ECLI:NL:GHAMS:2024:45, Gerechtshof Amsterdam, 09-01-2024, 200.316.112/01
Gerechtshof Amsterdam — Uitspraak 
Datum: 2024-01-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Civiel recht

Samenvatting: aansprakelijkheid voor schade als gevolg van een gevoerde lastercampagne

GERECHTSHOF AMSTERDAM
    
    
      afdeling civiel recht en belastingrecht, team I
    
    
    
      rol-/zaaknummer rechtbank Amsterdam: C/13/701009/HA ZA 21-391
    
    
    
      zaaknummer                                            : 200.316.112/01
    
    
    
      
        arrest van de meervoudige burgerlijke kamer van 9 januari 2024
      
    
    
    
      inzake
    
    
    
      
        
          [appellant]
        ,
      wonend te [plaats 1] ,
      appellant,
      advocaat: mr. G. Werger te Den Haag,
    
    
    
      tegen:
    
    
    
      
        
          [geïntimeerde]
        ,
      wonend te [plaats 2] , Verenigde Arabische Emiraten
      geïntimeerde,
      advocaat: mr. D.C. Roessingh te Amsterdam.
    
    
    
  
  
    
      1De zaak in het kort
    
    
      Deze zaak betreft aansprakelijkheid voor schade als gevolg een jegens geïntimeerde gevoerde lastercampagne. Het hof acht het Nederlands recht van toepassing en komt met de rechtbank tot de conclusie dat appellant aansprakelijk is en dat de mogelijkheid dat [geïntimeerde] als gevolg van de lastercampagne schade heeft geleden voldoende aannemelijk is. Voor de vaststelling van de omvang van die schade wordt verwezen naar een schadestaatprocedure. 
    
    
    
  
  
    
      2Het geding in hoger beroep
    
    
      Partijen worden hierna [appellant] respectievelijk [geïntimeerde] genoemd.
    
    
    
      
        [appellant] is bij dagvaarding van 13 juli 2022 in hoger beroep gekomen van een vonnis van de rechtbank Amsterdam van 13 april 2022, onder bovenvermeld rol- en zaaknummer gewezen tussen [appellant] als gedaagde en [geïntimeerde] als eiser.
    
    
    
      Partijen hebben de volgende stukken ingediend;
    
    - memorie van grieven, met producties;
    - memorie van antwoord, met producties.
    
    
      Vervolgens is arrest gevraagd.
    
    
    
      
        [appellant] concludeert dat het hof het bestreden vonnis zal vernietigen en de vordering van [geïntimeerde] alsnog zal afwijzen met – uitvoerbaar bij voorraad – beslissing over de proceskosten.
      
        [geïntimeerde] concludeert dat het hof het bestreden vonnis zal bekrachtigen met -uitvoerbaar bij voorraad – beslissing over de proceskosten, met nakosten en rente.
    
    
    
  
  
    
      3Feiten 
    
    
      De rechtbank heeft in het bestreden vonnis onder 2.1 tot en met 2.24 de tussen partijen vaststaande feiten opgesomd die zij bij de beoordeling van de zaak tot uitgangspunt heeft genomen. Deze feiten zijn behoudens een detail in hoger beroep niet in geschil en zullen ook door het hof tot uitgangspunt worden genomen, met dien verstande dat de naam RevealRox HQ wordt gecorrigeerd in RevealRox DMCC. 
    
    
    ( i) [geïntimeerde] is oprichter van de bedrijven SolidNature B.V. (hierna: SolidNature) en RevealRox DMCC (hierna: RevealRox). SolidNature is een onderneming die zich bezig houdt met het leveren en plaatsen van natuursteen. RevealRox houdt zich bezig met de exploitatie van een negental Iraanse steengroeven die zijn aangekocht door (feitelijk) [geïntimeerde] . Ook ATRH Holding B.V. (hierna: ATRH) behoort tot dezelfde groep vennootschappen. ATRH is een projectvennootschap die diensten verleent aan SolidNature en RevealRox. [geïntimeerde] is aandeelhouder van ATRH. [naam 1] (hierna: [naam 1] ) is de broer van [geïntimeerde] en was voorheen salesmanager van RevealRox.
    
