ECLI:NL:GHDHA:2025:1547, Gerechtshof Den Haag, 12-08-2025, 200.346.621/01
Gerechtshof Den Haag — Uitspraak 
Datum: 2025-08-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Civiel recht

Samenvatting: Dexia / tussenpersoon / advisering / wetenschap

GERECHTSHOF DEN HAAG
    Civiel recht
    Team Handel
    
    
      Zaaknummer hof		: 200.346.621/01
      Zaaknummer rechtbank:		: 10176537 EL 22-62
    
    
    
      
        Arrest van 12 augustus 2025
      
    
    
    
      in de zaak van 
    
    
    
      
        Dexia Nederland B.V.,
      gevestigd in Amsterdam,
      appellante,
      hierna te noemen: Dexia,
      advocaat: mr. I.M.C.A. Reinders Folmer, kantoorhoudende in Amsterdam,
    
    
    
      tegen
    
    
  
  
    
      1 [geïntimeerde 1] ,
    
      2. [geïntimeerde 2],
      beiden wonende in [woonplaats] ,
      geïntimeerden,
      hierna gezamenlijk te noemen: [geïntimeerde 1] c.s.,
      advocaat: mr. J.B. Maliepaard, kantoorhoudende in Rotterdam.
    
    
    
  
  
    
      1De procedure in eerste aanleg
    
    
      Voor het verloop van de procedure in eerste aanleg verwijst het hof naar het vonnis van 20 juni 2024 van de kantonrechter in de rechtbank Den Haag (hierna: het bestreden vonnis).
    
    
    
  
  
    
      2De procedure in hoger beroep
    
    
      2.1.
      Het verloop van de procedure blijkt uit:
      
        
          de dagvaarding in hoger beroep;
        
        
          de memorie van grieven met producties;
        
        
          de memorie van antwoord met producties.
        
      
      
    
    
      2.2.
      Het hof heeft een datum bepaald voor arrest. Het hof doet recht op bovenvermelde stukken en de stukken van de eerste aanleg.
      
      
    
  
  
    
      3De kern van de zaak
    
    
      3.1.
      Deze zaak gaat over effectenleaseovereenkomsten, tot stand gekomen tussen Dexia en [geïntimeerde 1] c.s. via een tussenpersoon (B.W.H. Financiële Diensten). Aan de orde is de vraag of [geïntimeerde 1] c.s. is geadviseerd door een tussenpersoon die niet de daarvoor vereiste vergunning had, terwijl Dexia dat wist, dan wel behoorde te weten. Als deze tussenpersoon beleggingsadvies heeft gegeven en Dexia dat wist, dan wel behoorde te weten, heeft Dexia onrechtmatig gehandeld en moet zij de volledige schade van [geïntimeerde 1] c.s. vergoeden.
      
    
    
      3.2.
      Dexia heeft gevorderd dat de kantonrechter [geïntimeerde 1] c.s. veroordeelt tot betaling van een bedrag van € 8.143,56 te vermeerderen met de wettelijke rente en voor recht verklaart dat Dexia met betrekking tot de overeenkomsten met nummers [nummer 1] , [nummer 2] , [nummer 3] , [nummer 4] , [nummer 5] , [nummer 6] , en [nummer 7] aan al haar verplichtingen heeft voldaan en niets meer aan [geïntimeerde 1] c.s. verschuldigd is. De kantonrechter heeft voor recht verklaard dat Dexia niets meer aan [geïntimeerde 1] c.s. verschuldigd is, nadat Dexia is overgegaan tot uitbetaling van de schadevergoeding als weergegeven onder rov. 4.15. van het vonnis van de kantonrechter. 
      
      
    
  
  
    
      4De beoordeling
    
    
      4.1.
      Het hof verwijst naar het bestreden vonnis voor de feiten die de kantonrechter heeft vastgesteld. Deze feiten zijn niet bestreden, zodat ze ook in hoger beroep het uitgangspunt vormen.
      
    
    
      4.2.
      In hoger beroep heeft Dexia grieven aangevoerd en geconcludeerd tot vernietiging van het bestreden vonnis, en tot het alsnog toewijzen van haar vordering.
      
    
    
      4.3.
      
        [geïntimeerde 1] c.s. heeft geconcludeerd tot verwerping van de aangevoerde grieven en tot bekrachtiging van het bestreden vonnis.
      
