ECLI:NL:RBMNE:2015:5282
Rechtbank MNE — Uitspraak 


RECHTBANK MIDDEN-NEDERLAND
Afdeling Strafrecht
Zittingslocatie Utrecht
Parketnummer: 16-995015-13 (P)
vonnis van de meervoudige strafkamer van 25 februari 2015
in de strafzaak tegen
[verdachte] BV,
gevestigd te [vestigingsplaats], [adres].
1
Het onderzoek ter terechtzitting
Dit vonnis is op tegenspraak gewezen naar aanleiding van het onderzoek op de terechtzitting van 11 februari 2015.
De rechtbank heeft kennisgenomen van de vordering van de officier van justitie en van wat verdachte en de advocaat, mr. L.E.M. Hendriks, naar voren hebben gebracht.
2
Tenlastelegging
De tenlastelegging is als bijlage aan dit vonnis gehecht.
De verdenking komt er, kort en feitelijk weergegeven, op neer dat:
in de periode van 1 juni 2011 tot en met 20 juli 2011 te Hilversum
Primair:
verdachte in vereniging met een ander of anderen opzettelijk en wederrechtelijk in woningen en/of garages asbest(vezels) op en/of in de bodem en /of lucht heeft gebracht, terwijl daarvan gevaar voor de openbare gezondheid en/of levensgevaar voor bewoners van die woningen en/of andere aanwezigen te duchten was;
Subsidiair:
in vereniging met een ander of anderen het aan de schuld van verdachte te wijten is dat in woningen en/of garages asbest(vezels) in de bodem en/of lucht werden gebracht, terwijl daarvan gevaar voor de openbare gezondheid en/of levensgevaar voor bewoners van die woningen en/of andere aanwezigen te duchten was;
Meer subsidiair:
verdachte haar werknemers eindcontroles en/of visuele inspecties en/of vrijgaven in woningen en/of garages heeft laten verrichten terwijl in die woningen en/of garages of in de onmiddellijke omgeving daarvan gevaar is ontstaan voor de veiligheid of de gezondheid van andere personen dan die werknemers, waarbij verdachte geen doeltreffende maatregelen ter voorkoming van dat gevaar heeft genomen.
3
Voorvragen
De dagvaarding is geldig, deze rechtbank is bevoegd tot kennisneming van de ten laste gelegde feiten en de officier van justitie is ontvankelijk in de vervolging. Er zijn geen redenen voor schorsing van de vervolging.
4
Waardering van het bewijs
4.1
Het standpunt van de officier van justitie
De officier van justitie acht wettig en overtuigend bewezen dat verdachte het primair ten laste gelegde feit heeft begaan.
4.2
Het standpunt van de verdediging
De verdediging heeft betoogd dat verdachte van de ten laste gelegde feiten moet worden vrijgesproken.
4.3
Het oordeel van de rechtbank
4.3.1
De vrijspraak
Ten aanzien van het primair ten laste gelegde
De rechtbank acht niet wettig en overtuigend bewezen dat de opzet van verdachte, al dan niet in voorwaardelijke zin, erop was gericht om asbest en/of asbestvezels in de bodem en/of lucht te brengen. Verdachte zal daarom van het primair ten laste gelegde worden vrijgesproken.
Partiële vrijspraak ten aanzien van het subsidiair ten laste gelegde
De rechtbank acht niet wettig en overtuigend bewezen dat verdachte dit feit in nauwe en bewuste samenwerking met een ander of anderen heeft gepleegd. De rechtbank zal verdachte daarom vrijspreken van het medeplegen van dit feit.
4.3.2
Inleiding
In juni en juli 2011 zijn in diverse woningen aan de [adres] te [woonplaats] asbestsaneringswerkzaamheden verricht door of in opdracht van [bedrijf 1] B.V. (hierna [bedrijf 1]). Deze werkzaamheden bestonden uit het verwijderen van asbesthoudende beplating uit zolders en garages. [verdachte] BV (hierna [verdachte]) heeft de eindcontroles, de visuele inspecties en de vrijgaven van de containments in de woningen en garages gedaan.
Op 12 juli 2011 heeft de arbeidsinspectie op bovengenoemde locatie onderzoek verricht op grond van de Arbeidsomstandighedenwet. Hierbij werden onregelmatigheden aangetroffen. Naar aanleiding van het onderzoek door de arbeidsinspectie heeft de gemeente Hilversum op 13 en 14 juli 2011 onderzoek ter plaatse verricht. Bij dit onderzoek werd in een aantal woningen asbesthoudend materiaal aangetroffen. Dit heeft ertoe geleid dat [bedrijf 2] in opdracht van de gemeente Hilversum de door (laboranten in dienst van) [verdachte] gesaneerde zolders en garages heeft onderzocht op onder meer de aanwezigheid van visueel waarneembare restanten asbest.
4.3.3
Inleidende bewijsoverwegingen
[verdachte] heeft in de woningen en garages aan de [adres] te [woonplaats] asbestsaneringen eindcontroles, visuele inspecties en vrijgaven uitgevoerd. De inspecteurs/laboranten [medeverdachte 1], [medeverdachte 2], [medeverdachte 3] en [A] hebben deze werkzaamheden namens [verdachte] verricht.
De inspecteurs/laboranten zijn verantwoordelijk voor de vrijgaven van diverse containments conform de NEN 2990 (2005) norm. Een vrijgave conform NEN 2990 (2005) bestaat uit twee onderdelen. Eerst wordt een visuele inspectie verricht. Indien hierbij geen asbestresten worden aangetroffen, vinden vervolgens luchtmetingen plaats. In het geval bij de luchtmetingen eveneens geen asbest wordt aangetroffen kan een ruimte worden vrijgegeven.
Kleefmonsters maken geen deel uit van de vereisten voor vrijgave conform NEN 2990 (2005). De rechtbank zal de uitslagen van het stofonderzoek van kleefmonsters door [bedrijf 2] daarom niet voor het bewijs gebruiken.
Ingevolge NEN 2990 (2005) moeten bouwdelen waarvan het asbesthoudend materiaal is verwijderd voor inspectie toegankelijk zijn. Het is niet toegestaan dat delen waaruit of waarvan asbesthoudend materiaal (niet-hechtgebonden amosiet) is verwijderd, worden afgeplakt en voor inspectie worden uitgesloten. In dat geval mag er niet worden vrijgegeven.
4.3.4
De bewijsmiddelen
Ten aanzien van het subsidiair ten laste gelegde
In de woningen aan de [adres] in [woonplaats] zijn in juni en juli 2011 asbestverwijderingswerkzaamheden uitgevoerd. De uitgevoerde werkzaamheden betroffen het verwijderen van asbesthoudende beplating van de zolders en garages. De beplating bevat amosiet, waarbij het asbest in niet-hechtgebonden vorm aanwezig is.
Zolder [adres] te [woonplaats]
Op het adres [adres] te [woonplaats] zijn op zolder de volgende asbesthoudende toepassingen/materialen verwijderd:
- plaatmateriaal tegen dak;
- plaatmateriaal traphekje.
Het betrof amosiet.
Inspecteur/laborant [medeverdachte 2] heeft op in een rapportage lucht-eindcontrole containment het volgende geconcludeerd. Bij de verrichte visuele inspectie zijn geen asbestverdachte - of als asbestbesmet te beschouwen materialen - aangetroffen. Het inspectiegebied kan worden vrijgegeven voor vervolgwerkzaamheden/vrijgavemetingen.
Op 10 augustus 2011 heeft [bedrijf 2] op zolder visueel restanten asbesthoudend materiaal aangetroffen. Het betrof restanten:
- op het traphek;
- tegen het dakbeschot in de verfrand;
- op de vloer tussen het traphek en het laminaat.
Zolder [adres] te [woonplaats]
Op 8 juli 2011 zijn op het adres [adres] te [woonplaats] op zolder de volgende asbesthoudende toepassingen/materialen verwijderd:
plafondbeplating;
plaatmateriaal tegen traphekje.
Het betrof amosiet.
Inspecteur/laborant [medeverdachte 1] heeft op 8 juli 2011 in een rapportage lucht-eindcontrole containment het volgende geconcludeerd. Bij de verrichte visuele inspectie zijn geen asbestverdachte - of als asbestbesmet te beschouwen materialen - aangetroffen. Het inspectiegebied kan worden vrijgegeven voor vervolgwerkzaamheden/vrijgavemetingen.
Op 10 augustus 2011 heeft [bedrijf 2] op zolder visueel restanten asbesthoudend materiaal aangetroffen. Het betrof restanten:
- op de vloer, rechts van de cv-ketel;
- tegen het dakbeschot in de verfrand;
- op de spijkergaatjes in het traphek;
- tussen de afvoer en het traphek.
Zolder [adres] te [woonplaats]
Op het adres [adres] te [woonplaats] zijn op zolder de volgende asbesthoudende toepassingen/materialen verwijderd:
- plaatmateriaal tegen dak;
- plaatmateriaal tegen traphekje.
Het betrof amosiet.
Inspecteur/laborant [medeverdachte 2] heeft in een rapportage lucht-eindcontrole containment het volgende geconcludeerd. Bij de verrichte visuele inspectie zijn geen asbestverdachte - of als asbestbesmet te beschouwen materialen - aangetroffen. Het inspectiegebied kan worden vrijgegeven voor vervolgwerkzaamheden/vrijgavemetingen.
Op 11 augustus 2011 heeft [bedrijf 2] op zolder visueel restanten asbesthoudend materiaal aangetroffen. Het betrof restanten:
- bij het traphek in de sponning;
- onder het traphek in de spijkergaatjes.
