openbaarheid van de Raad verder vergroot.In de derde plaats stelt het verdrag duidelijke grenzen aan de bevoegdheden
van de Unie. Dat is gebeurd in de beschrijving van de categorieën bevoegdheden
in het verdrag maar ook in het protocol over de diensten van algemeen belang.
In dit protocol wordt helder afgebakend dat de EU-regelgeving rekening moet
houden met de nationale sociale arrangementen en de kwaliteit van publieke
diensten.In de vierde plaats zal de Unie slagvaardiger kunnen optreden op de gebieden
waarop een gemeenschappelijke aanpak noodzakelijk is. Vraagstukken met een
duidelijk grensoverschrijdend karakter, zoals energie, milieu, klimaat en
de aanpak van terrorisme vergen een besluitvaardiger Europese Unie. Tot slot
zijn in het Verdrag van Lissabon de criteria verankerd die de EU stelt aan
een land dat wil toetreden. Dit benadrukt het belang van de criteria en de
gedegen toetsing van lidmaatschapsaanvragen daaraan door de Raad.De inbreng van de Kamer van vandaag overziend, stel ik vast dat een grote
groep de inhoud van het verdrag steunt. Een kleine groep was liever verder
gegaan op het pad van de grondwet en een andere groep geeft de indruk liever
de samenwerking in Europa verder te willen beknotten. Dat sterkt het kabinet
in de gedachte dat het Verdrag van Lissabon een evenwichtige grondslag is.
Een uiterst belangrijk punt in het debat van vandaag is de betrokkenheid van
de Kamer bij Europese wetgevingsvoorstellen. Ik denk dat Kamer en regering
wat betreft die betrokkenheid wel op eenzelfde lijn zitten.Ook het kabinet hecht grote waarde aan een goed geïnformeerd en diepgaand
politiek debat over de Europese wetgeving waarvoor wij mede verantwoordelijk
zijn. Politisering van het Europabeleid is onontbeerlijk. Het is nodig om
ons in Europa op koers te houden en rekening te houden met wat er bij de burgers
leeft. Het is een onmisbare investering in het draagvlak voor Europa. Met
andere woorden: het kabinet steunt volledig het streven van de Kamer naar
meer betrokkenheid. Het heeft zich in de verdragsdiscussie ingezet voor de
versterking van de positie van de nationale parlementen en het zal al het
mogelijke doen om de Kamer in staat te stellen van die versterkte positie
gebruik te maken. Het zal zich volledig inzetten om de Kamer optimaal van
informatie te voorzien, om tijdig een beoordeling van nieuwe wetgevingsvoorstellen
te geven, om wanneer de Kamer dat wenst daarover met de Kamer te overleggen.
Het kabinet zal te allen tijde helder aangeven met welke inzetten het in Brussel
zal opereren. De Kamer kan steeds haar opvatting in een motie vastleggen en
de Kamer controleert de regering na ommekomst uit Brussel. Het kabinet denkt dat de bestaande mogelijkheden nog beter kunnen worden
benut, maar het staat ook open voor verdere verbetering van de werkafspraken
als daaraan in de Kamer behoefte bestaat. Wij moeten altijd gericht blijven
op verbetering en daarbij is er uiteraard een aantal aandachtspunten die,
als ik mij niet vergis, ook door de Kamer worden gedeeld: geen verzwakking
van de Nederlandse onderhandelingspositie in Brussel; respect voor de onderscheiden
rollen van regering en volksvertegenwoordiging; geen bureaucratisering, waar
juist politisering wordt beoogd. Gezien het feit dat er een grote mate van
overeenstemming bestaat, zowel over doelstelling als over randvoorwaarden,
heb ik er vertrouwen in dat wij tot een goede samenwerking kunnen komen.De heer Pechtold (D66):Het is een duidelijk betoog, maar hoe ziet de premier als eerste onder
zijns gelijken in het kabinet hoe dat de afgelopen vijf jaar is gegaan? Vindt
hij dat dit voldoende goed is gegaan? Hoe beziet hij dat in het licht van
de beschouwing die hij nu houdt? De premier heeft enkele voordelen genoemd
van meer betrokkenheid van de Kamer. Mijn tweede, meer concrete vraag luidt:
hebben hij en zijn collega's het soms ook niet nodig om in onderhandelingen
in Europa aan te geven dat er betrokkenheid is van de Kamer, dat de instemming
nog niet zeker is, kortom, kan hij druk vanuit Den Haag gebruiken in zijn
proces?Minister Balkenende:Dat is een goede vraag. Mijn beeld van de afgelopen jaren is dit. Op de
eerste plaats hebben wij te maken gehad met tal van belangrijke onderwerpen
die hebben genoopt tot een duidelijke profilering van Nederlandse kant. Er
zijn daarbij twee elementen aan de orde. Het ene is het proces, de vraag hoe
de samenwerking met de Kamer is geweest, hoe de informatie is geweest, hoe
de debatten zijn gelopen, wat de wensen van de Kamer waren en hoe wij die
internationaal naar voren hebben kunnen brengen. Het tweede punt is het inhoudelijke
resultaat. Ik hoef die lijst niet eens te melden. Het begon al met de ombuiging
van de stijging van de landbouwuitgaven. Daarover is vaak gesproken. Dat lag
ook heel gevoelig hier in het parlement. Er is het miljard dat wij hebben
teruggehaald. Wij hebben destijds gesproken over de wensen van Nederland voor
de grondwet en daarna over de Nederlandse criteria en de wensen voor het wijzigingsverdrag.
Wij hebben gesproken over de profilering op het gebied van administratievelastenverlichting
uit Brussel. Wij hebben gesproken over het Haags Programma over veiligheid.
Wij hebben in de reflectieperiode gesproken over de vraag wat Europa betekent
voor de burger. Wij zijn zeer succesvol geweest in onze onderhandelingen.
Ik heb bij al die onderwerpen gemerkt dat de goede dialoog met de Kamer daaraan
een belangrijke bijdrage heeft geleverd. Dit gold bijvoorbeeld voor een thema
als de excessieve betalingspositie van Nederland of onze positie inzake Servië
waarin wij gezamenlijk zijn opgetrokken. Wij hebben het hard gespeeld in de
onderhandelingen, maar wij konden steeds zeggen: wij doen dit in samenspel
met het parlement. Dit heeft geleid tot een duidelijke markering van de positie
van Nederland.Ik snap de vraag van de heer Pechtold wel, want die raakt natuurlijk aan
de vraag hoe je aankijkt tegen de instrumenten die hier in de debatten aan
de orde zijn. Wij verschillen wel eens van mening, maar hij
heeft een paar belangwekkende opmerkingen gemaakt. Hij zei: als je bepaalde
instrumenten kiest, moet je dan ook niet iets hebben waarmee je de internationale
besluitvorming zou kunnen frustreren, die ook contraproductief zouden kunnen
werken. Op basis van mijn ervaring in de afgelopen jaren en dat geldt evenzeer
voor de andere leden van het kabinet, ben ik van mening dat er effectief is
gehandeld, omdat wij wisten wat wij wilden en hoe het parlement erover dacht.
Het is de vraag of dit een aanknopingspunt is voor een instemmingsrecht.De heer Pechtold bracht nog een tweede punt naar voren, namelijk kijk
heel goed naar de bestaande instrumenten. Het is maar zeer de vraag of er
een behandelingsvoorbehoud nodig is of dat je zegt: Europese Commissie wees
transparant in je werkprogramma, kabinet wijs daar tijdig op en ga het debat
met de Kamer aan om te weten welke elementen er op de agenda staan, Kamer
geef aan welke onderwerpen speciale aandacht vergen. Dit is een keuze die
de Kamer maakt. Dan is het vervolgens een kwestie van de organisatie van het
debat. De heer Blom sprak ware woorden over het gebruik van de parlementaire
instrumenten.Op basis van mijn eigen ervaring weet ik dat iedere Europese Raad wordt
voorafgegaan door een algemeen overleg; na afloop is er een plenair debat.
Ik neem de aantekeningen die ik maak tijdens het algemeen overleg mee naar
de Europese Raad omdat ik weet dat dit zo bij de Kamer leeft. Ik heb de leden
meer dan eens dankgezegd voor de constructieve manier waarop wij over zaken
spreken. De staatssecretaris zal verder ingaan op de techniek, maar het is
de vraag of een behandelingsvoorbehoud wel altijd productieve gevolgen heeft
of juist contraproductief zou kunnen werken. Ik aarzel daarover.Er is nu een instemmingsrecht voor de JBZ, maar dat heeft een bepaalde
geschiedenis. Het is de vraag of wij dit instrument moeten oprekken. Het kabinet
is hiervan niet overtuigd. Ik denk dat het goed is om twee dingen voorop te
stellen. Ten eerste: transparantie, tijdig melden welke zaken er spelen, een
Kamer die alert is om onderwerpen te bespreken. Ten tweede: maximaal gebruikmaken
van de bestaande instrumenten. Daar komt nog iets anders bij. Het lijkt mij
goed om nog eens te wijzen op het verschil tussen regering en Kamer. Het is
natuurlijk helder: de regering regeert en de Kamer controleert, maar dat doe
je niet in een isolement. Juist daarom zijn er zo veel mogelijkheden voor
debat. Dit heeft de afgelopen jaren ook geholpen. Je moet echter wel voorkomen
dat de een op de stoel van de ander gaat zitten.Wij hebben in het wijzigingsverdrag bewuste keuzes gemaakt opdat de rol
van het Europees Parlement op onderdelen wordt versterkt, de codecisieprocedure.
Wij hebben gesproken over de QMV (qualified majority voting). Dit raakt echter
net zo goed aan het functioneren van het nationale parlement. Als de bestaande
instrumenten goed worden gebruikt en een kabinet weet dat het rekening moet
houden met het parlement, is het voor mij geen gegeven dat je de uitweg moet
zoeken in extra instrumenten die weleens contraproductief zouden kunnen werken.
Dit is mijn oprechte bezorgdheid. De staatssecretaris zal op de techniek ingaan,
maar hiermee heb ik alvast een algemeen oordeel gegeven.Er moet ook vertrouwen over en weer zijn. Vertrouwen in een regering die
het parlement serieus neemt en omgekeerd een regering die precies weet wat
er in het parlement leeft. Zo probeer ik ook premier te zijn door rekening
te houden met de wensen van de Kamer. Ik heb baat gehad bij de opstelling
van de Tweede Kamer in het land. Ik kon die gebruiken, maar uiteindelijk gaat
het om het vakwerk dat je in Brussel moet doen.De heer Pechtold (D66):Het oordeel van mijn fractie zal niet afhankelijk zijn van haar positie
in de oppositie of in een coalitie. Of ik nu hier sta of mijn partij zit aan
de andere kant: wij hebben heldere spelregels nodig. Het betoog van de minister-president
is helder. Kan hij echter ook een waardeoordeel geven over de manier waarop
wij het huidige instrumentarium de afgelopen jaren hebben gebruikt? Ten slotte
hoor ik graag iets meer over wat hij bedoelt met zijn opmerking dat het contraproductief
kan zijn.Minister Balkenende:Mijn waardeoordeel is dat ik over het gebruik positief ben. Dat oordeel
baseer ik wel op mijn ervaring met de Europese Raad. Ik heb verder het gevoel
dat elke bewindspersoon nadrukkelijk rekening houdt met wat er in de Kamer
leeft. Ik kan niet uit de school van de ministerraad klappen, maar ik hoef
u niet te verhelen dat in de ministerraad meer dan eens wordt gewezen op wat
er in de Kamer is gezegd over Europese regelgevingsprojecten.Wij hebben de afgelopen jaren goed gescoord bij de onderhandelingen. Dat
is gebeurd in een goede sfeer en in dialoog met de Kamer. Ik ben daarover
in ieder geval zo positief dat ik geen reden zie om het instrumentarium uit
te breiden. Dat is mijn oprechte overtuiging.Nederland heeft de afgelopen jaren laten zien dat het effectief kan onderhandelen.
Daarvoor moet je goed weten wat er in de Kamer leeft en welke zaken gevoelig
liggen. Tegelijkertijd moet je er direct bij zijn om je contacten met andere
lidstaten te kunnen benutten. Een behandelingsvoorbehoud zou daarbij contraproductief
kunnen werken, omdat het tijd kost. Als er sprake is van QMV, kunnen anderen
best wel eens zeggen: Nederland doet maar.Het kan van belang zijn om snel met de hoofdrolspelers in contact te treden.
Je kunt dan snel tot overeenstemming komen. Wat is de inzet van Nederland?
Wat kunnen wij weggeven en wat willen wij absoluut binnenhalen? Als de regering
geblokkeerd zou zijn door het ontbreken van een Kameruitspraak en andere lidstaten
zouden gewoon doorgaan, dan kan dat wel eens slecht uitpakken.Als u in de gebeurtenissen van de afgelopen jaren het bewijs kunt vinden
voor de stelling dat er niet adequaat is gehandeld, had u misschien een punt.
Volgens mij is daar echter geen sprake van. Je moet bij onderhandelingen tijdig
kunnen aanschuiven. Je moet weten wat je wilt. Verder is het nog maar de vraag
of de huidige instrumenten niet goed genoeg werken en een aanpassing noodzakelijk
maken.Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):Het is goed om te horen dat de minister-president de manier waarop het
toe nu toe is verlopen als prettig en waardevol heeft ervaren. Wat is er dan
echter mis mee om het bij de behandeling van deze goedkeuringswet wettelijk
te verankeren?Minister Balkenende:Ik heb zojuist uitgelegd wat het bezwaar kan zijn om het
kabinet te belemmeren bij onderhandelingen met een formele blokkade door de
Kamer. Het instemmingsrecht gaat echter nog verder, want het is de meest extreme
uitbreiding van de middelen die de Kamer in de huidige situatie ter beschikking
staan. De vraag van de heer Pechtold is dan ook zeker relevant. Wij moeten
ons inderdaad eerst een beeld vormen van de wijze waarop het de afgelopen
jaren is gelopen. Van de voorstellen die ik nu hoor, vraag ik mij toch echt
af of ze wel goed zullen uitwerken. Ik twijfel daarover. Die twijfel zou u
kunnen wegnemen met een voorbeeld van een situatie waarin Nederland achter
het net heeft gevist, maar zo'n voorbeeld is er volgens mij niet.Het begint allemaal met wederzijds vertrouwen. Een kabinet hoort te luisteren
naar de Kamer. Als het dat niet doet, dan dient de heer Blom heus wel in een
VAO een motie in. Een kabinet heeft acht te slaan op wat er in de Kamer leeft.
Vervolgens is er diplomatiek handwerk nodig en om dat effectief te kunnen
doen moet je er snel bij zijn.Je hebt hierbij te maken met structuur en cultuur. Ik denk dat de instrumenten
voor de structuur behoorlijk werken. Ik zie ook geen aanleiding om te zeggen
dat zaken niet zouden werken. Het is met het oog daarop toch echt de vraag
of extra instrumenten nodig zijn. Ik denk dat daarvoor geen evidente noodzaak
bestaat. Bovendien heb ik gewezen op de risico's die hieraan verbonden zijn.Op dit moment kennen wij geen instemmingsrecht. Het bestaat wel bij JBZ-onderwerpen,
maar dat hangt samen met de rol van het Europees Parlement. Dat verandert
overigens als gevolg van het wijzigingsverdrag. Het is in dat geval echter
de vraag of die snelle betrokkenheid ook gepaard moet gaan met voorbehouden
of instemmingsrechten. Dat is voor mij absoluut geen gegeven. Het is ook niet
nodig.De voorzitter:Een vervolgvraag van mevrouw Wiegman.Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):Het zou er in dat geval toch extra veel voor pleiten om juist helemaal
aan het begin van het proces tot een behandelingsvoorbehoud over te gaan om
wat meer los te komen van de huidige situatie, waarin op het allerlaatste
moment in een VAO, een motie wordt ingediend, een motie waarover nauwelijks
nog debat mogelijk is, omdat de raad al de volgende dag plaatsvindt. Het is
in dat geval voor de regering veel prettiger om al in een heel vroeg stadium
te weten wat het standpunt van de Kamer is. Dat haalt de druk van al die moties
weg.Minister Balkenende:U moet een goed onderscheid maken tussen het op de hoogte zijn van ontwikkelingen
en zaken tijdig bespreken. Dat geef ik graag aan u toe en dat delen wij ook
met elkaar. Als de Kamer ergens over wil spreken, is het de verantwoordelijkheid
van de regering om dat te faciliteren en te ondersteunen. Als een behandelingsvoorbehoud
betekent dat de regering feitelijk geen handelingsbevoegdheid meer heeft,
dan is dat een stap te ver. Daardoor kunnen wij op een gegeven moment niet
verder met bepaalde zaken. Dat is eerlijk gezegd een risico dat wij in Europees
verband kunnen gaan lopen. Het is ook geen noodzakelijk instrument. Als wij willen dat de Kamer tijdig
betrokken wordt bij wetgevingsprocessen, dan moeten de bestaande instrumenten
worden geoptimaliseerd. De Kamer maakt daarvan gebruik. Als een kabinet echter
feitelijk niets meer kan doen vanwege bepaalde blokkades, dan is het een ander
verhaal. Ik heb er dus echt heel grote moeite mee.De voorzitter:Ten slotte, mevrouw Wiegman.Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):In dat geval is het heel belangrijk dat wij vanavond heel scherp krijgen
wat wij verstaan onder "behandelingsvoorbehoud". Als de minister-president
zegt dat hij dat opvat als gebrek aan handelingsvrijheid, dan verstaan wij
elkaar niet goed.Minister Balkenende:Ik ben al wat verder gegaan dan ik mijzelf heb voorgenomen, omdat de staatssecretaris
zou ingaan op de meer technische aspecten. Wij spreken nu feitelijk ook over
een amendement van de heer Ten Broeke, waarin een en ander duidelijk naar
voren komt. Het is goed om de consequenties van dat amendement onder ogen
te zien. Ik heb alleen willen zeggen dat de Kamer de regering voor de voeten
kan lopen als het een dergelijke bevoegdheid heeft. Dat zou wel eens contraproductief
kunnen werken en dat moet u niet willen.De voorzitter:De heer Ten Broeke, op het gevaar af dat wij discussies overdoen, maar
dat ligt nu eenmaal in de aard van het debat.De heer Ten Broeke (VVD):Ik hoop dat ik de premier een klein stukje kan helpen, want kennelijk
heb ik iets niet goed uitgelegd. In het amendement dat mijn naam draagt en
dat door nog een aantal leden is ondertekend, is absoluut geen sprake van
een blokkade. Het tegendeel is waar. Hij kan nee schudden wat hij wil, maar
hij weet dat heel goed.Een behandelingsvoorbehoud betekent dat hij tot op het moment dat hij
moet instemmen met een voorliggend besluit, aan zijn eigen opvatting kan vasthouden.
Hij kan in de toelichting lezen dat het enige wat moet zijn afgehandeld, het
overleg met de Kamer is. Dat, mijnheer de minister-president, is een behandelingsvoorbehoud.
Het is geen blokkade. De Kamer gaat die motie van Blom voorkomen, want die
wil zij helemaal niet. Zij zorgt er gewoon voor dat wij vanaf het begin precies
van elkaar weten welke kant wij oplopen. Dat geeft u ruimte, zoals dat bij
zeventien van uw collega's ook het geval is.Minister Balkenende:U zegt: wij blokkeren niets, want het kabinet mag iets doen als de Kamer
erover gesproken heeft. Wat als de Kamer zou zeggen: wij weigeren dat te bespreken?
Dat kan zich voordoen. Dat is een bevoegdheid die u krijgt. Dat is eigenlijk
helemaal niet verstandig. Het gaat uiteindelijk om de inhoud van de zaak.
Er kunnen zich gewoon omstandigheden voordoen waarin het krachtenveld internationaal
een bepaalde kant op gaat en dan ben je misschien te laat.De voorzitter:Dank u wel, want de heer Ten Broeke was nog niet helemaal uitgesproken;
hij haalde adem.De heer Ten Broeke (VVD):Ik kom de minister-president gewoon direct tegemoet. Dat
lijkt mij vanavond het beste. Hij zegt: stel nu eens dat iemand vandalisme
wil plegen door de behandeling op te houden of door eindeloos vast te houden
aan de stelling dat de Kamer niet uitgesproken zou zijn. Prima. In dat geval
nemen wij in mijn amendement op dat er sprake moet zijn van redelijk gedrag.,
Wij kunnen opnemen dat wij de regering er redelijkerwijs niet van weerhouden
dat zij haar instemming kan geven aan een voorstel. Wat moet gebeuren bij
een behandelingsvoorbehoud, en dat geldt voor veertien van uw 27 collega's
en die zitten echt niet met de voeten in het beton, is dat de regering ons
van het begin af aan op die onderwerpen die wij hebben voorgesorteerd voor
behandeling, actief, periodiek en intensief op de hoogte stelt. Als dat mag,
wil één voorbeeld geven, voorzitter.De voorzitter:Zeker.De heer Ten Broeke (VVD):Ik heb hier een lijstje. In het vierde kwartaal hebben wij u een brief
gestuurd over de tijdigheid van fiches. Daarmee was veel mis. Het gaat veel
beter. Dat heb ik erkend. Desondanks moest ik op 15 april toch nog vaststellen
dat negen fiches te laat waren en wij de implementatietermijn van twaalf kaderrichtlijnen
hadden overschreden. Zo zou ik nog wel even kunnen doorgaan. Ondanks alle
beloften...De voorzitter:U hebt uw punt gemaakt.De heer Ten Broeke (VVD):...moeten wij er toch nog telkens om blijven vragen. Het punt van de Eerste
Kamer is eerder al door mevrouw Peters genoemd.De voorzitter:U moet geen nieuwe punten aandragen. Dan wordt het een volledig betoog.Het woord is aan de minister-president.Minister Balkenende:Het punt van de fiches trekken wij ons aan. De bestaande werkmethoden
kunnen en moeten worden verbeterd. Wij zijn daartoe graag bereid. Dat is iets
anders dan dat er een bevoegdheid zou bestaan die ertoe kan leiden dat wij
worden belemmerd in onderhandelingen en contacten met anderen. Ik hecht eraan
dat de regering regeert en de Kamer controleert. Uiteraard regeren wij in
dialoog met de Kamer. Wij hebben de instrumenten voor tijdige informatie.
Wij hebben een informatieplicht. De Kamer weet precies hoe het zit. Wij kennen
het instrument van de motie voor uitspraken van de Kamer. Ik ben van mening
dat wij met het huidige instrumentarium heel ver kunnen komen als wij over
en weer elkaar scherp houden.De voorzitter:U hebt uw punt gemaakt. Het is mij niet helemaal duidelijk wie u met "wij"
bedoelt. Ik meen dat wij "wij" zijn. De heer Ten Broeke, een korte
zin, niet weer een heel verhaal.De heer Ten Broeke (VVD):Artikel 68 van de Grondwet waarnaar de minister-president en eerder de
heer Ormel hebben verwezen, biedt niet meer dan het recht van de Kamer op
informatie. De Kamer zal daarom echter altijd expliciet moeten vragen. Ik
wil af van dat systeem, niet alleen om de cultuur maar ook om de structuur
te verbeteren.De voorzitter:U hebt uw punt gemaakt. Het woord is aan de minister-president.Minister Balkenende:Voorzitter. U wenst geen herhaling van zetten. Met alle waardering voor
de heer Ten Broeke en voor zijn betrokkenheid, heb ik toch echt grote moeite
met het instrument dat hij bepleit.De heer Van der Staaij (SGP):Ik vind het jammer dat het erop lijkt dat deze voorstellen alleen maar
worden gezien als een soort handenbinders voor het kabinet. Van verschillende
hoogleraren hebben wij vorige week juist begrepen dat de praktijk in andere
landen uitwijst dat het heel goed kan functioneren zonder dat het contraproductief
werkt. Als wij kijken naar de Nederlandse JBZ-praktijk – de erfenis
van onder andere de heer De Hoop Scheffer die destijds een amendement heeft
ingediend – en naar de manier waarop het systeem in Engeland functioneert,
vraag ik mij af of de vrees voor contraproductiviteit wel gerechtvaardigd
is.Minister Balkenende:Ik meen dat het het best is als de staatssecretaris dadelijk ingaat op
de situatie in andere landen. Hij is daarop geprepareerd. Ik heb het gevoel
dat wel heel snel gezegd wordt dat in andere landen dingen op een bepaalde
wijze gebeuren. Daarop valt het nodige af te dingen. Er wordt gezegd dat ook
in Frankrijk een dergelijk voorbehoud bestaat. Er moet mij van het hart dat
de Kamer met het huidige instrumentarium in een veel betere positie verkeert
dan het Franse parlement. Daarop zal de staatssecretaris ingaan.Kijkend naar de manier waarop het de afgelopen jaren heeft gefunctioneerd,
is het de vraag of je moet kiezen voor instrumenten waarmee je het instemmingsvereiste
enorm gaat uitbreiden en waarmee je grote belemmeringen in het proces legt.