    
      (ii) [geïntimeerde] heeft van [naam 2] , een Nederlandse zakenman (hierna: [naam 2] ), een financiering verkregen ter verwerving van de Iraanse steengroeven. Naar aanleiding daarvan is een conflict ontstaan.
    
    
    
      (iii) [appellant] is van 1 september 2017 tot 24 november 2017 op basis van een 'Contract for Services' werkzaam geweest als verkoper voor RevealRox.
    
    
    
      (iv) De heer [naam 3] (hierna: [naam 3] ) was tot 17 november 2017 werkzaam bij ATRH als teammanager operationele zaken.
    
    
    ( v) In een brief van 27 november 2017 heeft [geïntimeerde] namens RevealRox de opdrachtrelatie met [appellant] met onmiddellijke ingang beëindigd omdat [appellant] zich zou hebben schuldig gemaakt aan "onder meer bedrijfsspionage, bedreiging en valsheid in geschrifte".
    
    
      (vi) Bij vonnis van 29 november 2017 van de voorzieningenrechter van de rechtbank Amsterdam zijn de vorderingen van [naam 2] jegens [geïntimeerde] , die onder meer zien op nakoming van de door hem gestelde Joint Venture overeenkomst, afgewezen.
    
    
    
      (vii) Op l december 2017 heeft [geïntimeerde] een e-mail ontvangen van een afzender genaamd Global Advisory Board Middle East (hierna: GABME), waarin staat weergegeven dat GABME de opdracht zou hebben gekregen een "international fraud investigation" naar [geïntimeerde] en zijn ondernemingen te starten. Aan de e-mail onder de naam GABME is een document gehecht, getiteld "International Security and Fraud Alert - Iranian Fraud" (hierna het GABME-rapport). Diezelfde dag is het GABME-rapport gepubliceerd op een website gehost door Wordpress. In het GABME-rapport worden [geïntimeerde] en zijn broer [naam 1] en de ondernemingen SolidNature en RevealRox beschuldigd van fraude, oplichting, witwassen en/of nauwe banden met de Iraanse overheid. In het rapport zijn portretfoto's van [geïntimeerde] , [naam 1] en werknemers van SolidNature en RevealRox en ATRH afgebeeld. Verder wordt in het GABME-rapport gesteld dat [geïntimeerde] vanwege frauduleuze activiteiten een zeer luxe leven leidt. In dat kader worden onder meer privéadressen genoemd en foto's afgebeeld van de appartementen waar hij woont of verblijft en de luxe auto's waarin hij zou rijden.
    
    
    
      (viii) GABME is een niet-bestaande organisatie.
    
    
    
      (ix) Op 2 december 2017 hebben verschillende werknemers van SolidNature en RevealRox een e-mail ontvangen van GABME waarin staat vermeld dat [naam 2] is opgelicht door [geïntimeerde] en dat investeerders, leveranciers en werknemers met lege handen achterblijven door zijn luxeleven. De werknemers worden in die mail opgeroepen om de hen bekende vermogensbestanddelen van (onder meer) [geïntimeerde] door te geven, waarbij hen een beloning in het vooruitzicht wordt gesteld.
    
    
    ( x) Vanaf 4 december 2017 zijn via Twitter onder de naam GABME berichten gepost met een link naar de website waarop het GABME-rapport was gepubliceerd. Het rapport is ook onder klanten en relaties van Solid Nature en RevealRox verspreid en anoniem toegezonden aan de redactie van het tijdschrift Quote. In dit tijdschrift is op 4 december 2017 een artikel verschenen over het geschil tussen [geïntimeerde] en [naam 2] .
    
    
      (xi) Het GABME-rapport op de website van Wordpress heeft hoog in de zoekresultaten van Google gestaan. Google heeft de Europese zoekresultaten op verzoek van onder meer [geïntimeerde] na het aanhangig maken van een kort geding verwijderd. Bij verstekvonnis van 5 januari 2018 zijn Wordpress.com en Twitter Inc. door de voorzieningenrechter van de rechtbank Amsterdam op vordering van onder meer [geïntimeerde] veroordeeld om (links naar) het GABME­ rapport te verwijderen.
    