Zolder [adres] te [woonplaats]
Op 5 juli 2011 zijn op het adres [adres] te [woonplaats] op zolder de volgende asbesthoudende toepassingen/materialen verwijderd:
plafondbeplating;
plaatmateriaal tegen traphekje.
Het betrof amosiet.
Inspecteur/laborant [medeverdachte 1] heeft op 5 juli 2011 in een rapportage lucht-eindcontrole containment het volgende geconcludeerd. Bij de verrichte visuele inspectie zijn geen asbestverdachte - of als asbestbesmet te beschouwen materialen - aangetroffen. Het inspectiegebied kan worden vrijgegeven voor vervolgwerkzaamheden/vrijgavemetingen.
Op 7 oktober 2011 heeft [bedrijf 2] op zolder visueel restanten asbesthoudend materiaal aangetroffen. Het betrof restanten:
- in de sponning van het traphek;
- op het traphek;
- in de gordingen.
Zolder [adres] te [woonplaats]
Op 29 juni 2011 zijn op het adres [adres] te [woonplaats] op zolder de volgende asbesthoudende toepassingen/materialen verwijderd:
plafondbeplating;
plaatmateriaal tegen traphekje.
Het betrof amosiet.
Inspecteur/laborant [medeverdachte 1] heeft op 29 juni 2011 in een rapportage lucht-eindcontrole containment het volgende geconcludeerd. Bij de verrichte visuele inspectie zijn geen asbestverdachte - of als asbestbesmet te beschouwen materialen - aangetroffen. Het inspectiegebied kan worden vrijgegeven voor vervolgwerkzaamheden/vrijgavemetingen.
Op 11 augustus 2011 heeft [bedrijf 2] op zolder visueel restanten asbesthoudend materiaal aangetroffen. Het betrof restanten:
- op de vloer tussen plint en leidingwerk, onder de cv-ketel;
- tegen het dakbeschot in de verfrand.
Zolder [adres] te [woonplaats]
Op 28 juni 2011 zijn op het adres [adres] te [woonplaats] op zolder de volgende asbesthoudende toepassingen/materialen verwijderd:
- vlakke plaat tegen dak.
Het betrof amosiet.
Inspecteur/laborant [medeverdachte 3] heeft op 28 juni 2011 in een rapportage lucht-eindcontrole containment het volgende geconcludeerd. Bij de verrichte visuele inspectie zijn geen asbestverdachte - of als asbestbesmet te beschouwen materialen - aangetroffen. Het inspectiegebied kan worden vrijgegeven voor vervolgwerkzaamheden/vrijgavemetingen.
Op 11 augustus 2011 heeft [bedrijf 2] op zolder visueel restanten asbesthoudend materiaal aangetroffen. Het betrof restanten:
- op het traphek;
- in de sponning van het traphek;
- tegen het dakbeschot in de verfrand.
Zolder [adres] te [woonplaats]
Op 5 juli  2011 zijn op het adres [adres] te [woonplaats] op zolder de volgende asbesthoudende toepassingen/materialen verwijderd:
plafondbeplating;
plaatmateriaal tegen traphekje.
Het betrof amosiet.
Inspecteur/laborant [medeverdachte 1] heeft op 5 juli 2011 in een rapportage lucht-eindcontrole containment het volgende geconcludeerd. Bij de verrichte visuele inspectie zijn geen asbestverdachte - of als asbestbesmet te beschouwen materialen - aangetroffen. Het inspectiegebied kan worden vrijgegeven voor vervolgwerkzaamheden/vrijgavemetingen.
Op 11 augustus 2011 heeft [bedrijf 2] op zolder visueel restanten asbesthoudend materiaal aangetroffen. Het betrof restanten:
- in de sponning van het traphek;
- in de spijkergaatjes van het traphek;
- op de vloer onder de cv-ketel bij de plint;
- op de vloer naast het traphekje.
Zolder [adres] te [woonplaats]
Op 8 juli  2011 zijn op het adres [adres] te [woonplaats] op zolder de volgende asbesthoudende toepassingen/materialen verwijderd:
plafondbeplating;
plaatmateriaal tegen traphekje.
Het betrof amosiet.
Inspecteur/laborant [medeverdachte 1] heeft op 8 juli 2011 in een rapportage lucht-eindcontrole containment het volgende geconcludeerd. Bij de verrichte visuele inspectie zijn geen asbestverdachte - of als asbestbesmet te beschouwen materialen - aangetroffen. Het inspectiegebied kan worden vrijgegeven voor vervolgwerkzaamheden/vrijgavemetingen.
Op 18 oktober 2011 heeft [bedrijf 2] op zolder visueel restanten asbesthoudend materiaal aangetroffen. Het betrof restanten op:
- de gordingen;
- het traphek.
Zolder [adres] te [woonplaats]
Op 24 juni 2011 zijn op het adres [adres] te [woonplaats] op zolder de volgende asbesthoudende toepassingen/materialen verwijderd:
- plaatmateriaal tegen dak.
Het betrof amosiet.
Inspecteur/laborant [medeverdachte 2] heeft op 24 juni 2011 in een rapportage lucht-eindcontrole containment het volgende geconcludeerd. Bij de verrichte visuele inspectie zijn geen asbestverdachte - of als asbestbesmet te beschouwen materialen - aangetroffen. Het inspectiegebied kan worden vrijgegeven voor vervolgwerkzaamheden/vrijgavemetingen.
Op 6 december 20061 heeft [bedrijf 2] op zolder visueel restanten asbesthoudend materiaal aangetroffen. Het betrof restanten:
- de vloer langs plint onder cv-ketel;
- tegen het dakbeschot in de verfrand;
- op de spijkergaatjes in het traphek;
- tussen de afvoer en het traphek.
Zolder [adres] te [woonplaats]
Op 24 juni 2011zijn op het adres [adres] te [woonplaats] op zolder de volgende asbesthoudende toepassingen/materialen verwijderd:
- plaatmateriaal tegen dak;
- plaatmateriaal traphekje.
Het betrof amosiet.
Inspecteur/laborant [medeverdachte 2] heeft op 24 juni 2011 in een rapportage lucht-eindcontrole containment het volgende geconcludeerd. Bij de verrichte visuele inspectie zijn geen asbestverdachte - of als asbestbesmet te beschouwen materialen - aangetroffen. Het inspectiegebied kan worden vrijgegeven voor vervolgwerkzaamheden/vrijgavemetingen.
Op 10 augustus 2011 heeft [bedrijf 2] op zolder visueel restanten asbesthoudend materiaal aangetroffen. Het betrof restanten:
- tegen het dakbeschot in de verfrand.
Zolder [adres] te [woonplaats]
Op 17 juni 2011 zijn op het adres [adres] te [woonplaats] op zolder de volgende asbesthoudende toepassingen/materialen verwijderd:
- vlakke plaat tegen dak.
Het betrof amosiet.
Inspecteur/laborant [medeverdachte 3] heeft op 17 juni 2011 in een rapportage lucht-eindcontrole containment het volgende geconcludeerd. Bij de verrichte visuele inspectie zijn geen asbestverdachte - of als asbestbesmet te beschouwen materialen - aangetroffen. Het inspectiegebied kan worden vrijgegeven voor vervolgwerkzaamheden/vrijgavemetingen.
Op 16 augustus 2011 heeft [bedrijf 2] op zolder visueel restanten asbesthoudend materiaal aangetroffen. Het betrof restanten:
- op het traphek;
- in de sponning van het traphek.
Zolder [adres] te [woonplaats]
Op 17 juni 2011 zijn op het adres [adres] te [woonplaats] op zolder de volgende asbesthoudende toepassingen/materialen verwijderd:
- vlakke plaat tegen dak.
Het betrof amosiet.
Inspecteur/laborant [medeverdachte 3] heeft op 17 juni 2011 in een rapportage lucht-eindcontrole containment het volgende geconcludeerd. Bij de verrichte visuele inspectie zijn geen asbestverdachte - of als asbestbesmet te beschouwen materialen - aangetroffen. Het inspectiegebied kan worden vrijgegeven voor vervolgwerkzaamheden/vrijgavemetingen.
Op 16 augustus 2011 heeft [bedrijf 2] op zolder visueel restanten asbesthoudend materiaal aangetroffen. Het betrof restanten op:
- de vloer naast het traphek;
- het traphek.
Zolder [adres] te [woonplaats]
Op 16 juni 2011 zijn op het adres [adres] te [woonplaats] op zolder de volgende asbesthoudende toepassingen/materialen verwijderd:
- plaatmateriaal tegen dak.
Het betrof amosiet.
Daarnaast is asbesthoudende beplating in containment verwijderd in de cv-ruimte plafond eerste verdieping.
Inspecteur/laborant [medeverdachte 2] heeft op16 juni 2011 in een rapportage lucht-eindcontrole containment het volgende geconcludeerd. Bij de verrichte visuele inspectie zijn geen asbestverdachte - of als asbestbesmet te beschouwen materialen - aangetroffen. Het inspectiegebied kan worden vrijgegeven voor vervolgwerkzaamheden/vrijgavemetingen.
Op 10 augustus 2011 heeft [bedrijf 2] op zolder visueel restanten asbesthoudend materiaal aangetroffen. Het betrof restanten:
- de vloer;
- tegen het dakbeschot in de verfrand.
Zolder en garage [adres] te [woonplaats]
Op het adres [adres] te [woonplaats] is op 14 juni 2011 op de zolder de volgende asbesthoudende toepassingen/materialen verwijderd:
- plaatmateriaal tegen dak.