Het risico is zelfs aanwezig dat je op de stoel van de regering komt te zitten.
Dat zeg ik er ook nog even bij. Ik ben van mening dat het op basis van de
ervaring in de afgelopen jaren niet gerechtvaardigd is. Ik zie ook een hoop
nadelen, maar bovenal geen argumenten om het op deze manier te gaan inrichten.
Er zijn onderwerpen die waarschijnlijk zo door kunnen. Dat is geen punt. Het
gaat om de onderwerpen met een hoog politiek gehalte. De Kamer identificeert
welke dat zijn. Vervolgens moet de Kamer daarover tijdig informatie ontvangen.
De opmerking die de heer Ten Broeke maakt over de fiches trekken wij ons aan.
Dat moeten wij aanpakken. Het is echter iets anders om een bevoegdhedenverdeling
tot stand te brengen waarbij ik vrees dat een vermenging van verantwoordelijkheden
zou kunnen ontstaan waarvan wij schade zouden kunnen ondervinden.De voorzitter:Ik zit objectief te luisteren. Van weerskanten hoor ik herhalingen. Ik
verzoek u om dat, zeker met het oog op de tijd, te voorkomen. Het woord is
aan de heer Ormel.De heer Ormel (CDA):Mevrouw Peters had zich eerder gemeld.De voorzitter:Pardon. Het woord is aan mevrouw Peters.Mevrouw Peters (GroenLinks):De minister-president stelt dat hij graag actief met de Kamer meedenkt
over de vraag of de informatievoorziening goed loopt en wellicht
beter kan. Ik moet eerlijk toegeven dat een van de belangrijkste motieven
om deze amendementen te steunen, is gelegen in onze wens om de informatievoorziening
goed te regelen. In mijn ogen is die tot op heden niet voldoende. Daarom heb
ik behoefte aan een extra instrument. Het gaat ons er niet om dat wij de voorstellen
van de Europese Commissie opgestuurd willen krijgen. In het nieuwe verdrag
wordt dat geregeld. Wij zullen die automatisch rechtstreeks van de Commissie
ontvangen. Het gaat mij bijvoorbeeld om de tijdigheid van de informatie. Wij
krijgen de informatie nu vaak niet, of te laat, of pas helemaal aan het eind
van de rit. Het gaat mij er eigenlijk vooral om dat de Kamer op de hoogte
wordt gesteld van de inbreng van de regering op belangrijke dossiers. Wij
hebben vaak meegemaakt dat wij daarom moeten bedelen. Ik heb eerder het voorbeeld
van de Eerste Kamer aangehaald. Het gaat mij ook om belangrijke andere posities
die worden ingenomen die de wetgevingsbehandeling in belangrijke mate beïnvloeden.De voorzitter:Wat is uw vraag?Mevrouw Peters (GroenLinks):Wijzigingen in het ontwerpbesluit zijn voorbeelden van zaken waarom ik
behoefte heb aan een extra instrument. Als daarover betere afspraken gemaakt
kunnen worden, wat mij betreft in een amendement, maar ik sta open voor andere
suggesties, dan wordt voor een groot gedeelte tegemoetgekomen aan de behoefte
die uit die amendementen spreekt.Ten tweede maakt de minister-president een punt over contraproductiviteit.
De heer Van der Staaij merkte dat eerder ook op en verwees daarbij naar andere
landen. Ik noem met name het Finse voorbeeld, dat bekend staat om zijn flexibiliteit.
De regering schijnt er nog veel onderhandelingsruimte te hebben. Het Finse
behandelingsvoorbehoud is met name niet ontworpen om een blokkade op te werpen.
Zijn daar geen lessen van te leren, voordat de regering het afwijzende standpunt
inneemt?De voorzitter:Dank u wel.Mevrouw Peters (GroenLinks):Ten slotte, zou de premier willen reageren op het feit dat complete handelingsvrijheid
natuurlijk niet in het belang is van de democratische controlemogelijkheden
van het parlement? Deelt de regering mijn standpunt dat...De voorzitter:Mevrouw Peters, alstublieft, hoe moet ik het aan u duidelijk maken zonder
dat het pijnlijk wordt? Dit is geen interruptie, dat kunt u zelf ook niet
menen. Een interruptie is kort en bondig! Ik hoor nog niet het begin daarvan.Mevrouw Peters (GroenLinks):Ik heb respect voor de tijd. Ik wil het zelf ook niet laat maken. Wij
binden ons aan een heel beperkt aantal interrupties, terwijl het hier gaat
om een parlementair recht.De voorzitter:Mevrouw Peters, ik doe zo mijn best. Stelt u nu een vraag. Ik vraag aan
de minister-president om daarop kort te antwoorden.Mevrouw Peters (GroenLinks):Ik probeer het in de vragende vorm te gieten, maar het gaat hier ook om
een uitwisseling van argumenten, waar ik prijs op stel. Ik ben niet bij voorbaat
niet te overreden, net zoals ik ervan uitga dat er met de regering standpunten
zijn uit te wisselen, zodat wij kunnen groeien. Ik wil graag het standpunt
testen dat democratische controle niet alleen gaat over verhoging van de efficiency
van een regering, maar ook over verhoging van de betrokkenheid, de transparantie
en het levendige politieke debat.Minister Balkenende:Mevrouw Peters brengt twee dingen als essentiële elementen naar voren:
tijdige informatie en een reële ruimte voor een reële beïnvloeding.
Zij wil deze betrokkenheid bij het tot stand komen van regelgeving. Zij vindt
mij op die punten aan haar kant. Ik vind het echter geen rechtvaardiging voor
de instrumenten die wij nu met elkaar bespreken. De staatssecretaris zal hier
later nog op ingaan. Wij kunnen wel degelijk ook binnen het bestaande instrumentarium
antwoorden vinden op de terechte punten die mevrouw Peters naar voren brengt.De staatssecretaris zal ingaan op de vraag over de invloed van andere
landen, zoals Finland.Het laatste punt van mevrouw Peters is meer een cri de coeur over betrokkenheid.
Daar zet ik zelf ook een dikke streep onder. Ik heb dat het afgelopen jaar
vanuit mijn verantwoordelijkheid als minister-president ook steeds ervaren.
Er is geen moment geweest dat ik niet de dialoog heb gezocht. Ik zeg in alle
eerlijkheid, ook naar aanleiding van de vraag van de heer Pechtold, dat ik
er baat bij heb gehad. Het is onze positie ten goede gekomen, in alle gevallen
die ik al heb genoemd. Daarom ben ik hartstochtelijk voor een sterke betrokkenheid.
Ik maak echter een andere systeemkeuze, daar ben ik eerlijk in. De resultaten
kunnen bewijzen dat dit het afgelopen jaar goed heeft gewerkt.De voorzitter:U kunt nog een concluderende opmerking maken, mevrouw Peters.Mevrouw Peters (GroenLinks):Ik heb een korte, concluderende vraag over de informatievoorziening. Wat
voor wijze ziet de premier, anders dan de wijze van deze amendementen, om
de informatievoorziening te verbeteren op die punten die ik noemde, tijdigheid,
inbreng van de regering en belangrijke ontwikkelingen in de voorliggende voorstellen?Minister Balkenende:Het lijkt mij dat een dergelijke discussie, die de procedure betreft,
in de commissie voor Europese Zaken verder besproken zou kunnen worden. De
vraag is dan waar op het ogenblik de hiaten zitten. De staatssecretaris is
graag bereid om dit debat aan te gaan. Ik zie het punt van mevrouw Peters.
Als er onvolkomenheden zijn, hebben wij ons dat aan te trekken, laat daar
geen enkel misverstand over ontstaan. Zij zei terecht, dat het begint met
de Europese Commissie die met een werkprogramma komt. Vervolgens dient de
regering de Kamer op de hoogte te stellen over hoe het zit met de processen,
wanneer er zaken worden gedaan, wanneer zaken aan de orde komen in de raden
en hoe zit het met het traject van voorbereiding. De Kamer behoort tijdig
te weten wat er gebeurt. Het kabinet hoort tijdig aan te geven hoe de opvattingen
erover zijn. De Kamer dient vervolgens ook te horen wat ermee is gedaan. Dan
heeft de Kamer ook nog het instrument van de moties en de debatten
die kunnen worden gevoerd. Zo kun je een heel, heel eind komen.De voorzitter:Het woord is aan de heer Ormel.De heer Van Bommel (SP):Voorzitter. Ik heb een punt van orde.De voorzitter:Nee, nee, geen punt van orde. Het woord is aan de heer Ormel.De heer Van Bommel (SP):Ik heb echt een punt van orde, voorzitter.De voorzitter:Het woord is aan de heer Van Bommel voor een punt van orde.De heer Van Bommel (SP):Dank u wel, voorzitter. Mevrouw Peters heeft terecht het punt gemaakt
dat wij aan het begin staan van de beantwoording door het kabinet. U hebt
de tien fracties die in eerste termijn gesproken hebben, vijf interrupties
ieder toegestaan. Dat betekent maximaal 50 interrupties.De voorzitter:Dat is heel veel.De heer Van Bommel (SP):Dat is inderdaad heel veel. Het is nu tien voor elf.De voorzitter:Dit duurt alleen maar langer. Er is geen Kamermeerderheid, dat heb ik
gesondeerd, om deze termijn te verplaatsen. Dat kan ook niet, gezien de agenda.
Wij maken dit dus gewoon af. Dit kost echt tijd.De heer Van Bommel (SP):Voorzitter. Het duurt hooguit een minuut. Ik verwijs naar het bezoek dat
de regering brengt aan de Amerikaanse president. Ik denk dat dit debat belangrijker
is dan het bezoek aan een vertrekkende president in Amerika. Ik kan mij dus
heel goed voorstellen...De heer Ormel (CDA):Een punt van orde, voorzitter. Ik vind dit buiten de orde.De voorzitter:De heer Van Bommel maakt zijn zin af en dan gaan wij nog een keer vaststellen
dat er een Kamermeerderheid is voor het afmaken van de eerste termijn van
dit debat. Ook de heer Blom wil de eerste termijn van de regering vandaag
afmaken. Ik zie hem vanuit de gang knikken. Dat geldt ook voor de heer Ormel
en mevrouw Wiegman.De heer Van Bommel (SP):Ik maak mijn zin af, voorzitter. Ik kan mij voorstellen dat wij dit debat
in het uiterste geval knippen en morgen, desnoods eerder dan in de middag,
bijvoorbeeld in de ochtend, verder gaan met de beantwoording van de regering.De voorzitter:De planning doe ik graag zelf. Dank u wel. De heer Ormel is aan de beurt
voor zijn vraag aan de regering.De heer Ormel (CDA):Voorzitter. Ik heb een vraag aan de minister-president naar aanleiding
van de interruptie van mevrouw Wiegman. Zij is bezig met een zoektocht naar
zorgvuldigheid. Ik waardeer dat. Zij zoekt naar het middel van het behandelingsvoorbehoud
wat betreft het instemmingsrecht. De minister-president heeft daar een waardeoordeel
over gegeven. Ik deel dat, maar ik heb samen met collega Blom ook een amendement
ingediend over een beperkt instemmingsrecht. Ik zie dat meer als een scalpel,
als een fijn instrument dat nodig is. Kan de minister-president daar ook een
waardeoordeel over geven?Minister Balkenende:Dat ligt eraan, want op dat punt ligt de scope iets anders. Ik heb met
de staatssecretaris afgesproken dat hij daarop zal ingaan. Ik begrijp het
punt wel, maar met het amendement van de heer Ormel ligt het iets anders.De heer Ormel (CDA):Ik ben al blij met wat de minister-president nu zegt. Ik meende uit zijn
woorden te beluisteren dat hij het instemmingsrecht in algemene zin veroordeelde.
De staatssecretaris gaat er nader op in, maar ik begrijp dat het amendement-Ormel/Blom
op wat meer welwillendheid kan rekenen.Minister Balkenende:Ik heb een algemeen oordeel gegeven over het instemmingsrecht. Daar doe
ik niets aan af. Ik heb alleen wel aangegeven dat het ene verstrekkender is
dan het andere. De staatssecretaris zal op de andere punten ingaan.Dan de vraag wat deze geschiedenis ons heeft opgeleverd. In 2001 begonnen
wij met de werkzaamheden voor het nieuwe verdrag, omdat er zorgen waren over
de groeiende kloof tussen Europa en de burgers. Wij vreesden dat de besluitvaardigheid
van een grotere EU zou afnemen en wij wilden een steviger extern beleid. Uit
de neestemmen, het gestopte ratificatieproces in enkele andere lidstaten en
de discussie die daarop volgde, sprak duidelijk dat het grondwettelijke verdrag
niet goed aansloot bij de wijze waarop veel mensen de verhouding tussen het
nationale en het Europese niveau zagen. Zij wilden de controle behouden over
hun eigen toekomst. Die zorg kwam niet alleen voort uit de precieze inhoud
van het verdrag, maar ook uit de wijze waarop Europa zich had ontwikkeld:
een snelle uitbreiding van het ledental, veel nieuw beleid, ingrijpende regelgeving
en dat zonder dat burgers zich betrokken voelden. Dat is weer die term "betrokken".Wij hebben dat signaal ter harte genomen. Wij kijken nu kritischer of
zaken op Europees niveau moeten worden aangepakt, of beter nationaal kunnen
blijven. Er wordt gesnoeid in de regelgeving. De afspraken over de uitbreiding
zijn aangescherpt. Wij richten ons meer op de grote grensoverschrijdende vraagstukken,
zoals klimaatverandering, energiezekerheid en veiligheid. Nationaal maken
wij meer werk van de politieke discussie over Europa en van onderwijs en informatievoorziening.
Uit het Verdrag van Lissabon spreekt ambitie, maar ook realisme. Het is geen
statelijke sprong vooruit, maar een moderne set regels voor Europese samenwerking.
Het schept duidelijkheid over de bevoegdheden van de Unie en over de uitbreidingsregels.
Het maakt helder dat de EU in de woorden die een groep scholieren onder leiding
van de heer Hoeksma daarvoor vond: "_een Unie is van burgers en van lidstaten".
Het verbetert de mogelijkheden om de grote vraagstukken van deze tijd aan
te pakken. Dat wilde ik in algemene zin zeggen Ik kom nu bij een aantal concrete vragen. De heer Ten Broeke heeft een
vraag gesteld over de zeteldiscussie Brussel en Straatsburg. Hoe zal het kabinet
de zetelkwestie onder de aandacht blijven brengen van regeringsleiders? De
zetels van de instellingen zijn vastgelegd in het bestaande protocol bij de
verdragen, dat door het Verdrag van Lissabon niet wordt gewijzigd. Uitsluitend
door een verdragswijziging kan de zetel van het Europees Parlement worden
gewijzigd, maar daarvoor ontbreekt de vereiste instemming van alle lidstaten.
Het kabinet blijft van mening dat het beter is om tot één vergaderlocatie
voor het Europees Parlement te komen. Idealiter zou het Europees Parlement
zijn eigen zetel moeten kunnen kiezen. Het kabinet is nog steeds bereid de
discussie over de zetelkwestie te voeren op het juiste moment, bijvoorbeeld
bij een volgende verdragswijziging en wanneer andere lidstaten die bereidheid
ook tonen. Ik heb al eerder aangegeven dat ik ook zelf de nodige contacten
daarover heb gehad, maar soms merk je ook dat de kwestie zelfs vanuit het
Europees Parlement niet wordt opgebracht. Wij gaan hiermee wel door, maar
bekeken moet worden of de timing goed is en of er de mogelijkheid van een
verdragswijziging is.De heer Van Bommel (SP):Mijn vraag was – ook de heer Ten Broeke heeft deze kwestie aangeraakt –
of de regering deze kwestie in de onderhandeling, in het proces om te komen
tot het Verdrag van Lissabon, heeft opgebracht.Minister Balkenende:De zaak is aan de orde geweest bij het grondwettelijk verdrag. Daarna
is de kwestie ook nog een keer los van de discussie over het verdrag aan de
orde gekomen. Daarover hebben wij destijds in de Kamer gesproken. Ik heb hierover
met tal van regeringsleiders bilateraal gesproken. Ik heb er met de EVP over
gesproken. De heer Borel heeft het punt niet eens opgebracht in de plenaire
Europese Raad. Toen heb ik in de Kamer gezegd dat wij afhankelijk zijn van
het feit dat er sprake moet zijn van een verdragswijziging. Tegelijk is het
een zaak van aanvoelen of er draagvlak voor bestaat. Dat was er totaal niet.
Wij hebben steeds, als een van de zeer weinigen, onze nek uitgestoken. Zijn
er mogelijkheden om dingen te veranderen? Zal Frankrijk bijvoorbeeld met een
andere functie of andere activiteiten voor Straatsburg wellicht eens een houding
hebben om tot verandering te komen? Op dit ogenblik is zo'n houding niet aanwezig.
Het zal voortdurend een kwestie zijn van in de gaten houden of er draagvlak
is en of er ruimte ontstaat voor deze discussie. De heer Van Bommel kan ervan
verzekerd dat wij steeds aan de bal zullen zijn.De heer Van Bommel (SP):Ik ben niet onder de indruk van dit antwoord. Ik heb niet de indruk dat
de Nederlandse regering bij dit thema echt aan de boom aan het schudden is.
Als het gaat om compensatie voor Frankrijk – dat is het concrete probleem –
vind ik dat Nederland, afgaand op wat de minister-president hier zegt en gezien
de eerdere stellingname, actiever en concreter moet zijn in het doen van een
handreiking aan Frankrijk. Als het gaat om Europese verdragen moet Nederland
Frankrijk in de onderhandeling wat te bieden hebben. In het proces dat nu
gaande is, heeft de minister-president Frankrijk niets geboden. In die zin
staat hij met lege handen. Daarom kunnen wij dus ook alleen maar nee schudden
als hij met niets thuiskomt. Dat is toch onbevredigend bij zo'n belangrijke
kwestie?Minister Balkenende:Ik voel mij totaal niet aangesproken. Het spijt mij zeer. Van de regeringsleiders
ben ik degene die het verst zijn nek hebt uitgestoken. Ik kan het niet anders
maken dan het is. Ik wil echter niet aan een kamikazeactie beginnen. Ik blijf
dit punt nadrukkelijk onder ogen zien en houd in de gaten of er ruimte voor
discussie ontstaat, maar zomaar een losse flodder naar buiten brengen, lukt
helemaal niet. Niet voor niets heb ik gewezen op het feit dat de voorzitter
van het Europees Parlement destijds, de heer Borel, het punt niet eens bij
de Europese Raad heeft opgebracht, terwijl er wel degelijk over was gesproken
in het Europees Parlement. Dat is een signaal.De heer Van Bommel (SP):Het Europees Parlement is natuurlijk van een compleet andere orde dan
de Europese Raad. Een gerespecteerd lid als Nederland, dat een grote financiële
bijdrage aan de EU levert, heeft alle recht om deze geldverslindende kwestie
op te brengen. Daarom zou het de minister-president sieren als hij dit aan
de orde zou stellen. In plaats daarvan spreekt hij van een "kamikazeactie",
en zegt hij met andere woorden: Nederland staat weer alleen, of is met te
weinig mensen; dus gaan wij dit niet doen en moeten wij hierover zwijgen.
Nederland heeft veel recht om hierover te spreken en het zou de minister-president
sieren om daarover als eerste het woord te voeren.Minister Balkenende:Ik zou wat meer waardering van de heer Van Bommel verwachten voor wat
ik heb gedaan. Dat is meer dan enige andere regeringsleider.De heer Ten Broeke plaatste een opmerking over het absorptievermogen.
Hierover hebben wij eerder gesproken: wat wordt bij de criteria in het artikel
49 EU bedoeld met dit vermogen? In het uitbreidingsartikel staat dat rekening
wordt gehouden met de door de Europese Raad overeengekomen criteria voor toetreding.
Het absorptievermogen is echter geen criterium in formele zin. Dat betekent
niet dat het absorptievermogen niet wordt meegewogen. De formulering van artikel
49 maakt duidelijk dat de beslissing om een kandidaat-lidstaat toe te laten,
een politieke beslissing is. Daarbij spelen ook een beoordeling van de politieke
wenselijkheid en de gereedheid van de Unie mee, met andere woorden: absorptiecapaciteit.
Artikel 49, dat duidelijk afwijkt van het corresponderende artikel in het
grondwettelijk verdrag, had daarom ook nadrukkelijk de steun van de lidstaten
die de absorptiecapaciteit centraal stellen.De heer Ten Broeke en mevrouw Wiegman hebben een vraag gesteld in samenhang
met de uitbreidingsstrategie en het draagvlak daarvoor. Voor verdere uitbreiding
is draagvlak cruciaal. In de ogen van de regering gaat het daarbij niet allereerst
om een meetpunt vlak voor een definitief besluit over toetreding. Het gaat
er veeleer om, de uitbreidingsstrategie strikt te blijven toepassen en zo
aan burgers te communiceren dat uitbreiding geen proces is van politieke opportuniteit
of van een automatisme, maar van strikte criteria. Burgers moeten in de komende
jaren keer op keer merken dat de EU de uitbreidingsstrategie serieus neemt.
Enquêtes laten steeds weer zien dat burgers vraagtekens plaatsen bij
uitbreiding, maar dat de steun daarvoor sterk stijgt als gevraagd
wordt of landen mogen toetreden mits zij aan alle criteria strikt voldoen.Hiermee heb ik ook geantwoord op de vraag van mevrouw Wiegman of de EU
zich echt aan de uitbreidingsstrategie zal houden. Doet de Unie dat niet,
dan zal het draagvlak voor uitbreiding ontbreken, en is voortzetting moeilijk
voorstelbaar.De heer Ormel (CDA):Ik heb een vraag aan de minister-president over de combinatie van het
begrip draagvlak en het begrip absorptiecapaciteit. Daarover heerst nog wat
onduidelijkheid. Kunt u nader aanduiden hoe de regering denkt over de verhouding
tussen die twee criteria? Vindt u dat het draagvlakcriterium moet gelden voorafgaand
aan het moment dat een land het kandidaat-lidmaatschap wordt aangeboden of
vindt u dat het daarna nog zou mogen gelden?Minister Balkenende:Dat zijn twee dingen van verschillende categorieën. De heer Ten Broeke
bracht terecht de vraag naar voren hoe de absorptiecapaciteit in het kader
van het juridisch raamwerk in elkaar zit. Ik heb hem dat uitgelegd. Het draagvlak
daarentegen is geen criterium, maar heeft veel meer te maken met een politieke
omstandigheid, een gevoel, een oriëntatie, de wijze waarop burgers het
proces van uitbreiding beleven. Ik heb net gezegd dat het draagvlak voor uitbreiding
toeneemt als kan worden duidelijk gemaakt dat de kandidaat-lidstaten strikt
voldoen aan de gestelde criteria. Het gaat dus om twee verschillende zaken.