    
    
      (xii) Bij vonnis van 10 januari 2018 heeft de voorzieningenrechter van de rechtbank Overijssel de vorderingen van [geïntimeerde] jegens Your Hosting B.V. tot het ontoegankelijk maken van de website www.gabme.org en het verstrekken van gegevens van de domeinhouder toegewezen. De voorzieningenrechter heeft in het vonnis voorshands geoordeeld dat de website onderdeel is van een constructie met een onrechtmatig karakter.
    
    
    
      (xiii) Op 31 januari 2018 heeft [geïntimeerde] met verlof van de voorzieningenrechter van de rechtbank Amsterdam bewijsbeslag gelegd ten laste van [appellant] op digitale en fysieke bescheiden in zijn woonhuis.
    
    
    
      (xiv) Op 7 februari 2018 heeft [geïntimeerde] een e-mail ontvangen van een zekere [naam 4] met een link naar een website ( [website] ) die de foto van [geïntimeerde] toont met het bijschrift " [geïntimeerde] Scam Company" en een aftelmechanisme naar de datum van de publicatie in Quote. Een link naar deze website verscheen ook op een Twitter account op naam van [naam 4] / [naam 5] .
    
    
    
      (xv) Quote heeft op 20 februari 2018 een artikel gepubliceerd dat is gewijd aan de zakelijke activiteiten van [geïntimeerde] . In het artikel worden de zakelijke activiteiten van [geïntimeerde] op het gebied van exploitatie en verkoop van natuursteen beschreven. In een naschrift is vermeld dat Quote met ruim zeventig bronnen heeft gesproken en ongeveer de helft daarvan in het artikel heeft verwerkt. In het artikel is het GABME-rapport als volgt genoemd:
      "Er verschijnen obscure websites waarop de Solid Nature-voorman wordt uitgemaakt voor fraudeur en oplichter die met schimmige trawanten en constructies investeerders-miljoenen zou wegsluizen naar het buitenland. Daarnaast zou een deel zijn verdampt door zijn exuberante uitgavenpatroon.
      Harde bewijzen voor de vuige aantijgingen ontbreken en [geïntimeerde] zegt zelf dat hij slachtoffer is van een 'lastercampagne’.”
    
    
    
      (xvi) Eveneens op 20 februari 2018 heeft [naam 4] / [naam 5] weer een e-mailbericht verstuurd naar [geïntimeerde] en werknemers van SolidNature en RevealRox met als onderwerp "Quote Magazine exposes the criminal and thief [geïntimeerde]  ". Bij het e-mailbericht is als bijlage het Quote artikel gevoegd en in de e-mail wordt aangekondigd dat het artikel wereldwijd in zes talen zal worden verstuurd aan meer dan l 0.000 geadresseerden.
    
    
    
      (xvii) In dezelfde periode zijn op de Twitter accounts van GABME en [naam 4] / [naam 5] berichten gepost met links naar het artikel van Quote.
    
    
    
      (xviii) Op 3 en 6 maart 2018 heeft [naam 4] weer e-mailberichten aan [geïntimeerde] en de werknemers van SolidNature en RevealRox verstuurd met daarin e-mailberichten aan diverse (overheids)instanties met als onderwerp "QUOTE MAGAZINE EXPOSING THE CRIMINAL AND THIEF [geïntimeerde]  " en het artikel uit Quote.
    
    
    
      (xix) Bij vonnis van 14 maart 2018 heeft de voorzieningenrechter de vordering van onder meer [geïntimeerde] tot een afschrift dan wel inzage in de beslagen bescheiden (zie hiervoor xiii) afgewezen. De voorzieningenrechter heeft overwogen dat ten aanzien van het GABME­ rapport en de website met het aftelmechanisme [geïntimeerde] met de door hem gestelde feiten en omstandigheden geen aanknopingspunt heeft aangedragen waarmee een direct verband kan worden gelegd tussen [appellant] en de verspreiding van het rapport en het in de lucht houden van de website. [appellant] heeft in deze procedure ontkend (mede) verantwoordelijk te zijn voor het opmaken en verspreiden van het GABME-rapport en de e-mails van [naam 4] .
    