      
        
          Juridisch kader
        
      
    
    
      4.4.
      Dexia handelt als aanbieder van een effectenleaseovereenkomst ten opzichte van [geïntimeerde 1] c.s. onrechtmatig indien voorafgaand aan de totstandkoming van de effectenleaseovereenkomst met [geïntimeerde 1] c.s. (a) een cliëntenremisier tevens als financieel adviseur is opgetreden zonder te beschikken over de daarvoor benodigde vergunning, en (b) Dexia hiervan op de hoogte was of behoorde te zijn. Daadwerkelijke (subjectieve) bekendheid van Dexia met de advisering aan [geïntimeerde 1] c.s. is dus niet vereist. Vast staat dat bij de totstandkoming van de effectenleaseovereenkomsten met [geïntimeerde 1] c.s. B.W.H. Financiële Diensten als cliëntenremisier is betrokken en dat deze niet beschikte over een vergunning om te adviseren. Het hof moet beoordelen of in dit geval is voldaan aan de hiervoor onder a) en b) genoemde vereisten met betrekking tot ‘advisering’ en ‘wetenschap’. Is dat het geval, dan heeft Dexia onrechtmatig gehandeld en is zij schadeplichtig. Verder geldt in dat geval dat een beroep van Dexia op eigen schuld van de afnemer geen succes heeft, omdat de billijkheid in een dergelijk geval in beginsel eist dat de vergoedingsplicht van Dexia geheel in stand blijft. De inhoud van het advies van de cliëntenremisier of een eventueel eigen inzicht van de afnemer in het af te nemen effectenleaseproduct is ook niet meer van belang.
      
      
        
          Advisering 
        
      
    
    
      4.5.
      Er is sprake van niet-toegestane advisering indien een tussenpersoon in het kader van zijn beroep of bedrijf aan een afnemer een gepersonaliseerde aanbeveling heeft gedaan tot het aangaan van een specifieke effectenleaseovereenkomst of een ander specifiek financieel product. Voor de beoordeling of sprake is van een dergelijke gepersonaliseerde aanbeveling is vereist, maar ook voldoende, dat een effectenleaseproduct is voorgesteld als geschikt voor deze afnemer, of berust op een afweging van de persoonlijke omstandigheden van de afnemer. Voor de beoordeling of de tussenpersoon een aanbeveling heeft gedaan die berust op een afweging van persoonlijke omstandigheden van de afnemer is van belang of de tussenpersoon al dan niet:
      
      
        
          i) heeft geïnformeerd naar de financiële omstandigheden en financiële doelen van de afnemer;
        
        
          ii) ook andere mogelijke effectenleaseproducten heeft genoemd en besproken dan het uiteindelijk afgenomen product;
        
        
          iii) naast of in samenhang met het afgenomen effectenleaseproduct een ander financieel product heeft geadviseerd.
        
      
      
      
        Maar ook als deze omstandigheden in een concreet geval niet worden vastgesteld, bestaat de mogelijkheid dat de tussenpersoon een gepersonaliseerde aanbeveling heeft gedaan, namelijk een aanbeveling die is voorgesteld als geschikt voor de betrokken afnemer. Hoewel een zodanige, niet op een afweging van persoonlijke omstandigheden berustende aanprijzing onder omstandigheden mogelijk ook als een ‘verkooppraatje’ kan worden gekarakteriseerd, gaat de tussenpersoon daarmee niettemin de reikwijdte van zijn vrijstelling te buiten.
      
      
    
    
      4.6.
      