Inspecteur/laborant [medeverdachte 2] heeft op14 juni 2011 in een rapportage lucht-eindcontrole containment het volgende geconcludeerd. Bij de verrichte visuele inspectie zijn geen asbestverdachte - of als asbestbesmet te beschouwen materialen - aangetroffen. Het inspectiegebied kan worden vrijgegeven voor vervolgwerkzaamheden/vrijgavemetingen.
Op hetzelfde adres zijn op zolder de volgende asbesthoudende toepassingen/materialen verwijderd:
- vlakke plaat tegen dak;
- vlakke plaat traphek.
Het betrof amosiet.
Inspecteur/laborant [medeverdachte 3] heeft op 15 juni 2011 in een rapportage lucht-eindcontrole containment het volgende geconcludeerd. Bij de verrichte visuele inspectie zijn geen asbestverdachte - of als asbestbesmet te beschouwen materialen - aangetroffen. Het inspectiegebied kan worden vrijgegeven voor vervolgwerkzaamheden/vrijgavemetingen.
Op het adres [adres] te [woonplaats] is op 17 juni 2011 in de garage de volgende asbesthoudende toepassingen/materialen verwijderd:
- vlakke plaat garage plafond.
Inspecteur/laborant [medeverdachte 3] heeft op 17 juni 2011 in een rapportage lucht-eindcontrole containment het volgende geconcludeerd. Bij de verrichte visuele inspectie zijn geen asbestverdachte - of als asbestbesmet te beschouwen materialen - aangetroffen. Het inspectiegebied kan worden vrijgegeven voor vervolgwerkzaamheden/vrijgavemetingen.
Op 10 augustus 2011 heeft [bedrijf 2] op zolder visueel restanten asbesthoudend materiaal aangetroffen. Het betrof restanten:
- op het traphek in de sponning;
- tegen het dakbeschot in de verfrand;
- de garagevloer;
- de garagemuren;
- spinnenrag langs de muren.
Zolder en garage [adres] te [woonplaats]
Op 23 juni 2011 zijn op het adres [adres] te [woonplaats] op zolder de volgende asbesthoudende toepassingen/materialen verwijderd:
- plaatmateriaal tegen dak.
Het betrof amosiet.
Uit de tekening, behorende bij het inspectieformulier, blijkt dat ook asbesthoudend plaatmateriaal van het traphek is verwijderd.
Inspecteur/laborant [medeverdachte 3] heeft op 15 juni 2011 in een rapportage lucht-eindcontrole containment het volgende geconcludeerd. Bij de verrichte visuele inspectie zijn geen asbestverdachte - of als asbestbesmet te beschouwen materialen - aangetroffen. Het inspectiegebied kan worden vrijgegeven voor vervolgwerkzaamheden/vrijgavemetingen.
Op 10 augustus 2011 heeft [bedrijf 2] op zolder visueel restanten asbesthoudend materiaal aangetroffen. Het betrof restanten:
- op de vloer op zolder;
- de vloerbedekking naast traphek;
- op het traphek;
- in de spijkergaten van het traphek.
Garage [adres] te [woonplaats]
Op het adres [adres] te [woonplaats] zijn in de garage de volgende asbesthoudende toepassingen/materialen verwijderd:
- vlakke plaat garage plafond.
Het betrof amosiet.
Inspecteur/laborant [medeverdachte 2] heeft op 23 juni 2011 in een rapportage lucht-eindcontrole containment het volgende geconcludeerd. Bij de verrichte visuele inspectie zijn geen asbestverdachte - of als asbestbesmet te beschouwen materialen - aangetroffen. Het inspectiegebied kan worden vrijgegeven voor vervolgwerkzaamheden/vrijgavemetingen.
Op 16 en 18 augustus 2011 heeft [bedrijf 2] in de garage  visueel restanten asbesthoudend materiaal aangetroffen. Het betrof restanten:
- op de zolderverdieping in de garage;
- op de muur van de garage.
Zolder [adres] te [woonplaats]
Op 6 juli  2011 zijn op het adres [adres] te [woonplaats] op zolder de volgende asbesthoudende toepassingen/materialen verwijderd:
plafondbeplating;
plaatmateriaal tegen traphekje.
Het betrof amosiet.
Inspecteur/laborant [medeverdachte 1] heeft op 6 juli 2011 in een rapportage lucht-eindcontrole containment het volgende geconcludeerd. Bij de verrichte visuele inspectie zijn geen asbestverdachte - of als asbestbesmet te beschouwen materialen - aangetroffen. Het inspectiegebied kan worden vrijgegeven voor vervolgwerkzaamheden/vrijgavemetingen.
Op 19 augustus 2011 heeft [bedrijf 2] op zolder visueel restanten asbesthoudend materiaal aangetroffen. Het betrof restanten:
- op het traphek in de sponning;
- tegen het dakbeschot in de verfrand.
Zolder [adres] te [woonplaats]
Op 12 juli  2011 zijn op het adres [adres] te [woonplaats] op zolder de volgende asbesthoudende toepassingen/materialen verwijderd:
plaatmateriaal tegen dak;
plaatmateriaal tegen traphekje.
Het betrof amosiet.
Inspecteur/laborant [medeverdachte 1] heeft op 12 juli 2011 in een rapportage lucht-eindcontrole containment het volgende geconcludeerd. Bij de verrichte visuele inspectie zijn geen asbestverdachte - of als asbestbesmet te beschouwen materialen - aangetroffen. Het inspectiegebied kan worden vrijgegeven voor vervolgwerkzaamheden/vrijgavemetingen.
Op 12 augustus 2011 heeft [bedrijf 2] op zolder visueel restanten asbesthoudend materiaal aangetroffen. Het betrof restanten:
- op de onderzijde van het traphek.
Zolder [adres] te [woonplaats]
Op 23 juni 2011 zijn op het adres [adres] te [woonplaats] op zolder de volgende asbesthoudende toepassingen/materialen verwijderd:
- plaatmateriaal tegen dak;
- plaatmateriaal traphekje.
Het betrof amosiet.
Inspecteur/laborant [medeverdachte 2] heeft op 23 juni 2011 in een rapportage lucht-eindcontrole containment het volgende geconcludeerd. Bij de verrichte visuele inspectie zijn geen asbestverdachte - of als asbestbesmet te beschouwen materialen - aangetroffen. Het inspectiegebied kan worden vrijgegeven voor vervolgwerkzaamheden/vrijgavemetingen.
Op 12 augustus 2011 heeft [bedrijf 2] op zolder visueel restanten asbesthoudend materiaal aangetroffen. Het betrof restanten:
- op het dakbeschot in de verfrand;
- rondom de spijkers van het traphek.
Zolder [adres] te [woonplaats]
Op 27 juni 2011 zijn op het adres [adres] te [woonplaats] op zolder de volgende asbesthoudende toepassingen/materialen verwijderd:
plaatmateriaal tegen dak;
plaatmateriaal tegen traphek.
Het betrof amosiet.
Inspecteur/laborant [medeverdachte 1] heeft op 27 juni 2011 in een rapportage lucht-eindcontrole containment het volgende geconcludeerd. Bij de verrichte visuele inspectie zijn geen asbestverdachte - of als asbestbesmet te beschouwen materialen - aangetroffen. Het inspectiegebied kan worden vrijgegeven voor vervolgwerkzaamheden/vrijgavemetingen.
Op 12 augustus 2011 heeft [bedrijf 2] op zolder visueel restanten asbesthoudend materiaal aangetroffen. Het betrof restanten:
- op vloer tussen de plint en de muur onder de cv-ketel;
- tegen het dakbeschot in de verfrand.
Zolder [adres] te [woonplaats]
Op 30 juni 2011 zijn op het adres [adres] te [woonplaats] op zolder de volgende asbesthoudende toepassingen/materialen verwijderd:
- plaatmateriaal tegen dak;
- plaatmateriaal traphekje.
Het betrof amosiet.
Inspecteur/laborant [medeverdachte 2] heeft op 30 juni 2011 in een rapportage lucht-eindcontrole containment het volgende geconcludeerd. Bij de verrichte visuele inspectie zijn geen asbestverdachte - of als asbestbesmet te beschouwen materialen - aangetroffen. Het inspectiegebied kan worden vrijgegeven voor vervolgwerkzaamheden/vrijgavemetingen.
Op 12 augustus 2011 heeft [bedrijf 2] op zolder visueel restanten asbesthoudend materiaal aangetroffen. Het betrof restanten:
- tussen de afvoer en de muur bij het traphek;
- tegen het dakbeschot in de verfrand.
Zolder [adres] te [woonplaats]
Op 7 juli 2011 zijn op het adres [adres] te [woonplaats] op zolder de volgende asbesthoudende toepassingen/materialen verwijderd:
- vlakke plaat tegen dak.
Het betrof amosiet.
Inspecteur/laborant [medeverdachte 3] heeft op 7 juli 2011 in een rapportage lucht-eindcontrole containment het volgende geconcludeerd. Bij de verrichte visuele inspectie zijn geen asbestverdachte - of als asbestbesmet te beschouwen materialen - aangetroffen. Het inspectiegebied kan worden vrijgegeven voor vervolgwerkzaamheden/vrijgavemetingen.
Op 2 september 2011 heeft [bedrijf 2] op zolder visueel restanten asbesthoudend materiaal aangetroffen. Het betrof restanten:
- in de sponning van het traphek;
- rondom de spijkers op het traphek.
