ECLI:NL:RBNHO:2015:11614
Rechtbank NHO — Uitspraak 


vonnis
RECHTBANK NOORD-HOLLAND
Afdeling privaatrecht
Sectie Handel & Insolventie
zaaknummer / rolnummer: C/15/236312 / KG ZA 15-994
Vonnis in kort geding van 31 december 2015
in de zaak van
1. de besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid
EXXAERO INTERNATIONAL BV
,
gevestigd te Eindhoven,
2. de besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid
ABELAG AVIATION NEDERLAND BV
,
gevestigd te Eindhoven,
3. de naamloze vennootschap
ABELAG AVIATION NV
,
gevestigd te Wevelgem,
eiseressen,
advocaat [NAAM]. R. Leuyerink te Arnhem,
tegen
de stichting
STICHTING AIRPORT COORDINATION NETHERLANDS
,
gevestigd te Schiphol,
gedaagde,
advocaat [NAAM]. J.J. Croon te Rotterdam.
Partijen zullen hierna enerzijds respectievelijk Exxaero, Abelag Nederland BV en Abelag NV dan wel (gezamenlijk) Exxaero c.s. en anderzijds SACN genoemd worden.
1.	De procedure
1.1.	Het verloop van de procedure blijkt uit:
de dagvaarding
de mondelinge behandeling
de pleitnota van Exxaero c.s.
de pleitnota van SACN.
1.2.	Na uitroeping van de zaak zijn verschenen:
[A] , algemeen directeur van Exxaero
[B] , directeur van Abelag Nederland BV
mr. [NAAM][C] , gemachtigde van SACN
mr. [NAAM].
1.3.	Ten slotte is vonnis bepaald.
2.	De feiten
2.1.	Exxaero, Abelag Nederland BV en Abelag NV zijn operators in de algemene zakelijke luchtvaart (General Aviation c.q. Business Aviation, hierna respectievelijk GA en BA) en voeren als zodanig vluchten uit vanaf de luchthaven van Eindhoven (hierna: Eindhoven Airport). Eindhoven Airport is een gecoördineerde communautaire luchthaven.
2.2.	In Verordening (EEG) nr. 95/93 van de Raad van 18 januari 1993 betreffende gemeenschappelijke regels voor de toewijzing van „slots” op communautaire luchthavens (hierna: de Verordening), zoals gewijzigd, is onder meer het volgende opgenomen:
Artikel 1
Werkingssfeer
1. Deze verordening is van toepassing op communautaire luchthavens.
(…)
Artikel 2
Definities
In deze verordening wordt verstaan onder:
a)	„slot”: door een coördinator overeenkomstig deze verordening gegeven toestemming om op een welbepaalde datum en tijd de gehele voor de uitvoering van een luchtdienst noodzakelijke luchthaveninfrastructuur op een gecoördineerde luchthaven te gebruiken om te landen of op te stijgen, zoals toegewezen door een coördinator overeenkomstig deze verordening;
(…)
g)	„gecoördineerde luchthaven”: elke luchthaven waarop een luchtvaartmaatschappij of andere exploitant van vliegtuigen, om te kunnen landen of opstijgen, moet beschikken over een door een coördinator toegewezen slot, met uitzondering van overheidsvluchten, noodlandingen en humanitaire vluchten;
(…)
Artikel 4
De bemiddelaar inzake de dienstregelingen en de coördinator
(…)
5.  De coördinator is als enige verantwoordelijk voor de toewijzing van slots. Hij wijst de slots in overeenstemming met de bepalingen van deze verordening toe en treft de nodige voorzieningen om slots in dringende gevallen buiten de kantooruren te kunnen toewijzen.
(…)
Artikel 8
Procedure voor de toewijzing van slots
1.  Reeksen slots worden uit de slotpool aan luchtvaartmaatschappijen die een aanvraag hebben ingediend, toegewezen als toestemming om de luchthaveninfrastructuur te gebruiken om te landen of op te stijgen gedurende de dienstregelingsperiode waarvoor zij zijn aangevraagd. Na afloop van deze dienstregelingsperiode worden zij teruggegeven aan de overeenkomstig artikel 10 gevormde slotpool.