Ik begrijp de heer Ormel wel. Men zal niet alleen maar bekijken of een kandidaat-lidstaat
voldoet aan de criteria. Ook is de vraag ter zake of de Europese Unie in staat
is om die zaken op te pakken. Ik ben weer terug bij de redenering. Daarom
vermeldde ik dat artikel 49 de uitdrukkelijke steun had van lidstaten die
de absorptiecapaciteit centraal stellen. Volgens hen is dit een element dat
te maken had met draagvlak. Zo loopt de redenering dus rond, maar het zijn
wel verschillende zaken. Bij draagvlak zijn trouwens veel meer dingen aan
de orde, maar zo kan het verband worden gelegd.Mevrouw Wiegman heeft een vraag gesteld over de openbaarheid van de Europese
Raad. Zij wilde weten waarom de Europese Raad niet ook openbaar wordt. De
Raad van Ministers is momenteel alleen openbaar bij beraadslagingen en stemmingen
over codecisiewetgeving. Met het Verdrag van Lissabon wordt de Raad openbaar
voor alle wetgevende beraadslagingen en stemmingen. Dit is winst. De Europese
Raad wordt niet openbaar. Deze heeft immers geen wetgevende bevoegdheid. Het
gaat erom dat nationale parlementen hun ministers kunnen controleren op het
gebied van wetgeving. Dit is in de Europese Raad dus niet aan de orde.De heer Ormel heeft een vraag gesteld over een belangrijk punt, het institutioneel
evenwicht in de Europese Unie na de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon.
Het Verdrag van Lissabon introduceert nieuwe actoren en instellingen. Zo wordt
de Europese Raad een instelling van de Unie en krijgt de Hoge Vertegenwoordiger
van de Unie een nieuwe invulling van zijn functie. Deze verbeteringen zullen
ongetwijfeld leiden tot veranderingen in het institutioneel evenwicht in de
Unie. Voor het kabinet staat echter buiten kijf dat de instellingen onderling
in balans zullen blijven. De nieuwe instellingen en functies zijn immers tot
elkaar veroordeeld om samen te werken. De Raad kan geen besluit nemen zonder
een voorstel van de Commissie. Het initiatiefrecht van de Commissie wordt
met het verdrag uitgebreid, hetgeen de positie van de Commissie versterkt.
De positie van het Europees Parlement wordt met het verdrag eveneens aanzienlijk
versterkt door de bredere toepassing van codecisie. De versterking van de
positie van deze communautaire instellingen kan als een tegenwicht worden
beschouwd voor de versterking van de positie van de Europese Raad. Het geheel
blijft daardoor goed in balans.De terechte vraagstelling van de heer Ormel hangt samen met iets anders.
Verschillende keren hebben wij daarover gesproken. De juridische mogelijkheid
zou nog bestaan dat er een koppeling is van de voorzitter van de Europese
Raad en de voorzitter van de Europese Commissie. Precies vanwege dit evenwicht
tussen de instellingen zijn wij er een absolute tegenstander van. Het zou
namelijk wel eens ten koste kunnen gaan van de balans tussen deze instellingen.De heer Ormel heeft ook gevraagd welke commissariaten het kabinet essentieel
acht en of het kabinet denkt aan bepaalde clusters. Het proces van de keuze
van een lidstaat voor een kandidaat-eurocommissaris en diens portefeuille
betreft een zorgvuldig politiek en diplomatiek proces, dat in samenspraak
met de beoogde commissie en voorzitter plaatsvindt. Daarop vooruitlopen acht
het kabinet niet nuttig en niet wenselijk. De vorige keer zijn wij voor de
hoofdprijs gegaan met de mededingingspost, waarop mevrouw Kroes heeft plaatsgenomen.
Dit was een buitengewoon subtiel spel. Het is maar goed dat het op deze manier
is gespeeld. Het is heel moeilijk om nu alweer een voorschot te nemen op het
genoemde keuzeproces.De heer Van Bommel heeft een vraag gesteld over de vaste voorzitter van
de Europese Raad. Hij zei dat Nederland altijd tegen een Europese president
is geweest en vroeg waarom wij daarvan nu wel voorstander zijn. Nederland
was net als andere landen tegen het creëren van een Europese president
met vergaande bevoegdheden. In dat verband is ook wel de term "Zonnekoning"
gevallen. Het Verdrag van Lissabon voorziet in een vaste voorzitter van de
Europese Raad, met een duidelijk gedefinieerd en beperkt mandaat.De voorzitter van de Europese Raad kan de Europese agenda niet van bovenaf
dicteren. Hij zal zijn werkzaamheden doorlopend moeten afstemmen met het roulerend
voorzitterschap, de Commissievoorzitter en de Hoge Vertegenwoordiger voor
buitenlandse zaken. Een dergelijke voorzitter laat zich het beste kenschetsen
als een integrerend voorzitter met coördinerende taken. Deze persoon
is, meer dan de roulerende voorzitter, afhankelijk van de steun op de lange
termijn van de lidstaten die hem benoemen en eventueel voor een nieuwe periode
kunnen herbenoemen. De vaste voorzitter zal ook minder stokpaardjes berijden
dan bij nationale voorzitterschappen het geval kan zijn. Dit leidt tot een
grotere continuïteit in de werkzaamheden van de Europese Raad.Voorzitter. De heer Pechtold heeft een vraag gesteld over de positie van
Nederland met betrekking tot innovatiebeleid, technologie en duurzaamheid.
Volgens hem zou Nederland op deze terreinen niet optimaal scoren. Ik heb hiervan
niet hetzelfde beeld als de heer Pechtold. Ik ben niet van mening dat de innovatiekracht
van het Nederlandse bedrijfsleven achterblijft bij dat van andere landen.
Nederland heeft van het Centre for European Reform een positieve
beoordeling gekregen vanwege zijn hoge arbeidsproductiviteit, lage werkloosheid
en hoge economische groei. Wij werken hard aan het creëren van een goed
innovatieklimaat, bijvoorbeeld via het Innovatieplatform. Er is veel te doen:
verbetering van het vestigingsklimaat, vermindering van de administratieve
lasten en het stimuleren van private R&D-uitgaven.De heer Van der Staaij vroeg wat het mandaat van de vaste voorzitter van
de Europese Raad is. Zal hij aan territoriumdrift leiden? Hierover heb ik
al opmerkingen gemaakt. Het mandaat van de voorzitter van de Europese Raad
is verankerd met het Verdrag van Lissabon. Daarin kunt u lezen dat de voorzitter
de consensus van de Europese Raad zal bevorderen. Dat maakt de voorzitter
van de Europese Raad tot meer dan een voorzitter die de vergadering technisch
leidt, die de vergadering opent en sluit. De voorzitter van de Europese Raad
zal zich dus ook moeten inspannen om de lidstaten te bewegen tot het innemen
van dezelfde positie. Hij zal dat doen in samenwerking met het roulerend voorzitterschap
en de voorzitter van de Commissie. De voorzitter van de Europese Raad kan
het zich niet veroorloven om solistisch op te treden. Alleen in goede samenwerking
met andere voorzitters kan de Europese Raad een succes worden.De heer Pechtold (D66):Ik heb in een eerder debat al gevraagd welk profiel u voor de vaste voorzitter
in gedachten heeft. Zo'n nieuwe functie zou al direct een erebaan kunnen zijn
voor gewezen regeringsleiders, maar je kunt ook aan een apolitiek profiel
denken. Wilt u op een ander moment, eventueel schriftelijk, aangeven wat de
Nederlandse inzet op dit punt is? Ik vind het namelijk van uitermate groot
belang om te weten hoe wij in dezen handelen.Minister Balkenende:Met het antwoord op de vragen van de heer Van Bommel en die van de heer
Van der Staaij heb ik gesproken over het type voorzitter dat ons voor ogen
staat. Ik heb gezegd wat hij te doen heeft en hoe de samenwerking met anderen
zal zijn. Ik heb aangegeven dat hij bindend bezig zal moeten zijn en dat hij
goed oog zal moeten hebben voor de verhouding tussen de verschillende instellingen.
Ik neem aan dat wij later dit jaar te maken zullen krijgen met een profielschets.
Die zal tot stand komen tijdens het Franse voorzitterschap en dan zal zich
een moment voordoen waarop wij nader van gedachten kunnen wisselen. Wat mij
betreft zal de vaste voorzitter een bindende persoonlijkheid zijn, iemand
die nadrukkelijk rekening houdt met de verschillende posities van de verschillende
lidstaten, iemand die zich bewust is van het evenwicht tussen de verschillende
instellingen en die voor de rest iemand is met wie je kunt lachen. Mag ik
het daarbij laten, voorzitter?De heer Pechtold (D66):Voorzitter, voordat wij nu op dit punt weer een voorbehoud maken, wil
ik nog op iets wijzen. De premier zei dat wij over dat profiel komen te spreken
onder het Franse voorzitterschap in het najaar. Ik zou toch graag zien dat
hij ruim daarvoor – ik stel voor: vlak na de zomer – samen met
zijn collega's een brief opstelt en ons iets meer over het profiel van de
vaste voorzitter laat weten dan hij doet met deze leuke karakterschets. Ik
wil vooral weten welke strategie in Europees verband wordt gevolgd. Ik ben
wel gecharmeerd van het feit dat in landen die een dictatuur afschaften de
nieuwe eerste positie werd ingenomen door een oud-vakbondsleider of een schrijver.
Zoiets kan soms een enorm succes zijn, zorgen voor een wijgevoel en voor een
nieuwe eenheid. Daarom vroeg ik of de minister-president vlak na de zomer
de Kamer hierover een brief wil sturen. Als hij dat doet, hoef ik ook geen
voorbehoud te maken. Dus ik wil die brief graag krijgen ruim voordat dit onderwerp
onder het Franse voorzitterschap aan de orde is.Minister Balkenende:Ik wil die toezegging maar eens niet doen. Ik heb daar een reden voor.
Ik heb een aantal kwalificaties gegeven. Die kunnen ontleend worden aan de
gemaakte afspraken en opmerkingen. Wij praten nu niet alleen over een profielschets,
maar ook over een persoon. Althans, de discussie kan al heel snel die kant
op gaan. Daarom is een heel verstandige opstelling nodig. Wij weten nooit
hoe dit soort dingen loopt. De laatste keer dat ik een dergelijke situatie
heb meegemaakt, was bij de keus van de voorzitter van de Europese Commissie.
Bij zoiets kan er op het laatste moment een beslissing worden genomen. Dat
hebben wij ook toen gezien. De keus zal afhankelijk zijn van de manier waarop
het krachtenveld in Europa zich ontwikkelt. De vraag is of wij veel verder
kunnen gaan dan het geven van een aantal indicaties of het in aanmerking nemen
van wat onder het nieuwe voorzitterschap naar voren zal komen. Ik weet ook
niet of dat zich leent voor verdere bespreking. Ik neem graag kennis van de
opvattingen van de heer Pechtold over de persoon van de voorzitter van de
Europese Raad. Ik vind wat wij hij daarover zegt prima. Zelf heb ik aangegeven
hoe wij de functie zien, maar om veel verder te gaan dan dat: ik weet niet
of ik dat kan en of ik dat wil.De heer Pechtold (D66):Als met dit verdrag een nieuwe functie wordt gecreëerd, mag dat niet
alleen een bevoegdheid van regeringshoofden in een achterkamer zijn. Ik vind
dat wij na de zomer best een voorzet van de minister-president mogen krijgen.
Ik treed niet in de vraag of het die of die kandidaat moet zijn. Nogmaals,
wij schetsen zo'n profiel voor de eerste keer. Ik vind de minister-president
een fantastisch hoofd P&O dat hij zo een paar zaken uit de mouw schudt.
Hij heeft nog net niet de financiën erbij genoemd. Ik zou zeggen: zet
dat nou even op papier. Dan kunnen wij ergens over praten. Ik kan hier wel
een AO over aanvragen, maar dan heb ik een brief van de regering nodig. Ik
wil een aanzet van de manier waarop de minister-president ertegen aankijkt:
proces en profiel. Wie hij gaat steunen, is een tweede...Minister Balkenende:Ik had even de indruk dat u over personen wilde gaan spreken. Ik zie het
al voor mij dat het Nederlandse parlement over een persoon gaat spreken en
dat die persoon vervolgens wordt aangenomen. In dat geval zit Nederland bepaald
niet sterk in de onderhandelingen voor de komende jaren.Ik ga geen toezegging voor september doen. Als hierover meer te melden
is, zal ik de Kamer op de hoogte houden. Het kan zijn dat dat gebeurt bij
de voorbereiding van een Europese Raad. Als er bepaalde gegevens zijn die
aanknopingspunten bieden, zal ik ze verstrekken, maar ik ga niet op voorhand
een toezegging doen. Wij moeten echt even afwachten hoe dit
proces zich verder gaat ontwikkelen.De heer Ten Broeke (VVD):Ik heb geen enkele behoefte aan een discussie die op wat voor manier dan
ook de kansen voor een Nederlandse Commissaris, een goede Commissievoorzitter
of een goede invulling van het voorzitterschap van de Raad zou verminderen.
Om die reden heb ik de minister-president een verzoek gedaan. Zodra het Franse
voorzitterschap dit punt heeft geagendeerd en de minister-president de Fransen
zijn wensen overbrengt, vraag ik hem ons te laten weten hoe het eruitziet.
Dan kunnen wij er in algemene zin over spreken. Hoe langer wij wachten, hoe
dichter wij komen bij het moment dat er allerlei namen rondvliegen. En dan
politiseren wij.Minister Balkenende:Ik heb ervaring opgedaan bij de Nederlandse eurocommissaris. Ik herinner
mij dat er toen kritiek op mij is geleverd: Nederland zou te laat zijn, Nederland
zou achter het net vissen. Vervolgens hebben wij de zwaarste portefeuille
binnengehaald. Dat is gebeurd omdat ik heel goed contact had met de voorzitter
van de Europese Commissie. Wij wisten precies wat wij wilden bereiken. Wij
hadden een aantal troeven die wij konden inzetten. Als het onderdeel was geweest
van de discussie hier, als de Kamer zich had uitgelaten over het type portefeuille,
dan weet ik zeker dat het zo ver nooit was gekomen.Minister Verhagen:Voorzitter. De minister-president heeft zojuist uiteengezet welke vooruitgang
in de EU wordt geboekt met het Verdrag van Lissabon. Het verdrag biedt de
EU en de burgers, zoals ook de leden Ormel, Pechtold en Blom zeer nadrukkelijk
naar voren brachten, meer democratie, meer transparantie en meer besluitvaardigheid.
Meer democratie omdat het parlementaire toezicht op de besluitvorming in Europa
aanzienlijk wordt vergroot, zowel vanuit het Europees Parlement als vanuit
de nationale parlementen. Meer transparantie omdat de Raad in het openbaar
zal vergaderen over alle Europese wetgevingshandelingen. Meer besluitvaardigheid
omdat de Raad in de toekomst vaker met gekwalificeerde meerderheid besluiten
zal nemen. Hierdoor zal de EU met 27 lidstaten goed kunnen blijven functioneren
en is zij in staat om grensoverschrijdende problemen effectiever dan nu aan
te pakken.Een belangrijke vooruitgang in het nieuwe verdrag is de versterking van
het externe optreden van de Unie. De Europese Raad in Laken concludeerde al
in 2001 dat dit coherenter en effectiever moest. Een sterkere positie van
Europa in de wereld biedt ons kansen om de waarden waarvoor Europa staat –
democratie, rechtszekerheid, respect voor mensenrechten – krachtiger
uit te dragen in zijn betrekkingen met derde landen. Het biedt kansen om vrede,
veiligheid en welvaart beter dan nu te bevorderen. Het biedt kansen om de
uitdagingen van de globalisering het hoofd te bieden. Ik denk aan de internationale
concurrentie, het grensoverschrijdend terrorisme, de criminaliteit, de klimaatverandering
en de migratieproblematiek. Het zijn grensoverschrijdende vraagstukken die
wij niet meer op nationaal niveau kunnen aanpakken, laat staan oplossen. Een sterkere positie van Europa biedt ook heel concreet de mogelijkheid
om met meer kracht op te treden in de bescherming van de mensenrechten. De
Unie is een gemeenschap van waarden: rechtvaardigheid, humaniteit, gelijkwaardigheid,
respect en solidariteit. Die waarden kunnen en moeten wij gezamenlijk buiten
de Unie uitdragen. In EU-verband kun je dat veel beter dan als afzonderlijke
lidstaat.De Europese Unie is een steeds belangrijker mondiale speler, zowel in
economisch als in politiek opzicht. Die invloed moeten wij gezamenlijk inzetten
om juist de mensenrechten te beschermen. De EU kan daardoor effectiever optreden
tegen bijvoorbeeld het misdadige regime in Birma, in de strijd tegen slavenarbeid
door kinderen en tegen verkrachtingen in Congo, steniging in Iran, censuur
in Oezbekistan en het verwerpelijke optreden van Mugabe in Zimbabwe dan wanneer
wij dat als landen afzonderlijk of tegengesteld zouden doen.De behoefte aan een sterkere positie van de Europese Unie op het wereldtoneel
wordt ook door de burgers gedeeld. In de periode van bezinning die volgde
op de verwerping van het grondwettelijke verdrag is gebleken dat ook de Nederlandse
burger juist een sterkere positie van de Unie in de wereld steunt. Uit het
onderzoek waarover de Kamer na afloop van de bezinningsperiode per brief van
16 mei 2006 is geïnformeerd, blijkt dat 76% van de Nederlanders
vindt dat de Europese Unie eigenlijk een grotere rol zou moeten spelen in
die bevordering van stabiliteit, vrede en democratie in de wereld. Het is
ook begrijpelijk dat de burger daaraan behoefte heeft, want een sterkere Unie
kan daardoor ook meer tegenwicht bieden aan de onzekerheden die de globalisering
met zich meebrengt. Mensen maken zich zorgen over hun baan, over hun veiligheid
op straat, maar ook in de bredere omgeving. Zij maken zich zorgen over hun
eigen identiteit en dat is volkomen begrijpelijk. Juist om daarin een tegenwicht
te bieden, om die nadelige gevolgen van globalisering het hoofd te kunnen
bieden, heb je die sterkere Unie nodig.Met het Verdrag van Lissabon zal de Unie aanzienlijk beter toegerust zijn
om een coherentere en slagvaardigere rol op het wereldtoneel te spelen. Het
zal Europa meer smoel geven in de wereld en daar heeft Nederland alleen maar
belang bij. Hoe wordt dat bereikt? De Kamerleden hebben allen gesproken over
de meest in het oog springende verbetering. Dat is het samenvoegen van de
functie van de Hoge Vertegenwoordiger voor buitenlandse zaken met de functie
van vicevoorzitter van de Europese Commissie, belast met het externe beleid
van de Unie. Dat is dus niet de Commissaris voor ontwikkelingssamenwerking
waarop de heer Van Bommel met name wees.In het verslag van de vaste commissie voor Europese Zaken hebben de leden
van vrijwel alle fracties specifiek hierover vragen gesteld. Die samenvoeging
van die functies is bedoeld om de middelen en instrumenten die de Raad en
de Commissie ter beschikking staan op dat externe gebied te integreren. De
Hoge Vertegenwoordiger zal meer dan nu het geval is in staat zijn om juist
toe te zien op de samenhang van alle aspecten van het buitenlandse beleid
van de Unie. Alle middelen, zoals diplomatie, civiele veiligheid en handel
kunnen dan in samenhang worden ingezet. Die verbeterde samenhang zal ertoe
leiden dat de Unie efficiënter en slagvaardiger in de wereld kan optreden,
dus niet meer gefragmenteerd, maar als één Unie. Met die Hoge
Vertegenwoordiger nieuwe stijl krijgen wij één
aanspreekpunt, één gezicht op het wereldtoneel. Een aantal Kamerleden
heeft daarover gesproken. Je kunt dus door het concentreren van functies in één
persoon beter je stem laten horen en meer betekenen in de geglobaliseerde
wereld. Dat is goed voor onze welvaart, onze veiligheid en ons milieu. Daarover
zijn specifieke vragen gesteld.De heer Van Bommel en mevrouw Wiegman hebben gezegd dat het onduidelijk
is wie straks de Europese Unie extern vertegenwoordigt. Dat is helemaal niet
het geval, want de Hoge Vertegenwoordiger is juist als vicevoorzitter van
de Europese Commissie belast met alle aspecten van het externe optreden, dus
ook met communautaire beleidsterreinen. Die Hoge Vertegenwoordiger voert de
politieke dialoog ook met derden en verwoordt in internationale organisaties
en op internationale conferenties het standpunt van de Europese Unie. De voorzitter
van de Raad zorgt op zijn niveau voor die aangelegenheden die niet vallen
onder de bevoegdheden van de Hoge Vertegenwoordiger. Dat is in het verdrag
helder gescheiden, zodat ik daarmee geen problemen verwacht. Wel geef ik toe
dat als je ziet wat die persoon moet gaan doen, dit een buitengewoon zware
job zal zijn. Ik kan de Kamer verzekeren dat de functie van Hoge Vertegenwoordiger
niet is weggelegd voor luie mensen.Mevrouw Wiegman stelde de vraag of de functies van Hoge Vertegenwoordiger-oude
stijl en vicevoorzitter van de Commissie niet te veel door elkaar lopen. Ik
denk dat dat juist niet het geval is. Die samenvoeging is een troef, want
de inzet van middelen op verschillende niveaus vergroot de samenwerking. Het
is duidelijk dat de Hoge Vertegenwoordiger zal handelen op basis van de onderscheiden
bevoegdheden die duidelijk in het verdrag zijn vastgelegd. Juist omdat hij
ook als voorzitter van de Raad van buitenlandse zaken verantwoordelijk is
voor het in opdracht van die raad uitvoeren van het gemeenschappelijk buitenlands
beleid en het EVDB, is die samenhang beter gegarandeerd. Naar mijn stellige
overtuiging leidt dat niet tot minder efficiency, maar juist tot meer efficiency.
Je ziet dat wat nu de Commissaris voor externe betrekkingen doet, in lijn
hoort te zijn met dat wat een Hoge Vertegenwoordiger doet, zij het dat deze
hun eigen bevoegdheden en financiële middelen hebben.De Hoge Vertegenwoordiger zal ook optreden als vaste voorzitter van de
Raad van buitenlandse zaken. Hij wordt in die functie benoemd voor een periode
van vijf jaar. Daardoor krijg je meer continuïteit in het voorzitterschap
en de werkzaamheden van de Raad. Ik heb zelf drie voorzitters meegemaakt,
namelijk Duitsland, Portugal en Slovenië en omdat iedereen zijn eigen
stokpaardje heeft, zie je dat de continuïteit minder wordt. Vanwege die
dubbelfunctie kan de Hoge Vertegenwoordiger een beroep doen op de ambtelijke
diensten van Commissie en Raad. Hij krijgt dus wel een goede ondersteuning.
Bovendien zal de Hoge Vertegenwoordiger geassisteerd worden door de Europese
dienst voor extern optreden (EDEO), die de inhoudelijke expertise zal moeten
leveren die de Hoge Vertegenwoordiger nodig heeft.De heer Ormel (CDA):Twee lidstaten van de Unie zijn vast lid van de VN-Veiligheidsraad. Klopt
het dat er afspraken zijn dat die lidstaten bij toerbeurt hun plek tijdelijk
afstaan aan de Hoge Vertegenwoordiger? Zo nee, lijkt het u dan niet wenselijk
dat daarover afspraken worden gemaakt?Minister Verhagen:Op dit moment vindt een algemene discussie plaats over uitbreiding van
de Veiligheidsraad. Een aantal landen, waaronder Nederland, vindt dat het
aantal vaste leden van de Veiligheidsraad niet meer geheel representatief
is. Dan heb je het over Afrika, Azië en Latijns-Amerika, maar ook over
een land als Duitsland. Nederland heeft hierin een grote rol gespeeld, aangezien
het een van de vijf vertegenwoordigers leverde. Er is op dit moment geen permanente
oplossing denkbaar om de Veiligheidsraad verder uit te breiden, rekening houdend
met de gewijzigde omstandigheden. Wij hebben ook initiatieven genomen om tot
een tijdelijke oplossing te komen in afwachting van een definitieve oplossing.
