ECLI:NL:GHSHE:2025:2457, Gerechtshof 's-Hertogenbosch, 09-09-2025, 200.337.591_01
Gerechtshof 's-Hertogenbosch — Uitspraak 
Datum: 2025-09-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Civiel recht; Verbintenissenrecht

Samenvatting: Een van de erfgenamen die beschikt over een algemene notariële volmacht, voert het beheer over het vermogen van erflaatster. Is sprake van onrechtmatige onttrekkingen door deze erfgenaam aan het vermogen erflaatster? Verplichting tot rekening en verantwoording af te leggen aan mede-erfgenamen?

GERECHTSHOF ’s-HERTOGENBOSCH
    Team Handelsrecht
    
    
      zaaknummer 200.337.591/01
    
    
    
      
        arrest van 9 september 2025
      
    
    
    
      in de zaak van 
    
    
    
      
        
          [appellant]
        ,
      wonende te [woonplaats] ,
      appellant,
      hierna aan te duiden als [appellant] ,
      advocaat: mr. M.C.G. Stut te Rotterdam,
    
    
    
      tegen
    
    
  
  
    
      1 [geïntimeerde 1] ,wonende te [woonplaats] ,hierna aan te duiden als [geïntimeerde 1] ,advocaat: mr. M.M.G. Senssen-Franssen te Cuijk,
    
    
      2. [geïntimeerde 2] , in haar hoedanigheid van executeur in de nalatenschap van [persoon A] ,wonende te [woonplaats] , Verenigde Staten,
      hierna aan te duiden als [geïntimeerde 2] ,niet verschenen,
    
    
    
      geïntimeerden,
    
    
    
      op het bij exploten van dagvaarding van 19 december 2023 ingeleide hoger beroep van het vonnis van 20 september 2023, door de rechtbank Oost-Brabant, zittingsplaats 's-Hertogenbosch, gewezen tussen [appellant] als eiser, [geïntimeerde 1] als gedaagde en [geïntimeerde 2] als niet verschenen gedaagde.
    
    
    
  
  
    
      1Het geding in eerste aanleg (zaak-/rolnummer C/01/382723 / HA ZA 22-327)
    
    
      Voor het geding in eerste aanleg verwijst het hof naar voormeld vonnis.
    
    
  
  
    
      2De kern van de zaak in hoger beroep
    
    
      Deze zaak gaat over de afwikkeling van de nalatenschap van [erflaatster] (hierna te noemen: erflaatster). Zij was de moeder van [appellant] , [geïntimeerde 1] en [persoon A] (hierna: [persoon A] ). [persoon A] is na het overlijden van erflaatster onverwachts overleden. Zij heeft [geïntimeerde 2] bij testament benoemd tot haar executeur.
      
        [appellant] vindt dat [geïntimeerde 1] onrechtmatige onttrekkingen heeft gedaan in de periode 2013-2018. Daardoor behoren volgens [appellant] tot de activa van de nalatenschap vorderingen op [geïntimeerde 1] die bij de verdeling moet worden betrokken. [geïntimeerde 1] heeft dit betwist. 
    
  
  
    
      3
      3.	Het verloop van de procedure in hoger beroep
    
      3.1.
      Het verloop van de procedure blijkt uit:
      
        
          de dagvaardingen in hoger beroep van 19 december 2023;
        
        
          de rolbeslissing van 5 maart 2024;
        
        
          het herstelexploot van 18 maart 2024;
        
        
          de memorie van grieven met producties 1 tot en met 8 en een wijziging van eis;
        
        
          de memorie van antwoord en het bezwaar tegen de gewijzigde eis; 
        
        
          de akte overlegging producties 9 en 10 van [appellant] ;
        
        
          de antwoord-akte van [geïntimeerde 1] met een productie;
        
        
          de mondelinge behandeling, waarbij zowel [appellant] als [geïntimeerde 1] spreekaantekeningen hebben overgelegd.
        
      
      
    
    
      3.2.
      Verder bepaalt het hof dat de door [appellant] tijdig op voorhand toegezonden verklaring ex artikel 6 van het Haags betekeningsverdrag en productie 11 deel uitmaken van de processtukken. [geïntimeerde 1] heeft daartegen geen bezwaar gemaakt en het hof is van oordeel dat de goede procesorde hieraan niet in de weg staat. 
      
    
    
      3.3.
      Het hof heeft daarna een datum voor arrest bepaald. 
      
    
  
  
    
      4De beoordeling
    
    
      4.1.
      
        Rechtsmacht en toepasselijk recht
      
      
      
        Deze zaak heeft een internationaal karakter omdat [geïntimeerde 2] in de Verenigde Staten woont. Het hof sluit zich aan bij het oordeel en de daarvoor gegeven overwegingen van de rechtbank dat de Nederlandse rechter bevoegd is en dat het Nederlands recht in dit geval van toepassing is. Tegen dat oordeel is overigens ook geen grief gericht.
      
      
    
    
      4.2.
      
        Verstek [geïntimeerde 2]
      
      
      
         is in dit geding niet verschenen. Dit betekent dat het hof de beslissing moet aanhouden totdat -onder andere- is gebleken dat betekening van de dagvaarding in hoger beroep is gedaan met inachtneming van wetgeving van de Verenigde Staten. Dat staat -kort samengevat- in artikel 15 onder a van het Haags Betekeningsverdrag. Het hof heeft aan de hand van de door [appellant] overgelegde verklaring ex artikel 6 van het Haags betekeningsverdrag vastgesteld dat aan dit vereiste is voldaan. Het hof zal daarom tegen [geïntimeerde 2] verstek verlenen en een beslissing geven. Volgens artikel 140 lid 2 Rv dat volgens artikel 353 Rv ook in hoger beroep van toepassing is, zal dit arrest ook wat haar betreft als een arrest op tegenspraak worden beschouwd.
      
      
    
    
      4.3.
      
        De feiten
      
      
      
        4.3.1.
        De rechtbank heeft in het vonnis van 20 september 2023 vastgesteld van welke feiten in dit geschil wordt uitgegaan. Verder staan nog enkele andere feiten tussen partijen vast, omdat deze niet, althans niet voldoende gemotiveerd zijn betwist. Het hof zal ook deze feiten hierna opnemen.
        
      
      
        4.3.2.
        De vader van [appellant] , [geïntimeerde 1] en [persoon A] , [de vader] (hierna: vader) was gehuwd met mevrouw [erflaatster] (hierna: erflaatster).
        
      
      
        4.3.3.
        Vader is overleden op 4 september 2000 en erflaatster is overleden op 19 februari 2018. 
        
      
      
        4.3.4.
        
          Erflaatster heeft op 27 januari 1998 bij testament over haar nalatenschap beschikt. In
          het testament heeft erflaatster [persoon A] in de legitieme gesteld en heeft zij aangegeven hoe haar
          nalatenschap moet worden verdeeld.
        
        
      
      
        4.3.5.
        