(…)
3.  Wanneer niet tot tevredenheid van de betrokken luchtvaartmaatschappijen aan alle aanvragen voor slots kan worden voldaan, wordt onverminderd artikel 10, lid 2, voorrang verleend aan commerciële luchtdiensten, inzonderheid aan geregelde diensten en geplande niet-geregelde diensten. In geval van concurrerende aanvragen binnen dezelfde dienstencategorie wordt prioriteit gegeven aan diensten die gedurende het hele jaar worden uitgevoerd.
(…)
7.  Naast de geplande toewijzing van slots voor de dienstregelingsperiode poogt de coördinator te voldoen aan afzonderlijke slotaanvragen die op korte termijn worden ingediend voor elk soort luchtvaart, inclusief de algemene luchtvaart. Hiertoe kan gebruik worden gemaakt van de na de verdeling onder de gegadigde maatschappijen resterende slots in de in artikel 10 bedoelde pool en van op korte termijn beschikbaar komende slots.
(…)
Artikel 10
Slotpool
1.  De coördinator vormt een pool die alle slots bevat die niet volgens artikel 8, leden 2 en 4, zijn toegewezen. Alle nieuwe slotcapaciteit die overeenkomstig artikel 3, lid 3, is bepaald, wordt in de pool geplaatst.
2.  Een reeks slots die aan een luchtvaartmaatschappij is toegewezen voor de exploitatie van een geregelde luchtdienst of een geplande niet-geregelde luchtdienst geeft die luchtvaartmaatschappij niet het recht op dezelfde reeks slots in de volgende overeenkomstige dienstregelingsperiode, wanneer de luchtvaartmaatschappij de coördinator niet overtuigend kan aantonen dat zij de slots, zoals vrijgegeven door de coördinator, in de dienstregelingsperiode waarvoor zij toegewezen zijn, voor ten minste 80 % van de tijd heeft geëxploiteerd.
(…)
2.3.	In afwachting van structureel GA-beleid vanuit het ministerie van Infrastructuur en Milieu (hierna: IenM) is in 2011 de Tijdelijke Beleidsregeling Zakelijke en Algemene Luchtvaart Eindhoven Airport 2012 van toepassing verklaard, welke regeling nadien tot op heden ieder jaar steeds is verlengd voor de duur van één jaar (hierna: de Tijdelijke Beleidsregeling). In de Tijdelijke Beleidsregeling 2015 is onder meer het volgende opgenomen:
(…)
2.
Definities
In deze beleidsregeling wordt verstaan onder:
(…)
g.	"regelmatige gebruiker": gegadigde die in het jaar 2014 regelmatig (minimaal 50) slots op Eindhoven Airport heeft gebruikt.
(…)
3
Slots
3.1
Het aantal slots beschikbaar voor zakelijk en algemeen vliegverkeer tezamen is voor het jaar 2015 door Eindhoven Airport vastgesteld op 1.560.
4
Verdeling slots
4.1
De Stichting Airport Coordination Netherlands ("SACN") verdeelt de door potentiële gebruikers aangevraagde slots analoog aan (EU) Verordening 93/95, zoals gewijzigd, en het Nederlandse besluit van 24 november 1997, houdende regelen met betrekking tot de toewijzing van "slots" op communautaire luchtvaartterreinen (Besluit slotallocatie). De wijze van verdeling conform (EU) Verordening 95/93 wordt toegelicht op de internetsite van SACN:
http://www.slotcoordination.nl/allocation-process.asp.
4.2
Vluchten van en naar Eindhoven Airport mogen alleen plaatsvinden waanneer daarvoor slots zijn verkregen conform de in 4.1 genoemde regeling, dan wel conform onderhavige regeling.
4.3
Het aantal slots dat overblijft na aftrek van de voor regelmatige gebruikers beschikbare slots wordt ondergebracht in een pool voor overige gebruikers. Het aantal slots in deze pool wordt evenredig verdeeld over de weken van het jaar.