Wij zoeken daarbij naar de mogelijkheid dat tijdelijke leden voor langere
periode lid zijn van de Veiligheidsraad. Tijdelijke leden moeten voor langere
tijd lid kunnen zijn en ook voor herverkiezing in aanmerking komen. De periode
dat landen als niet-permanent lid in de Veiligheidsraad zitten wordt zo wat
verlengd. Dat is een tussenoplossing, vooruitlopend op de definitieve oplossing.De volgende vraag is: wie gaat dat doen? Nederland is voorstander van
een lidmaatschap van de Europese Unie van de Veiligheidsraad. Dat zou uiteraard
de vertegenwoordiger moeten zijn. Als Nederland lid is van de Veiligheidsraad
is, zit ik ook niet daar. Dan zit de Permanente Vertegenwoordiger van Nederland
daar de meeste tijd. Dit alles vraagt een besluit hoe de Veiligheidsraad veranderd
moet worden met het oog op de veranderde situatie in de wereld. Daar bestaat
op dit moment nog geen overeenstemming over. Die discussie moet in VN-kader
gevoerd worden, alvorens de gevolgen voor de Europese Zaak te kunnen schetsen.
De afspraken die de heer Ormel noemt zijn er dus niet.De heer Ormel (CDA):Hervorming van de Veiligheidsraad kan nog enige jaren duren. De Hoge Vertegenwoordiger
gaat echter volgend jaar van start. In die situatie zijn EU-leden Verenigd
Koninkrijk en Frankrijk permanent lid van de Veiligheidsraad. De Hoge Vertegenwoordiger
moet dan bij die twee leden bedelen om aan tafel te mogen zitten.Minister Verhagen:Dat is geen kwestie van bedelen. Ik zeg daarover het volgende. Nederland
is op dit moment geen lid van de Veiligheidsraad. Wij zijn ook geen tijdelijk
lid. Gisteren had ik overleg met mijn Franse collega over een aantal zaken
die binnenkort spelen in de Veiligheidsraad. Dat is bijvoorbeeld de rapportage
van Ocampo, de procureur-generaal van het hof dat de misdaden tegen de menselijkheid
in Darfur onderzoekt. Ik heb hem gevraagd op dit punt de Nederlandse positie,
dat Sudan daadwerkelijk moet uitleveren, te steunen en om op basis van de
rapportage aan het werk te gaan. Als bijvoorbeeld Birma onderwerp is van de
Veiligheidsraad, spreken wij daarover in de RAZEB. Uiteraard doen wij daarbij
een poging om de vaste leden ervan te overtuigen ons standpunt over te nemen.
Een gemeenschappelijk standpunt is natuurlijk gemakkelijker. Daarop kunnen
wij die landen immers aanspreken. Ik kan niet zeggen: er is een Hoge Vertegenwoordiger,
wij breken de raad open en het VK geeft zijn zetel op voor de heer Solana.
Zo werkt het niet. Wij moeten elkaar niets wijsmaken. Ik vind het idee aardig.
Wij vinden dat de EU op termijn vertegenwoordigd moet worden in de Veiligheidsraad. De heer Ormel moet echter, vooruitlopend op de hervormingen, van
ons niet het onmogelijke vragen.De EDEO, de Europese Dienst Extern Optreden, is onderwerp van discussie.
In het verdrag ligt niet vast hoe het precies vorm zal krijgen. Nederland
hecht eraan dat de EDEO een op zichzelf staande dienst is, die niet onder
het Raadssecretariaat of onder de Commissie valt. Het Verdrag van Lissabon
bevestigt de op zichzelf staande status van EDEO met de wijze waarop de dienst
wordt samengesteld. Er zullen ambtenaren worden gedetacheerd uit het Raadssecretariaat,
de Commissie en uit de diplomatieke diensten van de lidstaten. De EDEO wordt
dus geen dienst gelijk aan de nationale diplomatieke diensten op de internationale
ambassades. De lidstaten zijn bij het verdrag overeengekomen dat EDEO geen
afbreuk doet aan de bevoegdheden van lidstaten ten aanzien van hun buitenlands
beleid en hun nationale diplomatieke diensten. EDEO of de delegaties van de
Unie in derde landen zullen dus ook geen taken overnemen van de Nederlandse
diplomatieke dienst. De EDEO zal de Raad en daarmee de lidstaten alleen van
dienst zijn bij het uitvoeren van beleid en maatregelen waarover de Raad beslist.
Kortom, het is de Raad van ministers van Buitenlandse Zaken die over de werkzaamheden
van de EDEO besluit. De EDEO kan niet autonoom eigen taken uitbreiden of functies
van lidstaten overnemen en uiteraard ben ik bereid nader met de Kamer van
gedachten te wisselen als de discussies daarover verder vorm krijgen. Het
is op dit moment nog te vroeg om daarover een notitie te schrijven, maar de
gedachten mogen duidelijk zijn.De heer Van Bommel heeft gezegd dat dit een dienst wordt met 5000 ambtenaren.
Het aantal van 5000 ambtenaren hoor ik voor het eerst. Dit is volgens mij
volstrekt uit de lucht gegrepen. Een voorstel daartoe ligt niet ter tafel
in Brussel. Sterker, er ligt nog geen enkel voorstel in Brussel. Over het
aantal ambtenaren dat vanuit de lidstaten, de Commissie en het Raadssecretariaat
bij de EDEO wordt geplaatst, moet ook nog worden besloten. Lidstaten beginnen
daarover nu na te denken. Ik kan de heer Van Bommel geruststellen dat wij
ons niet laten verrassen. Ik kan mij er wel iets bij voorstellen waarom hij
begint over die 5000 man. Het aantal personen dat werkzaam is in Brussel en
op delegaties van de Europese Unie in derde landen, die dus op enigerlei wijze
geheel of ten dele bij externe zaken zijn betrokken, bedraagt ongeveer 5000
man. Dat is de huidige situatie. Daarvan werken er zo'n 1400 op beleidsniveau,
waarvan 700 op de delegaties en 700 bij de Commissie en het Raadssecretariaat.
Als men spreekt over een groot deel uit de lidstaten, dus ambtenaren van de
buitenlandse diensten van de verschillende lidstaten, die tijdelijk worden
gedetacheerd bij de EDEO, dan spreekt men over ongeveer 500 tot 700 man in
de huidige situatie. Dus het instellen van zo'n hele moloch van allemaal nieuwe
ambassades is absoluut niet de bedoeling in het verdrag en is ook absoluut
niet onze inzet.De heer Van Bommel heeft specifiek gevraagd of wij wel oog hebben voor
de OS-dimensie. Nogmaals, de Commissaris blijft. Nederland behoorde ook tot
de eersten die in EU-kader het belang van aandacht voor de OS-dimensie van
het buitenlands beleid en van de diensten aan de orde hebben gesteld. Het
belangrijkste ontwikkelingspunt, te weten de erkenning van armoedebestrijding
als een leidende EU-doelstelling en de centrale rol van beleidscoherentie
voor ontwikkeling, dient inderdaad handen en voeten te krijgen. Beleidscoherentie
voor ontwikkeling zal op extern gebied wel onderdeel moeten gaan uitmaken
van het mandaat van de Hoge Vertegenwoordiger, maar er moet een volledige
coherentie komen op het gebied van veiligheid en ontwikkeling van fragiele
staten, dus eigenlijk zo'n beetje wat wij in ons herijkt beleid hebben. Dat
je rekening houdt met elkaars posities, laat onverlet dat wij een minister
voor Ontwikkelingssamenwerking hebben, maar de coherentie van het beleid valt
weer onder mijn verantwoordelijkheid als minister van Buitenlandse Zaken.
Die geïntegreerde benadering zal er dus ook op Europees niveau moeten
zijn. Wij gaan ervan uit dat er ook na 2014 een ontwikkelingscommissaris zal
blijven als het aantal Commissarissen wordt verminderd.De heer Van Bommel (SP):Deze discussie is van belang omdat wij zien dat er een internationale
verschuiving optreedt op dit terrein. Ontwikkelingssamenwerking als beleidsterrein
wordt steeds meer gezien als instrument van het buitenlandse beleid, door
het ondersteunen van doelen uit de buitenlandse politiek met geld en inzet
van OS. Wij zien het in Nederland, wij zien het wereldwijd. De vraag is dus
niet of de regering verwacht dat er na die datum nog een Commissaris van OS
zal zijn, maar of de regering dat verlangt.Minister Verhagen:Ja, dat is onze inzet. Dat laat onverlet dat wij wel van mening zijn dat
ontwikkelingssamenwerking een geïntegreerd onderdeel is van het totale
buitenlandse beleid, zoals dat in Nederlands sinds 1996 het geval is. Het
is ook niet voor niets dat sinds het Verdrag van Maastricht ook expliciet
vermeld staat dat juist vanwege die coherentie eventuele effecten op de ontwikkeling
van andere landen moeten worden meegewogen in het totale buitenlandse beleid.
Wij gaan niet dat geïntegreerde beleid afschaffen. Integendeel, wij willen
geïntegreerd beleid, maar onze inzet is erop gericht om na 2014 een Commissaris
voor ontwikkelingssamenwerking te behouden, want dan is de vraag aan de orde
of het aantal Commissarissen wordt verminderd.De heer Van Bommel (SP):Het gaat niet alleen om de periode na 2014. Het verdrag wordt waarschijnlijk
aangenomen en dan krijgen wij te maken met een Hoge Vertegenwoordiger die
een andere opvatting heeft van zijn taken dan de functionarissen die wij nu
kennen. Het ontwikkelingssamenwerkingsbeleid zal dan – gezien de coherentie
van beleid; de minister spreekt daar terecht over – ondergeschikt worden
aan het buitenlands beleid. Wij lopen dan het risico dat het beleid dat is
gericht op ontwikkelingssamenwerking, dus op de bestrijding van armoede en
op de ontwikkeling van landen, ondergeschikt wordt aan het buitenlandse beleid
dat op andere zaken is gericht.Minister Verhagen:Ik ben het hiermee absoluut niet eens. Het ontwikkelingssamenwerkingsbeleid
in Nederland is ook niet volledig ondergeschikt, maar maakt integraal onderdeel
uit van het buitenlands beleid. Wij hebben dit in 1996 bij de herijking besloten.
Wij hebben het nu zelfs uitgebreid, bijvoorbeeld in het kader van de fragiele
staten, tot de drie D-benadering waarvan de Kamer altijd een groot voorstander
is geweest. Dat wil zeggen dat defensie, diplomatie en ontwikkelingssamenwerking geïntegreerd worden benaderd om te voorkomen dat
je afzonderlijk je eigen toko beheert zonder te kijken of er enige samenhang
of enige versterking mogelijk is. De heer Van Bommel kan het daarmee niet
eens zijn, maar wij zijn van mening dat dit de meest efficiënte inzet
van de middelen is die wij willen gebruiken voor de ontwikkeling van kwetsbare
regio's en wij zijn daarin altijd gesteund door de Kamer.De heer Van Bommel (SP):Ik ben het op dit punt zeer oneens met de regering. Ik stel vast dat de
regering tot voor kort een andere lijn heeft gevolgd, namelijk de millenniumdoelstellingen.
Daarvoor heeft de minister zelf campagne gevoerd. Die gaan niet over veiligheid,
fragiele staten, ontwapening of weet ik wat, die gaan over armoedebestrijding,
het versterken van een staat, niet in de sfeer van veiligheid, maar in de
sfeer van de bestrijding van honger en armoede, onderwijs, et cetera.Minister Verhagen:Ik verbaas mij over de heer Van Bommel. Juist als ik naar de millennium
development goals kijk of naar bijvoorbeeld de positie van vrouwen, dan zou
het toch absurd zijn als alleen Commissaris Michel en minister Koenders een
projectje steunen voor vrouwen en de ministers van Buitenlandse Zaken en de
Hoge Vertegenwoordiger daarmee geen rekening houden in hun buitenlands beleid.
De enige manier om die millennium development goals effectief te bereiken,
is door ervoor te zorgen dat alle instrumenten daarop worden gericht. Niet
voor niets neemt de minister voor Ontwikkelingssamenwerking in de RAZEB deel
aan de discussies als wij spreken over Zimbabwe of Birma. Dat moet juist op
elkaar worden afgestemd en samenhang vertonen. Dit heeft niets te maken met
onderschikt of ondergeschoven te zijn.Een aantal woordvoerders heeft gevraagd of de verbeteringen op extern
gebied ten koste gaan van het eigen buitenlands beleid van Nederland. Ik kom
daarop nog terug, maar het lijkt mij logischer om eerst in te gaan op de samenwerking
tussen de EU en de NAVO. Het zal duidelijk zijn dat wij – mede op basis
van het overleg met de Kamer – inzetten op een betere samenwerking tussen
de EU en de NAVO of dit nu gaat over Afghanistan of over Kosovo. Het is noodzakelijk
dat beide organisaties nauw en gecoördineerd samenwerken. Daarom heb
ik mijn Turkse en Cypriotische collega's verschillende malen vrij hard toegesproken
opdat zij een einde maken aan de blokkering van die samenwerking. De werkzaamheden
van onze militairen en politiefunctionarissen komen in gevaar als die samenwerking
niet optimaal is. Dat geldt zowel voor Afghanistan als voor Kosovo.In het verdrag wordt weliswaar het gemeenschappelijk buitenlands veiligheidsbeleid
en het Europese defensiebeleid versterkt, maar dan wel met als doel om de
slagkracht te vergroten. Het komt ook niet in plaats van de NAVO, want om
de Unie slagvaardiger op te kunnen laten treden, moet zij over middelen beschikken.
Het gaat daarbij niet om concurrentie, maar om wederzijdse versterking. Zelfs
als je de capaciteit van de NAVO en de EU samenvoegt, beschik je niet over
voldoende middelen om al je ambities waar te maken. Dat is de reden dat de
generaal in zijn notitie zo nadrukkelijk spreekt over de noodzaak van nauwe
samenwerking en capaciteitsversterking. Tegen de heer Van der Staaij zeg ik nadrukkelijk dat het niet de bedoeling
is om capaciteit bij de NAVO weg te halen ten behoeve van de Unie. Beide hebben
namelijk een belangrijke bijdrage te leveren.De heer Van Bommel gaat in op artikel 32 en het verband tussen dit artikel
en het internationale optreden. Meer in het bijzonder wil hij weten hoe in
de raad met dit artikel wordt omgegaan. Artikel 32 stelt dat de lidstaten
in de Europese Raad of in de Raad moeten overleggen als de belangen van de
Unie in het geding zijn. Het is niet meer dan normaal dat een lidstaat in
zo'n geval eerst overlegt met de andere lidstaten. Dat is geen inperking.
Het doet ook niets af aan de nationale verantwoordelijkheid van de lidstaten.
Je mag echter wel vragen van de lidstaten dat zij overleggen met hun partners
over zaken die andere lidstaten raken of kunnen raken.Al deze verbeteringen op extern gebied gaan niet ten koste van het nationale
buitenlandse beleid van Nederland. Ook met het EDEO wordt geen diplomatieke
dienst in het leven geroepen die concurreert met die van de lidstaten. Het
doet geen afbreuk aan de bevoegdheden van de lidstaten op het gebied van het
buitenlands beleid en de nationale diensten.Ik benadruk nogmaals dat het gemeenschappelijk buitenlands beleid en het
EVDB ook onder het Verdrag van Lissabon intergouvernementeel blijven. Ik zeg
dat zo nadrukkelijk, omdat ik enige verwarring op dit punt proef. Hoewel op
enkele onderdelen gekwalificeerde besluitvorming wordt ingevoerd, blijft unanimiteit
de hoofdregel. De status aparte van het GBVB en het EDVB komen tot uitdrukking
in het feit dat deze beleidsterreinen in tegenstelling tot het communautaire
beleid in het EU-verdrag zijn blijven staan.Ik hecht er ook aan te onderstrepen dat als besloten wordt tot militaire
operaties als die in Tsjaad, de deelname aan deze operatie alleen mogelijk
is na nationale parlementaire instemming. In de RAZEB is een akkoord gegeven
voor de militaire missie in Tsjaad, maar dat onverlet dat de Kamer conform
de artikel 100-procedure betrokken is bij de besluitvorming over deelname
van Nederlandse troepen aan deze missie. Er is geen Europees leger, ook al
roept men dat nog zo hard. Er is geen Europees leger en er is ook geen sprake
van inbreuk op de nationale besluitvorming over de inzet van Nederlandse militairen.Het nationale buitenlands beleid wordt niet vervangen. Het houdt zijn
intergouvernementele karakter. Dat blijkt ook uit het feit dat de Hoge Vertegenwoordiger
alleen maar kan optreden als mandataris van de raad van de ministers van Buitenlandse
Zaken. Hij kan niet handelen naar eigen bevind van zaken. Hij moet besluiten
van de Raad uitvoeren. Hij handelt op basis van een mandaat dat de Raad hem
kan verlenen. Met andere woorden: de Raad besluit. De ministers van Buitenlandse
Zaken besluiten.De heer Ten Broeke en de heer Van Bommel spraken over de interpretatie
van de solidariteitsclausule. Deze clausule legt vast wat moreel al lang geldt.
Lidstaten hebben als lid van een gemeenschap de plicht om elkaar bij te staan.
Dat is een zeer zwaarwegende plicht die wij al lang kennen. Hij illustreert
dat het deel uitmaken van de Europese Unie is gegrondvest op verbondenheid
en niet op egoïsme. Deze clausule leidt niet tot kwantitatieve of kwalitatieve
verplichtingen die lasten op Nederland zouden leggen zonder dat Nederland
zelf beslist over het verlenen van hulp en bijstand aan een
getroffen c.q. aangevallen lidstaat. Het is vrij normaal om hulp en bijstand
te verlenen als een andere lidstaat door een ramp wordt getroffen en een beroep
op de andere lidstaten doet. Dat doe je. Daaraan wil je je niet onttrekken.
Dan zeg je niet: sorry, ik heb het nu even te druk met mijzelf. Zo zijn wij
niet getrouwd. Natuurlijk wordt in onderling overleg afgesproken wat de hulp
en bijstand zullen inhouden. Het is niet aan de getroffen staat of aan het
voorzitterschap om te bepalen wat Nederland gaat bijdragen. Dat gebeurt in
het reguliere overleg tussen de Nederlandse regering en het parlement.Ik heb het nu gehad over de noodhulp. Wat betreft militaire bijstand treedt
de bijstandsverplichting absoluut niet in de plaats van artikel 5 van het
NAVO-verdrag. De Europese Unie heeft niet die ambitie. De heer Van Bommel
sprak over de energielevering. Op dat terrein is geen sprake van een automatische
verplichting. Er wordt een moreel principe vastgelegd. Ik heb dat principe
al eerder beschreven. Het biedt de Unie de mogelijkheid om maatregelen vast
te stellen wanneer zich in een lidstaat ernstige problemen voordoen ten aanzien
van de energievoorziening. Dat betekent in ieder geval niet dat bijvoorbeeld
de Gasunie verplicht zou kunnen worden om gas te leveren.De heer Van Bommel (SP):De kern van de zaak is de bijstandsverplichting. Mijn vraag ging specifiek
daarover. Ik heb daarnaast een vraag over de energieleveranties gesteld. In
de nota naar aanleiding van het verslag stelt de regering dat reeds op dit
moment veel landen van de Europese Unie de bijstandsverplichting kennen via
artikel 5 van het NAVO-verdrag. De minister refereert daaraan. Dat is terecht.
Het is geen vrijblijvend artikel. De aanval op Afghanistan was mede gebaseerd
op artikel 5 van het NAVO-verdrag. Één land werd aangevallen,
alle landen hebben dan een taak te verrichten. In de nota naar aanleiding
van het verslag stelt de regering dat deze bijstandsverplichting kan worden
vergeleken met de bijstandsverplichting uit het NAVO-verdrag. Zij is dus allerminst
vrijblijvend. Artikel 42 lid geeft op geen enkele wijze blijk van een vrijblijvendheid
van de lidstaten. Er staat in dat indien een lidstaat wordt aangevallen, op
de overige lidstaten de plicht rust om deze lidstaat met alle middelen waarover
zij beschikken hulp en bijstand te verlenen. Het gaat in dit verband over
een aanval, gewapenderhand, op het grondgebied van een lidstaat. Het sturen
van voedselpakketten is hier niet aan de orde, evenmin als andere zaken in
de humanitaire sfeer. Het gaat om militaire bijstand. Ik verzoek de minister
om hierover klare wijn te schenken.Minister Verhagen:Dat heb ik gedaan. Om te beginnen heb ik gezegd dat dit moreel al gold.
Ik heb gezegd dat het ook nu niet vrijblijvend is. Het is een zeer zwaarwegende
plicht, om de doodeenvoudige reden dat een unie die op waarden is gebaseerd,
niet is gebaseerd op egoïsme. Daarnaast heb ik gezegd dat het niet alleen
gaat over zaken zoals humanitaire rampen, maar ook een aangevallen lidstaat
betreft. Een lidstaat die door een ramp wordt getroffen of die wordt aangevallen,
kan uiteraard een beroep doen op andere lidstaten om hulp en bijstand te verlenen.
Daaraan kun je je niet zomaar onttrekken door te zeggen dat je even met jezelf
bezig bent of er even geen zin in hebt. Welke aard van hulp en bijstand en
welke inzet van middelen je echter kiest, is een zaak van de lidstaten en
derhalve van het reguliere overleg tussen Kamer en regering.De voorzitter:Afsluitend, mijnheer Van Bommel.De heer Van Bommel (SP):Dit is pas de tweede trede...De voorzitter:De eerste was zo lang.De heer Van Bommel (SP):Nou, nee. Dit is de kern van de zaak, voorzitter. Wij kunnen ook hierover
weer een debat gaan voeren, maar dat lijkt mij niet slim. Dan moet ik alsnog
met u meerijden. Dat lijkt mij geen goed plan.De voorzitter:Ik verheug mij er al op.De heer Van Bommel (SP):Het gaat om de vraag of hier sprake is van een verplichting. De minister
kan wel zeggen dat er in het verleden al sprake was van een morele verplichting.
Er is echter geen enkel verdrag waarin de morele verplichting is opgenomen
om in geval van een gewapende aanval op een lidstaat bijstand te verlenen.
Laat de minister mij het artikel maar aanwijzen in welk verdrag dan ook waarin
dat staat.Minister Verhagen:Ik heb al gezegd dat ik mij niet kan voorstellen dat je niets doet als
een andere lidstaat van de EU wordt aangevallen of getroffen door een humanitaire
ramp. Ik heb ook gezegd dat de keuze welke middelen dan ingezet moeten worden
aan de lidstaat is, en niet aan het voorzitterschap of aan de getroffen lidstaat.
Het moet dus gebeuren op basis van het reguliere overleg tussen parlement
en regering. Dit laat artikel 5 over de NAVO onverlet. Daarom heb ik gezegd
dat het niet in de plaats komt van artikel 5. Als het NAVO-leden betreft,
gaat deze hele discussie niet op. Dan treden wij niet in overleg, dan staan
wij gewoon België bij als dat land binnengevallen wordt door al dan niet
woeste horden.De heer Van Bommel (SP):Dat is precies de kern van de zaak. Juist de simpele verwijzing die de
regering hanteert in een nota naar aanleiding van het verslag, brengt mij
op het spoor van geen vrijblijvendheid. Omdat er in dit artikel staat "met
alle mogelijke middelen", dus ook militaire, zal het er in de praktijk
toe leiden dat landen die nu als neutraal gelden, zoals Ierland dat geen NAVO-lid
is en hecht aan zijn neutraliteit, zich gedwongen zullen voelen om militair
op te treden. De minister zegt dat er een morele plicht is om dat te doen.De voorzitter:U herhaalt zich.Minister Verhagen:Ik denk dat ik vrij helder ben geweest over wat het inhoudt. Als het Ierse
parlement zegt dat het niets doet, dan is dat zo.De voorzitter:U vervolgt uw betoog.Minister Verhagen:Het Nederlandse parlement kennende, ga ik ervan uit dat het normaliter
in meerderheid bereid zal zijn een bijdrage te leveren als andere lidstaten
van de EU in gevaar komen.Voorzitter, ik sprak tot nu toe over wat ik als de uitgangspunten zie
van de EU. Ik wil ook nog iets zeggen vanuit de inhoud en de
praktijk. De buitenlandse politieke agenda van de Unie is in de afgelopen
jaren, met name sinds Maastricht, enorm verbreed. Voordien was de norm de
grootste gemene deler, dus een soort consensus zo dicht mogelijk bij de bodem.