Zolder [adres] te [woonplaats]
Op 7 juli 2011 zijn op het adres [adres] te [woonplaats] op zolder de volgende asbesthoudende toepassingen/materialen verwijderd:
- plaatmateriaal tegen dak.
Het betrof amosiet.
Inspecteur/laborant [medeverdachte 3] heeft op 7 juli 2011 in een rapportage lucht-eindcontrole containment het volgende geconcludeerd. Bij de verrichte visuele inspectie zijn geen asbestverdachte - of als asbestbesmet te beschouwen materialen - aangetroffen. Het inspectiegebied kan worden vrijgegeven voor vervolgwerkzaamheden/vrijgavemetingen.
Op 23 augustus 2011 heeft [bedrijf 2] op zolder visueel restanten asbesthoudend materiaal aangetroffen. Het betrof restanten:
- op het traphek;
- rondom de  spijkers op het traphek;
- tegen het dakbeschot op de gordingen.
Zolder [adres] te [woonplaats]
Op 13 juli 2011 zijn op het adres [adres] te [woonplaats] op zolder de volgende asbesthoudende toepassingen/materialen verwijderd:
- plaatmateriaal tegen dak;
- plaatmateriaal traphekje.
Het betrof amosiet.
Inspecteur/laborant [medeverdachte 2] heeft op 13 juli 2011 in een rapportage lucht-eindcontrole containment het volgende geconcludeerd. Bij de verrichte visuele inspectie zijn geen asbestverdachte - of als asbestbesmet te beschouwen materialen - aangetroffen. Het inspectiegebied kan worden vrijgegeven voor vervolgwerkzaamheden/vrijgavemetingen.
Op 2 september 2011 heeft [bedrijf 2] op zolder visueel restanten asbesthoudend materiaal aangetroffen. Het betrof restanten:
- op de gordingen.
Zolder [adres] te [woonplaats]
Op 12 juli 2011zijn op het adres [adres] te [woonplaats] op zolder het volgende asbesthoudende toepassing/materiaal verwijderd:
- plaatmateriaal tegen dak.
Het betrof amosiet.
Inspecteur/laborant [medeverdachte 1] heeft op 12 juni 2011 in een rapportage lucht-eindcontrole containment het volgende geconcludeerd. Bij de verrichte visuele inspectie zijn geen asbestverdachte - of als asbestbesmet te beschouwen materialen - aangetroffen. Het inspectiegebied kan worden vrijgegeven voor vervolgwerkzaamheden/vrijgavemetingen.
Op 2 september 2011 heeft [bedrijf 2] op zolder visueel restanten asbesthoudend materiaal aangetroffen. Het betrof restanten op:
- het traphekje;
- op de gordingen.
Zolder [adres] te [woonplaats]
Op 6 juli  2011 zijn op het adres [adres] te [woonplaats] op zolder de volgende asbesthoudende toepassingen/materialen verwijderd:
plafondbeplating;
plaatmateriaal tegen traphekje.
Het betrof amosiet.
Inspecteur/laborant [medeverdachte 1] heeft op 6 juli 2011 in een rapportage lucht-eindcontrole containment het volgende geconcludeerd. Bij de verrichte visuele inspectie zijn geen asbestverdachte - of als asbestbesmet te beschouwen materialen - aangetroffen. Het inspectiegebied kan worden vrijgegeven voor vervolgwerkzaamheden/vrijgavemetingen.
Op 23 augustus 2011 heeft [bedrijf 2] op zolder visueel restanten asbesthoudend materiaal aangetroffen. Het betrof restanten op:
- het traphekje;
- tegen het dakbeschot langs de gordingen.
Zolder [adres] te [woonplaats]
Op 12 juli  2011 zijn op het adres [adres] te [woonplaats] op zolder de volgende asbesthoudende toepassingen/materialen verwijderd:
plaatmateriaal tegen dak;
plaatmateriaal tegen traphek.
Het betrof amosiet.
Inspecteur/laborant [medeverdachte 1] heeft op 12 juli 2011 in een rapportage lucht-eindcontrole containment het volgende geconcludeerd. Bij de verrichte visuele inspectie zijn geen asbestverdachte - of als asbestbesmet te beschouwen materialen - aangetroffen. Het inspectiegebied kan worden vrijgegeven voor vervolgwerkzaamheden/vrijgavemetingen.
Op 15 augustus 2011 heeft [bedrijf 2] op zolder visueel restanten asbesthoudend materiaal aangetroffen. Het betrof restanten:
- op de vloer naast het traphekje;
- tegen het dakbeschot en de gordingen.
Zolder [adres] te [woonplaats]
Op 7 juli 2011 zijn op het adres [adres] te [woonplaats] op zolder de volgende asbesthoudende toepassingen/materialen verwijderd:
- vlakke plaat tegen dak;
- vlakke plaat tegen traphekje.
Het betrof amosiet.
Inspecteur/laborant [medeverdachte 3] heeft op 7 juli 2011 in een rapportage lucht-eindcontrole containment het volgende geconcludeerd. Bij de verrichte visuele inspectie zijn geen asbestverdachte - of als asbestbesmet te beschouwen materialen - aangetroffen. Het inspectiegebied kan worden vrijgegeven voor vervolgwerkzaamheden/vrijgavemetingen.
Op 15 augustus 2011 heeft [bedrijf 2] op zolder visueel restanten asbesthoudend materiaal aangetroffen. Het betrof restanten:
- op het traphekje;
- tegen het dakbeschot en de gordingen;
- rond spijkers in het dakbeschot.
Zolder [adres] te [woonplaats]
Op 8 juli  2011 zijn op het adres [adres] te [woonplaats] op zolder de volgende asbesthoudende toepassingen/materialen verwijderd:
plafondbeplating;
plaatmateriaal tegen traphekje.
Het betrof amosiet.
Inspecteur/laborant [medeverdachte 1] heeft op 8 juli 2011 in een rapportage lucht-eindcontrole containment het volgende geconcludeerd. Bij de verrichte visuele inspectie zijn geen asbestverdachte - of als asbestbesmet te beschouwen materialen - aangetroffen. Het inspectiegebied kan worden vrijgegeven voor vervolgwerkzaamheden/vrijgavemetingen.
Op 16 augustus 2011 heeft [bedrijf 2] op zolder visueel restanten asbesthoudend materiaal aangetroffen. Het betrof restanten op:
- de onderzijde van het traphek;
- tegen het dakbeschot in de verfrand.
Zolder [adres] te [woonplaats]
Op 13 juli 2011 zijn op het adres [adres] te [woonplaats] op zolder de volgende asbesthoudende toepassingen/materialen verwijderd:
- plaatmateriaal tegen dak;
- plaatmateriaal dakhekje.
Het betrof amosiet.
Inspecteur/laborant [medeverdachte 2] heeft op 13 juli 2011 in een rapportage lucht-eindcontrole containment het volgende geconcludeerd. Bij de verrichte visuele inspectie zijn geen asbestverdachte - of als asbestbesmet te beschouwen materialen - aangetroffen. Het inspectiegebied kan worden vrijgegeven voor vervolgwerkzaamheden/vrijgavemetingen.
Op 18 oktober 2011 heeft [bedrijf 2] op zolder visueel restanten asbesthoudend materiaal aangetroffen. Het betrof restanten op:
- de gordingen;
- het traphek.
Zolder [adres] te [woonplaats]
Op 21 juni 2011 zijn op het adres [adres] te [woonplaats] op zolder de volgende asbesthoudende toepassingen/materialen verwijderd:
- plaatmateriaal tegen dak;
- plaatmateriaal traphek.
Het betrof amosiet.
Inspecteur/laborant [medeverdachte 2] heeft op 21 juni 2011 in een rapportage lucht-eindcontrole containment het volgende geconcludeerd. Bij de verrichte visuele inspectie zijn geen asbestverdachte - of als asbestbesmet te beschouwen materialen - aangetroffen. Het inspectiegebied kan worden vrijgegeven voor vervolgwerkzaamheden/vrijgavemetingen.
Op 22 juni 2011 zijn op het adres [adres] te [woonplaats] op zolder de volgende asbesthoudende toepassingen/materialen verwijderd:
plaatmateriaal tegen dak;
plaatmateriaal tegen traphek.
Het betrof amosiet.
Inspecteur/laborant [medeverdachte 1] heeft op 22 juni 2011 in een rapportage lucht-eindcontrole containment het volgende geconcludeerd. Bij de verrichte visuele inspectie zijn geen asbestverdachte - of als asbestbesmet te beschouwen materialen - aangetroffen. Het inspectiegebied kan worden vrijgegeven voor vervolgwerkzaamheden/vrijgavemetingen.
Op 13 september 2011 heeft [bedrijf 2] op zolder visueel restanten asbesthoudend materiaal aangetroffen. Het betrof restanten op:
- het traphekje;
- de gordingen.
Zolder en garage [adres] te [woonplaats]
Op 21 juni 2011 zijn op het adres [adres] te [woonplaats] uit de garage de volgende asbesthoudende toepassingen/materialen verwijderd:
- plafondbeplating garage.
Het betrof amosiet.
Inspecteur/laborant [medeverdachte 2] heeft op 21 juni 2011 in een rapportage lucht-eindcontrole containment in de garage het volgende geconcludeerd. Bij de verrichte visuele inspectie zijn geen asbestverdachte - of als asbestbesmet te beschouwen materialen - aangetroffen. Het inspectiegebied kan worden vrijgegeven voor vervolgwerkzaamheden/vrijgavemetingen.
Op 13 juli 2011 zijn op het adres [adres] te [woonplaats] op zolder de volgende asbesthoudende toepassingen/materialen verwijderd:
- plaatmateriaal tegen dak;
- plaatmateriaal traphekje.