        [geïntimeerde 1] c.s. heeft een concrete uiteenzetting gegeven van de wijze waarop B.W.H. Financiële Diensten in dit geval heeft bemiddeld bij de totstandkoming van de effectenleaseovereenkomsten, onder “Advisering door de tussenpersoon” in het eerste processtuk van [geïntimeerde 1] c.s. in eerste aanleg. De stellingen van [geïntimeerde 1] c.s. komen, samengevat, op het volgende neer. [geïntimeerde 1] c.s. heeft van 1996 tot 2001 meerdere persoonlijke gesprekken gevoerd met een bij naam genoemde medewerker van B.W.H. Financiële Diensten voor het afsluiten en beëindigen van effectenleaseovereenkomsten. [geïntimeerde 1] c.s. was reeds bekend met B.W.H Financiële diensten omdat deze tussenpersoon hem in de jaren daarvoor had geadviseerd over persoonlijke en zakelijke verzekeringen. Jaarlijks in december kwam de medewerker van de tussenpersoon langs om het jaar financieel te bespreken, waardoor de tussenpersoon kennis had van de financiële situatie van [geïntimeerde 1] c.s. In de gesprekken van 1996 tot en met 2001 die doorgaans ook in december plaatsvonden, is besproken dat [geïntimeerde 1] c.s. extra vermogen wenste op te bouwen, met welk doel, en welke middelen [geïntimeerde 1] c.s. daarvoor beschikbaar zou hebben. Naar aanleiding van de gesprekken is [geïntimeerde 1] c.s. door de medewerker van B.W.H. Financiële Diensten geadviseerd om specifieke effectenleaseproducten van Dexia af te nemen. Deze producten waren volgens de medewerker van B.W.H. Financiële Diensten geschikt voor de situatie van [geïntimeerde 1] c.s. [geïntimeerde 1] c.s. heeft op het advies van de medewerker van B.W.H. Financiële Diensten vertrouwd en heeft dit advies opgevolgd. Vervolgens heeft [geïntimeerde 1] c.s. steeds de aanvraagformulieren ondertekend en is [geïntimeerde 1] c.s. telkens kort daarna de overeenkomsten aangegaan, aldus [geïntimeerde 1] c.s.
      
    
    
      4.7.
      Dexia heeft de stellingen over wat feitelijk tussen [geïntimeerde 1] c.s. en de betrokken tussenpersoon is voorgevallen bij gebrek aan wetenschap betwist, omdat Dexia niet bij de advisering door de tussenpersoon aan [geïntimeerde 1] c.s. betrokken is geweest. Deze laatste omstandigheid en de omstandigheid dat de producties van Van Voort c.s. geen bewijs leveren voor zijn stellingen, brengen volgens Dexia mee dat van haar niet kan worden gevergd de betwisting van de stellingen [geïntimeerde 1] c.s. nader te motiveren of te stellen hoe een en ander dan wel verlopen is. Verder stelt Dexia dat het ondenkbaar is dat de clientenremisiers altijd vergunningplichtig hebben geadviseerd. Er zijn juist veel gevallen bekend waarin dat niet het geval is. Uit het ontbreken van bewijs daarvoor in de producties, maakt Dexia op dat in dit geval niet is geadviseerd. Ter onderbouwing van die conclusie, wijst Dexia mede op het tijdsverloop tussen het moment dat de overeenkomsten zijn afgesloten en de inname van de stelling dat er geadviseerd is, en voert aan dat [geïntimeerde 1] c.s. ook al geruime tijd juridische bijstand geniet. Tot slot betoogt Dexia dat uit de stellingen van [geïntimeerde 1] c.s. niet volgt dat de tussenpersoon een aanbeveling heeft gedaan die zij als geschikt voor [geïntimeerde 1] c.s. heeft voorgesteld en die berust op een afweging van de persoonlijke omstandigheden van [geïntimeerde 1] c.s.
      
    
    
