ECLI:NL:CRVB:2000:ZB8808, Centrale Raad van Beroep, 23-05-2000, 98/5735 NABW
Centrale Raad van Beroep — Uitspraak 
Datum: 2000-05-23 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Bestuursrecht; Socialezekerheidsrecht

Samenvatting: -

98/5735 NABW
    
    
    U I T S P R A A K
    
    
    in het geding tussen:
    
    A, wonende te B, appellant,
    
    en
    
    het College van burgemeester en wethouders van de gemeente Utrecht, gedaagde.
    
    
    I. ONTSTAAN EN LOOP VAN HET GEDING
    
    
      Bij brief van 12 mei 1998 heeft mr G.A. Soebhag, advocaat te Soest, namens
      appellant bezwaar gemaakt bij gedaagde tegen zijn besluit van 2 april 1998,
      waarbij het besluit tot toekenning van bijstand aan appellant wordt ingetrokken
      met ingang van 15 december 1997 en de verleende bijstand over de periode van 15
      december 1997 tot en met 28 februari 1998 tot een bedrag van f 2.448,88 van
      appellant wordt teruggevorderd.
    
    
    
      Gedaagde heeft het bezwaarschrift met toepassing van artikel 6:15 van de
      Algemene wet bestuursrecht (Awb) doorgezonden naar de Raad om het als
      beroepschrift in behandeling te nemen.
    
    
    
      Mr Soebhag voornoemd heeft een aanvullend beroepschrift ingezonden en gedaagde
      heeft daarop een verweerschrift ingediend.
    
    
    
      Mr J.Th. van Rossum, advocaat te Utrecht, heeft als opvolgend gemachtigde van
      appellant vragen beantwoord, van repliek gediend en een nader stuk ingezonden.
    
    
    
      Het geding is behandeld ter zitting van 11 april 2000, waar appellant in
      persoon is verschenen, bijgestaan door mr A.M. Leenders, advocaat te Utrecht,
      en door de tolk H. Bassit. Gedaagde heeft zich daar niet doen vertegenwoordigen.
    
    
    
    II. MOTIVERING
    
    Uit de gedingstukken blijkt, voorzover hier van belang, onder meer het volgende.
    
    
      Appellant, van Marokkaanse nationaliteit, heeft op 3 januari 1995 bij de
      korpschef van de regiopolitie in de zin van de Vreemdelingenwet een aanvraag om
      verlening van een vergunning tot verblijf ingediend. Bij besluit van 7 oktober
      1996 heeft de korpschef afwijzend op deze aanvraag beslist. Hangende het tegen
      dat besluit ingediende administratief beroep heeft appellant op 27 januari 1997
      gedaagde verzocht hem een uitkering ingevolge de Algemene bijstandswet (Abw)
      toe te kennen.
      Bij besluit van 4 februari 1997 heeft de Staatssecretaris van Justitie het
      administratief beroep tegen de afwijzing van de aanvraag om een
      verblijfsvergunning ongegrond verklaard. De rechtbank te 's-Gravenhage heeft
      het tegen dat besluit ingestelde beroep ongegrond verklaard bij uitspraak van
      15 oktober 1997. Een afschrift van die uitspraak is op 30 oktober 1997 onder
      meer aan de in rubriek I genoemde mr Soebhag gezonden.
    
    
    
      Inmiddels had gedaagde bij besluit van 9 september 1997 met ingang van 27
      januari 1997 de gevraagde Abw-uitkering aan appellant toegekend. Bij dat
      besluit is appellant op zijn verplichting gewezen om direct alles te melden wat
      van invloed kan zijn op zijn uitkering.
    
    
    
      Op 20 februari 1998 ontving gedaagde telefonisch bericht van de regiopolitie
      Utrecht dat appellant vanaf 15 december 1997 illegaal en verwijderbaar was.
      Gedaagde heeft daarop bij besluit van 20 februari 1998 appellants recht op
      uitkering opgeschort en een nader onderzoek ingesteld.
      Vervolgens heeft de korpschef van de regiopolitie Utrecht een verklaring als
      bedoeld in artikel 45a van het Voorschrift Vreemdelingen gedateerd 20 februari
      1998 aan gedaagde doen toekomen. In deze verklaring staat ten aanzien van
      appellant vermeld: "op betrokkene is niet het bepaalde in art. 12 Abw van
      toepassing. Betrokkene verblijft per 15 december 1997 niet (langer) met
      instemming van de Nederlandse overheid in Nederland." en "Voorlopige
      voorziening afgewezen. Sedert 15.12.97 verwijderbaar.".
    