          Bij notariële akte van 1 februari 1994 heeft erflaatster aan [geïntimeerde 1] een algemene volmacht verstrekt, om:
          (…) haar in alle opzichten te vertegenwoordigen en al haar rechten en belangen zonder enige uitzondering, zowel op het gebied van het personenrecht, familierecht, huwelijksgoederenrecht en het erfrecht, als op dat van het verbintenissenrecht, zakenrecht, fiscaalrecht, procesrecht, vennootschapsrecht en in ieder ander rechtsgebied waar te nemen en uit te oefenen; strekkende deze volmacht ook om registergoederen te verkrijgen, te vervreemden, te bezwaren en andere daden van beheer en/of beschikking te verrichten, schenkingen te doen of aan te nemen, alle Grootboekhandelingen te verrichten, vaststellingsovereenkomsten te sluiten, zaken aan beslissing van scheidsmannen te onderwerpen, eden af te leggen, belastingaangiften te doen, hebbende de opsomming dezer speciale handelingen niet tot strekking welke andere handeling dan ook uit te sluiten.
        
        
      
      
        4.3.6.
        
          In ieder geval vanaf 22 juni 2012 beheerde [geïntimeerde 1] op basis van de volmacht het
          vermogen van erflaatster. 
        
        
      
      
        4.3.7.
        Erflaatster woonde tot 22 juni 2012 thuis. Na een val is zij op 22 juni 2012 gedwongen opgenomen in een crisisopvang van GGZ Oost-Brabant, [locatie] . Na een korte periode elders te hebben verbleven is zij op 15 april 2013 naar Sint Anna verpleeghuis (zorgteam poorthuis) te [plaats] verhuisd. Daar verbleef zij op een gesloten afdeling van het woonzorgcentrum tot aan haar overlijden op 19 februari 2018.
        
      
      
        4.3.8.
        
          Op 9 juli 2012 is door klinisch geriater [persoon B] dementie, type M. Alzheimer met
          vasculaire kenmerken, gediagnostiseerd.
        
        
      
      
        4.3.9.
        
          Op 20 juli 2012 heeft het CIZ een indicatiebesluit voor erflaatster afgegeven voor
          beschermd wonen met intensieve dementiezorg, voor onbepaalde tijd. In de toelichting bij het kopje “Sociale redzaamheid” staat:  “is geheel afhankelijk van derden. Maakt voordeur laat op de avond voor iedereen open. Heeft oven een paar keer laten aanstaan waardoor omgeving geblakerd was. Blijft op d stoel zitten om te slapen en vergeet naar bed te gaan.”
          Verder staat er bij sociale redzaamheid achter nummer 106 (Kunnen lezen, schrijven en rekenen), achter nummer 107 (Zelf geld beheren, weten hoe je iets koopt en betaalt) en achter nummer 108 (Zelf allerlei administratieve zaken afhandelen) vermeld: “Kan dit niet zelfstandig/iemand anders moet dit overnemen”.
        
        
      
      
        4.3.10.
        
          Uit het basisformulier intakegegevens van 30 juli 2012, opgemaakt op basis van een bezoek van [geïntimeerde 1] en zijn echtgenote volgt dat [geïntimeerde 1] en/of zijn echtgenote hebben verklaard dat het korte termijn geheugen van erflaatster helemaal weg is en dat ze leeft in de tijd van twintig jaar geleden. Verder staat op pagina 2 van dat formulier een aanvulling d.d. 12 april 2013: “ is de wettelijke vertegenwoordiger en [appellant] mag geen informatie ontvangen over zijn moeder, niet in het ZLP kijken of gebeld gaan worden. [appellant] wordt geïnformeerd via SMS door [persoon C] (schoondochter). [appellant] mag gerust zijn moeder bezoeken en met haar wandelen etc. maar daar houdt het ook mee op.
          
            
              [persoon C] is de contactpersoon voor het ZLP. Zij heeft de toestemming van [geïntimeerde 1] . Bij besluitvorming m.b.t. zorgverlening wordt [geïntimeerde 1] gevraagd voor akkoord of geen akkoord.”
        
        
      
      
        4.3.11.
        
          Op 6 mei 2014 is de woning van erflaatster verkocht en geleverd aan een derde partij. Op 8 mei 2014 werd een bedrag van € 83.614,85 bijgeschreven op de bankrekening
          van erflaatster bij de Regiobank. 
        
        
      
      
        4.3.12.
        
          [appellant] en [persoon A] hebben de nalatenschap van erflaatster beneficiair aanvaard.
        
      
      
        4.3.13.
        De rechtbank heeft bij beschikking van 22 maart 2019 notaris mr. C.F.J.M. van Loon-Groenen tot vereffenaar benoemd.
        
      
      
        4.3.14.
        Bij beschikking van de rechtbank van 26 maart 2021 is de verplichting om de nalatenschap te vereffenen volgens de wet opgeheven.
        
      
      
        4.3.15.
        In het dossier zit een verklaring betreffende een ‘Beoordeling wilsbekwaamheid op basis het beschikbare medisch dossier’ van erflaatster. De verklaring is afkomstig van [persoon D] , arts en directeur van [XXX] sociaal-medische expertise en luidt voor zover hier van belang als volgt:
        
        
          Mevrouw is in juni 2012 al door klinisch geriater [persoon B] cq de GGZ Oost Brabant gediagnosticeerd: een Alzheimer dementie met vasculaire kenmerken, die opname in een gesloten afdeling noodzakelijk maakt. Daarnaast zijn er enkele lichamelijke aandoeningen, waardoor ze ook lichamelijk kwetsbaar is. De vasculaire kenmerken brengen met zich mee dat mevrouw een wat wisselend beeld vertoont met tot 2014 beschreven wat betere en slechtere momenten, ze doet dan ook nog mee met spelletjes (daarna wordt ze ook in het algemeen steeds passiever). (…)
        
        
        
          Het CIZ stelt in juli 2012 de indicatie voor noodzakelijk verblijf in een gesloten psychogeriatrische afdeling; dat gebeurt niet als mevrouw tussentijds nog voldoende helder van geest zou zijn. Ze is volledig afhankelijk van toezicht en hulp door derden. Het dementiebeeld is dan al gevorderd, in de betekenis van 'niet meer beginnend'. Een fase van 'de verdwaalde ik' is genoemd in het dossier, die overigens aanvankelijk redelijk stabiel blijft, maar gaandeweg en
          vooral vanaf 2014 verder verslechtert. Het CIZ noteert in 2012 bij haar onderzoek in de reeks beperkingen: kan niet zelfstandig geld beheren, iemand anders moet dit overnemen. Administratieve zaken: kan dit niet zelfstandig, iemand anders moet dit overnemen. Sint Anna noteert: hiervoor bestaat een schriftelijk gemachtigde. Klopt, een algehele notariële volmacht aan zoon [geïntimeerde 1] d.d. 1-2-1994. (…)
        
        
        
          
            Concluderend:
          
        
        
        
          Na bestudering van het beschikbare dossier is duidelijk geworden dat [erflaatster] naast lichamelijke aandoeningen leed aan een al in de aanloop naar 2011 gebleken cognitieve beperkingen, in een crisissituatie uitmondende situatie, met een definitief in 2012 gediagnosticeerde dementie: Alzheimer met vasculaire kenmerken. Mevrouw had geen ziektebesef, laat staan ziekteinzicht.
          Dit ziektebeeld is na 2012 niet verbeterd, maar tot ongeveer 2014 redelijk stabiel gebleven en daarna allengs verslechterd. Tussentijds had mevrouw wel enkele delirante episoden (met complete verwardheid en onrust) met name gerelateerd aan urineweginfecties, die goed behandelbaar bleken te zijn.
        
        
        
          Mevrouw vertoonde geen probleemgedrag, maar was duidelijk in wat ze wel en niet wilde, met name wordt vermeld: niet wilde. Dit kan objectief medisch gezien gelet op de diagnostiek, het niveau van functioneren en de mate van dementie niet worden uitgelegd als 'wilsbekwaam'.
        