    
    
      (xx) [geïntimeerde] althans zijn bedrijven hebben meerdere onderzoeksbureaus ingeschakeld om onderzoek te verrichten naar de personen achter GABME, [naam 4] , [naam 4] en [naam 5] . Er zijn diverse heimelijke geluidsopnamen gemaakt van gesprekken tussen onder meer [appellant] (" [appellant] ") en de heer [naam 6] (" [naam 6] "). In een transcript van een gevoerd gesprek op 30 november 2017 tussen [appellant] en [naam 6] staat het volgende weergegeven, voor zover hier van belang:
    
    
    
      " [appellant] : Het allerbelangrijkste van deze hele exercitie is dat deze Alert een soort eigen leven gaat leiden. Dat ie overal naar boven komt.
      
        [naam 6] : Maar die gaat een eigen leven leiden.
      
        [appellant] : Ja, dus als ja, als je die naam van die mensen Googlet, dat je dan op deze Alert uitkomt. Massale aandacht, wereldwijd. Echt."
    
    
    
      (xxi) In de transcripten van gevoerde gesprekken tussen [appellant] en [naam 6] eind januari en begin februari 2018 staat het volgende weergegeven, voor zover hier van belang:
      
        " [appellant] : (...) We houden het lekker laag. Deze domeinnaam ga je registreren: [naam 5] .com [ [naam 6] : yep] plus e-mail. En daaronder komt ehh... Dat is daar de afkorting van, [dan] krijg je deze 5 foto's. Die foto's heb je al van die andere he? (...)
      
        [appellant] : Of koop een timer op internet die aftelt tot 14 februari
      
        [naam 6] : Tot 14 februari of tot 10?
      
        [appellant] : Tot ehh... tot ehh...
      (...)
      
        [naam 6] : Woensdag is de 11e volgens mij
      
        [appellant] : Ja, dan doe je 11 februari, :woensdag 11 februari, woensdag 11 februari. Je moet even kijken wanneer de nieuwe Quote uitkomt. [ [naam 6] : Ok] Doe maar de datum ja en dan doe je dus een timer:. en daaronder, dus doe je... die of kon weg
    
    
    
      
        [naam 6] :Ok
    
    
    
      
        [appellant] : Die of kon weg en dan doe je een timer en dan doe je daaronder Europe Largest Scam Inc. exposed ja? Een timer die aftelt ok?
    
    
    
      
        [naam 6] : Ja
    
    
    
      
        [appellant] : En de mail [onverstaanbaar]. Degene die dat gaat doen is niet [naam 7] maar is [naam 4]
    
    
    
      
        [appellant] : Dit heel groot dus [onverstaanbaar] Dus dat verhaal komt straks en dan krijg jij, dus die website gaat online, keurig netjes, ja, e-mail niks mee doen, ja.
      Zaterdag live. Mooi, keurig gemaakt, foto's. Net zoals GABME, maar dan andere template, andere letters. Dat je niet denkt het is dezelfde maker. Foto's prachtig
      groot en dan daaronder de timer, ja, en dan daaronder Europe's Largest Scam Exposed. Ja. Scam Campany Inc of Scam Inc. Die tekst die ik je heb gestuurd ja. En daaronder copyright etc. Dan ehm... gaan we, elke dag sturen we mensen een mailtje van ehh... nou dat vertel ik je nog wel. En dan de dag dat het artikel uitkomt:. ja, het komt op Blender uit en het komt op internet uit en het komt [onverstaanbaar] voorpagina en dan 12 kantjes. Voorpagina van Quote en dan wordt allemaal gescand, wordt mooi gemaakt en dan gaat het naar ongeveer 2000 adressen, één voor één. Met [geïntimeerde] in de BCC.
    
    
    
      
        [naam 6] : [lacht]
    
    
    
      
        [appellant] : ja, mensen krijgen dus ehh... Iranian fraud/Emerates bank, BCC [geïntimeerde] , Iranian fraud/Citibank, BCC [geïntimeerde] . lranian fraud/lranian embassy. Iranian Fraud@CIA. Overal waar het naartoe gaat, komt hij in de BCC. Dan weet hij wie het allemaal heeft gehad."
    
    
    
      (xxii) Op 8 februari 2018 en op 21 maart 2018 heeft [geïntimeerde] aangifte gedaan tegen [appellant] , [naam 3] en [naam 6] wegens onder meer smaad en laster.
    