    
    
      Bij het bestreden besluit van 2 april 1998 heeft gedaagde het besluit tot
      toekenning van bijstand aan appellant ingetrokken met ingang van 15 december
      1997 en de verleende bijstand over de periode van 15 december 1997 tot en met
      28 februari 1998 tot een bedrag van f 2.448,88 van hem teruggevorderd met
      verwijzing naar de artikelen 7, tweede lid, (oud), 12 (oud), 78, eerste lid, en
      81, tweede lid, van de Abw.
    
    
    
      In geding is de vraag of dit besluit in rechte stand kan houden. De Raad
      overweegt ter beantwoording van die vraag het volgende.
    
    
    
      A. De intrekking van het toekenningsbesluit per 15 december 1997
      Artikel 69, derde lid, van de Abw luidt als volgt:
      "Onverminderd het elders in deze wet bepaalde terzake van herziening of
      intrekking van een besluit tot toekenning van bijstand en terzake van weigering
      van bijstand, herzien burgemeester en wethouders een dergelijk besluit of
      trekken zij dat in:
      a. indien een gedraging als bedoeld in artikel 14, eerste lid, of het niet
      behoorlijk nakomen van een verplichting als bedoeld in artikel 65, eerste lid,
      heeft geleid tot het ten onrechte of tot een te hoog bedrag verlenen van bijstand;
      b. indien anderszins de bijstand ten onrechte of tot een te hoog bedrag is verleend.".
      Het vijfde lid van artikel 69 luidt:
      "Indien daarvoor dringende redenen aanwezig zijn kunnen burgemeester en
      wethouders besluiten geheel of gedeeltelijk van herziening of intrekking af te zien.".
      In de Memorie van Toelichting is onder meer neergelegd:
      "De nieuwe beslissing behoort in het algemeen zijn werking te krijgen met
      ingang van het tijdstip waarop de wijziging in de omstandigheden plaatsvindt,
      ongeacht of dit tijdtip in het heden, het verleden of de toekomst ligt." (...)
      "Uitgangspunt van dit artikel is dat in alle gevallen correctie van fouten moet
      plaatsvinden. Deze verplichting dient het uitvoeringsorgaan met inachtneming
      van de algemene beginselen van behoorlijk bestuur uit te oefenen. Deze
      beginselen kunnen ertoe leiden dat een herziening geheel of gedeeltelijk
      achterwege moet blijven. Teneinde ook in de wet tot uitdrukking te laten komen
      dat aan de verplichting niet een absoluut karakter kan worden toegekend in die
      zin dat nimmer ruimte voor welke afwijking dan ook zou bestaan, is een
      uitzonderingsbepaling geformuleerd. Voor de redactie daarvan is aansluiting
      gezocht bij artikel 55, derde lid, ABW (= artikel 84 &lt;lees: 78&gt;, lid 3, Abw),
      dat een soortgelijke uitzondering op de terugvorderingsplicht bevat.".
    
    
    
      De primair te beantwoorden vraag of over de in geding zijnde periode ten
      onrechte bijstand aan appellant is verleend, beantwoordt de Raad bevestigend.
      Als vaststaand kan worden aangenomen dat appellant ten tijde als hier van
      belang geen vreemdeling was als bedoeld in artikel 7, tweede lid, (oud) van de
      Abw en dat het bepaalde in artikel 12 (oud) van de Abw vanaf 15 december 1997
      evenmin op hem van toepassing was. Gesteld noch gebleken is dat in het geval
      van appellant sprake was van zeer dringende redenen als bedoeld in artikel 11
      van de Abw, op grond waarvan de bijstandsverlening over die periode niettemin
      gerechtvaardigd was geweest.
    