        
        
          De diagnose dementie betekent op zichzelf niet dat iemand in elk opzicht wilsonbekwaam is. Echter objectief medisch gezien acht ik [erflaatster] vanaf 2011, in elk geval  vanaf 2012, gelet op de duidelijke diagnostiek, medische bevindingen en van haar niveau van functioneren niet meer wilsbekwaam haar financiële/vermogensrechtelijke belangen  zelfstandig naar behoren te behartigen.
        
        
      
      
        4.3.16.
        In de aanvullende rapportage van 14 mei 2025 blijft de [persoon D] bij zijn eerdere conclusies. Hij schrijft onder andere:
        
        
          Grief 5: helaas kan [geïntimeerde 1] niet rijmen dat mevrouw van 2012 tot 2024 redelijk stabiel was, terwijl ze naar mijn overtuiging al in 2012 wilsonbekwaam was voor haar vermogensrechtelijke belangen (financiën). Mijn conclusie trek ik op grond van de al in 2012 gestelde diagnose, de aanvullend beschreven concrete bevindingen van onderzoek, zoals beschreven in mijn rapportage. Ik stel ook niet dat mevrouw volledig wilsonbekwaam was, dat doen artsen bijna nooit. Zelfs met mensen die ernstig verward zijn worden gesprekken gevoerd, echter de uitlatingen worden op waarde geschat in relatie tot het ziektebeeld en de aard en de reikwijdte van een te nemen beslissing. Mevrouw was echter al in 2012 niet meer naar behoren in staat om rekening en verantwoording te beoordelen.
        
        
      
      
        4.3.17.
        Het saldo op de bankrekeningen van erflaatster was per datum overlijden 734,67 bij de Rabobank en op 12 juni 2019 € 786,32. Het saldo bij de Regiobank was per datum overlijden op 19 februari 2018 € 1.200,48 en op 3 september 2019 € 2.066,66.
        
      
    
    
      4.4.
      
        
          De procedure in eerste aanleg
          4.4.1.	In eerste aanleg heeft [appellant] -kort samengevat- gevorderd:
        1. te bepalen dat de nalatenschap van erflaatster een omvang van € 124.080,44 heeft; 
        2. de verdeling van de nalatenschap van erflaatster vast te stellen door de bezittingen en schulden toe te delen aan [geïntimeerde 1] , tegen vergoeding door [geïntimeerde 1] aan [appellant] en de erfgenamen van [persoon A] van een bedrag van respectievelijk € 46.530,17 en € 31.020,11, wegens overbedeling; 
        3. [geïntimeerde 1] te veroordelen tot betaling van € 46.530,17 aan [appellant] , vermeerderd met de wettelijke rente;
        4. [geïntimeerde 1] te veroordelen in de kosten van de procedure, vermeerderd met de wettelijke rente
      
      
      
        4.4.2.
        De rechtbank heeft [geïntimeerde 1] gelijk gegeven en de vorderingen van [appellant] afgewezen en de proceskosten gecompenseerd. De rechtbank was -kort samengevat- van oordeel dat:
        
          
            
              [appellant] zijn stelling dat erflaatster wilsonbekwaam was en de laatste jaren voor haar overlijden niet in staat was om de uitgaven van [geïntimeerde 1] te overzien, in het licht van de gemotiveerde betwisting door [geïntimeerde 1] , onvoldoende heeft onderbouwd;
          
          
            nu er geen reden was om te twijfelen aan de geestelijke gesteldheid van erflaatster, en niet is gebleken dat erflaatster bij leven aanleiding heeft gezien om [geïntimeerde 1] ter verantwoording te roepen, moet worden aangenomen dat erflaatster instemde met de manier waarop [geïntimeerde 1] het geld van erflaatster heeft besteed;
          
          
            de rechtbank daarom niet toekomt aan de beantwoording van de vraag of [appellant] zich (bepaalde) uitgaven wederrechtelijke heeft toegeëigend en terugbetaald moeten worden aan de nalatenschap. 
          
        
        
      
    
    
      4.5.
      
        De procedure in hoger beroep
      
      
      
        4.5.1.
        
          [appellant] is het niet eens met deze uitspraak. Hij is met 9 grieven in hoger beroep gekomen. In zijn dagvaarding in hoger beroep heeft hij -samengevat- gevorderd:
        
          
            vernietiging van het bestreden vonnis van 20 september 2023 en
          
          
            toewijzing van zijn -hiervoor onder 4.4.1. weergegeven- vorderingen in eerste aanleg
          
        
        
      
      
        4.5.2.
        Bij memorie van grieven heeft [appellant] zijn vorderingen en de grondslagen daarvan gewijzigd. De vorderingen in hoger beroep luiden als volgt:
        
          
            Voor recht te verklaren dat [geïntimeerde 1] een bedrag van € 125.443,44 en € 31.080,- (in totaal € 156.523,40) aan de nalatenschap van erflaatster verschuldigd is; 
          
          
            Voor recht te verklaren dat [geïntimeerde 1] zijn aandeel in de vordering van € 125.443,44 (van de nalatenschap van erflaatster op [geïntimeerde 1] ) heeft verbeurd aan [appellant] en aan de nalatenschap van [persoon A] ; 
          
          
            Voor recht te verklaren dat, voor zover de rechtshandelingen tot het bedrag van € 125.443,44 onbevoegd zijn verricht, nietig zijn dan wel aan te merken zijn als vernietigbare rechtshandelingen en daarom de vernietiging uit te spreken;
          
          
            te bepalen dat de nalatenschap van erflaatster een omvang van € 124.080,44 heeft;
          
          
            de verdeling van de nalatenschap van erflaatster vast te stellen;
          
          
            
              [geïntimeerde 1] te veroordelen om aan [appellant] een bedrag van € 74.448,26, te betalen, vermeerderd met de wettelijke rente;
          
          
            
              [geïntimeerde 1] te veroordelen in de kosten van de procedure in hoger beroep.
          
        
        
      
      
        4.5.3.
        
          [geïntimeerde 1] heeft bezwaar gemaakt tegen die eiswijziging en zowel de oorspronkelijke vorderingen als de gewijzigde vorderingen ook inhoudelijk weersproken. Hij heeft geconcludeerd, samengevat, dat het hof het vonnis waarvan hoger beroep is ingesteld, zal bekrachtigen en dit arrest uitvoerbaar bij voorraad zal verklaren met veroordeling van [appellant] in de proceskosten. 
        
      
      
        4.5.4.
        