    
    
      (xxiii) [geïntimeerde] heeft op 25 januari 2019 ten laste van [appellant] de volgende conservatoire beslagen laten leggen:
      (i)   beslag op aandelen in Emoucom B.V.;
      (ii)  beslag op aandelen in World Wide Vitamins B.V.;
      (iii) derdenbeslag bij Emoucom B.V.;
      (iv) derdenbeslag bij World Wide Vitamins B.V.;
      (v)  derdenbeslag bij Geosecurcorp B.V.;
      (vi) derdenbeslag bij Triodos Bank N.V., en;
      (vii)  derdenbeslag bij ABN AMRO BANK N.V.
    
    
    
      (xxiv) Bij vonnis van 22 mei 2019 heeft de rechtbank Amsterdam de vordering van [geïntimeerde] tot het verstrekken van afschriften van de beslagen bescheiden (zie xiii) alsnog toegewezen. De rechtbank heeft in·r.o. 4.6 overwogen, voor zover hier van belang:
    
    
    
      "Geconstateerd wordt dat [appellant] in de conclusie van antwoord in de hoofdzaak van 3 april 2019 heeft erkend dat hij achter de onderhavige lastercampagne zit."
    
    
    
  
  
    
      4Beoordeling
    
    
      4.1.
      
        Stellend dat [appellant] een lastercampagne jegens hem heeft gevoerd en dat hij als gevolg daarvan schade lijdt, vordert [geïntimeerde] in dit geding een verklaring voor recht, betaling van een tweetal concrete bedragen, schadevergoeding nader op te maken bij staat en vergoeding van beslag- en proceskosten.
        De rechtbank heeft naast de beslagkosten en de gevorderde proceskosten de verklaring voor recht en de vordering tot vergoeding van schade nader op te maken bij staat toegewezen.
        
          [appellant] komt in hoger beroep met vier grieven tegen deze beslissing en de daaraan ten grondslag gelegde motivering op.
      
      
    
    
      4.2.
      Nu de oorspronkelijk gedaagde partij ( [appellant] ) in Nederland woonachtig is, althans in [plaats 1] domicilie heeft gekozen, moet van de rechtsmacht van de Nederlandse rechter worden uitgegaan. Dit geldt temeer nu [appellant] in eerste aanleg is verschenen zonder deze rechtsmacht te betwisten.
      
    
    
      4.3.
      
        [appellant] voert in zijn eerste grief aan dat de rechtbank de vraag of hij onrechtmatig jegens [geïntimeerde] heeft gehandeld ten onrechte heeft beoordeeld naar Nederlands recht. Hij stelt zich op het standpunt dat, (mede) gelet op de woonplaats van [geïntimeerde] , de zaak moet worden beoordeeld naar het recht van de Verenigde Arabische Emiraten. Dit betoog faalt reeds omdat [appellant] zijn verweer in eerste aanleg expliciet heeft gevoerd onder verwijzing naar regels van Nederlands recht (onder meer artikel 6:162 BW en daarop gebaseerde jurisprudentie) en daarmee geacht moet worden de toepasselijkheid van Nederlands recht (stilzwijgend) te hebben aanvaard (op de voet van artikel 14 Rome II-verordening). Daarbij komt dat het centrum van de geschade belangen van [geïntimeerde] en daarmee de plaats waar de schade zich voordoet, in Nederland is gelegen, mede gelet op de vestigingsplaats van SolidNature en ATRH en de operationele basis van de activiteiten van [geïntimeerde] waarop de lastercampagne is gericht (zie in dit verband ook de derde bladzijde van de bij inleidende dagvaarding als productie 10 overgelegde ‘International Security and Fraud Alert’). In het licht daarvan wijst ook het bepaalde in artikel 4 Rome II-verordening de toepasselijkheid van het Nederlandse recht aan. Ook de inzet van Quote en het benaderen van in Nederland verblijvende/werkzame werknemers van de betrokken bedrijven wijst erop dat [appellant] met name in Nederland (reputatie)schade wilde toebrengen. Aldus moet aangenomen worden dat hij zich bewust was van, althans rekening moest houden met, het wettelijk regiem dat op zijn gedragingen van toepassing zou zijn. 
      