Het betrof amosiet.
Inspecteur/laborant [medeverdachte 2] heeft op 13 juli 2011 in een rapportage lucht-eindcontrole containment op de zolder het volgende geconcludeerd. Bij de verrichte visuele inspectie zijn geen asbestverdachte - of als asbestbesmet te beschouwen materialen - aangetroffen. Het inspectiegebied kan worden vrijgegeven voor vervolgwerkzaamheden/vrijgavemetingen.
Op 9 september 2011 heeft [bedrijf 2] op zowel in de garage als op de zolder visueel restanten asbesthoudend materiaal aangetroffen. Het betrof restanten:
- in het spinnenrag op de muur van de garage;
- op het traphekje;
- op de gordingen.
Zolders [adres], [adres], [adres], [adres], [adres], [adres], [adres], [adres], [adres], [adres], [adres], [adres], [adres], [adres], [adres], [adres], [adres], [adres], [adres], [adres], [adres], [adres], [adres], [adres], [adres], [adres], [adres], [adres], [adres], [adres] en [adres]
Garages [adres], [adres] en [adres]
[medeverdachte 1] was in de ten laste gelegde periode werkzaam als asbest inspecteur analist bij [verdachte], afdeling asbest.
[medeverdachte 2] was gedurende die periode eveneens werkzaam bij [verdachte] als laborant.
Ook [medeverdachte 3] was tijdens de ten laste gelegde periode werkzaam bij [verdachte], afdeling asbest. Zijn functie was inspecteur/laborant.
[A] werkte destijds als laborant/inspecteur bij [verdachte], afdeling asbest.
4.3.5
De bewijsoverwegingen
De onder 4.3.3 genoemde bewijsmiddelen worden, ook in hun onderdelen, slechts gebruikt tot bewijs van het feit waarop zij blijkens hun inhoud in het bijzonder betrekking hebben.
Ten aanzien van het subsidiair ten laste gelegde
Asbest
De rechtbank ziet geen aanleiding om aan de deskundigheid van [bedrijf 2] te twijfelen en gaat ervan uit dat hetgeen [bedrijf 2] als asbest kwalificeert, daadwerkelijk asbest is.
Is het asbest afkomstig van een eerdere asbestsanering?
[bedrijf 2] heeft asbesthoudend materiaal visueel waargenomen op plekken waar [verdachte] binnen de containments asbesthoudend plaatmateriaal heeft gesaneerd dan wel in de directe nabijheid hiervan.
Volgens de ter zitting gehoorde asbestdeskundige J. Tempelman, senior technical consultant bij TNO, is juist op de bouwdelen waarop de asbesthoudende platen bevestigd zijn geweest de kans op het aantreffen van restanten op ruwe balken, spijker- of schroefgaten het grootst.
De rechtbank ziet geen aanknopingspunten om aan te nemen dat de asbestrestanten op de in de bewijsmiddelen genoemde plekken daar terecht zijn gekomen door een eerdere asbestsanering.
Daderschap
Voor de strafbaarheid van een rechtspersoon is vereist dat de gedraging van een natuurlijk persoon in redelijkheid kan worden toegerekend aan de rechtspersoon.
Het antwoord op de vraag wanneer een (verboden) gedraging in redelijkheid aan een rechtspersoon kan worden toegerekend, hangt af van de concrete omstandigheden van het geval, waartoe mede behoort de aard van de (verboden) gedraging. Een belangrijk oriëntatiepunt daarbij is of de gedraging heeft plaatsgevonden dan wel is verricht in de sfeer van de rechtspersoon. Van een gedraging in de sfeer van de rechtspersoon zal sprake kunnen zijn indien zich een of meer van de volgende omstandigheden voordoen:
- het gaat om een handelen of nalaten van iemand die hetzij uit hoofde van een dienstbetrekking hetzij uit anderen hoofde werkzaam is ten behoeve van de rechtspersoon;
- de gedraging past in de normale bedrijfsvoering van de rechtspersoon;
- de gedraging is de rechtspersoon dienstig geweest in het door hem uitgeoefende bedrijf;
- de rechtspersoon vermocht erover te beschikken of de gedraging al dan niet zou plaatsvinden en zodanig of vergelijkbaar gedrag werd blijkens de feitelijke gang van zaken door de rechtspersoon aanvaard of placht te worden aanvaard.
Onder bedoeld aanvaarden is mede begrepen het niet betrachten van de zorg die in redelijkheid van de rechtspersoon kan worden gevergd met het oog op de voorkoming van de gedraging.
[verdachte] BV kent een aantal bedrijfssegmenten waaronder [bedrijf 3] BV. Onder [bedrijf 3] valt de afdeling [naam] met daarin de asbestinventarisatie, gevestigd in [vestigingsplaats], en het laboratorium, gevestigd in [vestigingsplaats].
De rechtbank leidt hieruit af dat bij [verdachte] kennis en vaardigheden aanwezig zijn met betrekking tot asbestsaneringen, eindcontroles, visuele inspecties en vrijgaven, als ook de gevaren van asbestbesmetting.
In de onderhavige strafzaak hebben de inspecteurs/laboranten [medeverdachte 1], [medeverdachte 2], [medeverdachte 3] en [A], alle vier werknemers van [verdachte], onder het gezag van [verdachte] eindcontroles, visuele inspecties en vrijgaven in woningen en garages aan de [adres] te [woonplaats] verricht. De ten laste gelegde gedragingen zijn de rechtspersoon aldus dienstig geweest in het door haar uitgeoefende bedrijf. [verdachte] vermocht er bovendien over te beschikken dat de ten laste gelegde gedragingen al dan niet zou plaatsvinden. De gedragingen werden door de rechtspersoon aanvaard.
Gelet op het voorgaande is de rechtbank van oordeel dat de subsidiair ten laste gelegde gedragingen redelijkerwijs aan [verdachte] kunnen worden toegerekend.
Schuld
De rechtbank is van oordeel dat de laboranten [medeverdachte 1], [medeverdachte 2], [medeverdachte 3] en [A] de visuele inpecties en vrijgaven onvoldoende zorgvuldig hebben uitgevoerd. Zij hadden de door [bedrijf 2] gevonden asbestrestanten in hun hoedanigheid als laborant/inspecteur moeten waarnemen. Zij waren er als laborant/inspecteur voor opgeleid en getraind om dergelijk materiaal te zien. Voor zover het bij de in de bewijsmiddelen genoemde asbestrestanten gaat om restanten die zich volgens de inspecteurs/laboranten achter afplaktape of folie bevonden, geldt dat deze asbestrestanten zijn aangetroffen op of direct naast de bouwdelen waarvan het asbesthoudend plaatmateriaal is verwijderd. De inspecteurs/laboranten hadden het containment niet mogen vrijgeven zonder deze afgeplakte/afgedekte delen te inspecteren.
Te duchten gevaar
De gevaren van onbeschermde blootstelling aan losse asbestvezels zijn algemeen bekend. Indien losse asbestvezels worden ingeademd lopen zij vast in de kleine luchtwegen en longblaasjes. Als gevolg hiervan kunnen verschillende asbestziekten ontstaan. De meeste ziekten zijn niet of nauwelijks te genezen.
Uit het rapport van J. Tempelman, voornoemd, blijkt dat vanuit zichtbare restanten asbesthoudend materiaal vezels in de lucht terecht kunnen komen. Dit geldt voor niet-hechtgebonden amosiet in het bijzonder vanwege de stugge structuur van de vezel. Een beperkte mechanische kracht is nodig om amosietvezels uit brandwerend board (amosiet board) vrij te maken. Activiteiten zoals vegen, schoonmaken, goederen verplaatsen, stofzuigen zijn daarvoor voldoende.
Het grootste risico van achterblijvende asbestresten bestaat uit het verslepen via schoeisel naar ruimten waar men langdurig verblijft. Als gevolg van deze secundaire emissie kan een langdurige blootstelling optreden omdat vanuit deze resten door allerlei activiteiten steeds opnieuw vezels in de lucht worden gebracht (resuspensie). Juist om deze reden vormt de visuele inspectie op asbestresten een cruciaal onderdeel van de eindcontrole na sanering (vrijgave) zoals beschreven in de norm NEN 2990 (2005).
Gelet op het voorgaande is de rechtbank van oordeel dat als gevolg van het handelen van verdachte gevaar voor de openbare gezondheid en/of levensgevaar voor bewoners van de bewuste woningen en/of andere daar aanwezigen te duchten was.
5
Bewezenverklaring
De rechtbank acht op grond van de in rubriek 4 genoemde bewijsmiddelen en bewijsoverwegingen bewezen dat
subsidiair:
het aan verdachtes schuld te wijten is dat zij op tijdstippen in de periode van 1 juni 2011 tot en met 20 juli 2011 te [woonplaats] 31 woningen en 3 garages wederrechtelijk een stof, te weten asbest en/of asbestvezels, in de lucht heeft gebracht, terwijl daarvan gevaar voor de openbare gezondheid en levensgevaar voor bewoners van die woningen en andere aanwezigen te duchten was,
immers zijn door verdachte uitgevoerde eindcontrole en visuele inspecties en vrijgaven in de woningen met nummer [nummer], [nummer], [nummer] , [nummer], [nummer], [nummer], [nummer], [nummer], [nummer], [nummer], [nummer], [nummer], [nummer], [nummer], [nummer], [nummer], [nummer], [nummer], [nummer], [nummer], [nummer], [nummer], [nummer], [nummer], [nummer], [nummer], [nummer], [nummer], [nummer] en [nummer] en in garages bij de woningen met nummer [nummer], [nummer] en [nummer] onvoldoende zorgvuldig uitgevoerd en heeft verdachte vervolgens containments vrijgegeven, zodat de ruimten weer toegankelijk waren voor personen zonder kans op blootstelling aan asbest, terwijl die ruimten niet vrijgegeven hadden mogen worden omdat daar nog asbest en/of
asbestvezels in was/waren achtergebleven.