          Het hof is van oordeel dat de wijziging van zijn vorderingen tegenover [geïntimeerde 1] in beginsel tijdig is gedaan en dat deze eiswijziging op zichzelf niet in strijd is met de eisen van een goede procesorde. Tegen de niet verschenen [geïntimeerde 2] ligt dat echter anders. Volgens de artikelen 130 lid 3 jo. 353 lid 1 Rv is een eiswijziging tegen niet verschenen partijen uitgesloten, tenzij de eiswijziging (tijdig) bij exploot aan hen kenbaar is gemaakt. [appellant] heeft tijdens de mondelinge behandeling bevestigd dat hij dat niet heeft gedaan en heeft verzocht om alsnog in de gelegenheid te worden gesteld om dat te doen. 
          Het hof ziet geen aanleiding om [appellant] (alsnog) de gelegenheid te bieden om de gewijzigde eis aan [geïntimeerde 2] te betekenen. Daarbij weegt het hof mee dat mr. Stut namens [appellant] heeft gezegd dat zij zich heeft gerealiseerd dat de gewijzigde eis moest worden betekend aan [geïntimeerde 2] , maar dat zij dit niet heeft gedaan, omdat de procedure zich met name tussen [appellant] en [geïntimeerde 1] afspeelt en gelet op de termijnen. Zij heeft zich dus gerealiseerd dat betekening noodzakelijk was. Verder weegt het hof de fase waarin de procedure zich nu bevindt mee (te weten de mondelinge behandeling) en het feit dat sinds de eiswijziging van 27 augustus 2024 inmiddels negen maanden zijn verstreken. Een betekening zal bovendien weer enige tijd in beslag nemen, omdat betekening moet plaatsvinden in het buitenland met inachtneming van de vereisten uit het Haags Betekeningverdrag. Het hof acht het in licht van het voorgaande in strijd met de goede procesorde wanneer [appellant] alsnog in de gelegenheid zou worden gesteld om de gewijzigde eis aan [geïntimeerde 2] te betekenen. Het hof verwijst in dit verband nog naar de uitspraak van de Hoge Raad van 13 oktober 2023 (ECLI:NL:HR:2023:1426). Nu het hier gaat om een ondeelbare rechtsverhouding betekent dit dat het hof de gewijzigde eis niet alleen jegens [geïntimeerde 2] maar ook jegens [geïntimeerde 1] buiten beschouwing zal laten.
        
        
      
    
    
      4.6.
      
        Inhoudelijke beoordeling van de vorderingen van [appellant]
      
      
      
        4.6.1.
        Gelet op de niet toelaatbare eiswijziging liggen in hoger beroep dus de volgende vorderingen voor:
        
          
            te bepalen dat de nalatenschap van erflaatster een omvang van € 124.080,44 heeft; 
          
          
            de verdeling van de nalatenschap van erflaatster vast te stellen door de bezittingen en schulden toe te bedelen aan [geïntimeerde 1] , tegen vergoeding door [geïntimeerde 1] aan [appellant] en de erfgenamen van [persoon A] van een bedrag van respectievelijk € 46.530,17 en € 31.020,11, wegens overbedeling 
          
          
            
              [geïntimeerde 1] te veroordelen tot betaling van € 46.530,17 aan [appellant] , vermeerderd met de wettelijke rente;
          
          
            
              [geïntimeerde 1] te veroordelen in de kosten van de procedure, vermeerderd met de wettelijke rente daarover.
          
        
        
          De grieven leggen deze vorderingen in volle omvang ter beoordeling voor.
          Het hof komt -vanwege het buiten toepassing laten van de gewijzigde eis- niet toe aan de beoordeling van (i) het beroep van [appellant] op vernietiging van de onttrekkingen en schenkingen op grond van wilsgebreken en de daartoe strekkende vorderingen tot nietigverklaring dan wel vernietiging, alsmede (ii) de vordering tot verbeurdverklaring.
        
        
      
      
        4.6.2.
        
          Niet in geschil is dat tot de nalatenschap behoren:
          
            Activa:
          
        
        - Een vordering op [geïntimeerde 1] van € 31.080,00
        
          Passiva
        
        
          
            Een schuld aan [geïntimeerde 1] van € 31.080,00
          
          
            Een schuld aan [geïntimeerde 1] van € 1.363,00
          
          
            Een schuld aan [geïntimeerde 1] van € 4.308.86
          
        
        
      
      
        4.6.3.
        De kern van het geschil betreft de vraag of tot de activa van de nalatenschap een vordering op [geïntimeerde 1] behoort die [appellant] heeft gesteld op € 125.443,44 en waardoor de nalatenschap een saldo heeft van € 124.080,44. Dit hangt voor een belangrijk deel af van het antwoord op de vraag of [geïntimeerde 1] gehouden is om rekening en verantwoording af te leggen, zoals [appellant] heeft gesteld en [geïntimeerde 1] heeft betwist.
        
        
          
            Gehoudenheid tot het doen van rekening en verantwoording?
          
        
        
      
      
        4.6.4.
        Volgens [appellant] vloeit de verplichting van [geïntimeerde 1] om rekening en verantwoording af te leggen voort uit een regel van het ongeschreven recht. Volgens [geïntimeerde 1] is er geen verplichting om rekening en verantwoording af te leggen.
        
      
      
        4.6.5.
        
          Bij de beoordeling van de vraag of sprake is van een verplichting tot het doen van rekening en verantwoording stelt het hof het volgende voorop. Volgens vaste rechtspraak (zie de uitspraak van de Hoge Raad van 9 mei 2014, ECLI:NL:HR:2014:1089) kan een
          verplichting tot het doen van rekening en verantwoording worden aangenomen als tussen partijen een rechtsverhouding bestaat of heeft bestaan op grond waarvan de een jegens de ander (de rechthebbende) verplicht is om zich omtrent de behoorlijkheid van enig vermogensrechtelijk beleid te verantwoorden. Een zodanige verhouding kan voortvloeien uit de wet, een rechtshandeling of ongeschreven recht (vgl. onder meer HR 2 december 1994, ECLI:NL:HR:1994:ZC1561, NJ 1995/548 en HR 8 december 1995, ECLI:NL:HR:1995:ZC1911, NJ 1996/274). Aan het oordeel dat op grond van ongeschreven recht een verplichting bestaat om zich te verantwoorden over de behoorlijkheid van het over het vermogen van een ander gevoerd beheer, kan bijdragen dat sprake is van een rechtsverhouding die verwantschap vertoont met een of meer in de wet geregelde gevallen waarin een dergelijke verplichting is neergelegd, zoals gemeenschap, opdracht of zaakwaarneming. Voor het overige is het antwoord op de vraag of een zodanige verantwoording geboden is, sterk afhankelijk van de omstandigheden van het geval. Omstandigheden die in dit verband een rol kunnen spelen zijn onder meer: (i) de redenen waarom het beheer is gevoerd, (ii) de verhouding die bestond tussen degene die het beheer voerde en de rechthebbende, (iii) hetgeen in de relatie tussen partijen of in soortgelijke gevallen gebruikelijk is of was, (iv) de mate waarin degene die het beheer voerde, zelfstandig kon en mocht handelen, en (v) de mate waarin de rechthebbende in staat is geweest de handelingen van degene die het beheer voerde te overzien en voor zijn belangen op te komen. 
        
        
      
      
        4.6.6.
        