    
    
      4.4.
      De tweede en derde grief hebben – gegeven de in hoger beroep voorliggende vorderingen – in de kern betrekking op de vraag of voldoende aannemelijk is dat de mogelijkheid bestaat dat [geïntimeerde] schade heeft geleden als gevolg van de jegens hem gevoerde lastercampagne. In het licht van het feit dat de aantijgingen voor een (groot) deel betrekking hadden op [geïntimeerde] persoonlijk en, mede gelet op het gebruik van foto’s, duidelijk waren bedoeld om ook zijn privé imago/positie te schaden valt, zoals de rechtbank terecht in rov. 4.20 van het bestreden vonnis heeft overwogen, niet uit te sluiten dat hem persoonlijk een vordering toekomt ter zake van een eventuele waardevermindering van zijn aandelen in de hierboven onder 3 sub i vermelde vennootschappen, waaronder het naar vast staat door [geïntimeerde] opgerichte SolidNature. Daarnaast is voldoende aannemelijk dat de jegens hem gevoerde campagne ook tot verdere schade heeft geleid. Naast aantasting van zijn eer en goede naam betreft dit kosten die door [geïntimeerde] gemaakt zijn ter beperking van de schadelijke gevolgen van de lastercampagne en ter vaststelling van aansprakelijkheid. In hoeverre deze kosten in redelijkheid zijn gemaakt en al dan niet geheel door [geïntimeerde] persoonlijk zijn gedragen, zal in de schadestaatprocedure aan de orde kunnen komen. Dat er, anders dan [appellant] betoogt, ook kosten aan [geïntimeerde] zelf in rekening zijn gebracht blijkt onder meer uit producties 53 en 54 bij inleidende dagvaarding. Ook zal in die procedure aan de orde kunnen komen of de in 2017 en 2018 gevoerde lastercampagne daadwerkelijk tot waardevermindering van toen door [geïntimeerde] gehouden aandelen heeft geleid.
      
    
    
      4.5.
      
        Naar het hof begrijpt heeft de vierde grief van [appellant] betrekking op de vraag of de onrechtmatige daad bestaande uit de – naar hij erkent – jegens [geïntimeerde] gevoerde lastercampagne (mede) aan [appellant] kan worden toegerekend. Hij heeft in dit verband aangevoerd dat hij in opdracht van een derde heeft gehandeld en dat hij in eerste aanleg slechts erkend heeft dat hij bepaalde informatie aan derde heeft verstrekt die in de lastercampagne gebruikt is. Daarmee heeft hij mede in het licht van de vaststaande feiten (zie onder meer hierboven onder 3 sub xx en xxi) zijn door [geïntimeerde] gestelde (vergaande) betrokkenheid bij de lastercampagne onvoldoende gemotiveerd betwist, laat staan dat uit de door hem gestelde feiten valt op te maken dat sprake is van een rechtvaardigings- of schulduitsluitingsgrond. Zijn betoog stuit reeds hierop af.  
        Het door hem gedaan bewijsaanbod wordt als niet voldoende ter zake gepasseerd.
      
      
    
    
      4.6.
      
        Uit het voorgaande volgt reeds dat geen van de door [appellant] tegen het vonnis aangevoerde grieven doel treft. Het vonnis van de rechtbank zal worden bekrachtigd.
        
          [appellant] zal als de in het ongelijk gestelde partij worden veroordeeld in de kosten van het geding in hoger beroep.
      
      
      
      
      
      
    
  
  
    
      5Beslissing
    
    
      Het hof:
    
    
    
      bekrachtigt het vonnis waarvan beroep;
    
    
    
      veroordeelt [appellant] in de kosten van het geding in hoger beroep, aan de zijde van [geïntimeerde] tot op heden begroot op € 1.780,- aan verschotten en op € 1.183,- voor salaris en op € 173,-  voor nasalaris, te vermeerderen met € 90,- voor nasalaris en met de kosten van het betekeningsexploot, ingeval niet binnen veertien dagen is voldaan aan de bij dit arrest uitgesproken veroordeling en betekening van dit arrest heeft plaatsgevonden, te vermeerderen met de wettelijke rente over de proceskosten indien deze niet binnen veertien dagen na dagtekening van dit arrest dan wel na het verschuldigd worden daarvan zijn voldaan;
    
    
    
      verklaart de kostenveroordeling uitvoerbaar bij voorraad.
    
    
    
    
    
      Dit arrest is gewezen door mrs. E.E. van Tuyll van Serooskerken-Röell, H. Struik en  A.W.G. Artz in het openbaar uitgesproken door de rolraadsheer op 9 januari 2024.