4.4
De toewijzing van de slots uit de pool gebeurt volgens de in artikel 6 genoemde prioriteitsregels. (…)
(…)
6
Procedure toewijzing slots
6.1
Op basis van het gebruik in de periode 1 januari 2014 t/m 22 november 2014 worden de volgende gegadigden als 'regelmatige gebruiker' aangemerkt.
Gebruiker
Verdeling slots 2015
(…)
(…)
Exxaero
176
subtotaal
1042
Pool (per 2015)
518
Totaal
1.560
Voor de hierboven genoemde maatschappijen zijn in 2015 de genoemde aantallen slots beschikbaar, berekend op basis van het per regelmatige gebruiker gerealiseerde aantal vluchten in 2014. Het resterende aantal slots voor overige gebruikers wordt in 2015 gelijkmatig uit de pool verdeeld over 52 weken van het jaar. Op basis van 518 slots in de pool komt dat neer op in beginsel 10 slots per week.
(…)
2.4.
Bij e-mail van 17 december 2015 heeft SACN onder meer het volgende aan de advocaat [NAAM]c.s. geschreven:
(…)
Naar aanleiding van ontvangen dagvaarding informeer ik u nog als volgt:
1.
U geeft aan dat het beleid voor GA/BA op Eindhoven Airport niet voldoet aan de Slotverordening. Graag wijs ik u erop dat toepassing van de Verordening op dit moment tot gevolg zou hebben dat alle beschikbare capaciteit zou worden toegekend aan het handelsverkeer. De vraag naar slots (13.169) vanuit het handelsverkeer is momenteel (Winterseizoen 2015) groter dan de voor het handelsverkeer beschikbare capaciteit (9.853). Volgens de regels van het slotallocatieproces zoals beschreven in de EU Verordening 95/93 worden eerst slots toegekend aan de luchtvaartmaatschappijen. Slechts wanneer er dan nog slots resteren, kunnen deze worden toegekend aan o.a. general aviation (art. 8 lid 7). Op dit moment resteren er geen slots en zou er dus, bij toepassing van de verordening, geen ruimte zijn voor GA.
2.
Zoals bij u bekend, zijn zowel de overheid, de GA operators, als Eindhoven Airport gezamenlijk van oordeel dat GA behouden moet blijven voor de regio. Derhalve is met alle betrokkenen overeengekomen dat moet worden gezocht naar een oplossing waarmee de GA behouden kan blijven. Hangende het komen tot deze oplossing dient om GA te behouden voor Eindhoven, het huidige beleid voor GA -mede op verzoek van de overheid- te worden gecontinueerd;
3.
In het kader van het realiseren van deze structurele oplossing zullen alle partijen (waaronder u) door Eindhoven Airport worden uitgenodigd (misschien inmiddels als gebeurd) voor een hearing op 22 januari a.s. met als doelstelling te komen tot herijking van het beleid per IATA Winterseizoen 2016 (ie. 30 oktober).
(…)
2.5.
Bij brief van 18 december 2015 heeft het ministerie van IenM SACN verzocht om ook voor 2016 de Tijdelijke Beleidsregeling op te stellen en toe te passen voor GA/BA op Eindhoven Airport, met de mededeling dat een toekomstbestendige oplossing in 2016 wordt verwacht.
2.6.
SACN heeft de Tijdelijke Beleidsregeling opgesteld voor het jaar 2016, althans tot en met 29 oktober 2016. De Tijdelijke Beleidsregeling 2016 is gelijk aan die voor 2015, met dien verstande dat de (voorlopige) verdeling van slots voor 'regelmatige gebruikers' anders is ten opzichte van het jaar ervoor. Exxaero krijgt onder de Tijdelijke Beleidsregeling voor 2016 in beginsel 99 slots (t/m 29 oktober 2016: 82) toegewezen in plaats van de in 2015 toegewezen 176.
3.	Het geschil
3.1.
Exxaero c.s. vordert om bij uitvoerbaar bij voorraad te verklaren vonnis:
1.