      4.8.
      Het hof overweegt als volgt. In de vele andere procedures die Dexia over de effectenleaseproblematiek heeft gevoerd, zijn stukken in het geding gebracht waaruit duidelijk is geworden dat Dexia voor de distributie van haar effectenleaseproducten op grote schaal tussenpersonen heeft ingezet. Ook in deze procedure heeft [geïntimeerde 1] deze stukken (deels) overgelegd. Dexia maakte gebruik van tussenpersonen juist omdat die hun cliënten zouden kunnen adviseren een effectenleaseproduct af te nemen. Zij wist, dan wel behoorde te begrijpen, dat de bij haar aangesloten tussenpersonen de afnemers niet slechts in algemene zin over deze producten pleegden te informeren, maar dat de producten ook onderdeel waren van een specifiek op de persoon toegesneden advies. Zo volgt (onder meer) uit het jaarverslag van (de rechtsvoorgangster van) Dexia over 1997, een artikel uit Het Financieele Dagblad van 22 april 1998, de tekst op de website van Dexia op 11 mei 2000 en een interview met de directeur beleggingsproducten van Dexia in het tijdschrift ‘Het effect Spaar Select’ uit 2000 dat Dexia bewust gebruik maakte van tussenpersonen als afzetkanaal, juist omdat zij belangstellenden van een persoonlijk advies konden voorzien. Mede in aanmerking wordt genomen dat Dexia in een eigen memorandum (d.d. 25 maart 2007) ook het standpunt heeft ingenomen dat de werkzaamheden van de tussenpersonen, met wie zij werkte op basis van een cliëntenremisierovereenkomst, zich zelden beperkten tot de werkzaamheden van een cliëntenremisier in strikte zin en dat doorgaans sprake was van het geven van beleggingsadvies. Dexia voert hierover nu aan dat de auteur van dit memorandum zich voor deze passage slechts heeft verlaten op de Memorie van Toelichting bij de Wet op het financieel toezicht en zich niet heeft gebaseerd op zelfstandig onderzoek. Dit neemt niet weg dat de advisering door tussenpersonen van Dexia als feitelijk gegeven wordt gepresenteerd, waarbij Dexia het gebruik van dit memorandum klaarblijkelijk heeft geautoriseerd, zodat niet voldoende is onderbouwd dat Dexia deze feitelijke stelling niet zou hebben willen innemen. In elk geval is de gestelde (veelvuldige) advisering geheel in lijn met wat [geïntimeerde 1] c.s. overigens aan bronnen op dit punt heeft gepresenteerd. Door deze bedrijfsmatige opzet waarmee effectenleaseproducten door tussenpersonen werden verkocht aan personen heeft Dexia gefaciliteerd en bevorderd dat tussenpersonen (die doorgaans op commissiebasis werkten) een specifiek op de persoon toegesneden advies gaven aan (potentiële afnemers), terwijl het juist op de weg van Dexia heeft gelegen te controleren wat de aard van de betrokkenheid van de tussenpersoon was en of er al dan niet sprake was van (verboden) vergunningplichtige advisering door de tussenpersoon. Als dat het geval was, zou Dexia de overeenkomst met de potentiële afnemer hebben moeten weigeren. Dat Dexia de stellingen van [geïntimeerde 1] c.s. inmiddels slechts bij gebrek aan wetenschap kan betwisten, is het gevolg van haar eigen nalatigheid en komt daarom voor haar rekening en risico.
      
    
    
      4.9.
      De door [geïntimeerde 1] c.s. geschetste betrokkenheid van de tussenpersoon bij de totstandkoming van de effectenleaseovereenkomsten, moet in het licht van de prejudiciële beslissing worden gekwalificeerd als vergunningplichtige advisering. Uit de stellingen van [geïntimeerde 1] c.s. volgt namelijk dat (i) de tussenpersoon met [geïntimeerde 1] c.s. heeft gesproken over zijn financiële situatie en wensen, (ii) [geïntimeerde 1] c.s. het financiële doel aan de tussenpersoon bekend heeft gemaakt, (iii) de tussenpersoon vervolgens steeds specifieke effectenleaseproducten van een specifieke aanbieder heeft geadviseerd. Deze stellingen volstaan in ieder geval voor de conclusie dat de tussenpersoon het effectenleaseproduct aan [geïntimeerde 1] c.s. heeft voorgesteld als geschikt voor [geïntimeerde 1] c.s., en dat op die grond sprake is van een gepersonaliseerde aanbeveling. Naar het oordeel van het hof bieden de door [geïntimeerde 1] c.s. overgelegde producties voldoende aanknopingspunten die de gang van zaken, zoals beschreven door [geïntimeerde 1] c.s., bevestigen. Daarmee heeft [geïntimeerde 1] c.s. de stelling dat er is geadviseerd, voldoende gemotiveerd onderbouwd.
      
    
    
      4.10.
      Dexia heeft de door [geïntimeerde 1] c.s. geschetste gang van zaken niet voldoende gemotiveerd betwist. Zij heeft ook onvoldoende aanknopingspunten verschaft om te kunnen concluderen dat de herinneringen van [geïntimeerde 1] c.s. over de gang van zaken niet (in grote lijnen) stroken met de werkelijkheid. Het hof zal Dexia daarom niet toelaten tot het leveren van tegenbewijs. Daarbij betrekt het hof dat uit het betoog van Dexia niet blijkt dat zij de medewerker van B.W.H. Financiële Diensten, met wie [geïntimeerde 1] c.s. ten tijde van de totstandkoming van de overeenkomsten heeft gesproken, op enig moment heeft bevraagd over de gang van zaken in de concrete situatie van [geïntimeerde 1] c.s. om aldus haar (blote) betwisting nader te kunnen onderbouwen. Het hof gaat in dit kader niet mee in het betoog van Dexia dat zij niet eerder heeft kunnen weten dat [geïntimeerde 1] c.s. zich zou beroepen op een schending van artikel 41 Nadere Regeling toezicht effectenverkeer 1999 (NR 1999). Het moet Dexia, mede gezien de WCAM procedure en de verwijten die haar daarin werden gemaakt, duidelijk zijn geweest tegen welke (toekomstige) vordering van [geïntimeerde 1] c.s. zij zich zou moeten hebben verdedigen en op welke grondslagen.
      