Lidstaten voerden hun eigen beleid en alleen als dat bleek samen te vallen
met dat van andere lidstaten voerden zij dat gezamenlijk. Ik heb deze situatie
meermalen zelf vanuit het Europees Parlement kunnen waarnemen eind jaren tachtig,
begin jaren negentig. Vandaag de dag is dit wezenlijk anders. Ik stel vast,
ook na anderhalf jaar ministerschap, dat de wereld daadkracht verwacht van
de EU. Ook de grootste lidstaten van de EU verwachten via de EU extern beleid
te voeren zoals zij dat zelf niet meer kunnen. Ook de grootste lidstaten streven
dus juist na om binnen de gezamenlijkheid te opereren. Op deze trend bouwt
het Verdrag van Lissabon voort.Ik kan twee recente voorbeelden geven. Vorige week was ik in Israël
op de Westbank waar ik sprak met collega Livni alsook met premier Fayad. Zij
spraken allebei zeer nadrukkelijk over de EU in termen van verwachtingen en
realiteiten. De Unie is er dus als een fact of life. De Unie is lid van het
kwartet, een grote hulpverlener en een enorme handelspartner. In het verleden
probeerden verschillende spelers om de lidstaten van de EU tegen elkaar uit
te spelen. Vandaag de dag is dat niet meer het geval. Integendeel, men wil
de relatie met de EU juist verdiepen. Daar ben ik een groot voorstander van.
Een ander voorbeeld, over Iran. In het rapport van het IAEA worden grote zorgen
uitgesproken over het nucleaire verrijkingsprogramma van Iran. Wij spraken
zojuist over de Veiligheidsraad. Als die kwestie een aantal jaren geleden
zou hebben gespeeld, hadden landen als het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk
hun eigen beleid gevoerd als lid van de Veiligheidsraad. Nu constateer ik
dat men dat niet zonder andere landen wil doen, bijvoorbeeld niet zonder Duitsland
als het gaat om de ontwikkeling van het pakket incentives en de sancties.
Er is dus geen sprake meer van een directorium of een eigen beleid. Men probeert
juist om tot afstemming te komen en gezamenlijk op te trekken binnen de EU.
Ik vind dat waardevol, want dat betekent dat Nederland via de EU meer invloed
kan uitoefenen dan het in zijn eentje kan.Gelet op die ontwikkeling is het van groot belang dat het nationale parlement
in nauwe dialoog met de regering betrokken blijft bij de input als het gaat
om de Brusselse beleids- en besluitvorming. Ik reageer ook op het punt van
het GBVB en het amendement ter zake. Dit vraagt niet om een fundamentele verandering
van ons bestel, want dat berust op de gedachte dat het parlement optimaal
wordt geïnformeerd, voor en na beslissingen en dat het parlement de regering
controleert op het beleid en steunt totdat het tegendeel blijkt. Dat betekent
ook dat regering en parlement niet op elkaars stoel moeten gaan zitten. Als
oud-lid van de Kamer ben ik geneigd te zeggen dat geen van beide partijen
dat zou moeten willen. Een grote, verre vader van ons constitutioneel bestel,
de heer Thorbecke, zou dat nadrukkelijk met mij eens zijn. Als lid van de
VVD zou dat de heer Ten Broeke ook moeten aanspreken. Ik herinner eraan hoe
lang wij over de kwestie-Servië hebben gesproken in het parlement. Dat
kwam niet op de donderdagavond, voorafgaande aan de Raad, aan de orde. Daarover
is maandenlang gesproken, in verschillende stadia. Op het laatst heb ik de
Kamer geïnformeerd dat ik wat meer ruimte zocht. Als ik het onderhandelingsbod
dat ik op tafel wilde leggen, hier had besproken met de vraag of ik er instemming
voor zou kunnen krijgen, weet ik één ding zeker, namelijk dat
ik het niet had gehaald. Als ik mijn kaarten in de Kamer op tafel leg, voordat
de onderhandelingen plaatsvinden, kan ik het schudden. Dan gebeurt het niet.De voorzitter:Hoeveel tijd heeft de minister nog nodig?Minister Verhagen:Nog drie minuten.De voorzitter:Dat lijkt mij mooi.Minister Verhagen:Vanwege het feit dat sprake blijft van intergouvernementele politieke
besluitvorming wat betreft buitenlands beleid, ook gelet op de wijze hoe je
daarover moet communiceren, gaat het absoluut niet aan dat je zo'n voorbehoud
moet kunnen maken om daarmee invloed te kunnen hebben.Mij resten twee vragen van de heer Van Bommel. De eerste gaat over de
EPA's met de ACS-landen. Daarover hebben wij meermalen gesproken. De ACS-landen
wilden deze akkoorden zelf, omdat het Verdrag van Cotonou op een aantal punten
niet werd geaccepteerd, met het oog op de normale vrijhandelsakkoorden. De
landen hebben zelf bij de totstandkoming van het Cotonou-akkoord in 2000 aangegeven,
en vervolgens regelmatig herhaald, dat zij een specifieke overeenkomst wilden,
namelijk een economisch partnerschapsakkoord. Dat zou kunnen binnen de marges
van de WTO. Het is nu van belang om de interim-onderhandelingen die zijn gevoerd
en waarbij wij zijn opgekomen voor de belangen van de armste landen, om te
zetten in volledige EPA's. De Nederlandse inzet blijft gericht op ontwikkelingsvriendelijke
en asymmetrische akkoorden, maar dat wil niet zeggen dat je in alle gevallen
onderscheid maakt vanwege specifieke omstandigheden. Tijdens de laatste bijeenkomst
van de ministers van Buitenlandse Zaken en Ontwikkelingssamenwerking hebben
wij erop aangedrongen om maximale flexibiliteit toe te passen in deze verdere
onderhandelingen.De laatste vraag van de heer Van Bommel betrof de relaties met buurlanden.
Hij sprak over de ENP, de Mediterrane Unie, de "oostelijke dimensie"
et cetera en merkte op: zonder dat deze landen lid zijn, zijn ze eigenlijk
al lid, wat maakt het uit? In de Kamer hebben wij meerdere malen over Europees
nabuurschap gesproken. Met de motie-Ormel c.s heeft de Kamer nadrukkelijk
gevraagd om aan de specifieke vormen daarvan het partenariaat als een extra
vorm toe te voegen. Omdat wij een stabiele, welvarende ring rond de Unie willen
bereiken door de samenwerking met deze landen zo intensief mogelijk te maken,
kunnen deze landen delen van het acquis van de EU overnemen, zoals vrijhandelsverdragen,
de vrijhandelszone en andere vormen van samenwerking. Goed nabuurschap is
echter nadrukkelijk een doel op zichzelf. De Unie zal altijd buren hebben,
hoe groot je de Unie ook maakt; of het moest zijn dat de Unie de hele wereld
omvat. Wij hebben er dus altijd belang bij om de relaties met de buren te
intensiveren en deze goed te houden. Dat hoeft op niets anders uit te lopen.
Het is dus ook cruciaal om op dit punt geen valse verwachtingen te wekken.
De recente uitbreidingsstrategie van de EU is in dit opzicht glashelder.
Op dit moment wordt geen nieuw Europees perspectief dan wel uitzicht op lidmaatschap
verleend.Toen de minister-president sprak over de criteria, heeft hij nog eens
nadrukkelijk uiteengezet hoe wij omgaan met landen die wel perspectief hebben
op Europees lidmaatschap. Ten aanzien van de anderen geldt: nee, het enkele
feit dat wij in het kader van het nabuurschap of in het kader van het partenariaat,
als wij dit ontwikkelen, nauwere betrekkingen met u willen hebben, biedt u
absoluut geen ticket tot de EU.De heer Ten Broeke (VVD):De minister van Buitenlandse Zaken had het over Thorbecke, en ik sta hier
nog steeds in de geest van Thorbecke. Op het Huis van Thorbecke zit een nieuwe
laag, zoals wij allen weten. Thorbecke zou hebben gezegd: regel daarvoor de
democratische controle zo goed mogelijk. Waarschijnlijk zou hij ook hebben
gezegd: regel het onderling, en deel het de regering daarna mede. Wij praten
er met de bewindslieden over; dus wees daar in ieder geval blij mee. Ik wil
op vier punten de beoordeling van de minister horen.De voorzitter:Dat zijn dan wel twee interrupties. Vier vragen tegelijk is erg veel.
U moet kiezen, of ik tel twee interrupties.De heer Ten Broeke (VVD):Kan de minister bevestigen dat er onder het buitenlands beleid zoals dat
nu wordt opgenomen, bijvoorbeeld in artikel 24 van het nieuwe verdrag, wetgevingsbehandelingen
zijn die buiten de controle van het Europees Parlement vallen? Dat geldt overigens
ook voor Personal Name Records. Ik verwijs naar pagina 51 van de nota naar
aanleiding van het verslag; zo maak ik het nog makkelijk ook. Als dat zo is,
dan is dat een reden voor een instemmingsrecht.De minister noemde al artikel 100. Volgens dat artikel heeft hij een inlichtingenplicht.
Wij vatten dat op als een materieel instemmingsrecht. Ook volgens dit artikel
kunnen echter algemene aanwijzingen worden gegeven. In hoofdstuk 2 van het
artikel staat dat algemene aanwijzingen worden gegeven waarbij bij meerderheid
wordt besloten nadat bij unanimiteit is besloten. De minister schudt van nee,
maar dat is wel degelijk wat mogelijk is. Daarvoor zou onze instemming toch
op zijn plaats zijn, als wij in de geest willen blijven handelen van de artikel
100-brief, van de commissie-Van Baalen en, zeg ik tegen collega Wiegman, van
de motie-Van Middelkoop.De voorzitter:Mijnheer Ten Broeke, het is 24.05 uur. U moet echt proberen beknopter
te zijn.Minister Verhagen:Ik heb de elementen geschetst waarover het Europees Parlement niets te
zeggen heeft. Het is gewoon gemeenschappelijk buitenlands veiligheidsbeleid
dat intergouvernementeel blijft. Die behandelen wij volgens de normale parlementaire
behandeling. Juist op die punten hebben wij gewoon vetorecht. Er is dus ook
geen formeel instemmingsrecht nodig, op de manier die u beschrijft, om de
normale democratische controle te kunnen uitoefenen. Ik heb u reeds gezegd
dat als er sprake is van een uitzending van Nederlandse militairen artikel
100 gewoon blijft bestaan, net zozeer als dat wij in de afgelopen Raad...
Ik hoor van u dat dit niet uw vraag is, ook goed. Net zo goed als u... Voorzitter,
ik vind dit geen normale behandeling! Om te beginnen staat de Kamer hier vanaf
16:00 uur. De regering krijgt dan de kans om in de helft van de tijd van de
Kamer daarop te antwoorden. Als je halverwege een zin al niet meer de kans
krijgt om te zeggen...De voorzitter:De heer Ten Broeke had het woord nog niet. Gaat u rustig door met uw betoog.Minister Verhagen:Op het moment dat de Raad besluit over de inzet van bijvoorbeeld een Europese
missie in Tsjaad, gaat het over het algemene besluit, los van het feit dat
de hele Kamer daarin niet geïnteresseerd was. Men wilde al een artikel
100-procedure hebben voordat de Europese Unie algemeen besloot tot het uitzenden
van een Europese missie naar Tsjaad. Overeind blijft dat wij ook met het nieuwe
verdrag, indien daaraan Nederlandse militairen meedoen, te maken hebben met
de normale artikel 100-procedure. U bent helemaal niet verplicht om ook maar één
Nederlandse soldaat uit te zenden als u dat niet wenst. U kunt nu wel zeggen
dat u dit weet. Waarom begint u dan over de artikel 100-procedure? Deze procedure
wordt niet aangetast. Als er een besluit is genomen in de Europese Raad om
een militaire missie uit te oefenen, bent u niet verplicht om daaraan Nederlandse
militairen toe te voegen. U hebt niet uw amendement nodig om die zekerheden
te kunnen bieden. Op geen enkele wijze wordt u aangetast. Als het gaat om
de PNR, als het Europees Parlement er niet over gaat, is er dus geen sprake
van medezeggenschap door het Europees Parlement en geldt de normale parlementaire
controle net zoals nu. U ziet spoken.De heer Ten Broeke (VVD):Ondanks het tijdstip denk ik dat dit niet het geval is. Ik noem niet alleen
artikel 100. Ik probeer het te specificeren en daarmee tegemoet te komen aan
diegenen die voor u het antwoord zouden kunnen opzoeken. Ik heb het niet over
het besluit van unanimiteit. Nu praat u trouwens door mij heen. Ik leg u nog
een keer uit waar ik het over heb. Onder hoofdstuk 2, artikel 42 lid 1, artikel
43 van het VEU kunnen besluiten worden genomen, die bijvoorbeeld samenhangen
met missies. Dit zijn algemene aanwijzingen die samenhangen met de verdeling
van de middelen, waarover bij meerderheid wordt besloten. Dat heb ik mijn
bijdrage gezegd. Dat heb ik in mijn vraag bedoeld. Ik specificeer het voor
u. U zegt dan telkens dat in artikel 100 is voorzien vanwege de unanimiteit.
Ja, ik weet dat. Dank u.Minister Verhagen:Ú begint over artikel 100.De heer Ten Broeke (VVD):Dat klopt, en ik voeg er iets aan toe. Misschien kunt u daarop ingaan.Minister Verhagen:U voegt eraan toe dat op een gegeven moment middelen van de Europese Unie
ingezet worden ten behoeve van een operatie. Als dit middelen van de Europese
Unie zijn, is het ook normaal dat dit met een meerderheid besloten wordt.
Het gaat namelijk over financiële middelen van de Europese Unie. Ik ga
ervan uit dat u in ieder geval niet terug wilt gaan naar de periode vóór
Van Mierlo. Toen kon één lidstaat van de Unie een besluit, waar
een meerderheid voor is, blokkeren. Dat vraagt u in wezen. Als u daarheen
terug wilt gaan, staat u niet voor wat u zegt voor te staan, namelijk
effectiever optreden. Als u niet wilt dat middelen van de Europese Unie ingezet
worden ten behoeve van dit soort zaken, bij meerderheid te besluiten, dan
wenst u dit niet. Dan wilt u terug naar hoe het vóór Van Mierlo
was. Daarom kon ik mij dus ook niet voorstellen dat de heer Pechtold, gelet
op de wensen die hij tijdens zijn interruptie uitsprak, er ook maar aan kon
denken om voor uw amendement op dit punt te stemmen.De heer Ten Broeke (VVD):U interpreteert wel, maar beantwoordt niet mijn vraag. Stel dat Nederland
instemt met een uitzending, dan gebeurt dat met unanimiteit. Het besluit over
die uitzending valt dan dus niet terug te draaien. Mij gaat het er echter
om dat nadat dat besluit is genomen, er uitvoeringsbesluiten kunnen worden
genomen die ook bindend zijn, terwijl voor die besluiten niet in een democratische
controle is voorzien. Ik denk aan dezelfde redenering die wij in het verleden
op JBZ-terrein hebben gehanteerd. Ik noem een aantal zaken waarbij meerderheidsbesluitvorming
geldt. Stel dat besloten wordt tot het nemen van sancties, tot uitzending
met een bepaalde verdeling van middelen of tot het volgen van bepaalde strategieën.
Dat laatste wordt expliciet genoemd. Dan zou een instemmingsrecht wellicht
op zijn plaats kunnen zijn. Daar ging mijn vraag over.Minister Verhagen:Daarvoor wordt de situatie niet anders. Op die punten is er geen sprake
van wetgeving. Dat zorgt voor een formeel verschil. U doet nu of hierbij wetgeving
aan de orde is, maar dat is niet het geval. Hierbij gaat het om besluiten.
De EU kan besluiten tot het nemen van sancties tegen bijvoorbeeld Birma of
Zimbabwe. Dan heeft het parlement geen instemmingsrecht en kan het geen voorbehoud
maken. Deze Kamer vraagt in vergelijking met parlementen van andere lidstaten
eerder om meer dan om minder sancties. Stel nu dat u geen sancties wilt tegen
Iran – ik geef een voorbeeld, maar u zegt het maar – dan maakt
u dat toch van tevoren kenbaar. Dan is uw opvatting bekend. Vervolgens kunt
u mij ter verantwoording roepen als ik toch instem met het nemen van sancties.
Zo werkt dat. In de VN hebben wij in dergelijke situaties ook geen stem als
wij geen zitting hebben in de Veiligheidsraad, maar er zijn wel Veiligheidsraadresoluties
waaraan u ook gebonden bent al hebt u hier 100 keer het instemmingsrecht.Verder wijs ik nog op het volgende, waarbij ik ter illustratie de missie
van de EU naar Tsjaad noem. Stel dat de Raad besluit tot het zenden van deze
missie. U weigert tijdens het artikel 100-debat uw instemming te geven voor
de uitzending van Nederlandse militairen. Als vervolgens EU-geld ingezet wordt,
geld dat dus staat op de EU-begroting, dan kunt u niets blokkeren, maar het
Europees Parlement heeft een stem als het gaat de inzet van die financiële
middelen.Mevrouw Peters (GroenLinks):Kent u andere lidstaten die op het terrein van het buitenlands beleid
iets hebben dat lijkt op een voorbehoud? Zo ja, wat zijn de ervaringen van
die landen?Een belangrijk motief voor het indienen van de amendementen was het bewerkstelligen
dat er tijdig informatie beschikbaar komt. Wij weten allemaal dat het regime
voor informatieverschaffing door de regering aan de Kamer voor GVDB-onderwerpen
anders is dan het regime voor informatieverschaffing bij JBZ-onderwerpen.
Op dat terrein geldt het instemmingsrecht. De informatie op JBZ-terrein voor
de Kamer is zeer uitgebreid en kent een bepaald format. Als het om GVDB-onderwerpen
gaat, moeten wij vaak bedelen bij de regering om in een vroegtijdig stadium
te kunnen achterhalen wat de inbreng van andere lidstaten is. Wij krijgen
dat pas te horen bij het bespreken van de geannoteerde agenda aan de vooravond
van de Raad. In hoeverre is de minister van Buitenlandse Zaken bereid om tegemoet
te komen aan de duidelijke wens van de Kamer om deze informatievoorziening
te verbeteren? Wat mij betreft wordt die verbeterd met het indienen van een
amendement, maar ik hoor graag of er andere suggesties zijn.Minister Verhagen:Ik begrijp de zorg. Eigenlijk is de focus van het debat hierop gericht.
Ook na ratificering van het Verdrag van Lissabon krijgt u geen informatie
over de inzet van andere lidstaten. U krijgt die niet om de doodeenvoudige
reden dat er bij besluiten over de inzet van andere lidstaten geen sprake
is van wetgeving. Daarom is er in dezen niet die openbaarheid die u wenst.
In andere gevallen kan er sprake zijn van wetgeving. U sprak over informatievoorziening
op JBZ-terrein, maar er zijn veel raden waarin over wetgeving wordt gesproken,
bijvoorbeeld in de Milieuraad, maar ook in andere raden. Er is dan een traject
voor wetgeving, waarbij eerst de Europese Commissie een voorstel doet. Dan
kun je heel duidelijk zien welke wetsvoorstellen worden gedaan en vervolgens
komt het normale proces. Ik vind ook dat de informatievoorziening beter moet
in een eerder stadium. Met de voorzitter van de Commissie heb ik daar recent
nog over gesproken. Dat heeft echter niets met het verdrag als zodanig te
maken. Ik kan moeilijk vorige week de tyfoon in Birma van gisteren beschrijven,
terwijl het wel duidelijk is dat dit punt aan de orde komt. Wij hebben het
gezien bij de uitbreiding, bij Servië, bij Bosnië. Dat soort punten
zien wij aankomen. Daar hebben wij dan ook al maanden tevoren over gesproken.
Dat culmineert dan uiteindelijk in een moment waarop je ja of nee je handtekening
zet. Nogmaals, dit zal door het Verdrag van Lissabon niet veranderen. In zijn
algemeenheid vraagt de Kamer terecht om in een vroegtijdig stadium betrokken
te worden, juist bij de voorbereiding van raden inzake het GBVB.Mevrouw Peters (GroenLinks):Zijn er voorbeelden te noemen van lidstaten die een bepaald behandelingsvoorbehoud
hebben...De voorzitter:Mag dat schriftelijk?Minister Verhagen:Die zijn er niet. Bij Servië wist u dat wij een voorbehoud hadden
totdat aan bepaalde voorwaarden was voldaan. Van een land als Litouwen was
het bekend dat het een voorbehoud had over het onderhandelingsmandaat in relatie
tot Rusland. Idem dito Polen. Dat is geen parlementair voorbehoud. De posities
zijn gelet op de houding van de parlementen zeer duidelijk. Ik wist ook van
tevoren dat het Slowaakse parlement rond Kosovo bepaalde standpunten had.Mevrouw Peters (GroenLinks):Voorzitter. Ik ben u erkentelijk voor uw suggestie dat een gedeelte misschien
schriftelijk kan worden opgelost. Hoe is het nu precies in andere
landen geregeld? Ik wil dat heel graag weten. Zijn er bij andere Europese
lidstaten precedenten met een behandelingsvoorbehoud op het gebied van het
buitenlands beleid, van defensie en van al die andere terreinen die nog met
de staatssecretaris aan de orde zullen komen? Het debat zou er zeer bij gebaat
zijn, als wij vóór de tweede termijn zo'n lijstje hebben. Op
die manier weten wij waar wij het over hebben. Dan weten wij in hoeverre wij
Nederland in een uitzonderlijke positie willen praten of dat wij iets heel
normaals vragen, gegeven de Europese standaarden.Minister Verhagen:Op het punt van het buitenlands beleid zijn er geen behandelingsvoorbehouden.
Dat hoef ik niet schriftelijk te doen, dat is niet het geval. Op het punt
van defensie is dat vaak wel het geval. Een land als Nederland kan gegeven
de artikel 100-procedure nooit instemmen met deelname zonder het parlementaire
voorbehoud kenbaar te maken.De voorzitter:Aan het eind van het debat kunnen wij inventariseren wat er eventueel
nog schriftelijk komt. Wij hebben ook nog het rapport van onze eigen collega
Van Baalen. Bovendien hebben wij natuurlijk een schriftelijke voorbereiding
gehadStaatssecretaris Timmermans:Voorzitter. Het is inmiddels 4 juni. Ik kan niet nalaten te benadrukken
hoe belangrijk dit debat is. Wij zijn bezig met het slotstuk van het einde
van de Europese deling. Het is niet minder dan dat. Met dit verdrag rusten
wij de Unie toe om na de deling goed te kunnen functioneren. Dat is vanaf
het begin van de jaren negentig geprobeerd. Het is aanstaande november negentien
jaar geleden dat de Muur viel. Vanaf dat moment heeft de EU geprobeerd de
landen te helpen om vrijheid en welvaart te creëren, maar ze ook op te
nemen. Dat was hun morele recht. Wij zijn er tot op heden niet in geslaagd
om onze spelregels aan te passen aan die nieuwe situatie. Dat is wat het verdrag
doet. Het is niet zomaar een verdrag. Ik moest daaraan denken omdat een aantal
uwer zo nadrukkelijk alleen maar de nadruk legde op wat er niet goed loopt
in de Unie, op de tekortkomingen van de Unie. Vaak is die kritiek heel terecht.