Stichting Airport Coordination Netherlands met onmiddellijke ingang te verbieden om bij de toedeling van slots voor GA/BA op Eindhoven Airport aan operators vaste contingenten, niet op concrete geplande vluchten betrekking hebbende slots toe te kennen (slots te verdelen) op basis van gebruik in de voorafgaande periode dan wel dergelijke reeds vastgestelde contingenten op enigerlei wijze te handhaven, of anderszins op enigerlei wijze aan een operator in de sector GA/BA vooraf, al dan niet voor een bepaalde periode en al dan niet vastgesteld op basis van historische rechten, rechten op bepaalde aantallen niet op concrete geplande vluchten betrekking hebbende slots toe te kennen, op straffe van verbeurte van een dwangsom voor iedere overtreding van dit verbod ter hoogte van €50.000,-, althans een door u Edelachtbare in goede justitie te bepalen bedrag, en voorts een dwangsom van €2.500,-, althans een door u Edelachtbare in goede justitie te bepalen bedrag voor iedere dag of gedeelte van een dag waarop deze overtreding voortduurt, en voorts de Stichting Airport Coordination Netherlands te gebieden de overige bestaande door haar vastgestelde procedures voor het aanvragen en toewijzen van slots te handhaven totdat er een definitieve regeling zal zijn vastgesteld.
2.
Stichting Airport Coordination Netherlands te veroordelen om ten behoeve van de slotallocatie aan GA/BA-operators op Eindhoven Airport vóór 1 april 2016 een regeling op te stellen en in gebruik te nemen die in overeenstemming is met het bepaalde in Verordening 95/93 en die niet in strijd is met het Mededingingsrecht, op straffe van verbeurte van een dwangsom van €50.000,- voor de overtreding van dit bevel en van €2.500,- voor iedere dag of gedeelte van een dag waarop deze overtreding voortduurt, althans een door u Edelachtbare in goede justitie te bepalen bedrag.
3.
Gedaagde te veroordelen in de kosten van deze procedure, de gebruikelijke nakosten daaronder begrepen.
3.2.
Aan haar vordering legt Exxaero c.s. – samengevat – ten grondslag dat de Tijdelijke Beleidsregeling aangaande de toebedeling van slots aan zakelijke en algemene luchtvaart op Eindhoven Airport, zoals ingevoerd en gehanteerd door de slotcoördinator SACN, niet voldoet aan de Verordening en het mededingingsrecht. Met name de toedeling op basis van in het voorafgaande jaar gerealiseerde vluchten aan ‘regelmatige gebruikers’ (de Contingent-toedeling) is in strijd met de Verordening, omdat het voor Exxaero c.s. daarmee onmogelijk is om te groeien. SACN is op grond van artikel 4 lid 5 van de Verordening als enige verantwoordelijk voor de toewijzing van slots, zodat zij een eigen verantwoordelijkheid heeft om niet te handelen in strijd met het recht. Zij kan wat dat betreft dus niet (blijven) verwijzen naar het Ministerie van Infrastructuur en Milieu, aldus nog steeds Exxaero c.s.
3.3.
SACN betwist niet dat het door haar op grond van de Tijdelijke Beleidsregeling gehanteerde systeem van slotallocatie niet past binnen de kaders van de Verordening, maar zij voert tot haar verweer – kort gezegd – aan dat de verhouding tussen partijen bestuursrechtelijk van aard is, het bepalen en invoeren van het beleid onder haar eigen beleidsvrijheid valt en toewijzing van slots door middel van strikte toepassing van de Verordening zou leiden tot het verdwijnen van GA. Aangezien SACN het – met de overheid en de luchthaven Eindhoven – wenselijk acht dat er ruimte blijft voor GA op Eindhoven Airport, is in overleg met alle betrokken partijen destijds de Tijdelijke Beleidsregeling opgesteld. Per oktober 2016 zal de Tijdelijke Beleidsregeling worden aangepast, vooruitlopend waarop op 22 januari 2016 een ‘hearing’ zal plaatsvinden waarvoor ook Exxaero c.s. zijn uitgenodigd. Tijdelijke continuering van het huidige beleid, althans inachtneming van een redelijke overgangstermijn, tot oktober 2016 is noodzakelijk gelet op de vele partijen en de zwaarwegende belangen die daarbij betrokken zijn. Exxaero c.s. heeft, tot slot, geen spoedeisend belang bij haar vordering, aldus nog steeds SACN.