    
    
      Vervolgens staat ter beantwoording van de Raad de vraag of er in het geval van
      appellant sprake is van dringende redenen in de zin van het vijfde lid van
      artikel 69 van de Abw. In de gedingstukken en in hetgeen door en namens
      appellant ter zitting is aangevoerd heeft de Raad geen aanknopingspunten
      gevonden om deze vraag bevestigend te beantwoorden.
      Anders dan namens appellant is bepleit is in het voorliggende geval van strijd met het
      rechtszekerheidsbeginsel geen sprake. De Raad overweegt daartoe nog het volgende.
    
    
    
      Van strijd met het rechtszekerheidsbeginsel is geen sprake in gevallen waarin
      het ongewijzigd voortzetten van de uitkering mede het gevolg is geweest van
      onjuiste of onvolledige informatieverschaffing door de betrokkene, terwijl het
      bestuursorgaan een andere (minder gunstige) beslissing zou hebben genomen als
      het destijds wel de juiste feiten had gekend.
      In dit geval doet deze situatie zich voor.
    
    
    
      In het verweerschrift heeft gedaagde aangegeven dat op 20 februari 1998 de
      verklaring van de korpschef is ontvangen en dat hem eerst op die datum
      duidelijk is geworden dat er zich in de verblijfsstatus van appellant
      wijzigingen hadden voorgedaan, waarvan appellant hem niet op de hoogte had
      gesteld. Hieraan heeft gedaagde toegevoegd:
      "Appellant moet op een eerder tijdstip hebben geweten dat hij was
      uitgeprocedeerd en dat hij niet langer rechtmatig in Nederland verbleef. Het
      had in de rede gelegen sozawe hiervan op de hoogte te stellen. Hiertoe is hij
      namelijk op grond van artikel 65 Abw verplicht. Het nalatig handelen van de
      vreemdelingendienst richting sozawe ontslaat appellant niet van de verplichting
      sozawe zelf te informeren.".
      De gemachtigde van appellant heeft desgevraagd geen duidelijkheid kunnen
      verschaffen omtrent het exacte tijdstip waarop appellant kennis heeft genomen
      van de hierboven vermelde uitspraak van de rechtbank 's-Gravenhage van
      15 oktober 1997. Gelet op de beschikbare gegevens gaat de Raad er van uit dat
      appellant in elk geval in de maand november 1997 van die uitspraak kennis heeft
      kunnen nemen en dat hij eerder dan gedaagde ervan op de hoogte moet zijn
      geweest dat hij inmiddels de status van een uitgeprocedeerde vreemdeling zonder
      verblijfstitel had die uit Nederland kon worden verwijderd. Naar het oordeel
      van de Raad had appellant redelijkerwijs duidelijk moeten zijn dat deze
      wijziging van invloed kon zijn op het recht op bijstand. De Raad wijst in dit
      verband nog op zijn in een eerder geding tussen partijen gewezen uitspraak van
      23 september 1997, nummer ABW 96/10422. Het niet eerder opvragen van een nieuwe
      verklaring als bedoeld in artikel 45a van het Voorschrift Vreemdelingen en het
      ongewijzigd voortzetten van de bijstandsverlening gedurende de hier van belang
      zijnde periode is mede het gevolg geweest van het niet onverwijld uit eigen
      beweging melden van bedoelde wijziging door appellant.
    
    
    
      Gelet op het vorenstaande komt de Raad tot de slotsom dat
      gedaagde op grond van artikel 69, derde lid, van de Abw
      gehouden was om de beslissing tot toekenning van bijstandsuitkering in te
      trekken met ingang van de datum waarop bedoelde wijziging heeft plaatsgevonden,
      dat is 15 december 1997.
      Het bestreden intrekkingsbesluit dient dan ook in stand te worden gelaten.
    
    
    B. Het terugvorderingsbesluit
    
    
      Artikel 81 van de Abw luidt, voorzover hier van belang, als volgt.
      "1. Bijstand die als gevolg van een besluit als bedoeld in artikel 14, of 69,
      derde of vierde lid, ten onrechte of tot een te hoog bedrag is verleend, wordt
      van de belanghebbende teruggevorderd.
      2. Hetgeen anderszins onverschuldigd is betaald wordt teruggevorderd voorzover
      de belanghebbende dit redelijkerwijs had kunnen begrijpen.".
    