De Unie kent veel tekortkomingen, er moet nog veel gebeuren. Tegelijkertijd
wil ik ook vaststellen dat wij het hebben over een gemeenschap van 500 miljoen
mensen waar het beter toeven is dan waar dan ook elders in de wereld. Omdat
er beter voor elkaar gezorgd wordt. Omdat er beter onderwijs is dan waar dan
ook. Omdat er betere mogelijkheden zijn voor mensen die elders niet zoveel
kansen zouden krijgen. Dat is ook ons Europa. Met alle tekortkomingen die
er zijn, is dit de basis waarop wij vandaag over een nieuw verdrag spreken.Ik wil u even terugnemen naar het Verdrag van Maastricht. Dat heeft een
andere reden waarom dit voor mij een emotioneel debat is. De Kamer zag dit
al eerder. Ik bied haar mijn verontschuldigingen aan als ik iets te verbaal
of non-verbaal was. Het raakt mij echt. Ik heb Maarten van Traa mogen ondersteunen
bij de behandeling van het Verdrag van Maastricht. Ik heb zelf hier in de
Kamer het Verdrag van Amsterdam en van Nice mogen behandelen. Nu ligt dit
verdrag er. Mijn geschiedenis met het grondwettelijke verdrag hoef ik niet
meer op te rakelen. Dat is al voldoende gebeurd.Ik wil die geschiedenis terughalen omdat die terugkomt op een van de punten
die de Kamer graag met mij wil bespreken, namelijk wat de verhouding is tussen
Kamer en kabinet op het punt van het behandelen van Europese wetgeving. Laten
wij daar wat duidelijker over zijn, het gaat om wetgeving. In het Verdrag
van Maastricht is door toenmalige collega's van de Kamerleden een amendement
geplaatst dat het gevolg was van het feit dat er een pijlerstructuur kwam.
De Kamer weet dat de heer Van den Bos zojuist een proefschrift heeft geschreven
dat een interessante beschrijving is, maar tegelijkertijd ook "faction",
moet ik u eerlijk zeggen. Ik heb het zorgvuldig gelezen. Zijn bewering dat
er een complot zou zijn met Piet Dankert kan ik niet uit de feiten uit het
proefschrift halen, maar goed, het is een interessant proefschrift. De unitaire
unie ging dus niet door, maar het werden pijlers.Een van de gevolgen van die pijlers was dat alles wat met Justitie en
Binnenlandse Zaken te maken had intergouvernementeel was. Dit woord moeten
wij even vasthouden. Op basis van het feit dat het intergouvernementeel was
en er Europese besluiten genomen zouden worden, zeiden de Tweede en Eerste
Kamer dat er een probleem zou komen, want bij intergouvernementele besluitvorming
heeft het Europees Parlement geen medebeslissingsrecht. Als wij dat niet afhechten
in het Nederlandse parlement en het Nederlandse parlement uiteindelijk bepaalt
wat het kabinet kan doen, dan ontstaat er een democratisch gat, een democratisch
deficit. Daarom hebben zij dat amendement ingediend. Het ging er dus om, een
democratisch deficit te dichten. Ik zeg nadrukkelijk dat het dus niet ging
om een grotere betrokkenheid van de Kamer bij het proces van Europese wetgeving,
zoals vandaag is gewisseld. Nee, men redeneerde zeer zuiver.Ik begrijp dat een aantal Kamerleden vanuit hun achtergrond, ideologie
en ideeën over de Europese Unie nu dit debat aangrijpen om de communautaire
besluitvorming zo veel mogelijk te veranderen en te wijzigen in een bepaalde
richting. Van een partij als GroenLinks, die altijd zo nadrukkelijk de communautaire
methode voorop heeft gesteld, begrijp ik dat weer niet. Daarom reageerde ik
zo-even een beetje emotioneel op mevrouw Peters. Zij zegt dat wij de bevoegdheid
op JBZ-terrein zomaar weggeven. Nee, het is de logica van het verdrag dat
op het moment dat iets van intergouvernementeel communautair wordt, de communautaire
methode ook wordt gerespecteerd. Ik zeg dat met zo veel nadruk, omdat de communautaire
methode het enige is dat de Europese Unie materieel onderscheidt van alle
andere vormen van internationale samenwerking, als je het op de keper beschouwt.
De Commissie heeft daarbij het exclusieve recht om een voorstel te doen, de
Raad en het Europees Parlement zijn de medewetgevers en ultimo ratio kan de
Raad alleen bij unanimiteit een voorstel van de Commissie verwerpen. Ik vind
dat je dat wat je doet op het punt van de parlementaire betrokkenheid, die
communautaire methode, volledig moet respecteren. In dat hele intensieve proces
naar dit verdrag met de Kamer hebben wij immers voortdurend in meerderheid
vastgesteld dat zeker voor een middelgroot tot klein land als Nederland de
communautaire methode de hoeksteen is van onze positie in de Europese samenwerking.
Vandaar dat het Nederlandse kabinet zegt: daar waar vanaf nu met meerderheid
zal worden besloten, is een parlementair instemmingsrecht niet meer nodig,
want wij geven het Europees Parlement het volle pond op dit punt. Dat is altijd
de logica geweest, ook van de amendementen van Van Traa, De Hoop Scheffer
en anderen in de geschiedenis van de behandeling van de verdragen. Dus als
de heer Ten Broeke juist Van Traa en De Hoop Scheffer aanroept, moet hij dat
wel correct doen, en niet alleen wijzen op grotere betrokkenheid. Ik ben zijn
man voor grotere betrokkenheid. Ook ik ben niet tevreden, het gaat nog niet
goed genoeg. Ik ben blij dat ook de heer Ten Broeke zegt dat het beter gaat,
maar het gaat nog niet goed genoeg. Ik heb het Finse voorbeeld goed bestudeerd.
Dit parlement kan een Fins systeem installeren zonder enige wetswijziging.
Waarom dan een amendement dat neerkomt op instemmingsrecht – ultimo
ratio blijft er altijd een hakbijl – op terreinen die communautair zijn?
Wij zijn er niet per se voor, maar je zou je kunnen voorstellen dat je de
redenering van Van Traa c.s. volgend, heel zorgvuldig kijkt naar die landen
waar bij wetgeving nog sprake is van unanimiteit, dus intergouvernementeel.
De heer Ten Broeke wil de methode die is bedoeld voor de uitzondering algemeen
verklaren. De logica daarvan ontgaat ons. Bovendien schept het andere verhoudingen
in de constitutionele orde tussen kabinet en parlement. Verder maakt het ons
ook niet slagvaardiger. Uit een van de andere lidstaten, Oostenrijk, het volgende:
er is een voorbehoud, dat één enkele keer daadwerkelijk is gebruikt,
namelijk in 1995 bij een richtlijn over het vervoer van vee. Toen werd de
Oostenrijkse minister van landbouw aan een bepaald standpunt gebonden, en
was daarmee zodanig buiten de discussie geplaatst dat er uiteindelijk in de
raad een uitkomst kwam die onnodig slecht voor Oostenrijk uitpakte. Sindsdien
is het voorbehoud niet meer gebruikt. Dat komt omdat in die communautaire
methode bij meerderheid wordt besloten. Als je moet zeggen dat je niet meer
mag mee onderhandelen van je parlement, zegt de rest: dan onderhandelen wij
wel met anderen. De heer Ten Broeke wil met zijn amendement een sanctie houden,
maar ik moet rekening houden met iedere consequentie van een amendement. Daarmee
zou de Nederlandse regering niet meer in staat zijn, te onderhandelen.Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):Dank voor het stukje geschiedenis en de logica die u daarin hebt willen
aangeven. Zal later niet worden teruggeblikt op dit verdrag en een nieuwe
logica worden ontdekt: kijk, toen kwam het Verdrag van Lissabon, kijk, daar
werd gesproken over een versterkte rol van de nationale parlementen daarom
was een behandelingsvoorbehoud zo logisch?Staatssecretaris Timmermans:Ik vrees dat nu een paar dingen door elkaar gaan lopen. De versterkte
rol van de nationale parlementen gaat over de toetsing op subsidiariteit en
proportionaliteit. Dat is de Ten Broekekaart die wij er ten opzichte van het
grondwettelijk verdrag bij hebben gekregen. Hier hebben wij het erover hoe
je de rol van dit parlement maximaliseert bij vorming van het Nederlandse
standpunt in het wetgevingstraject. De heer Ten Broeke zegt dan: om die rol
maximaal te houden, moet ik een straf in mijn achterzak hebben. Ik moet een
sanctie hebben, want anders luisteren wij niet. Hij roept veertien parlementen
aan, maar ik kom maar bij een paar parlementen echte sancties tegen: bij de
Polen, de Britten en de Denen. Bij de Britten is het nog maar de vraag of
het een echte sanctie is. Het Franse parlement is vandaag al een paar keer
genoemd. Als wij het zo gaan doen, betekent dit dat de regering vanaf nu over
de agenda van de Kamer gaat. Ik weet niet of de Kamer dat wil. Dat is echter
de praktijk in het Franse parlement. Op papier is daar een instemmingsrecht.
Hooggeleerde heren die graag veel papier bestuderen en de praktijk wat minder
volgen zien dat. Wat is echter politiek en materiaal gezien de waarde daarvan
als het kabinet, de regering, bepaalt wat er op de agenda komt?De voorzitter:Mevrouw Wiegman stelt een vervolgvraag.Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):De staatssecretaris heeft het snel over sancties en blokkades. Ik lees
het amendement en daarin gaat het over behandeling vroeg in het proces.Staatssecretaris Timmermans:Ik moet het amendement toch zorgvuldig lezen? Beide amendementen komen
neer op een voorbehoud of een instemmingsrecht van de Kamer. De Kamer eist
instemmingsrecht. Als de Kamer niet akkoord is, kan de regering niet verder.
Dat is uiteindelijk de consequentie van beide amendementen. Ik kan die niet
anders lezen. Anders moeten de indieners misschien nog eens terug naar de
tekentafel om een en ander opnieuw te bekijken. Dit is immers wat er staat.
Ik herhaal nog eens: voor wat mevrouw Wiegman wil, is geen wetswijziging nodig.
Dat kan binnen de huidige wetgeving. Dat kunnen wij zo regelen.De voorzitter:Dat maakt hierbij, met deze uitspraken, deel uit van de wet. Mevrouw Wiegman,
uw conclusie?Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):De staatssecretaris leest instemming waar het puur gaat om behandeling.
Dat betekent dat er over gesproken wordt.Staatssecretaris Timmermans:Ik heb horen spreken van een goedwillend kabinet en een kwaadwillend kabinet.
Laten wij het eens omdraaien. Straks is er sprake van een kwaadwillende Kamer.
In het amendement staat niet hoe, wanneer en onder welke voorwaarden een behandeling
moet worden afgerond. Wat zijn daarbij de meerderheden en de termijnen? Stel
dat de Kamer zegt een onderwerp voorlopig even helemaal niet te willen behandelen.
Wat kan de regering dan nog doen? De handen van de regering zijn dan gebonden,
zodat andere regeringen een besluit nemen zonder dat wij een rol kunnen spelen.Mevrouw Peters (GroenLinks):Ik reageer op een punt dat de staatssecretaris eerder maakte over onze
traditionele steun voor de communautaire methode. Dat is juist. Wij van GroenLinks
zijn een groot voorstander van de communautaire methode en van besluitvorming
bij meerderheid. Wij hebben een groot vertrouwen dat het Europees Parlement
zich enthousiast van de nieuwe bevoegdheden zal kwijten. De communautaire
methode is echter steeds uitgebreider en steeds gedetailleerder geworden.
De methode grijpt diep in onze eigen rechtsorde in. Het nationale
parlement heeft zich niet te bemoeien met de communautaire methode, maar moet
de eigen regering controleren die participeert in het Brusselse. Het Europees
Parlement is er voor het Brusselse. Om ons van onze taak te kwijten, is een
goede informatievoorziening nodig. Ik vind het heel interessant dat de staatssecretaris
zegt dat het Finse model zonder wetswijziging uit te voeren is. Hoe is dat
mogelijk zonder amendement?Staatssecretaris Timmermans:Dat is heel simpel. Het Finse parlement heeft een commissie ingesteld,
een Grand Committee. Die krijgt informatie van de Finse regering, net zoals
de Kamer dat krijgt van ons. De Grand Committee stelt daar op hoofdlijnen
een standpunt op vast. Dat wordt meegegeven aan de regering. Als dat niet
het geval is, gaat de regering gewoon haar gang en informeert die de Grand
Committee over de voortgang. Het is een proces, maar zonder sancties of methoden
om de Finse regering naar Brussel te laten gaan zonder dat het zich mag uitspreken
omdat het Finse parlement er nog niet uit is. Bij de Polen en de Denen is
wel het geval dat de regering zonder mandaat niet kan handelen.De voorzitter:Een vervolgvraag voor mevrouw Peters.Mevrouw Peters (GroenLinks):Er liggen twee amendementen voor waaronder ook mijn naam staat. Eentje
gaat over een instemmingsvereiste. Ik besef dat de staatssecretaris daarin
een sanctie kan lezen. Het tweede amendement gaat over een behandelingsvoorbehoud.
Met alle goede wil van de wereld kan ik dan ook de lezing van de staatssecretaris
niet begrijpen. Dat vraagt bij mijn weten om hetzelfde als in het Finse model,
namelijk een recht voor het parlement om een voorstel in behandeling te nemen
en daartoe alle benodigde informatie te vragen. Het blokkeert geenszins de
mogelijkheid van de regering om voort te blijven onderhandelen in Brussel.De voorzitter:Uw punt is gemaakt.Staatssecretaris Timmermans:Misschien schiet mijn kennis van het Nederlands tekort, maar in artikel
1a, lid 2 van amendement nummer 10 staat toch "Zolang een Kamer de behandeling
van het voorstel niet heeft afgerond, kan de vertegenwoordiger van het Koninkrijk
geen medewerking verlenen aan de vaststelling van die wetgevingshandeling".
Wat is dit anders dan een sanctie? Mevrouw Peters moet mij eens uitleggen
wat dit anders is dat het feit dat wij niet kunnen meewerken aan afronding
van een wetsvoorstel als de Kamer de behandeling niet heeft afgerond.De voorzitter:De conclusie van mevrouw Peters, met daarbij inbegrepen dat de staatssecretaris
er nog eens echt naar gaat kijken als u elkaar niet begrijpt, want dan komt
u er hier niet zo uit.Mevrouw Peters (GroenLinks):Zo-even werd een zin van mij onderbroken. Ik vind het jammer want als
ik hem had kunnen afmaken was misschien een deel van deze vraag van de staatssecretaris
niet nodig geweest. Het amendement met het behandelingsvoorbehoud kent twee
vormen. Het eerste geeft aan wanneer de regering haar handtekening mag zetten
onder het finale akkoord. Het tweede geeft aan tot hoe ver de regering vrij
mag blijven doorhandelen. Dat laatste laat het amendement compleet vrij. Niet
vrij is het plaatsen van de handtekening zonder dat een behandeling in het
parlement heeft kunnen plaatsvinden.Staatssecretaris Timmermans:Is mevrouw Peters nu zo naïef of doet zij alleen maar zo? Hoe denkt
zij dat het werkt in Europa? Als mijn collega's weten dat ik niet mag afronden,
ben ik niet aan het onderhandelen. Waarom zouden zij met iemand een deal sluiten
die niet mag afronden? Zo werkt het echt hoor. Misschien moet zij dat maar
eens vragen bij haar collega's in andere parlementen. Als mijn collega's weten
dat het parlement hier heeft gezegd dat ik mijn handtekening niet mag zetten,
wat wil zeggen dat ik niet kan instemmen met een richtlijn of een ander wetgevingsinstrument
in de Raad, dan ben ik geen gesprekspartner voor hen. Want waarom zouden zij
met mij onderhandelen als ik toch niet mag instemmen. Wat is het dan voor
onzin om te zeggen: u mag wel doorpraten, maar u mag niet instemmen?De voorzitter:Dank u wel. U herhaalt uzelf nu ook. Ik verzoek mevrouw Peters haar vraag
te stellen.Mevrouw Peters (GroenLinks):Ik wil nog een afrondende opmerking maken. Ten eerste mag de staatssecretaris
wat mij betreft nooit in zo'n positie belanden. Dat is de geest niet van het
amendement. Dan is het een kwestie van in het amendement ook de verplichtingen
van het parlement goed regelen, evenals de verplichting van de regering dat
zij het parlement inzicht geeft in het tijdpad, zodat die behandeling afgerond
kan zijn voordat de staatssecretaris in zo'n onmogelijke positie belandt.
Ten tweede is dit amendement mede gemodelleerd naar het Duitse model. Dat
ken ik toevallig letterlijk, dat heb ik gezien. Daar geldt wel degelijk zo'n
zelfde regeling. Toch zegt de staatssecretaris niet dat de Duitse regering
daarmee een ongeloofwaardige onderhandelingspartner in Brussel is geworden.Staatssecretaris Timmermans:Ik kan niet anders dan herhalen. Hier staat letterlijk dat wij niet een
akkoord mogen bereiken met onze collega's zolang er een parlementair
voorbehoud ligt. Nu gaan wij uit van een parlement dat filibustert, dat bewust
niet handelt om te voorkomen dat wij een akkoord bereiken. Dat betekent dat
wij dus niet namens Nederland een voor Nederland gunstiger positie kunnen
uitonderhandelen. Ik noem het Oostenrijkse voorbeeld nog een keer. Want waarom
zou men met ons onderhandelen als wij toch geen onderdeel van het akkoord
zijn.De voorzitter:U hebt dit allemaal een keer gezegd. Ik snap uw probleem, maar maak het
beknopter.Staatssecretaris Timmermans:Dan zal men alleen een gekwalificeerde meerderheid zonder ons proberen
te halen. Dit werkt alleen bij unanimiteit, want dan kun je iets tegenhouden
in de Europese wetgeving.De voorzitter:Het woord is aan mijnheer Ten Broeke.Mevrouw Peters (GroenLinks):Ik heb specifiek het Duitse voorbeeld genoemd, waarnaar dit amendement
is genoemd. Ik zou daarop graag een reactie krijgen.De voorzitter:Dit is echt klaar. Dit was uw vierde vraag. Dan hebt u uw vierde interruptie
gehad. Dat vind ik ook best.Mevrouw Peters (GroenLinks):Nee, dat vind ik niet.De voorzitter:Maar ik wel. Mijnheer Ten Broeke heeft nu het woord.De heer Ten Broeke (VVD):Nu wij aan de juiste lezing van de amendementen toekomen, neem ik de staatssecretaris
graag even mee. In de toelichting staat: "De Kamers kunnen binnen drie
maanden na indiening besluiten dat ten aanzien van een bepaald voorstel behoefte
bestaat aan behandeling in overleg." Dus het beperkt zich tot behandeling
in overleg. Iets verderop staat: "Zolang de betreffende Kamer van de
Staten-Generaal de behandeling van het voorstel niet heeft afgerond, kan de
regering wel meewerken aan de onderhandelingen over het voorstel voor de wetgevingsbehandeling,
zij het onder aantekenen van een parlementair voorbehoud." Er is dus
geen sanctie, geen blokkade, geen hakken in het zand of in het beton. "Zij
kan echter niet meewerken aan de uiteindelijke vaststelling van de wetgevingsbehandeling
voordat de betreffende Kamer de behandeling en het overleg ter zake heeft
afgerond." Dus het gaat alleen om de behandeling en het overleg moet
zijn afgerond. Nu zegt de staatssecretaris – de premier zei dat ook
al – wat nu als er iemand gaat filibusteren, wat nu als de Kamer zich
niet behoorlijk gedraagt. Ik heb al gezegd: prima, dan nemen wij daarover
iets op, desnoods redelijke termijnen of wat dan ook, dat zou kunnen. Het
Finse systeem waarop de staatssecretaris zo verliefd is, kent wel degelijk
een mandateringssysteem, minder zwaar dan het Deense, maar het is een mandateringssysteem.
Het kent wel degelijk een scrutiny reserve, het ken zelfs de ongeschreven
regel dat parlementen niet voor een fait accompli gezet mogen worden. Wij
kunnen het ook ongeschreven doen, maar als de staatssecretaris het liever
geschreven heeft, heb ik dat al aangeboden. Bovendien kent het Finse systeem
een grondwettelijke regeling, grondwettelijk!, die bepaalt dat het Finse parlement
wordt ingelicht. Dat wil de staatssecretaris volgens mij helemaal niet.Staatssecretaris Timmermans:Alles wat de Finnen doen, kunnen wij ook doen. Dat is mijn punt! Wij kunnen
het doen, maar wij zijn Finland niet. Wij hebben geen Grand Committee, wij
hebben niet die grondwet, maar materieel kunnen wij precies hetzelfde doen
als zij. Laten wij dan proberen om het samen uit te dokteren. Daarvoor hebben
wij dit amendement niet nodig. Wij zijn toch ook aan onszelf verplicht om
wij tot zorgvuldige wetgeving te komen. Ik kan artikel 1a, sub 2 toch niet
anders lezen dan dat dit uiteindelijk betekent dat wij niet kunnen meewerken
aan een besluit zonder dat dit voorbehoud is weggenomen door de Kamer. Dit
betekent een vetorecht van de Kamer op meerderheidsbesluitvorming. Dan ga
je recht in tegen de geest van degenen die in het Verdrag van Maastricht op
basis van de pijlerstructuur het onderscheid tussen intergouvernementeel en
communautair hebben aangebracht.Ik begrijp de wens en ik deel die ook om te komen tot een grotere parlementaire
betrokkenheid. Die betrokkenheid is naar mijn mening al flink toegenomen.
Een groot compliment aan deze Kamer die hieraan veel heeft gedaan. Ik heb
ook begrip voor de frustratie dat het nog onvoldoende is. Die frustratie heb
ik ook als ik zie dat wij weer te laat zijn met bepaalde dingen. Daarvoor
volgen wij een verbeteringstraject. Laten wij dat uitbouwen en beter maken
in plaats van het te zoeken in een vetorecht van de Kamers dat in strijd is
met de aard van het wetgevingsproces.De heer Ten Broeke (VVD):Het is geen vetorecht. Dat heb ik al meermalen gezegd en het staat ook
niet in het amendement. De staatssecretaris maakt dat ervan. Ik heb gezegd:
de behandeling, dus het gesprek moet afgerond zijn. Ik heb zelfs gezegd: de
regering kan instemmen, zij kan zelfs van mening blijven verschillen met de
Kamer. Dan is het wel haar eigen verantwoordelijkheid wat er na afloop gebeurt.