3.4.
Op de stellingen van partijen wordt hierna, voor zover van belang, nader ingegaan.
4.	De beoordeling
Forum
4.1.
Het verweer van SACN dat de verhouding tussen partijen bestuursrechtelijk van aard is, vindt geen steun in het recht. Met Exxaero c.s. is de voorzieningenrechter van oordeel dat SACN een privaatrechtelijke partij is en dat de door Exxaero c.s. ingestelde vordering niet ziet op bezwaar of beroep tegen een (eerder) besluit van een publiekrechtelijk orgaan dat (slechts) aan de bestuursrechter voorgelegd zou kunnen worden, maar op strijdigheid van het door SACN gevoerde (tijdelijke) beleid met de Verordening. De door SACN gestelde formele rechtskracht ziet op haar eerdere besluiten inzake (concrete aanvragen ten behoeve van) het toedelen van slots. Dat laat – wat daar ook van zij – onverlet dat Exxaero c.s. in de onderhavige procedure feitelijk opheffing vraagt van een onrechtmatige toestand. Een dergelijke vordering kan te allen tijde aan de (civiele) voorzieningenrechter worden voorgelegd. Voor zover het verweer van SACN erop gericht is dat Exxaero c.s. niet-ontvankelijk zou moeten worden verklaard, faalt het derhalve.
Beleidsvrijheid
4.2.
Ook het beroep van SACN op haar beleidsvrijheid faalt. Die vrijheid kan immers nooit zover reiken dat deze leidt tot strijdigheid van haar beleid met de Verordening. Dat de Tijdelijke Beleidsregeling strijdig is met de Verordening heeft SACN ter zitting met zoveel woorden erkend.
Spoedeisend belang
4.3.
Uit de definitie van de term ‘slots’ als bedoeld in artikel 2 sub a van de Verordening volgt dat – kort gezegd – sprake is van toestemming om op een welbepaalde datum en tijd te mogen landen of opstijgen. Tussen partijen in niet in geschil dat slots die door de ene partij gebruikt worden niet naderhand (ook of alsnog) aan een andere partij kunnen worden toegedeeld. De hoeveelheid te verdelen slots is immers beperkt. Daarmee is het spoedeisend belang van Exxaero c.s. gegeven.
Inhoudelijke beoordeling
4.4.
De Verordening biedt geen ruimte om bij het toedelen van slots voor GA/BA op Eindhoven Airport aan operators vaste contingenten, niet op concrete geplande vluchten betrekking hebbende, slots toe te kennen (slots te verdelen) op basis van gebruik in de voorafgaande periode. Tussen partijen is niet in geschil dat dit bij de toedeling van slots voor GA/BA op basis van de Tijdelijke Beleidsregeling wel gebeurt. Evenmin is tussen partijen in geschil dat dit beleid in strijd met de Verordening en derhalve onrechtmatig is. Daarmee ligt de vordering onder 1. in zoverre in beginsel voor toewijzing gereed.
4.5.
Met SACN is de voorzieningenrechter van oordeel dat de Tijdelijke Beleidsregeling
– zoals door Exxaero c.s. ook niet is weersproken – is gebaseerd op bestendig gebruik tussen alle betrokken partijen gedurende enkele jaren. Ter zitting heeft SACN haar standpunt hieromtrent, zoals ook verwoord in haar brief van 17 december jl. (zie hiervoor in 2.4), nader toegelicht. Door Exxaero c.s. is niet betwist dat de Tijdelijke Beleidsregeling een uitvloeisel is van de wens van SACN, de overheid en Eindhoven Airport (en, naar mag worden aangenomen, van de operators van GA en BA) om – in afwijking van en in strijd met de Verordening – slots te ‘reserveren’ voor GA/BA. Zoals SACN onweersproken heeft gesteld, zou een strikte toepassing van de Verordening immers tot gevolg hebben dat er in het geheel geen ruimte meer zou zijn voor GA/BA op Eindhoven Airport.
4.6.