          
            [appellant] heeft aan de hand van het rapport van [persoon D] en zijn aanvullende reactie gesteld dat erflaatster vanaf begin 2012 niet meer in staat was haar financiële belangen te behartigen vanwege haar dementie. [geïntimeerde 1] heeft dit weliswaar betwist, maar naar het oordeel van hof onvoldoende gemotiveerd. [persoon D] heeft op basis van het medische dossier van erflaatster geconcludeerd dat zij vanaf in elk geval 2012 wilsonbekwaam was als het gaat om haar financiële / vermogensrechtelijke belangen. Hij wijst daarvoor specifiek op de door klinisch geriater [persoon B] c.q. de GGZ Oost-Brabant vastgestelde diagnose: Alzheimer dementie met vasculaire kenmerken, die opname in een gesloten afdeling noodzakelijk maakte (de relevante passages van zijn rapport zijn hiervoor weergegeven in r.o. 4.3.15 en 4.3.16). Verder verwijst hij expliciet op de CIZ-indicatie (weergegeven in r.o. 4.3.9). Uit dit indicatie-besluit van 20 juli 2012 kan naar het oordeel van het hof inderdaad worden afgeleid dat erflaatster niet meer in staat was zelf te lezen, schrijven en rekenen, zelf haar geld te beheren (weten hoe je iets koopt en betaalt) en zelf allerlei administratieve zaken af te handelen. [geïntimeerde 1] heeft hiertegen ingebracht dat dit enkel betekent dat zij praktisch niet meer in staat was dit zelf uit te voeren maar dat dit niet betekent dat zij dit niet meer kon overzien. Het hof volgt hem hierin echter niet. Uit het indicatiebesluit kan naar het oordeel van het hof worden afgeleid dat zij gelet op haar geestelijke toestand ook niet meer in staat was financiële zaken te overzien. Dit blijkt onder meer uit de constatering dat zij geheel afhankelijk was van anderen, dat zij de voordeur laat op de avond voor iedereen open liet, de oven een paar keer heeft laten aanstaan waardoor de omgeving geblakerd was en dat zij op de stoel bleef zitten om te slapen en vergat naar bed te gaan. Verder staat er dat zij niet zelfstandig problemen kon oplossen, besluiten kon nemen en de gevolgen kon inschatten. Bepaalde handelingen, zoals eten en drinken, persoonlijke verzorging, kon zij volgens het indicatiebesluit weliswaar zelf, maar iemand anders moest erop toezien en dit stimuleren. Qua oriëntatie in tijd, naar plaats, ruimte en persoon, staat er dat zij continu hulp en sturing nodig had. Hieruit komt naar het oordeel van het hof een beeld naar voren van een persoon die geestelijk niet meer in staat was voor haar eigen financiële belangen op te komen en besluiten daarover te nemen. Dat wordt bevestigd door de vaststelling dat zij niet meer zelfstandig kon lezen en rekenen: niet valt in te zien hoe zij dan overzicht kon houden op haar financiële zaken.
          
            [geïntimeerde 1] heeft hier niets, althans onvoldoende tegenover gesteld om dit in een ander daglicht te plaatsen. [geïntimeerde 1] heeft in feite enkel aangevoerd dat erflaatster een sterke eigen wil had -iets wat [persoon D] ook meeneemt in zijn bevindingen en waarover hij aangeeft dat een wil uiten iets anders is dan wilsbekwaam zijn- en hij heeft de conclusies van [persoon D] in twijfel getrokken omdat hij zijn conclusies heeft gebaseerd op rapporten van derden en niet op basis van een gesprek met erflaatster zelf. Zonder enige deugdelijke onderbouwing daarvan acht het hof dit onvoldoende om de deugdelijk onderbouwde stellingen van [appellant] te betwisten.
        
      
      
        4.6.7.
        Dit betekent dat naar het oordeel van het hof vast staat dat erflaatster vanaf 2012 niet meer in staat was haar financiële belangen te behartigen en te overzien wat er met haar geld gebeurde. Dit brengt echter naar het oordeel van het hof niet zonder meer mee dat een verplichting tot het afleggen van rekening en verantwoording is ontstaan. Vanwege de familierelatie, het feit dat [geïntimeerde 1] al sinds 1994 over een algemene volmacht beschikte en hij en zijn vrouw mantelzorg verleenden, is enige terughoudendheid geboden in het vaststellen van een verplichting tot het afleggen van rekening en verantwoording. Deze terughoudend-heid vindt een grens bij financiële handelingen die [geïntimeerde 1] ten behoeve van zichzelf of zijn gezin heeft verricht en financiële handelingen die qua aard en/of omvang betreft niet kunnen worden gerekend tot het normale uitgavenpatroon van erflaatster.
        
      
      
        4.6.8.
        
          [appellant] heeft in dat verband gesteld dat de door [geïntimeerde 1] verrichte financiële handelingen voor een bedrag van € 125.443,44 niet tot het normale uitgavenpatroon behoorden, met uitzondering van een overschrijving vanaf de rekening bij de Rabobank op 23 december 2013 van € 1.250,00 (onder vermelding van ‘leegruimen huis’) en een overschrijving vanaf de rekening bij de Rabobank op 5 januari 2016 van € 600,00 (onder vermelding van ‘container stort kosten’). [appellant] heeft daarbij een onderscheid gemaakt tussen:
        
          
            de bankoverschrijvingen naar de eigen rekening van [geïntimeerde 1] (in totaal € 33.165,00); 
          
          
            de pinopnames van de twee rekeningen bij de Rabobank en Regiobank (€ 25.740,00 respectievelijk € 19.700,00);
          
          
            overige overboekingen (€ 17.724,47);
          
          
            aanschaf van een auto (€ 11.979,00);
          
          
            aankoop landbouwmachines en voertuigen (€ 4.000,00 en € 12.100,00);
          
          
            benzinekosten (€ 491,41), en
          
          
            kosten dierenarts (€ 543,56).
          
        
        
      
      
        4.6.9.
        Ten aanzien van de pintransacties en bankoverschrijvingen heeft [appellant] verwezen naar het overzicht van de vereffenaar in de brief van 28 juni 2019 en ten aanzien van de post ‘overige overboekingen’ naar de brief van de vereffenaar van 20 augustus 2019 (beide overgelegd als productie 1 bij conclusie van antwoord). In deze brieven heeft de vereffenaar een overzicht gegeven van een groot aantal financiële transacties in de periode vanaf 2013 tot aan de datum van overlijden van erflaatster, die bij de vereffenaar vragen opriepen en waarover zij nadere informatie van [geïntimeerde 1] wenste. [appellant] heeft tijdens de mondelinge behandeling toegelicht dat de vereffenaar niet alle uitgaven die uit de bankafschriften volgden heeft opgenomen. Zo heeft de vereffenaar bijvoorbeeld sommige uitgaven voor kleding niet opgenomen, omdat die wel tot het normale uitgavenpatroon behoorden. [geïntimeerde 1] heeft dit niet gemotiveerd betwist. 
        
      
      
        4.6.10.
        Het hof stelt vast dat uit de overzichten blijkt dat er regelmatig grote bedragen van meer dan € 1.000,00 werden overgemaakt naar de rekening van [geïntimeerde 1] en dat regelmatig meerdere malen per week bedragen van enkele honderden euro’s werden gepind, met als resultaat dat eindelijk in totaal de hiervoor in r.o. 4.6.8 genoemde bedragen zijn besteed. Over de inkomsten van erflaatster heeft [geïntimeerde 1] verklaard dat zij een aanvullend pensioen van ongeveer € 95,00 per maand ontving, naast de AOW-uitkering. Die AOW-uitkering bedroeg toen zij nog zelfstandig woonde circa € 1.000,00 per maand. Op enig moment nadat zij op de gesloten afdeling was geplaatst, was dit een paar honderd euro per maand, omdat op haar AOW een bedrag voor de kosten van haar verzorging werden ingehouden. Dit volgt ook uit de bankafschriften die zijn overgelegd. Verder heeft [appellant] -onbestreden- gesteld dat erflaatster niet of nauwelijks spaargeld had, hetgeen [geïntimeerde 1] ook heeft beaamd, omdat volgens [geïntimeerde 1] alles op ging. Met hetgeen erflaatster maandelijks aan inkomsten ontving laat zich niet rijmen dat dergelijke grote uitgaven -die haar reguliere maandelijkse inkomsten ver overschreden- tot het normale bestedingspatroon van erflaatster zouden behoren. Pas op 8 mei 2014 wordt de verkoopopbrengst van de woning van € 83.614,85 bijgeschreven, die vervolgens binnen een periode van ongeveer 20 maanden geheel verdampt is. Anders dan [geïntimeerde 1] betoogt kan ook dit niet tot het gewone bestedingspatroon worden gerekend, omdat erflaatster voor die tijd ook niet over dergelijke grote bedragen beschikte en dus niet gewend was dergelijke hoge uitgaven te doen. Al met al is het hof met [appellant] van oordeel dat het bedrag van in totaal € 125.443,44 niet tot het normale uitgavenpatroon van erflaatster kan worden gerekend. Dit betekent dat [geïntimeerde 1] gehouden is rekening en verantwoording af te leggen over het gehele bedrag van € 125.443,44, met uitzondering van de hiervoor in r.o. 4.6.8 genoemde bedragen van € 1.250,00 en € 600,00. Dat komt neer op een bedrag van € 123.593,44 waarover [geïntimeerde 1] rekening en verantwoording moet afleggen. 
        