Dit is ook bij de Finnen en een aantal andere landen het geval. Een instemmingsrecht
is iets anders. Dit is geen instemmingsrecht, dit is een voorbehoud om te
handelen.Staatssecretaris Timmermans:Ik vrees dat wij in herhalingen vallen. Ik kan de tekst niet anders maken
dan hij is. Ik zeg het nog een keer. Die tekst betekent: geen medewerking
verlenen aan de vaststelling van die wetgevingshandeling. Wat is dat anders
dan een veto op de mogelijkheid van het kabinet om ergens mee in te stemmen?De heer Van der Staaij (SGP):Is niet het verschil dat er juist niet in staat: zo lang de Kamer niet
heeft ingestemd met een voorstel. Er staat alleen en dat is meer procedureel:
zo lang de behandeling niet is afgerond.Staatssecretaris Timmermans:De heer Van der Staaij is een jurist die ik zeer waardeer. Wat is materieel
het verschil tussen "niet instemmen" en "de behandeling niet
afgerond" voor mijn positie als lid van de Raad bij het afronden van
een bij meerderheid vast te stellen besluit?De heer Van der Staaij (SGP):Materieel is het verschil dat de staatssecretaris naar voren kan brengen
dat de Nederlandse regering vrij is om in de Raad tot een bepaald
standpunt te komen, ook al denkt het parlement er anders over. Hij moet dan
wel een goed verhaal hebben bij het parlement, maar hij kan wel tegen de collega's
zeggen – dit lijkt mij toch niet zo bijzonder – wij vinden het
in Nederland normaal dat het parlement zijn zegje heeft kunnen doen over iets
dat uiteindelijk de Nederlandse burger raakt voordat wij in de Raad een conclusie
trekken.Staatssecretaris Timmermans:Dit valt mij een beetje tegen van de heer Van der Staaij, want hij heeft
het over twee verschillende dingen. Ik wil van alles afspreken over "het
parlement zijn zegje doen", maar hier staat iets meer. Ik mag geen medewerking
verlenen aan een wetgevingshandeling. Dat staat er toch letterlijk. Ik lees
dat toch niet verkeerd. Dat betekent toch maar een ding.De voorzitter:Een conclusie van de heer Van der Staaij.De heer Van der Staaij (SGP):U mag voluit deelnemen aan de beraadslaging, maar niet aan de uiteindelijke
vaststelling. De indieners gaan ervan uit dat er normaal gesproken tijd zal
zijn om daarover met het parlement te beraadslagen. Dat willen wij toch zeker
allemaal, zeker gezien het feit dat het parlement maar al te vaak heeft gehoord
dat het te vroeg of te laat is en dat het maar lastig is om het parlement
op tijd mee te laten praten. Daar proberen wij wel een oplossing voor te vinden.Staatssecretaris Timmermans:De cruciale woorden in uw interruptie zijn: normaal gesproken. Bij wetgeving
houd je niet alleen rekening met wat normaal gesproken gebeurt, maar met alle
omstandigheden. Ook u kunt niet uitsluiten dat een minister in een finale
onderhandelingsfase in Brussel of Luxemburg moet zeggen: ik kan geen akkoord
sluiten, want dat mag niet van mijn parlement. Dat is misschien niet de normale
situatie, maar het is wel een situatie die zich kan voordoen. Een amendement
maakt deel uit van de wet en als ik meewerk aan een Europees besluit, kan
ik, als dit amendement wordt aangenomen, dus wel degelijk in strijd met de
wet handelen. Dat kan natuurlijk niet.De voorzitter:Ik sluit dit punt af. Hierover is nu echt alles gezegd. Bovendien hebt
u mogelijk nog een tweede termijn.De staatssecretaris vervolgt met een nieuw punt zijn betoog.Staatssecretaris Timmermans:Voorzitter. Ik wil toch melden dat Duitsland geen automatisch voorbehoud
heeft en ook geen JBZ-achtige uitzonderingen. Dat is mij zojuist uit Berlijn
gerapporteerd.Voorzitter. De leden Ten Broeke en Van Bommel hebben vragen gesteld over
de relatie tussen sport en de interne markt, de 6 plus 5-regel en de "home
grown"-regel. De heer Van Bommel verwijt de regering met twee maten te
meten, omdat wij wel een uitzondering maken voor sport, maar niet voor schoolboeken.Als je je op de schoolboekenmarkt begeeft, moet je je houden aan de regels
van die markt. Bij die regels hoort openbare aanbesteding. Je hoeft schoolboeken
niet op de markt te brengen en als je daarvoor kiest, gelden ook de marktregels
niet. Dat zijn de twee smaken die er zijn. Dat geldt overigens ook voor de
behandeling van woningbouwcorporaties. Als corporaties winst maken met hun
commerciële activiteiten en die winst terugsluizen naar hun sociale activiteiten,
bestaat daartegen geen bezwaar als zij maar een onderscheid maken tussen hun
sociale en commerciële activiteiten.Als zij hun speciale status gebruiken om projectontwikkelaars vals te
beconcurreren, moeten ze natuurlijk worden aangepakt. Ook zij moeten binnen
de wettelijke grenzen opereren. Corporaties zijn al 100 jaar een hybride systeem
met publieke en private elementen. Het is dan ook nodig dat hiervoor in het
protocol over de diensten van algemeen economisch belang krijtlijnen worden
getrokken.De logica achter de Europese economische samenwerking is dat schaalvergroting,
het creëren van één markt en vrij verkeer van personen,
kapitaal, goederen en diensten leiden tot economische vooruitgang. Dat werkt
ook al heel lang ontzettend goed. Sport kent echter een piramidale structuur
en is op nationale basis geschoeid. Nationale competities zorgen immers voor
een piramide die vervolgens opgaat in Europese structuren. De logica achter
het weghalen van grenzen is dan ook niet toepasbaar op de sport. PSV kan niet
naar de Bundesliga overstappen, want alle competities zijn nationaal georganiseerd.Als je het fundament onder de sport wilt handhaven, moet je ervoor zorgen
dat de Europese regels dat fundament niet ondermijnen. De simpele gedachte
dat sport ook één markt moet worden, betekent immers dat je
afscheid moet nemen van de piramidale structuur en dat de bonden niet langer
de vrijheid hebben om regels te stellen. Uiteindelijk ondermijn je hiermee
dan ook de nationale competities. Dat is de reden dat wij met de UEFA proberen
om de specifieke maatschappelijke rol van sport zo te vertalen dat je de nationale
structuren kunt handhaven. Daar zijn maatregelen voor nodig. Wij zijn daarmee
sinds een jaar hard aan de slag en de Fransen steunen ons daarbij. Ik meen
dat wij op dit terrein iets kunnen bereiken, mede gelet op de internationale
discussie die zich thans ontwikkelt. Ik acht dit een goede zaak voor de sport.
Samen met collega Bussemaker wil ik er graag hard aan trekken. Overigens groeit
de steun hiervoor binnen de Europese Unie.Drie leden, de heer Ten Broeke, mevrouw Wiegman en de heer Van Bommel,
hebben vragen gesteld over de nauwere samenwerking. Hoe kan in het kader van
nauwere samenwerking worden voorkomen dat groepjes ontstaan? Gaat Nederland
zich actief opstellen om nauwere samenwerkingen aan te gaan? Tot op dit moment
is nooit gebruik gemaakt van de mogelijkheid tot het aangaan van nauwere samenwerking.
Het is moeilijk te voorspellen of het zal gaan gebeuren. Het kan altijd. Het
feit dat deze mogelijkheid bestaat, vormt een stimulans om tot bredere consensus
te komen. In het verdrag is duidelijk vastgelegd dat nauwere samenwerking
alleen kan worden aangegaan als de Raad constateert dat met nauwere samenwerking
nagestreefde doelstellingen niet binnen een redelijke termijn door de Unie
in zijn geheel kunnen worden verwezenlijkt. Bovendien moeten alle lidstaten
instemmen met de start van de nauwere samenwerking. De invulling kan vervolgens
door een beperkte groep lidstaten plaatsvinden. Wij hebben op dit moment geen
intenties om namens Nederland voorstellen voor nauwere samenwerking voor te
bereiden of ervan gebruik te maken. Er dient zich op dit moment niets aan
de horizon aan waarop wij moeten letten. Iedere lidstaat kan
dus de start van een nauwere samenwerking blokkeren. Vanzelfsprekend krijt
iedere lidstaat tevens de mogelijkheid om naderhand tot de nauwere samenwerking
toe te treden. Op deze wijze moet het gaan werken.De heer Ten Broeke en de heer Pechtold hebben gevraagd naar de visie van
de regering op de verdere toekomst van de Europese Unie. Ik herhaal graag
wat wij daarover eerder hebben afgesproken. Als dit verdrag is geratificeerd
en de Gonzalezgroep aan de slag is, zullen wij deze visie met de Kamer delen.
De voorzitter en de twee vicevoorzitters zijn door de Europese Raad benoemd.
De overige leden dienen nog te worden benoemd. Dat zal onder het Franse voorzitterschap
gebeuren. De groep moet bij de Europese Raad in 2010 zijn verslag aanbieden.De heer Ten Broeke vroeg of je een lidstaat uit de Europese Unie kunt
zetten. Dat kan niet. Een lidstaat kan zich wel terugtrekken. Dat is nieuw
in dit verdrag. De Europese Raad kan besluiten om bepaalde rechten die aan
het lidmaatschap zijn verbonden, bijvoorbeeld te stemrecht, op te schorten
wanneer sprake is van ernstige en voortdurende schending van de waarden zoals
vastgelegd in het EU-verdrag.Kunnen de Nederlandse Antillen en Aruba de goedkeuring van het verdrag
tegenhouden? Het antwoord op deze vraag luidt: neen. Leidt goedkeuring van
het verdrag door het Nederlands parlement noodzakelijkerwijs tot wijziging
van het statuut? Neen, dit leidt niet noodzakelijkerwijs tot wijziging van
het statuut. Alle opties worden echter open gehouden. Wij hebben dat in Brussel
uitonderhandeld. De andere delen van het Koninkrijk kunnen, op een moment
dat dit aan de orde zou zijn, kiezen of zij alsnog voor een UPG-status willen
gaan, het LGO-besluit willen blijven volgen of een nieuw LGO-besluit moet
worden genomen. In het verdrag hebben wij alle opties open gehouden.Mevrouw Wiegman heeft gevraagd naar het verschil tussen de gewone en de
bijzondere wetgevingsprocedure. Bij een bijzondere wetgevingsprocedure moet
het expliciet in de rechtsgrondslag zijn vermeld. Het betreft de vraag of
de Raad dan wel het Europees Parlement het besluit vaststelt, op welke wijze
dit gebeurt en op welke manier de andere instelling hierbij is betrokken.
Besluitvorming geschiedt altijd in codecisie tussen beide instellingen. Het
is de vraag of het laatste woord bij de Raad of bij het Europees Parlement
ligt. Het verschilt per onderwerp. In de bijzondere procedure kan het voorkomen
dat de Raad als laatste het voorstel vaststelt.Over het instemmingsrecht heb ik uitvoerig gesproken.De heer Ormel (CDA):De staatssecretaris stelt dat hij het uitvoerig over het instemmingsrecht
heeft gehad. Hij heeft het uitvoerig gehad over de amendementen-Ten Broeke.
Er ligt ook nog een amendement-Ormel/Blom. De minister-president heeft reeds
aangekondigd dat de staatssecretaris daarvan een nadere appreciatie zou geven.Staatssecretaris Timmermans:Ik meende dat te hebben gedaan. Misschien was het niet expliciet genoeg.
Ik heb gezegd dat er, naar de mening van het kabinet, geen aanleiding bestaat
om speciale regelingen te treffen. Vanuit de logica die gevolgd is vanaf het
Verdrag van Maastricht met de drie pijlers, kun je er echter niet omheen dat
er onderscheid wordt gemaakt tussen wat intergouvernementeel en wat communautair
is. Met andere woorden, als een mogelijk onderscheid langs die lijnen zou
lopen, waarbij intergouvernementeel dus "unanimiteit" betekent en
communautair "meerderheidsbesluitvorming", dan wil ik dat nog eens
goed bezien. Maar dan moet het wel heel strikt langs die twee lijnen verlopen.
Ik denk namelijk dat het een misvatting is om dit wetgevingsinstrument –
want dat is het uiteindelijk – alleen maar te gebruiken om de politieke
controle van het parlement te vergroten. Dat gebruik je een instrument voor
iets anders dan waarvoor het oorspronkelijk is bedoeld.De heer Ormel (CDA):Ik hoor de staatssecretaris goed. Zijn laatste suggestie is niet die van
de indieners. Onze suggestie is nadrukkelijk om wat wij zien als de enig overgebleven
deficiëntie in het amendement te borgen.Staatssecretaris Timmermans:Wij zullen dat bezien. Wat ons betreft, is dit niet op voorhand een aangewezen
route om te volgen, mede naar aanleiding van het doorlopen traject en het
advies van de Raad van State. Ik wil er wel zorgvuldig naar kijken. Het lijkt
ons niet nodig, maar ik wil het zorgvuldig bestuderen. Ik zie namelijk ook
wel in dat op het moment dat ik tegen de heer Ten Broeke zeg dat wij zuiver
moeten blijven en dat er een fundamenteel onderscheid is tussen intergouvernementeel
en communautair, ik deze begrippen zelf ook precies moet hanteren.De voorzitter:Mag ik vragen, voor mijn eigen kennis, wanneer wij dat horen?Staatssecretaris Timmermans:Wij zullen dat precies moeten bestuderen. Uiterlijk morgen krijgt de Kamer
ons standpunt.De voorzitter:Dat is goed. U weet dat wij proberen donderdag hierover te stemmen. Voor
die tijd moet alles bekend zijn.Staatssecretaris Timmermans:Ja, zeker.Wij zijn van oordeel dat het een goede zaak is dat er een bepaling over
het Europees openbaar ministerie in het verdrag staat. Tegelijkertijd vinden
wij het van belang dat er gestreefd wordt naar een optimaal gebruik van de
bevoegdheden die Eurojust heeft. Op die manier kan duidelijk worden op welke
wijze het OM meerwaarde kan bieden. Deze meerwaarde moet wel worden aangetoond.Een vraag uit de Kamer is of de harmonisatie van het strafrecht kan leiden
tot afschaffing van het Nederlandse drugsbeleid. Het antwoord hierop is al
vaak gegeven, maar ik zal het nog een keer doen: nee.De heer Ten Broeke (VVD):De staatssecretaris deed zojuist de toezegging aan de heer Ormel om terug
te komen op het amendement dat door de heren Ormel en Blom is ingediend, ook
al gaat het tegen zijn filosofie in. Het amendement dat wij hebben ingediend
over het instemmingsrecht gaat verder omdat het meer gebieden aanwijst waarop
die unanimiteitsvereiste weer terugkomt. Dit zijn de noodremmen. De staatssecretaris
weet dat je dit weer voor unanimiteit kunt aanmelden.De voorzitter:De vraag ontgaat mij.De heer Ten Broeke (VVD):Zou de staatssecretaris ook daarop willen reageren?Staatssecretaris Timmermans:De logica van hoe de heer Ten Broeke met de noodrem omgaat, ontgaat mij
ten enen male. Het idee van een noodrem is dat je nog een keer naar de Europese
Raad gaat om te bepalen of er sprake is van een fundamentele schending van
de rechtsorde of iets in die termen. Ik zeg het wellicht niet helemaal precies,
daar kom ik zo op terug. Dat is iets heel anders dan unanimiteit. Ik weet
niet hoe de heer Ten Broeke erbij komt dat dit hetzelfde zou zijn.De heer Ten Broeke (VVD):Zoals ik het heb gelezen, kan één van de leden van de Raad
iets dat normaal bij meerderheidsbesluitvorming tot stand komt aanmelden.
Daarvoor is zelfs voorzien in een procedure. Op het moment dat wordt teruggaan
naar de Raad zal de besluitvorming die daarna plaatsvindt bij unanimiteit
plaatsvinden. Dat is de noodrem.Staatssecretaris Timmermans:Tenzij ik mij sterk vergis, maar dan laat ik mij wel bijpraten, gaat het
om het volgende. Als je dit aanmeldt – ik wijs op de artikelen 82, 83
en 87 – houdt de procedure in dat, als een lidstaat van oordeel is dat
de voorgestelde maatregel afbreuk doet aan fundamentele aspecten van zijn
strafstelsel, dit wordt voorgelegd aan de Europese Raad. Dat leidt tot schorsing
van de gewone wetgevingsprocedure. De Europese Raad bespreekt het ontwerp
en de bezwaren van de betrokken lidstaat binnen vier maanden. Dit kan leiden
tot intrekking, wijziging of handhaving van het voorstel. Bij wijziging en
handhaving gaat het voorstel terug naar de Raad en wordt de wetgevingsprocedure
voortgezet. Met andere woorden, dan blijven wij met die meerderheidsbesluitvorming
zitten, want je gaat terug naar de normale wetgevingsprocedure.De voorzitter:Er is nog een tweede termijn. Dan kan de heer Ten Broeke er met een fris
hoofd weer tegenaan.Staatssecretaris Timmermans:Volgens mij kan hierover geen misverstand bestaan.De discussie over het handvest hebben wij al vaker gevoerd. Ook wat dit
betreft zijn wij in het verdrag een stuk preciezer dan wij in het verleden
waren, ook bij het grondwettelijk verdrag. De rechten die in het handvest
grondrechten staan, zijn van de burger en onvervreemdbaar, voor zover het
gaat om handelingen van de Unie of agenten van de Unie. In het algemeen heeft
een en ander betrekking op de instellingen van de Unie en allen die namens
die instellingen handelingen ten opzichte van de burger verrichten. Dat is
nodig, gelet op de discussie die wij eerder hebben gehad over de uitbreiding
van de bevoegdheden van de Unie. Dit maakt, even terug naar waar wij het zojuist
over hadden, het communautariseren van alles wat met Justitie en Binnenlandse
Zaken te maken heeft ten opzichte van de burger helderder. De burger heeft
dus onvervreemdbare rechten gekregen, ook ten opzichte van de Unie-instellingen.
Dit grijpt echter niet in in wat nationaal is geregeld. Ik heb de discussie
daarover vooral met mevrouw Wiegman vaak gevoerd. De heer Van Bommel schildert
het nu af als iets dat onnodig over ons heen komt, maar ik zou denken dat
iemand met een socialistische instelling blij zou zijn als burgers meer rechten
krijgen ten opzichte van de Unie-instellingen. Als de Unie-instellingen zich
niet goed gedragen, wat in de visie van de heer Van Bommel vaak het geval
is, kan de burger naar het Europese Hof van Justitie. Dat Hof kan dan namens
de burger oordelen of de rechten van die burger door de Europese instelling
zijn geschonden. De bescherming van grondrechten in Europa gaat daarmee vooruit.
Dat zou door deze Kamer hopelijk als positief kunnen worden beoordeeld.De heer Van Bommel heeft nog een vraag gesteld over het generaal pardon.
Is het met de invoering van het Verdrag van Lissabon nog mogelijk voor lidstaten
om een nationaal generaal pardon af te kondigen? Ja, dat kan, maar lidstaten
zijn wel gehouden elkaar te informeren over de maatregelen die zij van plan
zijn te nemen. Uiteraard is de Unie daarnaast bevoegd om ook tot gemeenschappelijk
beleid te komen. Ik denk dat het belangrijk is dat de Unie daarnaar toe werkt.
De mensonterende situaties in Zuid-Europa van mensen die met gammele bootjes
de Middellandse Zee oversteken, moeten ons allemaal aan het hart gaan, ook
als men niet meteen of helemaal niet naar Nederland komt. Dat kun je alleen
maar aanpakken door een geïntegreerd Europees beleid dat de grenzen goed
bewaakt, dat zorgt voor humane asielprocedures, maar dat ook de ontwikkeling
stimuleert in die landen waar mensen zich geroepen voelen vandaan te vluchten.
Daarom is het kabinet sterk voorstander van één Europees asiel-
en migratiebeleid.De heer Van Bommel (SP):In dit verband is in de discussie op Europees niveau vaak gezegd dat kwesties
als een generaal pardon juist strijdig zijn met een geharmoniseerd Europees
beleid ten aanzien van asiel, omdat zulke kwesties inhouden dat door een maatregel
van één land – noem Spanje of Nederland of Italië –
het hele Europese beleid, voor zover dat er is, wordt doorkruist. Kan de staatssecretaris
garanderen dat Nederland ook na aanname van het Verdrag van Lissabon het recht
zal houden om een generaal pardon af te kondigen als wij denken dat dit in
het nationale belang is?Staatssecretaris Timmermans:Dat kan, omdat iedere lidstaat bevoegd blijft om te bepalen welke mensen
uit derde landen hij wil toelaten. Tegelijkertijd willen wij natuurlijk heel
graag dat wij de procedures en criteria harmoniseren, zodat er geen onevenwichtigheden
binnen de EU ontstaan. Uiteindelijk houdt iedere lidstaat echter het recht
om mensen al dan niet een permanente verblijfsvergunning te geven.De heer Van Bommel (SP):Het gaat niet om de algemene toelatingscriteria; dat geef ik de staatssecretaris
graag toe. Op dat punt zal ieder land zijn eigen discretionaire bevoegdheden
behouden. Mij gaat het om het specifieke instrument voor het oplossen van
een nationaal probleem zoals dat gehanteerd is in de verschillende lidstaten
die ik heb genoemd, waarvoor wij een eigen beleidsruimte creëren in de
vorm van een generaal pardon. Ik wil de garantie dat het generaal pardon niet
geblokkeerd kan worden door Europese besluitvorming.Staatssecretaris Timmermans:Een generaal pardon houdt toch niets anders in dan dat je mensen een verblijfstitel
geeft? Wat is het anders dan dat? Die beleidsvrijheid houden lidstaten. Een
generaal pardon blijft dus mogelijk. Als de heer Van Bommel
dat zo wil horen: ja, een generaal pardon blijft mogelijk.De heer Van Bommel (SP):Met het laatste antwoord ben ik iets meer tevreden. Toch heb ik nog een
nadere vraag op dit punt. Het gaat mij in eerste instantie natuurlijk niet
om de persoonlijke, individuele beslissingen die genomen worden over de vraag
of iemand al dan niet asiel krijgt. Het gaat mij om een nationale bevoegdheid
die alleen aan lidstaten toekomt omdat zij de last moeten dragen, de nationale
bevoegdheid om te besluiten om een probleem dat uit het verleden voortvloeit,
in één keer op te lossen door ervoor te zorgen dat er een generaal
pardon komt. De staatssecretaris zegt dat deze mogelijkheid niet geblokkeerd
kan worden. Daarvan neem ik goede nota. Ik zal de staatssecretaris daarmee
hinderlijk blijven achtervolgen.Staatssecretaris Timmermans:Oké.Mevrouw Ouwehand (PvdD):Ik neem aan dat de staatssecretaris nog zal ingaan op de vragen die ik
heb gesteld. Ik hoorde hem zojuist zeggen dat wij ook aandacht zouden moeten
hebben voor de gronden die bestaan voor migratie, waardoor mensen uit Afrika
in gammele bootjes naar Europa komen. Zojuist vertelde ik wat de uitwerkingen
zijn van het Europees landbouwbeleid; zie bijvoorbeeld de dumpingpraktijken
van vlees in Afrika. Ook het visserijbeleid is funest. Daarnaar zou gekeken
moeten worden als wij de oorzaken van migratie bij de bron willen aanpakken.
Wat is de reactie van de staatssecretaris daarop?Staatssecretaris Timmermans:Het probleem is dat het Europees landbouwbeleid voor sommige landen slecht
uitpakt, maar voor de minst ontwikkelde landen juist goed, want die hebben
volledige markttoegang tot de EU zonder tarieven. Daarop is dus niet één
antwoord te geven. Gelet op de wereldwijde voedselcrisis op dit moment staat
de hele voedselvoorziening van de wereld ter discussie en zullen wij hierover
ook bij de Europese Raad een heel fundamentele discussie moeten voeren. Dat
wij nog een hele strijd te voeren hebben om ervoor te zorgen dat de Europese
Unie niet met de ene hand dit doet en met de andere hand iets wat daartegen
ingaat, ben ik meteen met mevrouw Ouwehand eens. Wij moeten ervoor zorgen
dat wij, mede in het kader van onze morele en politieke verplichting om de
millennium development goals te realiseren, met ons landbouwbeleid, met ons
handelsbeleid of met ander beleid niet ingaan tegen de noodzaak om de armsten
in de wereld zich beter te laten ontwikkelen. Mevrouw Ouwehand heeft gelijk
dat aan het landbouwbeleid in dit opzicht ook nadelen kleven, nadelen die
door de Nederlandse regering consistent worden bestreden. Wij behoren in de
EU tot degenen die samen met Commissaris Mandelson en Commissaris Michel zoeken
naar mogelijkheden om voor de armste landen een verbetering van hun landbouwsituatie,
visserijsituatie en markttoegang te realiseren.Mevrouw Ouwehand (PvdD):Dank u wel voor de beantwoording. Ik neem aan dat u later in uw betoog
nog komt op de specifieke vragen die ik heb gesteld over het landbouwbeleid.
Anders zou u ze van mij ook nu mogen beantwoorden.Staatssecretaris Timmermans:Zoals u weet is er een "health check" gemaakt van het landbouwbeleid.
Misschien zou je het een anamnese moeten noemen. Er wordt gekeken naar de
veranderingen die nodig zullen zijn. Ik moet u wel zeggen dat in het licht
van de voedselcrisis die zich nu heel acuut aandient en waarvan wij niet mogen
verwachten dat deze alleen maar incidenteel is – er zitten ook structurele
kanten aan – de Europese Raad zich moet buigen over de vraag hoe wij
hiermee in het vervolg omgaan en welke maatregelen misschien nodig zijn. De
Europese Raad van deze maand zal dit onderwerp nadrukkelijk onder de loep
nemen. Dan komen wij ook met de Kamer te spreken over de Nederlandse inzet
bij de Europese Raad.Mevrouw Ouwehand (PvdD):Ik wacht het vervolg van het betoog af voor eventuele vervolgvragen.Staatssecretaris Timmermans:De heer Van Bommel heeft gevraagd of het EU-Hof straks kan beoordelen
of lidstaten EU-regelgeving op het terrein van de ruimte voor veiligheid en
recht goed hebben omgezet. Dat is inderdaad mogelijk. Door de overheveling
van de JBZ-bepaling naar de eerste pijler krijgt het Hof volledige rechtsmacht
over dat beleid. Het huidige, beperkte rechtsmachtregime op dat terrein wordt
verlaten. Ook kan de Commissie inbreukprocedures starten, bijvoorbeeld wanneer
lidstaten instrumenten op het terrein niet juist of niet op tijd omzetten.