Dat alle betrokken partijen het tot op heden kennelijk eens waren over de invulling en uitvoering van de Tijdelijke Beleidsregeling neemt echter niet weg dat die regeling in strijd is met de Verordening. Een verdere continuering van die strijdigheid met Europese wetgeving is dan ook onrechtmatig en zal binnen afzienbare tijd gestaakt dienen te worden.
4.7.
Gelet op de grote (financiële) belangen en het aantal betrokken partijen die voor de uitvoering van hun dagelijkse werkzaamheden afhankelijk zijn van de door SACN op basis van de Tijdelijke Beleidsregeling aan hen toebedeelde slots, is de voorzieningenrechter van oordeel dat een redelijke overgangstermijn geboden is, teneinde alle partijen de tijd en ruimte te geven hun respectieve bedrijfsvoeringen daarop af te (kunnen) stemmen. In het licht van de ter zitting niet weersproken stelling van SACN dat de slots voor een groot deel van 2016 reeds verdeeld zijn op basis van de Tijdelijke Beleidsregeling, ziet de voorzieningenrechter aanleiding om voor de bepaling van de duur van voornoemde overgangstermijn aan te sluiten bij de einddatum van de Tijdelijke Beleidsregeling (29 oktober 2016), tevens ingangsdatum voor de eerstvolgende dienstregelingsperiode (start IATA Winterseizoen 2016) op 30 oktober 2016.
4.8.
De vordering onder 1. zal worden toegewezen als onder de beslissing gemeld. Het gevorderde gebod is te onbepaald om voor toewijzing in aanmerking te komen. De gevorderde dwangsom zal worden beperkt als volgt.
4.9.
De vordering onder 2. zal worden afgewezen. Gelet op de toewijzing van de vordering onder 1. en hetgeen daarover hiervoor is overwogen, heeft Exxaero c.s. naar het oordeel van de voorzieningenrechter geen belang meer bij die vordering.
4.10.
SACN zal als de grotendeels in het ongelijk te stellen partij in de proceskosten worden veroordeeld. De kosten aan de zijde van Exxaero c.s. worden begroot op:
- dagvaarding	€ 	 81,59
- griffierecht		613,00
- salaris advocaat
816,00
Totaal	€ 	1.510,59
5.	De beslissing
De voorzieningenrechter
5.1.
verbiedt SACN om bij de toedeling van slots voor GA/BA op Eindhoven Airport met betrekking tot de periode vanaf 30 oktober 2016 in strijd te handelen met de Verordening (EEG) nr. 95/93 van de Raad van 18 januari 1993 betreffende gemeenschappelijke regels voor de toewijzing van „slots” op communautaire luchthavens, zoals gewijzigd,
5.2.
veroordeelt SACN om aan Exxaero c.s. een dwangsom te betalen van € 5.000,- voor iedere keer dat zij niet aan de in 5.1 uitgesproken hoofdveroordeling voldoet, tot een maximum van € 500.000,- is bereikt,
5.3.
veroordeelt SACN in de proceskosten, aan de zijde van Exxaero c.s. tot op heden begroot op € 1.510,59,
5.4.
veroordeelt SACN in de na dit vonnis ontstane kosten, begroot op € 131,00 aan salaris advocaat, te vermeerderen, onder de voorwaarde dat zij niet binnen 14 dagen na aanschrijving aan het vonnis heeft voldaan en er vervolgens betekening van de uitspraak heeft plaatsgevonden, met een bedrag van € 68,00 aan salaris advocaat [NAAM],
5.5.
verklaart dit vonnis tot zover uitvoerbaar bij voorraad,
5.6.
wijst het meer of anders gevorderde af.
Dit vonnis is gewezen door mr. W.S.J. Thijs en in het openbaar uitgesproken in tegenwoordigheid van de griffier mr. S.M.P. Langeveld op 31 december 2015.
Conc.: 936
Tegen dit vonnis kan hoger beroep worden ingesteld bij het Gerechtshof te Amsterdam binnen vier weken na de dag van de uitspraak. Het beroep moet worden ingesteld door tussenkomst van een advocaat.
Als het vonnis uitvoerbaar bij voorraad is verklaard, heeft het vonnis al wel geldende werking zolang op het (eventuele) beroep niet is beslist.