Voor zover in de tenlastelegging taal- en/of schrijffouten staan, zijn deze verbeterd. Verdachte is hierdoor niet in de verdediging geschaad.
6
De strafbaarheid van het feit
Het bewezen geachte feit is volgens de wet strafbaar als
Subsidiair:
Het aan zijn schuld te wijten zijn, dat wederrechtelijk een stof op of in de bodem of in de lucht wordt gebracht, terwijl daarvan gevaar voor de openbare gezondheid of levensgevaar voor een ander te duchten is, meermalen gepleegd.
7
De strafbaarheid van verdachte
Er is geen omstandigheid aannemelijk geworden die de strafbaarheid van verdachte uitsluit. Verdachte is dan ook strafbaar.
8
Motivering van de straffen en maatregelen
8.1.
De eis van de officier van justitie
De officier van justitie heeft gevorderd dat verdachte voor de door haar bewezen geachte feiten zal worden veroordeeld tot een geldboete van € 40.000,-.
8.2.
Het standpunt van de verdediging
De verdediging heeft geen strafmaatverweer gevoerd.
8.3.
Het oordeel van de rechtbank
Bij het bepalen van de op te leggen straf heeft de rechtbank rekening gehouden met de ernst van de feiten, de omstandigheden waaronder deze zijn begaan en de omstandigheden waarin verdachte zich bevindt.
Wat betreft de ernst van het feit en de omstandigheden waaronder dit is begaan, heeft de rechtbank in het bijzonder het volgende in aanmerking genomen.
[verdachte] heeft in woningen aan de [adres] te [woonplaats] beoordelingen van asbestsaneringswerkzaamheden verricht. De asbestsanering heeft in containments plaatsgevonden. In 31 woningen en 3 garages hebben inspecteurs/laboranten namens [verdachte] visuele inspecties en luchtmetingen in de containments verricht en de containments vervolgens vrijgegeven. Uit later onderzoek door [bedrijf 2] bleek echter dat zich nog asbesthoudend materiaal bevond op plekken binnen die containments dan wel in de directe nabijheid daarvan. Volgens de NEN 2990 (2005) dient een laborant/inspecteur de bouwdelen/constructiedelen waarvan de asbesthoudende materialen zijn verwijderd te inspecteren. [bedrijf 2] heeft juist op deze plekken asbestrestanten gevonden.
Het is een feit van algemene bekendheid dat asbest een gevaarlijke stof is die zeer schadelijk voor de menselijke gezondheid en zelfs levensbedreigend kan zijn. Als gevolg van blootstelling aan asbest kunnen verschillende asbestziekten ontstaan. De meeste ziekten openbaren zich na tientallen jaren nadat de blootstelling aan asbest heeft plaatsgevonden en zijn niet of nauwelijks te genezen. Om deze reden is er strikte wet- en regelgeving in het leven geroepen waaraan de inspecteurs/laboranten van [verdachte] bij hun werkzaamheden zich hadden moeten houden. Zij hebben hun werk onvoldoende zorgvuldig uitgevoerd waardoor voornoemde gevaren konden ontstaan. Ook op de zitting hebben zowel [verdachte] als de inspecteurs/laboranten volgehouden dat het werk volgens alle regels is uitgevoerd, terwijl de inspecteurs/laboranten containments hebben vrijgegeven waarbij is gebleken dat er asbest is achtergebleven. De inspecteurs/laboranten hebben een voorbehoud gemaakt voor delen die zij niet volledig hebben kunnen inspecteren omdat gesaneerde delen waren afgeplakt. Ze miskennen daarmee hun verantwoordelijkheid en de gevolgen van hun handelen voor de bewoners van de betreffende woningen. De rechtbank rekent dit verdachte zwaar aan.
Voorts houdt de rechtbank bij de straftoemeting rekening met het tijdsverloop. De bewezen verklaarde handelingen hebben in de periode van 1 juni tot en met 20 juli 2011 plaatsgevonden.
Wat betreft de persoon van de verdachte heeft de rechtbank in het bijzonder gelet op de inhoud van een de verdachte betreffend uittreksel uit de justitiële documentatie van 12 juni 2014 waaruit blijkt dat de verdachte niet eerder strafrechtelijk is veroordeeld.
De rechtbank acht, alles afwegende, een geldboete van € 30.000,- passend en geboden.
Naar het oordeel van de rechtbank kan met deze straf, die lager is dan door de officier van justitie is gevorderd, worden volstaan. Anders dan de officier van justitie acht de rechtbank het primair ten laste gelegde niet wettig en overtuigend bewezen.
9
Toepasselijke wettelijke voorschriften
De beslissing berust op de artikelen 23, 24, 24c, 57 en 173b van het Wetboek van Strafrecht zoals deze artikelen luidden ten tijde van het bewezen verklaarde.
10
Beslissing
De rechtbank:
Verklaart bewezen dat verdachte het ten laste gelegde heeft begaan zoals hiervoor in rubriek 5 is vermeld.
Verklaart niet bewezen wat aan verdachte meer of anders is ten laste gelegd dan hiervoor is bewezen verklaard en spreekt verdachte daarvan vrij.
Het bewezen verklaarde levert op:
Subsidiair:
Het aan zijn schuld te wijten zijn, dat wederrechtelijk een stof op of in de bodem of in de lucht wordt gebracht, terwijl daarvan gevaar voor de openbare gezondheid of levensgevaar voor een ander te duchten is, meermalen gepleegd.
Verklaart het bewezene strafbaar.
Verklaart verdachte, daarvoor strafbaar.
Veroordeelt verdachte tot een geldboete van € 30.000,-.
Dit vonnis is gewezen door
mr. N.E.M. Kranenbroek, voorzitter,
mrs. J. Ebbens en G.A. Bos, rechters,
in tegenwoordigheid van mr. J.M.T. Bouwman-Everhardus, griffier,
en uitgesproken op de openbare terechtzitting van deze rechtbank van 25 februari 2015.
BIJLAGE : De tenlastelegging
Primair
zij op een of meer tijdstippen in of omstreeks de periode van  1 juni 2011 tot en met 20 juli 2011 te [woonplaats] tezamen en in vereniging met (een) ander(en) althans alleen, in 34 woningen, althans één of meer woning(en) en/of in 4  garages, althans één of meer garage(s), opzettelijk en wederrechtelijk een stof, te weten asbest en/of asbestvezels, op en/of in de bodem en/of in de lucht heeft gebracht, terwijl daarvan gevaar voor de
openbare gezondheid en/of levensgevaar voor bewoners van die woning(en) en/of
andere aanwezigen te duchten was,
immers zijn door verdachte en/of haar mededaders uitgevoerde eindcontroles en/of visuele inspecties en/of vrijgaves in de woningen met nummer [nummer], [nummer], [nummer], [nummer], [nummer], [nummer] , [nummer], [nummer], [nummer], [nummer], [nummer], [nummer] , [nummer], [nummer], [nummer], [nummer], [nummer], [nummer], [nummer], [nummer], [nummer], [nummer], [nummer], [nummer], [nummer], [nummer], [nummer], [nummer], [nummer], [nummer], [nummer] en/of [nummer] en/of in garages bij de woningen met nummer [nummer], [nummer], [nummer] en/of [nummer] niet op de juiste wijze en/of onvoldoende zorgvuldig uitgevoerd en/of heeft/hebben  verdachte  en/of haar mededaders vervolgens containments en/of de omgeving van containments vrijgegeven, zodat de ruimten weer toegankelijk waren voor personen zonder kans op blootstelling aan asbest, terwijl die ruimten niet vrijgegeven hadden mogen worden omdat daar nog asbest en/of
asbestvezels in was/ waren achtergebleven;
Subsidiair
het aan verdachtes schuld te wijten is dat zij op een of meer tijdstippen in of omstreeks de periode van  1 juni 2011  tot en met 20 juli 2011 te [woonplaats] tezamen en in vereniging met (een) ander(en) althans alleen, in 34 woningen, althans één of meer woning(en) en/of in 4 garages, althans één of meer garage(s), wederrechtelijk een stof, te weten asbest en/of asbestvezels, op en/of in de bodem en/of in de lucht heeft gebracht, terwijl daarvan gevaar voor de openbare gezondheid en/of levensgevaar voor bewoners van die woning(en) en/of andere aanwezigen te duchten was,
immers zijn door verdachte en/of haar mededaders uitgevoerde eindcontrole en/of visuele inspecties en/of vrijgaves in de woningen met nummer [nummer], [nummer], [nummer], [nummer], [nummer], [nummer], [nummer], [nummer], [nummer], [nummer], [nummer], [nummer], [nummer] , [nummer], [nummer], [nummer], [nummer], [nummer], [nummer] , [nummer], [nummer], [nummer], [nummer], [nummer], [nummer], [nummer], [nummer], [nummer], [nummer], [nummer], [nummer] en/of [nummer] en/of in garages bij de woningen met nummer [nummer], [nummer], [nummer] en/of [nummer] niet op de juiste wijze en/of onvoldoende zorgvuldig uitgevoerd en heeft verdachte  en/of hebben haar mededaders vervolgens containments en/of de omgeving van containments vrijgegeven, zodat de ruimten weer toegankelijk waren voor personen zonder kans op blootstelling aan asbest, terwijl die ruimten niet vrijgegeven hadden mogen worden omdat daar nog asbest en/of
asbestvezels in was/ waren achtergebleven;
Meer subsidiair
zij op een of meer tijdstippen in of omstreeks de periode van 1 juni 2011  tot en met 20 juli 2011 te [woonplaats], in 34 woningen, althans één of meer woning(en) en/of in 4 garages, althans één of meer garage(s), bij of  in rechtstreeks verband met arbeid die zij als werkgever door haar werknemers heeft laten verrichten, te weten eindcontroles en/of visuele
inspecties en/of vrijg aves, in die woning(en) en/of garage(s) of in de onmiddellijke omgeving daarvan gevaar is ontstaan voor de veiligheid of de gezondheid van andere personen dan die werknemers, terwijl zij geen doeltreffende maatregelen ter voorkoming van dat gevaar heeft genomen,
immers hebben werknemers van verdachte bij uitgevoerde eindcontrole en/of visuele inspecties en/of vrijgaves in de woningen (zolder) met nummer [nummer], [nummer], [nummer], [nummer], [nummer]  , [nummer], [nummer], [nummer], [nummer], [nummer], [nummer], [nummer] , [nummer], [nummer], [nummer], [nummer], [nummer], [nummer], [nummer], [nummer], [nummer], [nummer] , [nummer], [nummer], [nummer], [nummer], [nummer], [nummer], [nummer], [nummer] en/of [nummer]/of in garages bij de woningen met nummer [nummer], [nummer], [nummer] en/of  [nummer] niet op de juiste wijze en/of onvoldoende zorgvuldig uitgevoerd en/of heeft verdachte  en/of hebben haar mededaders vervolgens containments en/of de omgeving van containments vrijgegeven, zodat de ruimten weer toegankelijk zijn voor personen zonder kans op blootstelling aan asbest, terwijl die ruimten niet vrijgegeven hadden mogen worden omdat daar nog asbest en/of asbestvezels in was/ waren achtergebleven.