    
    
      4.11.
      Uit het voorgaande volgt dat het ervoor moet worden gehouden dat de tussenpersoon vergunningplichtig advies heeft gegeven aan [geïntimeerde 1] c.s. in de zin van de prejudiciële beslissing.
      
    
    
      4.12.
      Het verweer van Dexia dat de combinatie van het geven van beleggingsadvies en het aanbrengen van cliënten onder de toenmalige wet- en regelgeving geen vergunningplichtige activiteit was, wordt verworpen. Uit HR 2 september 2016 (ECLI:NL:HR:2016:2012) volgt dat een cliëntenremisier op grond van de Wet toezicht effectenverkeer 1995 over een vergunning moet beschikken indien hij zich niet beperkt tot het aanbrengen van een potentiële belegger bij een beleggingsinstelling of effecteninstelling, maar die belegger tevens in de uitoefening van zijn beroep of bedrijf adviseert.
      
      
        
          Wetenschap Dexia
        
      
    
    
      4.13.
      Ter zake van de wetenschap van Dexia heeft [geïntimeerde 1] c.s. gesteld dat Dexia een bedrijfsmatige werkwijze had voor de verkoop van effectenleaseproducten, waarvan onderdeel was dat door de tussenpersonen die effectenleaseproducten voor haar verkochten financieel advies werd gegeven gericht op de aanschaf van een effectenleaseproduct van Dexia. Volgens [geïntimeerde 1] c.s. was Dexia op de hoogte van de werkwijze van de door haar ingeschakelde tussenpersonen. Zij wist dat deze tussenpersonen standaard, althans op grote schaal, beleggingsadvies gaven aan de cliënten die zij als cliëntenremisier vervolgens bij Dexia aanbrachten als afnemers van effectenleaseproducten. [geïntimeerde 1] c.s. is dan ook van mening dat Dexia bekend heeft moeten zijn met de advisering aan [geïntimeerde 1] c.s. 
      
    
    
      4.14.
      Het hof overweegt als volgt. Uit de door [geïntimeerde 1] c.s. en Dexia overgelegde producties, die deels ook in vele andere procedures zijn overgelegd, volgt dat Dexia haar producten aanbood via tussenpersonen. Dexia heeft deze tussenpersonen destijds zelf omschreven als onafhankelijke, gespecialiseerde adviseurs met kwaliteit en kennis van zaken, zodat een met zorg omkleed persoonlijk advies gegarandeerd was. Dat terwijl zij deze tussenpersonen aan zich had gebonden als cliëntenremisier (op commissiebasis) en wist dat deze tussenpersonen niet beschikten over een vergunning om te adviseren. Uit de overgelegde producties blijkt ook dat het voor Dexia kenbaar was dat deze tussenpersoon zich voorafgaand aan de totstandkoming van de effectenleaseovereenkomsten tegenover [geïntimeerde 1] c.s. als adviseur had gepresenteerd. Gezien deze gang van zaken had Dexia behoren te waarborgen dat B.W.H. Financiële Diensten aan de eisen van art. 41 NR 1999 voldeed. Dexia heeft onvoldoende feiten of omstandigheden naar voren gebracht waaruit volgt dat zij ook bij nader onderzoek niet had kunnen weten dat de tussenpersoon vergunningplichtig advies had gegeven. Tegen deze achtergrond had het op de weg van Dexia gelegen nader te onderbouwen waarom zij in dit concrete geval niet wist en ook niet kon weten dat [geïntimeerde 1] c.s. door B.W.H. Financiële Diensten werd geadviseerd. Daar komt in dit geval bij dat uit het door [geïntimeerde 1] overgelegde uittreksel uit het handelsregister van de Kamer van Koophandel, samengevat, volgt dat B.W.H. Financiële Diensten zich naar de buitenwereld presenteerde als bedrijf dat zich bezighield met bemiddeling in assurantiën en andere vormen van financiële dienstverlening. Kortom, er is voldaan aan het vereiste dat Dexia wist of behoorde te weten dat B.W.H. Financiële Diensten [geïntimeerde 1] c.s. advies heeft gegeven.
      