Daarmee wordt het dus ook gecommunautariseerd en kunnen wij ervoor zorgen
dat de rechtsmacht volledig is en burgers wat betreft hun rechten niet tussen
wal en schip komen.De heer Van Bommel heeft ook gevraagd of een Europees paspoort kan worden
ingevoerd, ter vervanging van nationale paspoorten. Het uitgeven van reisdocumenten
blijft een nationale bevoegdheid. Wel kan de Unie eisen stellen aan reisdocumenten,
zoals gegevens die op de reisdocumenten zichtbaar moeten zijn. Deze bepalingen
zijn al mogelijk op basis van de huidige verdragen. Daaraan verandert niets
met het nieuwe verdrag.De heer Ormel heeft nog gevraagd of wij ons actief gaan inzetten voor
toetreding tot het EVRM. Dat is het geval. Wij doen dit op verschillende fronten,
zowel in de Europese Unie als in de Raad van Europa. Daar speelt zoals u weet
op dit moment het grootste probleem, namelijk dat protocol 14 nog steeds niet
geratificeerd is. Wij hebben dit hiervoor nodig, maar ook voor de enorme achterstanden
die bij het Hof zijn ontstaan. Wij laten geen gelegenheid onbenut om Rusland
te wijzen op de zeer grote wenselijkheid van de ratificatie van protocol 14.De heer Ormel en de heer Pechtold hebben iets gevraagd over de communicatie
over Europa. Ik heb al vaker gezegd dat wij niet moeten denken dat een verdrag
de mensen dichter bij Europa zal brengen. Dat weten de Kamerleden ook. Tegelijkertijd
moeten wij er samen voor zorgen dat dit verdrag bij de Nederlandse bevolking
bekender wordt en dat er een brochure en een korte samenvatting van het verdrag
komen. Ook moet er een publieksvriendelijke en toegankelijke versie van het
verdrag komen. Daarvoor heb ik voorbereidend werk verricht. Wel acht ik het
ook tegenover de Kamer wel zo netjes om te wachten totdat zij is uitgesproken
over het verdrag en ik weer met haar kom te spreken over de precieze invulling
van de brochure en van de publieksvriendelijke versie. Dit
is zeker niet vergeten. Wij gaan er dus zeker mee door.Tegelijkertijd omvat de communicatie over Europa meer. Binnenkort gaan
wij van start met een nieuwe website. Ik probeer zo veel mogelijk zaken te
koppelen aan het thema Europa, ook op gelegenheden waar mensen je niet zo
gauw zouden verwachten. Ik moet u zeggen dat dit mij in toenemende mate bevalt.
Ik doe heel veel in het onderwijs. In het onderwijs bestaat een ontzettende
behoefte aan informatie en debat. Het is ongelooflijk stimulerend hoe dit
werkt. Wij proberen ook vaart te maken met meer lesprogramma's dan wij hebben
gedaan. Deze lesprogramma's vertellen niet hoe Europa in elkaar zit, maar
integreren het thema Europa in andere onderwerpen. Ook het koppelen van evenementen
waar heel veel mensen bij elkaar komen, werkt goed. Bij bevrijdingsfestivals,
grote muziekevenementen, grote sportevenementen. Natuurlijk hebben wij voor
voorstellen nog het Europafonds ter beschikking.De heer Van Bommel (SP):Voorzitter. Weer een website, weer het Europafonds, weer het onderwijs:
waarom niet de Nederlandse bevolking gedurende het proces en voorafgaand aan
deze debatten en de besluitvorming geïnformeerd over het Verdrag van
Lissabon? Waarom heeft de staatssecretaris de mensen in Nederland niet willen
zeggen waar dit verdrag over gaat?Staatssecretaris Timmermans:Als ik het mij goed herinner, hadden wij een afspraak, mijnheer Van Bommel.
Waar was u eigenlijk? Wij hadden de afspraak dat deze Kamer met mij in overleg
zou treden. Ik heb aangeboden om met haar in overleg te treden, maar ik heb
deze Kamer niet meer gehoord. Dat moet u toch eerlijk toegeven.De heer Van Bommel (SP):Nee, ik heb u meermalen gevraagd om de bevolking via een publieksversie
te informeren over het Verdrag van Lissabon. Dat verzoek staat zelfs op schrift.
Nogmaals, daarom heb ik meermalen verzocht. De regering heeft ook meermalen
die publieksversie beloofd. Ik noem de Dag van Europa. Via Postbus 51 zou
de informatie beschikbaar komen, maar ook op allerlei andere manieren. U bent
echter in gebreke gebleven. Verwijt u mij dan niet dat ik u er niet om gevraagd
heb. Ik heb erom gevraagd en de Kamer heeft erom gevraagd, maar u hebt niet
geleverd.Staatssecretaris Timmermans:Mijnheer Van Bommel, u kunt toeteren wat u wilt, maar wij hebben afgesproken
dat wij hierover samen zouden spreken. Ik heb de Kamer er niet meer over gehoord.
Net zeg ik nog tegen u: ik wacht keurig af totdat de Kamer het verdrag heeft
behandeld. Ik ken u namelijk. Als ik vorige week of op 9 mei een brochure
had uitgebracht, had u geschreeuwd: schandalig, u loopt de Kamer voor de voeten,
u zegt iets over het verdrag voordat wij het laatste woord hebben gehad. Ik
ken mijn pappenheimers, mevrouw de voorzitter. Daarom wacht ik keurig totdat
de Kamer is uitgesproken en daarna plegen wij verder met haar overleg over
de brochure, over de publiekvriendelijke versie en over andere zaken. Ik hoop
dat de Kamer bereid is om het initiatief te nemen om samen met mij te denken
over de vraag hoe wij de bevolking het beste over Europa kunnen inlichten.De heer Van Bommel (SP):Voorzitter. Ik wens door deze staatssecretaris niet opgevoerd te worden
als een pappenheimer. Verder wijs ik erop dat deze staatssecretaris en de
regering wel degelijk niet alleen de Kamer, maar ook de Nederlandse bevolking
een belofte hebben gedaan. De regering heeft gewoon in het openbaar verklaard
dat er op 9 mei en op andere data allerlei versies zouden komen. Er is
niet conform die belofte geleverd. Daarom moet u mij niet verwijten, staatssecretaris,
dat ik vraag om iets wat u niet kunt leveren omdat u kritiek zou krijgen van
de kant van de Kamer.Staatssecretaris Timmermans:Maar mijnheer Van Bommel...De heer Van Bommel (SP):Nee, nee, nee, nu ben ik aan het woord. U hebt niet geleverd. U bent niet
bereid geweest om voorafgaande aan de besluitvorming in de Kamer of via het
kabinet de Nederlandse bevolking te informeren over a. de Nederlandse inzet
en b. het resultaat. Dat valt u te verwijten.Staatssecretaris Timmermans:Mijnheer Van Bommel, de Nederlandse inzet en het verloop van de onderhandelingen
staan vermeld op alle websites die wij kunnen verzinnen.De heer Van Bommel (SP):Websites, hou toch op man! Voorzitter. Ik zei dat laatste niet in de microfoon.
Het was een cri de coeur. Maar, staatssecretaris, begin met mij niet over
websites. Alstublieft, het gaat erom dat u de Nederlandse bevolking op een
deugdelijke manier informeert. Toen u kwam met het voornemen om iets te doen
via Postbus 51, heb ik u serieus genomen. Voorzitter, de kern van de zaak
is...De voorzitter:Wij hebben al zoveel kernen gehad? Is het misschien de essentie, of de
crux?De heer Van Bommel (SP):De embryo, net wat u wilt. Maar waar gaat het om, voorzitter? Dat is dat
de Nederlandse bevolking op een deugdelijke manier wordt geïnformeerd.
Dat is door de regering op verschillende manieren meermalen beloofd, maar
niet waargemaakt.Staatssecretaris Timmermans:Het deugt niet of het is niet goed: dat zijn wij gewend. U schermt met
allerlei data. Ik weet niets van die data. Ja, ik heb een verplichting. Ja,
ik zal mijn plicht nakomen. Ja, wij zullen zeer binnenkort met een brochure
komen. Daar kunt u op rekenen.De heer Pechtold (D66):Ik snap dat interview van zaterdag steeds beter.Staatssecretaris Timmermans:Het was geen interview.De heer Pechtold (D66):Het was uw bijdrage. U moet mij nu dus netjes antwoorden.Staatssecretaris Timmermans:Dat hangt af van de vraag.De heer Pechtold (D66):Ik begrijp dat u voor uzelf een soort behandelingsvoorbehoud hebt gemaakt:
eerst hier de behandeling en dan met een communicatieverhaal komen.
Dat waardeer ik, maar tegelijk had ik liever gezien dat u uw tijd goed benut
had. Ik hoor u vooral redeneren vanuit uw positie. In eerdere debatten heb
ik al gezegd: met u zit het wel goed. U zult op de scholen een bevlogen verhaal
houden, even als u vanavond doet. Mij gaat het een beetje om uw 26 collega's.
Ik heb een brede portefeuille. Ik neem deel aan al die AO'tjes en in die AO'tjes
is Europa heel erg ondervertegenwoordigd. Daartegen helpt geen website. Op
dat punt steun ik de heer Van Bommel. Ik wil in de komende vier weken, dus
tot het reces, met u nagaan wat dat plan inhoudt en hoe u de collega's als
het ware bij de lurven pakt.Staatssecretaris Timmermans:In de afgelopen tijd zie ik mijn collega's in toenemende mate belangstelling
voor het onderwerp krijgen. Zij voeren er ook politieke discussies over. Ik
kan de Kamer verzekeren dat het er in de ministerraad iedere week tot in detail
over gaat. Het is niet in de trant van: het is mijn toko en daar blijft iedereen
van af. Nee, ik zie dat mijn collega's in toenemende mate op Europese schaal
actief zijn. Maar ik ben het er als eerste mee eens dat wij er nog lang niet
zijn. Ik denk dat ik daar met de Kamer een partnerschap in heb. Wij hebben
alle twee een probleem. Ik ben graag altijd bereid om met de Kamer te bekijken
hoe wij dit kunnen verbeteren. Ik zal het in het kabinet blijven doen. De
ervaringen met de gesprekken met onverwachte mensen op onverwachte plekken
over Europa zijn steeds positiever. Het is een maatschappelijke ontwikkeling.
Het CPB heeft geanalyseerd dat de mensen in Nederland positiever over Europa
denken dan sinds 1994 gebruikelijk was.De heer Pechtold (D66):Prima, wij komen er later op terug. Waar ligt het zwaartepunt in de communicatie:
de uitleg van Lissabon of "op naar 2030"? Ik hoop dat het gaat om
het meenemen van de mensen in dat denken over de toekomst.Staatssecretaris Timmermans:Wij hebben afgesproken dat wij de bevolking gaan informeren over het nieuwe
verdrag. Tegelijkertijd is het duidelijk dat het verdrag geen harten zal winnen.
Dat is nu eenmaal zo met spelregels. Niemand is geïnteresseerd in het
spelregelboekje van de UEFA, maar wij zijn wel allemaal geïnteresseerd
in het Europees kampioenschap dat dadelijk gespeeld gaat worden. Het gaat
erom wat Europa moet gaan presteren, welke visie wij hebben op de toekomst
van Europa, welke kracht Nederland heeft om van Europa en van zichzelf een
succes te maken. Daar moet de communicatie over gaan.De heer Ormel heeft een vraag gesteld over grensoverschrijdende samenwerking.
Dit kabinet heeft dit met volle kracht opgepakt. Minister Ter Horst en ik
gaan later deze maand weer met de regio's praten over een verdere invulling.
Belemmeringen moeten worden weggenomen. Grensoverschrijdende samenwerking
moet worden gestimuleerd. De burgers in de grensregio's moeten de grenzen
steeds verder zien verdwijnen. Dat is echt de harde inzet van het kabinet.
De heer Ormel kan daarop rekenen.De heer Ormel had al Kamervragen gesteld over de individuele Commissarissen
die activiteiten op nationaal niveau ontplooien. Ik verwijs hem graag naar
de antwoorden die ik op die vragen heb gegeven. Als mensen nationaal actief
zijn, kan dat goed zijn voor de lidstaat en voor de Europese Unie. Natuurlijk
moeten wij er altijd voor zorgen dat de activiteiten de onafhankelijke uitoefening
van het ambt niet in de weg staan. Ik ben de eerste om te erkennen dat het
de laatste tijd wel erg duiventilachtig aan het worden is. Dat heeft te maken
met verkiezingen et cetera. Daar is niet altijd wat aan te doen. Het is belangrijk
dat de Commissie als college blijft opereren. Dat is de kracht van de Commissie.
De voorzitter ervan heeft duidelijke afspraken gemaakt met de Commissarissen
om wie het ging.Op het gevaar af dat de heer Van Bommel weer boos wordt, verwijs ik de
heer Ormel naar een website van de Europese Commissie waarop precies staat
hoe de comitologiecomités zijn ingedeeld. Bij het comitologieregister
zijn documenten op te vragen. Bovendien kan de actuele lijst van comités
worden gedownload.De heren Van Bommel en Pechtold hebben een vraag gesteld naar aanleiding
van de uitlatingen van professor Besselink over de vraag of het Verdrag van
Lissabon in strijd is met de artikelen 93, 94 en 120 van de Grondwet. Zou
goedkeuring van dit verdrag daarom met een gekwalificeerde Kamermeerderheid
moeten geschieden? De artikelen 93 en 94 van de Grondwet gaan over de doorwerking
van internationaal recht in de Nederlandse rechtsorde. Besselink betoogt dat
het beginsel van voorrang van gemeenschapsrecht in strijd is met die artikelen.
De regering heeft al eerder aangegeven dat doorwerking van Europees recht
niet afhankelijk is van het systeem van beide artikelen. Dat komt door de
geheel eigen aard van het Europese recht zoals deze ook door het Europese
Hof van Justitie is vastgesteld. Ook in de wetenschap heerst vrijwel zonder
uitzondering de opvatting dat de doorwerking van het Europese recht niet afhankelijk
is van beide artikelen. De heer Besselink is kennelijk de regel die de uitzondering
bevestigt. Er is dus in onze visie geen strijd met die artikelen.Over artikel 120 van de Grondwet betoogt Besselink dat de Nederlandse
rechters enerzijds een toetsingsverbod hebben over ongeschreven internationale
en Europese normen en anderzijds hiertoe verplicht kunnen worden op grond
van Europees recht. Die constatering is correct, maar dat heeft nog nooit
tot problematische situaties geleid. De situatie wordt namelijk in belangrijke
mate ondervangen door artikel 6 van het verdrag, waarin wordt bepaald dat
de EU de grondrechten beschermt zoals neergelegd in het EVRM en de grondrechten
die voortvloeien uit de constitutionele tradities van de lidstaten. Dat is
ook een constant element in de jurisprudentie van zowel het Hof van Luxemburg
als dat van Straatsburg als van nationale rechters.Mevrouw Peters vroeg of het klopt dat het Hof buitenspel staat als het
om terrorisme gaat. Conform de jurisprudentie van het Hof van Justitie valt
wetgeving over persoonsgegevens van passagiers, want daar ging het om, PNR,
onder de derde pijler. Aangezien deze pijler naar het werkingsverdrag verhuist
en het Hof van Justitie daar volledige rechtsmacht heeft, staat het Hof daarbij
niet buitenspel.Er is een vraag gesteld over de personele unie van de voorzitter van de
Commissie en de voorzitter van de Europese Raad. Waarom wordt dat niet door één
persoon gedaan? Je moet wel de onderscheiden rol bekijken. De Europese Commissie
doet de voorstellen en is een college. De Europese Raad is medewetgever, zeker
nu het een volledige instelling is van de Europese Unie. Je zou toch ook niet
de minister-president in Nederland voorzitter van de senaat
willen maken, om maar eens een parallel te gebruiken. Hoewel ik zie dat sommigen
van u daar wel iets in zien.De voorzitter:Dat is het uur van de dag, denk ik. Dat kan niet serieus zijn.Staatssecretaris Timmermans:Mevrouw Ouwehand heeft gevraagd hoe het zit met de openbaarheid van de
Raad op niet-wetgevende terreinen. In de intergouvernementele conferentie
is op aandringen van Nederland besloten de vergaderingen van de Raad openbaar
te maken zodra gesproken wordt over handelingen van wetgeving. Er bestond
geen draagvlak onder de lidstaten voor nog verdergaande openbaarheid van de
Raad. De regering kan goed leven met de openbaarmaking van in elk geval wetgevingshandelingen
omdat die wetgeving de rechtssfeer van burgers kan raken.Mevrouw Ouwehand heeft nog gevraagd of de regering zich sterk wil maken
voor meer duurzaamheid centraal, het gemeenschappelijk landbouwbeleid en dierenwelzijn.
Natuurlijk maken wij ons daar sterk voor. Dat hebben wij ook gedaan bij de
health check, daarover heb ik al gesproken. Het kabinet heeft de contouren
van wat wij willen doen neergelegd in de reactie op de internetconsultatie
van de Europese Commissie. Die kent de Kamer. Wij hebben daarover trouwens
ook op 20 mei met de Kamer gesproken. Na de zomer zullen wij de visie
op de toekomst van het GLB meer concreet invullen en vervolgens met de Kamer
delen, zodat wij daarover het debat kunnen voeren.Mevrouw Ouwehand (PvdD):In de health check staat alleen de interne markt centraal. Ik heb die
debatten gevoerd met de minister van LNV, maar geen enkele vorm van duurzaamheid
vormt een thema. In het GLB handhaven wij nog steeds die oude bepaling uit
de jaren vijftig, toen het misschien nog zin had om uitsluitend de vergroting
van de productiviteit centraal te stellen. Is het kabinet bereid in de verdragen
een integraal duurzaamheidscriterium op te nemen, en de oude doelstelling
te verlaten?Staatssecretaris Timmermans:Duurzaamheid is een hoofdpunt van de Nederlandse inbreng. Verder staat
in het Verdrag van Rome niet alleen verhoging van de productie centraal. Heel
belangrijk is de voedselzekerheid: Europa moest voor zichzelf kunnen zorgen.
Zo'n artikel waarvan men lang heeft gedacht dat het achterhaald was, is in
de huidige situatie weer actueel. Dat het landbouwbeleid meer doelstellingen
heeft dan alleen maar duurzaamheid, staat als een paal boven water.Mevrouw Ouwehand (PvdD):Het gevaar van deze benadering is dat je verschillende waarden makkelijk
tegen elkaar kunt uitruilen. Je kunt voedselzekerheid op zichzelf als doel
formuleren, maar zolang je daaraan geen duurzaamheidscriteria hangt, kun je
als beleid hebben dat wij hier goed te eten hebben, ten koste van de voedselzekerheid
van mensen in de arme landen. Daaraan wil ik een einde maken. Binnen de gesprekken
over het GLB is daarvoor geen ruimte, omdat de landbouwministers alleen de
eigen markt voor ogen hebben. Ik wil dat graag zien gewijzigd in de verdragen.
Ik vraag mij af of u bereid bent zich daarvoor in te spannen.Staatssecretaris Timmermans:Wat de Europese landbouwministers doen, is gemandateerd door een meerderheid
van hun nationale parlementen, net zo goed als de Nederlandse visie op de
ontwikkeling van het landbouwbeleid is gemandateerd door een meerderheid van
deze Kamer. Die meerderheid zoekt een balans tussen de noodzaak van meer duurzaamheid
en de noodzaak van high tech landbouw, zoals wij die in Nederland hebben,
en aan de noodzaak van voedselzekerheid, hoge kwaliteit, verantwoord natuurbeleid
enzovoorts.Mevrouw Ouwehand (PvdD):Het vertrouwen van burgers in Europa is erbij gebaat als op een van de
belangrijkste terreinen waarover zij zich zorgen maken, namelijk milieu en
dierenwelzijn, duurzaamheidsdoelstellingen in verdragen worden opgenomen,
waarmee je het niet overlaat aan exportbelangen en interne marktwerking, want
daar hebben mensen genoeg van.Staatssecretaris Timmermans:Inmiddels zijn in de landbouw veel meer elementen aan de orde, ook van
duurzaamheid en dierenwelzijn. Dat is inderdaad nog onvoldoende, maar wij
behoren in Nederland bij degenen die een voorbeeld zijn voor de rest.Ik dank deze Kamer voor de zeer intensieve en uitvoerige manier waarop
wij niet alleen vandaag en gisteren, maar ook in de afgelopen maanden dit
proces hebben meegemaakt. Ik denk dat er geen enkel parlement in de EU is
dat zo intensief en precies is betrokken geweest bij dit proces. Dat is omdat
deze Kamer dat wenst, aan welke wens wij graag tegemoet zijn gekomen.De heer Van Bommel (SP):Namens mijn Ierse vrienden moet ik hiertegen protesteren. Het parlement
van Ierland is meer betrokken bij dit en het vorige verdrag dan Nederland,
en niet na afloop, maar vóór ratificatie. Men heeft daar het
National Forum on Europe georganiseerd. Ik moet het toch even melden...De voorzitter:Ziet u het als een persoonlijk feit? Zo ja, dan loop ik de hele procedure
af.De heer Van Bommel (SP):Eigenlijk wel.De voorzitter:Dan moeten wij dit terugnemen!Staatssecretaris Timmermans:Ik had gehoopt op een klein Oranjemomentje aan het slot van dit debat...De voorzitter:Dat kan ook met Ierland, geen punt!Staatssecretaris Timmermans:...maar ons zonnetje in huis, de heer Van Bommel, gunt ons dat niet vanavond.
Ik houd staande dat in het hele proces dat heeft geleid tot het verdrag en
daarna, er geen enkel parlement in de hele EU is dat zo intensief en precies
bij het geheel is betrokken als dit parlement. Er is ook geen enkele regering
die zo vroeg heel precies heeft aangegeven wat haar inzet was. Gelukkig stelt
de grote meerderheid van de Kamer vast dat de uitkomst heel
dicht bij die inzet is gebleven.De heer Van Bommel (SP):Wij zitten pas in de eerste termijn van dit debat.De voorzitter:U bent nu nog niet trots.De heer Van Bommel (SP):Er kan dus nog heel veel gebeuren. Ik betreur het dat wij vanavond de
tweede termijn niet kunnen houden.De voorzitter:Dit is uitlokking!De heer Van Bommel (SP):Nee, ik heb met menigeen in het gebouw gesproken en de ruimte laat dat
gewoon niet toe, wat ik begrijp en waar ik mij bij neerleg...De voorzitter:Tegenstribbelend.De heer Van Bommel (SP):...zonder mij daartegen overigens ernstig te verzetten! Er is alle ruimte
om ook de SP-fractie in tweede termijn tegemoet te komen en om het samen eens
te worden. Ik verwacht dat echter niet, omdat er in eerste termijn door het
kabinet standpunten zijn ingenomen die op hoofdpunten zeer ernstig zijn. Ik
betreur het dat de regering tot het standpunt komt dat het Nederlandse parlement
het meest over dit verdrag heeft gediscussieerd. Ik begrijp dat de staatssecretaris
dat niet terug wil nemen. Ik bestrijd dat, ik bestrijd dat en ik bestrijd
dat.De voorzitter:Dit komt allemaal in het verslag.De heer Van de Staaij (SGP):Een klein amendement. Volgens mij is er in ieder geval geen parlement
dat om vijf over half twee 's nachts nog over het Verdrag van Lissabon spreekt.De voorzitter:Wij spreken hier al over sinds vanmiddag half vijf. Wij kunnen onszelf
dus complimenteren met het voeren van een uitvoerig debat.Ik wens iedereen een goede reis, een goede nacht en gezond weer op!De algemene beraadslaging wordt geschorst.Sluiting 01.35 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20072008-6451-6520.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl