ECLI:NL:PHR:2014:1842
Parket bij de Hoge Raad — Uitspraak 


Nr. 13/03710
Zitting: 26 augustus 2014
Mr. [NAAM]:
[verdachte]
1.  Verzoeker is bij arrest van 22 maart 2012 door het Gerechtshof te Leeuwarden, nevenzittingsplaats Arnhem, wegens 1 primair “medeplegen van het misdrijf: van het plegen van witwassen een gewoonte maken”, 3 “medeplegen van opzettelijk handelen in strijd met het in artikel 3 onder C van de Opiumwet gegeven verbod, meermalen gepleegd”, 4 “medeplegen van valsheid in geschrift” en 5 “handelen in strijd met artikel 26, eerste lid, van de Wet wapens en munitie”, veroordeeld tot een gevangenisstraf voor de duur van acht maanden, waarvan vier maanden voorwaardelijk met een proeftijd van twee jaren. Voorts heeft het Hof de drie in beslag genomen, nog niet teruggegeven, personenauto’s verbeurd verklaard.
2. Er bestaat samenhang tussen de zaken 12/02857P, 12/02859P, 12/02861P, 13/03703, 13/03707 en 13/03710. In al deze zaken zal ik vandaag concluderen.
3. Namens verzoeker heeft mr. G. Spong, advocaat [NAAM], vier middelen van cassatie voorgesteld.
4. Het
eerste middel
behelst, onder verwijzing naar HR 8 januari 2013, ECLI:NL:HR:2013:BX6910, NJ 2013/266 m.nt. Borgers, de klacht dat de bewezenverklaring van feit 1 primair niet naar de eis van de wet voldoende met redenen is omkleed, nu uit het bewezenverklaarde niet kan volgen dat sprake is van een gedraging die meer omvat dan het enkele verwerven, voorhanden hebben, overdragen en/of omzetten en die een op het daadwerkelijk verbergen of verhullen van de criminele herkomst van het door eigen misdrijf van verzoeker en zijn mededaders verkregen voorwerp gericht karakter heeft.
5. Ten laste van verzoeker is onder 1 primair bewezenverklaard dat:
“hij op tijdstippen in de periode van 01 januari 2005 tot en met 01 oktober 2008, tezamen en in vereniging met anderen, in de gemeente Zwolle, telkens van het plegen van witwassen een gewoonte heeft gemaakt, immers hebben hij, verdachte en zijn mededaders voorwerpen, te weten geldbedragen (totaal 117.451,70 euro) en een geldbedrag van 20.000 euro en een geldbedrag van 6.000,- en een personenauto (merk BMW, type 320d, kenteken [AA-00-BB]) en een personenauto (merk BMW, type 323ci, kentekenen [CC-00-DD]) en een personenauto (merk Volkswagen, type Passat, kenteken [EE-00-FF]), verworven, voorhanden gehad, overgedragen en/of omgezet, terwijl zij wisten dat bovenomschreven voorwerpen - onmiddellijk of middellijk - afkomstig waren uit enig misdrijf.”
6. Het Hof heeft in het arrest het volgende overwogen:
“Overweging met betrekking tot het bewijs
(…)
Ten aanzien van feit 1 primair:
Uit de bewijsmiddelen is komen vast te staan dat door verdachte en of de medeverdachten, zijn broers [medeverdachte 3] en [medeverdachte 1] over een lange periode en meerdere keren forse geldbedragen werden gestort of overgeboekt op rekeningen, terwijl de herkomst van die geldbedragen onverklaarbaar, niet traceerbaar en niet aannemelijk is geworden. In ieder geval ging het veelal om bedragen die volstrekt niet pasten bij de inkomenspositie van medeverdachte [medeverdachte 1]. Ook is geen aannemelijke verklaring gegeven voor het feit dat medeverdachte [medeverdachte 1] met regelmaat (hoge) - van verdachte afkomstige - bedragen stortte op zijn eigen RABO-bankrekening, waarna min of meer overeenkomstige bedragen werden doorgeboekt naar de rekening van [A]. Deze zaak stond vanaf 12 maart 2007 op naam van medeverdachte [medeverdachte 3]. Bovendien stortte medeverdachte [medeverdachte 1] in opdracht van verdachte ook al flinke sommen geld op de hierboven bedoelde rekening toen hij nog niet bij [A] werkte. Daarnaast hadden verdachte en zijn medeverdachten de beschikking over dure personenauto's, waarvan de aankoop kennelijk contant kon worden betaald. Verdachte zelf is accountant van beroep en was als het financiële brein nauw betrokken bij de financiële transacties, de aan- en verkoop van auto's die hebben plaatsgevonden en het financieel-administratief beheer van [A] en de Growshop. Uit dit samenstel van handelen blijkt volgens het hof van een zodanig bewuste en nauwe samenwerking dat van medeplegen kan worden gesproken. Alhoewel verdachte diverse financiële stukken heeft aangeleverd hebben hij en zijn medeverdachten geen plausibele en aanvaardbare verklaring kunnen geven voor de vermogenstransacties en voor de bij de doorzoeking aangetroffen gelden. Op geen wijze zijn de verklaringen van verdachte voor de herkomst van het geld aannemelijk geworden. Juist voor iemand met de specifieke kennis op financieel gebied als verdachte is de wijze waarop de financiële transacties werden verricht en flinke bedragen aan contante gelden werden gestort en weer werden opgenomen, thuis bewaard en weer werden uitgegeven, verre van gebruikelijk en begrijpelijk te noemen. Naar het oordeel van het hof kan het daarom niet anders zijn dat dit handelen voortvloeide uit de criminele activiteiten zoals onder feit 3 ten laste zijn gelegd en hierna bewezen zullen worden verklaard en dat aldus de gelden en goederen uit misdrijf verkregen waren.”
7. De hier relevante artikelen 420bis Sr en 420ter Sr luiden als volgt:
Artikel 420bis Sr
“1. Als schuldig aan witwassen wordt gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste vier jaren of geldboete van de vijfde categorie:
a. hij die van een voorwerp de werkelijke aard, de herkomst, de vindplaats, de vervreemding of de verplaatsing verbergt of verhult, dan wel verbergt of verhult wie de rechthebbende op een voorwerp is of het voorhanden heeft, terwijl hij weet dat het voorwerp – onmiddellijk of middellijk – afkomstig is uit enig misdrijf;
b. hij die een voorwerp verwerft, voorhanden heeft, overdraagt of omzet of van een voorwerp gebruik maakt, terwijl hij weet dat het voorwerp –onmiddellijk of middellijk – afkomstig is uit enig misdrijf.
2.
Onder voorwerpen worden verstaan alle zaken en alle vermogensrechten.”
Artikel 420ter
“Hij die van het plegen van witwassen een gewoonte maakt, wordt gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste zes jaren of geldboete van de vijfde categorie.”
8.
Deze witwasmisdrijven
zijn sinds het arrest van HR 26 oktober 2010, ECLI:NL:HR:2010:BM4440, NJ 2010/655 door de Hoge Raad onder de loep genomen en met betrekking tot de motivering van de bewezenverklaring en de kwalificatie op belangrijke onderdelen van nieuwe vereisten voorzien. In dat verband is de Hoge Raad een andere weg ingeslagen waarbij de vraag of het voorwerp, waaronder uiteraard mede een geldbedrag is begrepen, wel of niet uit eigen misdrijf is verkregen een tweesprong vormt
, en heeft hij hier een bijzondere kwalificatie-uitsluitingsgrond geïntroduceerd en nader omlijnd. Ik geef de loop van deze nieuwe rechtspraak hieronder weer.
9.
In dat aanvangsarrest van 26 oktober 2010 overwoog de Hoge Raad met betrekking tot het witwassen door het voorhanden hebben van een voorwerp dat afkomstig is uit een door de verdachte zelf begaan misdrijf nog enkel het volgende:
“2.4.1. Vooropgesteld moet worden dat op zichzelf noch de tekst noch de geschiedenis van de totstandkoming van de art. 420bis en 420quater Sr eraan in de weg staat dat iemand die een in die bepalingen omschreven gedraging verricht ten aanzien van een voorwerp dat afkomstig is uit enig door hemzelf begaan misdrijf, wordt veroordeeld wegens - kort gezegd - (schuld)witwassen. Dat geldt, naar uit de tekst van de wet volgt, ook voor het voorhanden hebben van zo'n voorwerp (vgl. HR 2 oktober 2007, LJN BA7923, NJ 2008/16).
2.4.2. Dit betekent niet dat elke gedraging die in de art. 420bis, eerste lid, en 420quater, eerste lid, Sr is omschreven, onder alle omstandigheden de - in beide bepalingen nader omschreven - kwalificatie witwassen onderscheidenlijk schuldwitwassen rechtvaardigt (vgl. in ander verband HR 5 september 2006, LJN AU6712, NJ 2006/612). Zo kan ingeval het gaat om een voorwerp dat afkomstig is uit een door de verdachte zelf begaan misdrijf en hem het "voorhanden hebben" daarvan wordt verweten, de vraag rijzen of een dergelijk enkel voorhanden hebben voldoende is om als (schuld)witwassen te worden aangemerkt.
Uit de wetsgeschiedenis volgt dat de strafbaarstelling van witwassen strekt ter bescherming van de aantasting van de integriteit van het financieel en economisch verkeer en van de openbare orde, dat witwassen een veelomvattend, maar ook te begrenzen fenomeen is, en dat ook in het geval het witwassen de opbrengsten van eigen misdrijf betreft, van de witwasser in beginsel een handeling wordt gevergd die erop is gericht "om zijn criminele opbrengsten veilig te stellen".