        
          
            Inhoudelijke beoordeling rekening en verantwoording en onrechtmatige onttrekkingen
          
        
        
      
      
        4.6.11.
        De volgende vraag die beantwoord moet worden is of [geïntimeerde 1] aan zijn verplichting tot het doen van rekening en verantwoording heeft voldaan en of al dan niet sprake is van onrechtmatige onttrekkingen. De stellingen van [geïntimeerde 1] in dit verband kunnen als volgt worden samengevat: 
        
          
            
              [geïntimeerde 1] heeft te allen tijden de (financiële) belangen van erflaatster naar behoren behartigd. [geïntimeerde 1] heeft zichzelf dan wel zijn gezin niet willen bevoordelen en erflaatster niet willen benadelen.
          
          
            Alle van de rekening van erflaatster verrichte betalingen zijn steeds in haar opdracht dan wel ten behoeve van haar geweest, zoals bijvoorbeeld de aankoop van boodschappen, persoonlijke verzorgingspullen, kleding etc. 
          
          
            
              [geïntimeerde 1] heeft over iedere betaling overleg gevoerd met erflaatster en erflaatster heeft deze goedgekeurd of -voor zover dat een keer niet is gedaan- deze achteraf goedgekeurd / bekrachtigd; zij was immers wilsbekwaam en in staat tot overleg. 
          
          
            Van erflaatster mocht [geïntimeerde 1] kosten die hij voor haar moest maken vergoeden. De betalingen aan [geïntimeerde 1] kunnen dus geduid worden als een kostenvergoeding.
          
          
            
              [geïntimeerde 1] ging ervan uit dat de algehele volmacht voldoende basis was voor het vergoeden van eventuele gemaakte kosten aan hemzelf. [geïntimeerde 1] dacht dat met de notariële algemene volmacht alles goed geregeld was. 
          
        
        Ten aanzien van de door [appellant] afzonderlijk genoemde posten stelt [geïntimeerde 1] het volgende:
        
          
            Bij de bankoverschrijvingen naar hemzelf heeft [geïntimeerde 1] volgens hem bij iedere betaling een duidelijk omschrijving heeft gegeven. Hij merkt daarbij op dat het in de praktijk vaak voor kwam dat [geïntimeerde 1] kosten voorschoot voor erflaatster die vervolgens, telkens na overleg met erflaatster, aan hem werden vergoed. 
          
          
            De pintransacties zagen op uitgaven ten behoeve van erflaatster, collectes, cadeaus of een kostenvergoeding voor [geïntimeerde 1] . 
          
          
            Alle ‘overige overboekingen’ zijn met toestemming van erflaatster gedaan. 
          
          
            Het bedrag ter zake de aanschaf voor een auto zag op de aanschaf van een vervangende auto voor [geïntimeerde 1] met toestemming van erflaatster, omdat hij haar regelmatig meenam naar familiebezoeken en kennissen en omdat hij deze nodig had voor zijn bezoeken aan haar. 
          
          
            De landbouwmachines en voertuigen zijn met toestemming van erflaatster aangeschaft voor het onderhoud van het weiland dat na het overlijden van de vader van partijen nog steeds eigendom was van erflaatster en ook bij haar in gebruik was. Erflaatster had enkele pony’s in het weiland staan. Het was voordeliger om zelf een machine aan te schaffen voor het onderhoud dan telkens een loonwerkersbedrijf in te schakelen. Tijdens de mondelinge behandeling in hoger beroep heeft [geïntimeerde 1] zich op het standpunt gesteld dat deze zaken door erflaatster zijn geschonken aan zijn bonusdochter.
          
          
            Het bedrag voor benzine was een vergoeding voor door [geïntimeerde 1] ten behoeve van erflaatster gemaakte benzinekosten. Hij nam haar vaak mee op familiebezoek, winkelen of naar de kerk.
          
          
            De dierenartskosten hadden betrekking op de hond van erflaatster, die bij haar verhuizing naar [plaats] door [geïntimeerde 1] in huis is genomen.
          
        
        
      
      
        4.6.12.
        
          [appellant] heeft deze stellingen gemotiveerd betwist. Volgens [appellant] zijn alle uitgaven ten goede gekomen aan [geïntimeerde 1] en zijn gezin en niet aan erflaatster. [appellant] stelt onder andere dat [geïntimeerde 1] onrechtmatig heeft gehandeld jegens erflaatster en de erfgenamen op grond waarvan [geïntimeerde 1] gehouden is om de schade aan de nalatenschap te vergoeden. Gelden die aan [geïntimeerde 1] zelf ten goede zijn gekomen zijn bovendien gedaan in strijd met het verbod op Selbsteintritt als bedoeld in artikel 3:68 BW en de daaraan ten grondslag liggende rechtshandelingen zijn daarom nietig. 
        
        
          
            Bankoverschrijvingen, pinopnames en overige overboekingen (totaal € 96.329,47)
            
          
        
      
      