    
    
      4.15.
      Het hof gaat voorbij aan het bewijsaanbod van Dexia, omdat zij de hiervoor geschetste gang van zaken met betrekking tot haar ‘wetenschap’ onvoldoende gemotiveerd heeft betwist. Bovendien heeft Dexia onvoldoende concrete feiten of omstandigheden aangevoerd die tot een ander oordeel zouden kunnen leiden.
      
      
        
          Verklaring voor recht
        
      
    
    
      4.16.
      Dexia komt met haar voorwaardelijke grief V op tegen het oordeel van de kantonrechter dat de door haar gevorderde verklaring voor recht voorwaardelijk wordt toegewezen. Omdat de hierboven behandelde grieven niet slagen, is de voorwaarde waaronder deze grief is aangevoerd niet vervuld. Daarom behoeft deze grief verdere behandeling.
      
      
        
          Conclusie
        
      
    
    
      4.17.
      Het voorgaande leidt tot de conclusie dat Dexia onrechtmatig heeft gehandeld en dat zij de schade van [geïntimeerde 1] c.s. volledig dient te vergoeden. 
      
    
    
      4.18.
      Partijen zijn nu, met verwijzing naar rov. 4.15. van het bestreden vonnis van de kantonrechter, in staat zelf de door Dexia aan [geïntimeerde 1] c.s. verschuldigde schadevergoeding te berekenen. 
      
      
        
          Slotsom en proceskosten
        
      
    
    
      4.19.
      Uit het voorgaande volgt dat de grieven van Dexia niet slagen. Wat verder nog is aangevoerd door partijen, kan niet tot een andere beslissing leiden. Het bestreden vonnis zal worden bekrachtigd. 
      
    
    
      4.20.
      Dexia is aan te merken als de in het ongelijk gestelde partij. Zij is daarom in eerste aanleg terecht in de proceskosten veroordeeld, zodat de daartegen gerichte grief van Dexia faalt. Dexia dient ook in hoger beroep te worden veroordeeld in de proceskosten. Gelet op de in hoge mate gestandaardiseerde processtukken in deze procedure, zal het hof voor het bepalen van het salaris van de advocaat aansluiten bij appeltarief II.
      
    
  
  
    
      5De uitspraak
    
    
      Het hof:
    
    
    
      5.1.
      bekrachtigt het bestreden vonnis, voor zover dat aan het oordeel van het hof is onderworpen;
      
    
    
      5.2.
      veroordeelt Dexia in de proceskosten van het hoger beroep, en begroot die kosten tot op heden aan de zijde van [geïntimeerde 1] c.s. op € 349,00 aan griffierecht en op € 1.214,00 (1 punt × appeltarief II) voor salaris advocaat, en op € 178,00 voor nakosten. Als Dexia niet binnen veertien dagen na de dag van deze uitspraak aan de veroordelingen voldoet en het arrest daarna wordt betekend, worden de proceskosten vermeerderd met € 92,00 en de kosten van betekening; 
    
    
      5.3.
      veroordeelt Dexia in de wettelijke rente als bedoeld in art. 6:119 BW over de proceskosten als deze niet binnen veertien dagen na het verschuldigd worden daarvan zijn voldaan;
    
    
      5.4.
      verklaart dit arrest uitvoerbaar bij voorraad;
      
    
    
      5.5.
      wijst het meer of anders gevorderde af.
      
      
      
        Dit arrest is gewezen door mrs. J.W. Frieling, H.J. van Harten en P. Volker, en is in het openbaar uitgesproken op 12 augustus 2025 in aanwezigheid van de griffier.
      
      
      
      
        Bij afwezigheid van de voorzitter ondertekend door de rolraadsheer.
      
    
  
  
     HR 12 oktober 2018, ECLI:NL:HR:2018:1935.
  
  
     HR 10 juni 2022, ECLI:NL:HR:2022:862 (hierna: de prejudiciële beslissing).