Indien hierna wordt verwezen naar paginanummers, wordt hierbij verwezen naar een bijlage bij het in de wettelijke vorm opgemaakte proces-verbaal van de politie Midden-Nederland, genummerd 2011033992, van 10 juli 2013, doorgenummerde pagina’s 1 tot en met 3009.
Een geschrift, inhoudende een asbeststofbesmettingsonderzoek op basis van de NEN 2991, doorgenummerde pagina 372.
Een geschrift, inhoudende een inspectieformulier “eindcontrole na sanering (asbest)”, doorgenummerde pagina 2247.
Een geschrift, inhoudende een rapportage lucht-eindcontrole containment, doorgenummerde pagina 2251.
Een geschrift, inhoudende een asbeststofbesmettingsonderzoek op basis van de NEN 2991, de zolder van de woning gelegen aan de [adres] te [woonplaats], achterkant doorgenummerde pagina 361.
Een geschrift, inhoudende een inspectieformulier “eindcontrole na sanering (asbest)”, doorgenummerde pagina 2271.
Een geschrift, inhoudende een rapportage lucht-eindcontrole containment, doorgenummerde pagina 2275.
Een geschrift, inhoudende een asbeststofbesmettingsonderzoek op basis van de NEN 2991, de zolder van de woning gelegen aan de [adres] te [woonplaats], achterkant doorgenummerde pagina 372.
Een geschrift, inhoudende een inspectieformulier “eindcontrole na sanering (asbest)”, doorgenummerde pagina 2287.
Een geschrift, inhoudende een rapportage lucht-eindcontrole containment, doorgenummerde pagina 2291.
Een geschrift, inhoudende een asbeststofbesmettingsonderzoek op basis van de NEN 2991, de zolder van de woning gelegen aan de [adres] te [woonplaats], achterkant doorgenummerde pagina 383.
Een geschrift, inhoudende een inspectieformulier “eindcontrole na sanering (asbest)”, doorgenummerde pagina 2295.
Een geschrift, inhoudende een rapportage lucht-eindcontrole containment, doorgenummerde pagina 2299.
Een geschrift, inhoudende een asbeststofbesmettingsonderzoek op basis van de NEN 2991, de zolder van de woning gelegen aan de [adres] te [woonplaats], achterkant doorgenummerde pagina 394.
Een geschrift, inhoudende een inspectieformulier “eindcontrole na sanering (asbest)”, doorgenummerde pagina 2311.
Een geschrift, inhoudende een rapportage lucht-eindcontrole containment, doorgenummerde pagina 2315.
Een geschrift, inhoudende een asbeststofbesmettingsonderzoek op basis van de NEN 2991, de zolder van de woning gelegen aan de [adres] te [woonplaats], achterkant doorgenummerde pagina 414.
Een geschrift, inhoudende een inspectieformulier “eindcontrole na sanering (asbest)”, doorgenummerde pagina 2343.
Een geschrift, inhoudende een rapportage lucht-eindcontrole containment, doorgenummerde pagina 2347.
Een geschrift, inhoudende een asbeststofbesmettingsonderzoek op basis van de NEN 2991, de zolder van de woning gelegen aan de [adres] te [woonplaats], achterkant doorgenummerde pagina 427.
Een geschrift, inhoudende een inspectieformulier “eindcontrole na sanering (asbest)”, doorgenummerde pagina 2359.
Een geschrift, inhoudende een rapportage lucht-eindcontrole containment, doorgenummerde pagina 2362.
Een geschrift, inhoudende een asbeststofbesmettingsonderzoek op basis van de NEN 2991, de zolder van de woning gelegen aan de [adres] te [woonplaats], achterkant doorgenummerde pagina 438.
Een geschrift, inhoudende een inspectieformulier “eindcontrole na sanering (asbest)”, doorgenummerde pagina 2374.
Een geschrift, inhoudende een rapportage lucht-eindcontrole containment, doorgenummerde pagina 2378.
Een geschrift, inhoudende een asbeststofbesmettingsonderzoek op basis van de NEN 2991, de zolder van de woning gelegen aan de [adres] te [woonplaats], achterkant doorgenummerde pagina 469.
Een geschrift, inhoudende een inspectieformulier “eindcontrole na sanering (asbest)”, doorgenummerde pagina 2398.
Een geschrift, inhoudende een rapportage lucht-eindcontrole containment, doorgenummerde pagina 2402.
Een geschrift, inhoudende een asbeststofbesmettingsonderzoek op basis van de NEN 2991, de zolder van de woning gelegen aan de [adres] te [woonplaats], achterkant doorgenummerde pagina 372.
Een geschrift, inhoudende een inspectieformulier “eindcontrole na sanering (asbest)”, doorgenummerde pagina 2414.
Een geschrift, inhoudende een rapportage lucht-eindcontrole containment, doorgenummerde pagina 2418.
Een geschrift, inhoudende een asbeststofbesmettingsonderzoek op basis van de NEN 2991, de zolder van de woning gelegen aan de [adres] te [woonplaats], achterkant doorgenummerde pagina 490.
Een geschrift, inhoudende een inspectieformulier “eindcontrole na sanering (asbest)”, doorgenummerde pagina 2422.
Een geschrift, inhoudende een rapportage lucht-eindcontrole containment, doorgenummerde pagina 2426.
Een geschrift, inhoudende een asbeststofbesmettingsonderzoek op basis van de NEN 2991, de zolder van de woning gelegen aan de [adres] te [woonplaats], achterkant doorgenummerde pagina 509.
Een geschrift, inhoudende een inspectieformulier “eindcontrole na sanering (asbest)”, doorgenummerde pagina 2438.
Een geschrift, inhoudende een rapportage lucht-eindcontrole containment, doorgenummerde pagina 2442.
Een geschrift, inhoudende een asbeststofbesmettingsonderzoek op basis van de NEN 2991, de zolder van de woning gelegen aan de [adres] te [woonplaats], achterkant doorgenummerde pagina 519.
Een geschrift, inhoudende een inspectieformulier “eindcontrole na sanering (asbest)”, doorgenummerde pagina 2462.
Een geschrift, inhoudende een SC540 asbestonderzoek ten behoeve van onderhoudswerkzaamheden, woningen + garage [adres] tot en met [adres] + [adres] tot en met [adres] [woonplaats], nummer CN/R-ASBAR/11/000068, versie 6, gedateerd 28 juni 2011.
Een geschrift, inhoudende een rapportage lucht-eindcontrole containment, doorgenummerde pagina 2466.
Een geschrift, inhoudende een asbeststofbesmettingsonderzoek op basis van de NEN 2991, de zolder van de woning gelegen aan de [adres] te [woonplaats], achterkant doorgenummerde pagina 529.
Een geschrift, inhoudende een inspectieformulier “eindcontrole na sanering (asbest)”, doorgenummerde pagina 2470.
Een geschrift, inhoudende een rapportage lucht-eindcontrole containment, doorgenummerde pagina 2474.
Een geschrift, inhoudende een inspectieformulier “eindcontrole na sanering (asbest)”, doorgenummerde pagina 2493.
Een geschrift, inhoudende een rapportage lucht-eindcontrole containment, doorgenummerde pagina 2497.
Een geschrift, inhoudende een inspectieformulier “eindcontrole na sanering (asbest)”, doorgenummerde pagina 2478.
Een geschrift, inhoudende een rapportage lucht-eindcontrole containment, doorgenummerde pagina 2482.