        4.6.13.
        Het hof is van oordeel dat [geïntimeerde 1] voor wat betreft de bankoverschrijvingen naar hemzelf, de pinopnames en overige overboekingen niet, althans onvoldoende aan zijn verplichting tot het doen rekening en verantwoording heeft voldaan. Weliswaar heeft [geïntimeerde 1] bij de uitgaven met een enkel woord vermeld waarop dit zou zien (zoals ‘zakgeld Lourdes’ bij een overboeking naar de eigen rekening van [geïntimeerde 1] voor € 200,00, ‘contant voor oma carnaval’ bij een overboeking naar de eigen rekening van [geïntimeerde 1] voor € 1.000,00, ‘cadeau voor communiekantje’ bij een overboeking naar de eigen rekening van [geïntimeerde 1] voor een bedrag van € 500,00, en woorden als ‘terug na voorgeschoten’ en ‘gepind’), maar heeft hierbij geen enkele toelichting en onderbouwing gegeven. Hierdoor is het voor het hof bij de meeste posten bij gebreke van een voldoende deugdelijke omschrijving niet voldoende duidelijk waarop deze bedragen betrekking hebben. Voor zover uit de -summiere- omschrijving wel een bestedingsdoel zou kunnen worden afgeleid, is het voor het hof -bij gebreke van een onderbouwing of nadere uitleg- niet controleerbaar of het geld daadwerkelijk hieraan is besteed. Het ging hier met grote regelmaat om aanzienlijke bedragen van meer dan € 1.000,00 en om bedragen van om en nabij de € 250,00 die meerdere keren per week werden opgenomen en het reguliere bestedingspatroon te buiten gingen. Het had dan op de weg van [geïntimeerde 1] gelegen om aan de hand van een overzichtelijke administratie of op andere wijze nader uit te werken waarop deze bedragen betrekking hadden. Dit heeft hij nagelaten. [geïntimeerde 1] heeft ook niet gesteld dat hij alsnog in staat en bereid is rekening en verantwoording af te leggen. Integendeel, tijdens de mondelinge behandeling heeft [geïntimeerde 1] verklaard dat [appellant] de rekening en verantwoording die hij verlangt, niet krijgt, om privacy redenen. Volgens [geïntimeerde 1] hoeft [appellant] niet precies na te gaan wat erflaatster heeft gedaan. Het hof gaat daarom voorbij aan het -niet gespecificeerde- aanbod van [geïntimeerde 1] om hem in de gelegenheid te stellen nog nadere schriftelijke stukken over te leggen, zoals nota's / facturen, bankafschriften, mailwisselingen met makelaar i.v.m. verkoop en oplevering woning. Nog daargelaten dat [geïntimeerde 1] deze eerder had kunnen overleggen, zijn deze stukken zonder bijbehorende rekening en verantwoording niet ter zake dienend. Dat laatste geldt voor getuigenverklaringen van hemzelf, zijn partner [persoon E] en verzorgenden van erflaatster. Ook deze zijn zonder bijbehorende rekening en verantwoording -die niet, althans niet (voldoende) concreet wordt aangeboden- niet ter zake dienend.
        
      
      
        4.6.14.
        
          [geïntimeerde 1] heeft nog gesteld dat hij ervan uitging dat de algehele volmacht voldoende basis was voor het vergoeden van eventuele voor erflaatster gemaakte kosten aan hemzelf. Het hof gaat aan die stelling voorbij. [geïntimeerde 1] heeft immers niet duidelijk gemaakt dat het daadwerkelijk ging om voor erflaatster gemaakte kosten en in de mogelijkheid om schenkingen te doen aan zichzelf of anderszins als wederpartij van erflaatster op te treden (‘Selbsteintritt’ als bedoeld in artikel 3:68 BW) voorzag de volmacht niet. De volmacht bood daarom geen rechtvaardigingsgrond voor transacties die aan [geïntimeerde 1] zelf ten goede zijn gekomen. Daaraan voegt het hof nog toe dat transacties in strijd met artikel 3:68 BW nietig zijn.Anders dan [geïntimeerde 1] stelt, kan erflaatster, gelet op de eerdere vaststelling dat erflaatster vanaf 2012 wilsonbekwaam was als het ging om haar financiële zaken, ook niet geacht worden opdracht of toestemming hiervoor te hebben gegeven dan wel deze achteraf te hebben bekrachtigd. 
        
      
      
        4.6.15.
        Dit alles leidt tot het oordeel dat [geïntimeerde 1] , door op grote schaal financiële transacties te verrichten die aan [geïntimeerde 1] (en zijn gezin) ten goede zijn gekomen zonder dat daarvoor een rechtvaardigingsgrond bestond, onrechtmatig heeft gehandeld jegens erflaatster en de overige erfgenamen. [geïntimeerde 1] is daarom gehouden de daardoor geleden schade, die het hof gelijk stelt aan de niet verantwoorde bedragen van € 96.329,47 verminderd met de hiervoor in r.o. 4.6.8 genoemde bedragen van € 1.250,00 en € 600,00 (dus in totaal: € 94.479,47) te vergoeden aan de nalatenschap.
        
        
          
            Aanschaf van auto (€ 11.979,00)
          
        
        
      
      
        4.6.16.
        Ook ten aanzien van de aanschaf van de auto is het hof van oordeel dat sprake is van een onrechtmatige onttrekking. Het bedrag is aan [geïntimeerde 1] ten goede gekomen zonder dat erflaatster geacht kan worden hiervoor vooraf dan wel achteraf toestemming te hebben gegeven. Ook de volmacht bood geen grondslag voor een schenking aan [geïntimeerde 1] . De enkele omstandigheid dat hij de auto wel eens gebruikte om erflaatster te vervoeren, leidt niet tot een ander oordeel. Dit geldt ook voor de stelling dat erflaatster het redelijk vond dat zij de kosten voor de auto zou dragen omdat [geïntimeerde 1] deze vooral nodig had voor zijn bezoeken aan haar, dit temeer nu [geïntimeerde 1] op loopafstand van erflaatster woonde. [geïntimeerde 1] is daarom gehouden de daardoor geleden schade, die het hof gelijk stelt aan het bedrag van € 11.979,00, te vergoeden aan de nalatenschap.
        
        
          
            Aanschaf van landbouwmachines en -voertuigen (totaal € 16.100,00)
          
        
        
      
      
        4.6.17.
        
          Ten aanzien van de aanschaf van landbouwmachines heeft [geïntimeerde 1] naar het oordeel van het hof geen afdoende rekening en verantwoording afgelegd, omdat hij wisselende stellingen in heeft genomen. Voor zover [geïntimeerde 1] zich erop beroept dat sprake is geweest van een schenking van erflaatster aan hem, kan hem dat niet baten, om de hiervoor in 4.8.14 genoemde redenen. Voor zover [geïntimeerde 1] heeft bedoeld te zeggen dat hij deze zaken weliswaar in eigendom heeft verkregen maar dat hij deze ten behoeve van erflaatster heeft gebruikt, omdat zij eigenaar van het weiland was en dit weiland bij haar in gebruik was, kan hem dit evenmin baten. De vader van partijen heeft immers bij testament het weiland vermaakt aan [geïntimeerde 1] , zodat niet valt in te zien dat het gebruik enkel aan erflaatster ten goede kwam. Erflaatster en [geïntimeerde 1] waren gezamenlijk eigenaar en na het overlijden van erflaatster is [geïntimeerde 1] op grond van de boedelverdeling volledig eigenaar. Verder geldt dat zelfs al zouden deze zaken (mede) ten behoeve van erflaatster zijn aangeschaft, dit nog niet rechtvaardigt dat [geïntimeerde 1] eigenaar zou worden van deze zaken. Het had dan in de rede gelegen dat de landbouwgoederen door erflaatster waren aangeschaft en vervolgens deel zouden uitmaken van de te verdelen nalatenschap (hetgeen volgens [geïntimeerde 1] niet het geval is). 
          De voor het eerst tijdens de mondelinge behandeling ingenomen blote stelling dat het een schenking was aan zijn bonusdochter acht het hof tardief, nog daargelaten dat dit niet onderbouwd is.
        
        
      
      
        4.6.18.
        
          Alles afwegende is het hof van oordeel dat [geïntimeerde 1] de stelling van [appellant] dat ook hier sprake is van een onrechtmatige onttrekking niet voldoende heeft betwist. [geïntimeerde 1] is daarom gehouden de schade, die het hof gelijk stelt aan het bedrag van € 11.979,00, te vergoeden aan de nalatenschap. 
          
            Benzinekosten (€ 491,41) en dierenartskosten (€ 543,56)
          
        
        
      
      
        4.6.19.
        Ten aanzien van de benzinekosten en de dierenartskosten is het hof van oordeel dat [geïntimeerde 1] voldoende heeft toegelicht dat hij deze kosten ten behoeve van erflaatster heeft gemaakt. [appellant] heeft onvoldoende betwist dat [geïntimeerde 1] erflaatster meegenomen heeft in de auto. Verder heeft [appellant] niet betwist dat [geïntimeerde 1] de hond van erflaatster in huis heeft genomen. Dat [geïntimeerde 1] de kosten daarvoor van de bankrekening van erflaatster heeft voldaan, acht het hof niet in strijd met enige zorgvuldigheidsnorm of anderszins onrechtmatig, temeer nu het hier gaat om redelijke bedragen. [geïntimeerde 1] is om diezelfde redenen ten aanzien van deze bedragen ook niet ongerechtvaardigd verrijkt. [geïntimeerde 1] hoeft deze bedragen niet bij wijze van schadevergoeding te betalen aan de nalatenschap. 
        
        
          
            Tussenconclusie
          
        
        
      
      
        4.6.20.
        Het voorgaande leidt tot de conclusie dat [geïntimeerde 1] € 122.558,47 (namelijk: € 94.479,47 + € 11.979,00 + € 16.100,00) bij wijze van schadevergoeding moet terugbetalen aan de nalatenschap. De nalatenschap heeft ter hoogte van dit bedrag dus een vordering op [geïntimeerde 1] . 
        
        
          
            Verdeling nalatenschap
          
        
        
      
      
        4.6.21.
        
          Dit betekent dat de omvang van de nalatenschap als volgt is:
          
            Activa:
          
        
        
          
            Een vordering op [geïntimeerde 1] van € 122.558,47
          
          
            Een vordering op [geïntimeerde 1] van € 31.080,00
          
        
        
          Passiva
        
        
          
            Een schuld aan [geïntimeerde 1] van € 31.080,00
          
          
            Een schuld aan [geïntimeerde 1] van € 1.363,00
          
          
            Een schuld aan [geïntimeerde 1] van € 4.308.86
          
        
        
      
      
        4.6.22.
        Per saldo komt dit erop neer dat [geïntimeerde 1] een bedrag van € 116.886,61 (namelijk [€ 122.558,47 + € 31.080,00] minus [€ 31.080,00 + € 1.363,00 + € 4.308,86] aan de nalatenschap moet betalen. Dit volgt uit het bepaalde in artikel 4:228 lid 1 BW en artikel 3:184 BW, dat [appellant] bij de berekening van het aan ieder toekomend bedrag uit hoofde van de verdeling van de nalatenschap zelf toepast. Deze vordering vormt per saldo het actief van de nalatenschap. De vordering van [appellant] is in zoverre toewijsbaar dat het hof zal bepalen dat de nalatenschap een omvang heeft van € 116.886,61.
        
      
      
        4.6.23.
        Niet ter discussie staat dat het aandeel van [persoon A] 2/8e deel is en de aandelen van [appellant] en [geïntimeerde 1] 3/8e deel per persoon. Dit betekent dat aan [geïntimeerde 2] in haar hoedanigheid van executeur in de nalatenschap van [persoon A] € 29.221,65 (namelijk: 2/8 * € 116.886,61) toekomt en aan [appellant] en [geïntimeerde 1] ieder € 43.832,48 (namelijk: 3/8 * € 116.886,61). 
        
        
          
            Vaststelling verdeling 
          
        
        
      
      
        4.6.24.
        Het hof zal de verdeling aldus vaststellen dat de tot de nalatenschap van erflaatster behorende vordering van € 116.886,61 op [geïntimeerde 1] aan [geïntimeerde 1] zal worden toebedeeld, tegen betaling aan [appellant] van een bedrag van € 43.832,48 als vergoeding wegens overbedeling en tegen betaling aan [geïntimeerde 2] in haar hoedanigheid van executeur in de nalatenschap van [persoon A] van een bedrag van € 29.221,65 als vergoeding wegens overbedeling. 
        
        
          
            Vordering tot betaling van [geïntimeerde 1] aan [appellant]
          
        
        
      
      
        4.6.25.
        Hieruit volgt ook dat de vordering van [appellant] om [geïntimeerde 1] te veroordelen tot betaling van een bedrag aan hem toewijsbaar is tot een bedrag van € 43.832,48 en dat het meer of anders gevorderde moet worden afgewezen. 
        
        
          
            Wettelijke rente over verdelingsvordering
          
        
        
      
      
        4.6.26.
        De door [appellant] gevorderde wettelijke rente over de overbedelingsvordering is niet toewijsbaar. Uit vaste jurisprudentie van de Hoge Raad volgt dat een vordering uit hoofde van een verdeling, pas kan worden beschouwd als een vordering tot betaling van een geldsom wanneer de verdeling is vastgesteld. Wettelijke rente over die vastgestelde vordering is verschuldigd wanneer de debiteur met de voldoening daarvan in verzuim is (zie HR 08 juli 2005, ECLI:NL:HR:2005:AT2623 en HR 20 oktober 2000, ECLI:NL:HR:2000:AA7690). Nu de overbedelingsvordering eerst met dit arrest wordt vastgesteld, kan [geïntimeerde 1] nog niet in verzuim zijn met de betaling daarvan. De gevorderde wettelijke rente wordt daarom afgewezen.
        
      
    
    
      4.7.
      
        Proceskosten
      
      
      
        Gelet op de omstandigheid dat partijen in familierechtelijke betrekking tot elkaar staan, zal het hof de kosten van het hoger beroep compenseren zoals hierna vermeld.
      
      
    
  
  
    
      5De beslissing
    
    
      Het hof:
    
    
    
      5.1.
      vernietigt het vonnis van de rechtbank Oost-Brabant van 20 september 2023, gewezen tussen [appellant] , [geïntimeerde 1] en [geïntimeerde 2] in haar hoedanigheid van executeur van de nalatenschap van [persoon A] ,
      
      
        en doet opnieuw recht:
      
      
    
    
      5.2.
      bepaalt dat de nalatenschap van erflaatster een omvang heeft van € 116.886,61;
      
    
    
      5.3.
      stelt de verdeling aldus vast dat de tot de nalatenschap van erflaatster behorende vordering op [geïntimeerde 1] van € 116.886,61 zal worden toebedeeld aan [geïntimeerde 1] , tegen betaling aan [appellant] van een bedrag van € 43.832,48 als vergoeding wegens overbedeling en tegen betaling aan [geïntimeerde 2] in haar hoedanigheid van executeur in de nalatenschap van [persoon A] van een bedrag van € 29.221,65 als vergoeding wegens overbedeling.
      
    
    
      5.4.
      veroordeelt [geïntimeerde 1] om aan [appellant] het bedrag van € 43.832,48 ter zake de onder 5.3. genoemde overbedelingsvordering te betalen;
      
    
    
      5.5.
      verklaart bovenstaande veroordelingen uitvoerbaar bij voorraad;
      
    
    
      5.6.
      compenseert de proceskosten in hoger beroep aldus dat iedere partij de eigen proceskosten draagt; 
      
    
    
      5.7.
      wijst het meer of anders gevorderde af.
      
      
      
        Dit arrest is gewezen door mrs. S.M.J. Korthuis-Becks, J.J.M. van Lanen en C.M.J. Peters en is in het openbaar uitgesproken door de rolraadsheer op 9 september 2025.
      
      
      
      
        	griffier					rolraadsheer