    
    
      Het terugvorderingsbesluit van gedaagde is gebaseerd op het tweede lid van
      artikel 81. In het verweerschrift heeft gedaagde hiervan afstand genomen en het
      eerste lid van artikel 81 als de juiste terugvorderingsgrond aangewezen.
      In het onder A overwogene ligt besloten dat als gevolg van toepassing van
      artikel 69, derde lid, van de Abw ten onrechte bijstand aan appellant is
      verleend over de periode van 15 december 1997 tot en met 28 februari 1998. Op
      grond hiervan is naar het oordeel van de Raad terecht in het verweerschrift het
      eerste lid van artikel 81 alsnog van toepassing geacht.
    
    
    
      Dat betekent dat gedaagde gehouden is om de over genoemde periode verstrekte
      bijstand van appellant terug te vorderen, tenzij er sprake is van dringende
      redenen als bedoeld in artikel 78, derde lid, van de Abw om geheel of
      gedeeltelijk daarvan af te zien.
      Aan de Memorie van Toelichting op laatstgenoemde bepaling ontleent de Raad het
      volgende.
      "De vraag wat dringende redenen in de zin van deze wet zijn om van
      terugvordering af te zien, kan moeilijk in zijn algemeenheid worden beantwoord.
      De redactie van het derde lid laat ruimte voor het meewegen van zowel
      financiële als niet-financiële omstandigheden. Nadrukkelijk geldt dat steeds
      van geval tot geval aan de hand van alle omstandigheden de situatie van de
      betrokkene moet worden beoordeeld. Dit artikellid strekt er dus niet toe om een
      algemene of categoriale mogelijkheid te bieden om van terugvordering af te zien.".
    
    
    
      De Raad stelt aan de hand van de gedingstukken vast dat in casu geen op de
      individuele omstandigheden van appellant toegesneden beoordeling van de vraag
      of al dan niet geheel of gedeeltelijk van terugvordering moet worden afgezien,
      heeft plaatsgevonden.
      Van de zijde van appellant is ter zitting gesteld dat hij in een uitzichtloze situatie verkeert.
    
    
    
      Het vorenstaande brengt mee dat het terugvorderingsbesluit wegens strijd met
      het bepaalde in artikel 3:46 van de Awb niet in stand kan worden gelaten.
      Gedaagde zal na nader onderzoek alsnog een gemotiveerd besluit hebben te nemen
      over de vraag of er in de omstandigheden van appellant aanleiding is om met
      toepassing van het derde lid van artikel 78 van de Abw geheel of gedeeltelijk
      van terugvordering af te zien. Voor het geval dat die vraag ontkennend wordt
      beantwoord kan tevens de wijze van tenuitvoerlegging opnieuw worden bezien. De
      Raad verwijst in dit verband nog naar zijn uitspraak van  21 september 1999,
      nummer 99/457 WW en 99/501 WW, gepubliceerd in RSV 2000/86.
    
    
    
      De Raad acht ten slotte termen aanwezig om op grond van artikel 8:75 van de Awb
      gedaagde te veroordelen in de proceskosten van appellant. Deze kosten worden
      begroot op f 1.775,-- wegens verleende rechtsbijstand.
    
    
    
    III. BESLISSING
    
    De Centrale Raad van Beroep,
    
    Recht doende:
    
    
      Verklaart het beroep gegrond en vernietigt het bestreden besluit, voorzover
      daarbij van appellant een bedrag groot f 2.448,88 wordt teruggevorderd;
      Bepaalt dat gedaagde met betrekking tot de terugvordering van evengenoemd
      bedrag een nieuw besluit neemt met inachtneming van deze uitspraak;
      Verklaart het beroep voor het overige ongegrond;
      Veroordeelt gedaagde in de proceskosten van appellant tot een bedrag groot f
      1.775,--, te betalen door de gemeente Utrecht aan de griffier van de Raad;
      Gelast de gemeente Utrecht aan appellant het gestorte recht van f 55,-- te vergoeden.
    
    
    
      Aldus gewezen door mr G.A.J. van den Hurk als voorzitter en mr J.M.A. van der
      Kolk-Severijns en mr C.P.J. Goorden als leden, in tegenwoordigheid van mr P.C.
      de Wit als griffier en uitgesproken in het openbaar op 23 mei 2000.
    
    
    (get.) G.A.J. van den Hurk.
    
    (get.) P.C. de Wit.
    
    
      HL
      1505