Een geschrift, inhoudende een asbeststofbesmettingsonderzoek op basis van de NEN 2991, de zolder van de woning gelegen aan de [adres] te [woonplaats], achterkant doorgenummerde pagina 540.
Een geschrift, inhoudende een inspectieformulier “eindcontrole na sanering (asbest)”, doorgenummerde pagina 2501.
Een geschrift, inhoudende een situatietekening [adres] te [woonplaats] zolder, doorgenummerde pagina 2507.
Een geschrift, inhoudende een rapportage lucht-eindcontrole containment, doorgenummerde pagina 2560.
Een geschrift, inhoudende een asbeststofbesmettingsonderzoek op basis van de NEN 2991, de zolder van de woning gelegen aan de [adres] te [woonplaats], achterkant doorgenummerde pagina 354.
Een geschrift, inhoudende een inspectieformulier “eindcontrole na sanering (asbest)”, doorgenummerde pagina 2556.
Een geschrift, inhoudende een rapportage lucht-eindcontrole containment, doorgenummerde pagina 2505.
Een geschrift, inhoudende een asbeststofbesmettingsonderzoek op basis van de NEN 2991, de zolder van de woning gelegen aan de [adres] te [woonplaats], achterkant doorgenummerde pagina 369.
Een geschrift, inhoudende een inspectieformulier “eindcontrole na sanering (asbest)”, doorgenummerde pagina 2627.
Een geschrift, inhoudende een rapportage lucht-eindcontrole containment, doorgenummerde pagina 2631.
Een geschrift, inhoudende een asbeststofbesmettingsonderzoek op basis van de NEN 2991, de zolder van de woning gelegen aan de [adres] te [woonplaats], achterkant doorgenummerde pagina 627.
Een geschrift, inhoudende een inspectieformulier “eindcontrole na sanering (asbest)”, doorgenummerde pagina 2659.
Een geschrift, inhoudende een rapportage lucht-eindcontrole containment, doorgenummerde pagina 2687.
Een geschrift, inhoudende een asbeststofbesmettingsonderzoek op basis van de NEN 2991, de zolder van de woning gelegen aan de [adres] te [woonplaats], achterkant doorgenummerde pagina 642.
Een geschrift, inhoudende een inspectieformulier “eindcontrole na sanering (asbest)”, doorgenummerde pagina 2691.
Een geschrift, inhoudende een rapportage lucht-eindcontrole containment, doorgenummerde pagina 2695.
Een geschrift, inhoudende een asbeststofbesmettingsonderzoek op basis van de NEN 2991, de zolder van de woning gelegen aan de [adres] te [woonplaats], achterkant doorgenummerde pagina 667.
Een geschrift, inhoudende een inspectieformulier “eindcontrole na sanering (asbest)”, doorgenummerde pagina 2707.
Een geschrift, inhoudende een rapportage lucht-eindcontrole containment, doorgenummerde pagina 2719.
Een geschrift, inhoudende een asbeststofbesmettingsonderzoek op basis van de NEN 2991, de zolder van de woning gelegen aan de [adres] te [woonplaats], achterkant doorgenummerde pagina 678.
Een geschrift, inhoudende een inspectieformulier “eindcontrole na sanering (asbest)”, doorgenummerde pagina 2731.
Een geschrift, inhoudende een rapportage lucht-eindcontrole containment, doorgenummerde pagina 2735.
Een geschrift, inhoudende een asbeststofbesmettingsonderzoek op basis van de NEN 2991, de zolder van de woning gelegen aan de [adres] te [woonplaats], achterkant doorgenummerde pagina 688.
Een geschrift, inhoudende een inspectieformulier “eindcontrole na sanering (asbest)”, doorgenummerde pagina 2747.
Een geschrift, inhoudende een rapportage lucht-eindcontrole containment, doorgenummerde pagina 2751.
Een geschrift, inhoudende een asbeststofbesmettingsonderzoek op basis van de NEN 2991, de zolder van de woning gelegen aan de [adres] te [woonplaats], achterkant doorgenummerde pagina 540.
Een geschrift, inhoudende een inspectieformulier “eindcontrole na sanering (asbest)”, doorgenummerde pagina 2763.
Een geschrift, inhoudende een rapportage lucht-eindcontrole containment, doorgenummerde pagina 2767.
Een geschrift, inhoudende een asbeststofbesmettingsonderzoek op basis van de NEN 2991, de zolder van de woning gelegen aan de [adres] te [woonplaats], achterkant doorgenummerde pagina 716.
Een geschrift, inhoudende een inspectieformulier “eindcontrole na sanering (asbest)”, doorgenummerde pagina 2779.
Een geschrift, inhoudende een rapportage lucht-eindcontrole containment, doorgenummerde pagina 2783.
Een geschrift, inhoudende een asbeststofbesmettingsonderzoek op basis van de NEN 2991, de zolder van de woning gelegen aan de [adres] te [woonplaats], achterkant doorgenummerde pagina 728.
Een geschrift, inhoudende een inspectieformulier “eindcontrole na sanering (asbest)”, doorgenummerde pagina 2787.
Een geschrift, inhoudende een rapportage lucht-eindcontrole containment, doorgenummerde pagina 2791.
Een geschrift, inhoudende een asbeststofbesmettingsonderzoek op basis van de NEN 2991, de zolder van de woning gelegen aan de [adres] te [woonplaats], doorgenummerde pagina 742.
Een geschrift, inhoudende een inspectieformulier “eindcontrole na sanering (asbest)”, doorgenummerde pagina 2819.
Een geschrift, inhoudende een rapportage lucht-eindcontrole containment, doorgenummerde pagina 2823.
Een geschrift, inhoudende een asbeststofbesmettingsonderzoek op basis van de NEN 2991, de zolder van de woning gelegen aan de [adres] te [woonplaats], achterkant doorgenummerde pagina 790.
Een geschrift, inhoudende een inspectieformulier “eindcontrole na sanering (asbest)”, doorgenummerde pagina 2835.
Een geschrift, inhoudende een rapportage lucht-eindcontrole containment, doorgenummerde pagina 2839.
Een geschrift, inhoudende een asbeststofbesmettingsonderzoek op basis van de NEN 2991, de zolder van de woning gelegen aan de [adres] te [woonplaats], achterkant doorgenummerde pagina 801.
Een geschrift, inhoudende een inspectieformulier “eindcontrole na sanering (asbest)”, doorgenummerde pagina 2859.
Een geschrift, inhoudende een rapportage lucht-eindcontrole containment, doorgenummerde pagina 2863.
Een geschrift, inhoudende een asbeststofbesmettingsonderzoek op basis van de NEN 2991, de zolder van de woning gelegen aan de [adres] te [woonplaats], achterkant doorgenummerde pagina 812.
Een geschrift, inhoudende een inspectieformulier “eindcontrole na sanering (asbest)”, doorgenummerde pagina 2867.
Een geschrift, inhoudende een rapportage lucht-eindcontrole containment, doorgenummerde pagina 2871.
Een geschrift, inhoudende een asbeststofbesmettingsonderzoek op basis van de NEN 2991, de zolder van de woning gelegen aan de [adres] te [woonplaats], achterkant doorgenummerde pagina 834.
Een geschrift, inhoudende een inspectieformulier “eindcontrole na sanering (asbest)”, doorgenummerde pagina 2883.
Een geschrift, inhoudende een rapportage lucht-eindcontrole containment, doorgenummerde pagina 2887.
Een geschrift, inhoudende een asbeststofbesmettingsonderzoek op basis van de NEN 2991, de zolder van de woning gelegen aan de [adres] te [woonplaats], achterkant doorgenummerde pagina 345.
Een geschrift, inhoudende een inspectieformulier “eindcontrole na sanering (asbest)”, doorgenummerde pagina 2915.
Een geschrift, inhoudende een rapportage lucht-eindcontrole containment, doorgenummerde pagina 2919.
Een geschrift, inhoudende een inspectieformulier “eindcontrole na sanering (asbest)”, achterkant doorgenummerde pagina 2938.
Een geschrift, inhoudende een rapportage lucht-eindcontrole containment, achterkant doorgenummerde pagina 2941.
Een geschrift, inhoudende een asbeststofbesmettingsonderzoek op basis van de NEN 2991, de zolder van de woning gelegen aan de [adres] te [woonplaats], achterkant doorgenummerde pagina 885.
Een geschrift, inhoudende een inspectieformulier “eindcontrole na sanering (asbest)”, doorgenummerde pagina 2979.
Een geschrift, inhoudende een rapportage lucht-eindcontrole containment, doorgenummerde pagina 2983.
Een geschrift, inhoudende een inspectieformulier “eindcontrole na sanering (asbest)”, doorgenummerde pagina 2995.
Een geschrift, inhoudende een rapportage lucht-eindcontrole containment, doorgenummerde pagina 2999.
Een geschrift, inhoudende een asbeststofbesmettingsonderzoek op basis van de NEN 2991, de zolder van de woning gelegen aan de [adres] te [woonplaats], achterkant doorgenummerde pagina 923.
Proces-verbaal van verhoor van [medeverdachte 1], doorgenummerde pagina 2133.
Proces-verbaal van verhoor van [medeverdachte 2], doorgenummerde pagina 2123.
Proces-verbaal van verhoor van [medeverdachte 3], doorgenummerde pagina 2118.
Proces-verbaal van verhoor van [A], doorgenummerde pagina 2128.
Een geschrift, inhoudende een deskundigenrapport TNO betreffende de zaak Brunei, van 6 februari 2015, opgemaakt door J. Tempelman, senior technical consultant TNO.