Gelet hierop moet worden aangenomen dat indien vaststaat dat het enkele voorhanden hebben door de verdachte van een voorwerp dat afkomstig is uit een door hemzelf begaan misdrijf niet kan hebben bijgedragen aan het verbergen of verhullen van de criminele herkomst van dat voorwerp, die gedraging niet als (schuld)witwassen kan worden gekwalificeerd.”
10.
Aan deze overwegingen heeft de Hoge Raad in zijn arrest van HR 8 januari 2013, ECLI:NL:HR:2013:BX6910, NJ 2013/266 het volgende toegevoegd:
“2.3.2. (…). Met deze rechtspraak wordt mede beoogd te voorkomen dat een verdachte die een bepaald misdrijf heeft begaan en die de door dat misdrijf verkregen voorwerpen onder zich heeft en dus voorhanden heeft, zich automatisch ook schuldig maakt aan het witwassen van die voorwerpen.
Bovendien wordt aldus bevorderd dat in zo een geval het door de verdachte begane (grond)misdrijf, dat in de regel nader is omschreven in een van specifieke bestanddelen voorziene strafbepaling, in de vervolging centraal staat. Daarom is beslist dat "indien vaststaat dat het enkele voorhanden hebben door de verdachte van een voorwerp dat afkomstig is uit een door hemzelf begaan misdrijf niet kan hebben bijgedragen aan het verbergen of verhullen van de criminele herkomst van dat voorwerp, die gedraging niet als (schuld)witwassen kan worden gekwalificeerd".
Er moet in dergelijke gevallen dus sprake zijn van een gedraging die meer omvat dan het enkele voorhanden hebben en die een op het daadwerkelijk verbergen of verhullen van de criminele herkomst van dat door eigen misdrijf verkregen voorwerp gericht karakter heeft. Ingeval de gedraging betrekking heeft op een gedeelte van die voorwerpen, kan slechts het voorhanden hebben van dat gedeelte worden aangemerkt als witwassen.
In die eerdere rechtspraak is voorts tot uitdrukking gebracht dat een vonnis of arrest voldoende duidelijkheid moet verschaffen over de door de rechter in dit verband relevant geachte gedragingen van de verdachte. Wanneer het gaat om het voorhanden hebben van een voorwerp dat afkomstig is uit een door de verdachte zelf begaan misdrijf, moeten daarom bepaaldelijk eisen worden gesteld aan de motivering van het oordeel dat sprake is van (schuld)witwassen. Uit die motivering moet kunnen worden afgeleid dat de verdachte het voorwerp niet slechts voorhanden heeft gehad, maar dat zijn gedragingen ook (kennelijk) gericht zijn geweest op het daadwerkelijk verbergen of verhullen van de criminele herkomst van het voorwerp.”
11.
Tegen deze achtergrond is het niet verrassend
dat de Hoge Raad in zijn arrest van 2 juli 2013, ECLI:NL:HR:2013:121, NJ 2013/425 heeft geoordeeld dat hetgeen hierboven is vooropgesteld met betrekking tot witwassen door het ‘voorhanden hebben’ van een voorwerp dat afkomstig is uit een door de verdachte zelf begaan misdrijf, ook van toepassing is op het bewijs aangaande het ‘verwerven’ (dat immers veelal nauw samenhangt met het ‘voorhanden hebben’) van een dergelijk voorwerp:
“2.5. Hetgeen hiervoor onder 2.4 is vooropgesteld met betrekking tot witwassen door het "voorhanden hebben" van een voorwerp dat afkomstig is uit een door de verdachte zelf begaan misdrijf, geldt ook indien het "verwerven" van een dergelijk voorwerp is bewezenverklaard. Ook dan dient de eis te worden gesteld dat er sprake is van een gedraging die meer omvat dan het enkele verwerven en die een op het daadwerkelijk verbergen of verhullen van de criminele herkomst van dat door eigen misdrijf verkregen voorwerp gericht karakter heeft (vgl. HR 18 juni 2013, LJN CA3302).”
12.
De hiervoor aangehaalde van koers wijzigende rechtspraak van de Hoge Raad heeft – ik wijs daar nadrukkelijk op – betrekking op het verwerven of het voorhanden hebben van een voorwerp dat afkomstig is uit een door de verdachte zelf begaan misdrijf, welke gedraging een op het daadwerkelijk verbergen of verhullen van de criminele herkomst van dat door eigen misdrijf verkregen voorwerp gericht karakter heeft. Indien er geen sprake is van, kort gezegd, een voorwerp uit eigen misdrijf verkregen – de verdachte wandelt bijvoorbeeld rond op Schiphol of fietst op straat met een tas vol geld -, kan niettemin worden tenlastegelegd en worden bewezenverklaard dat het onder hem aangetroffen contante geldbedrag "uit enig misdrijf afkomstig is". Wel moet dan kunnen worden gezegd – en die eis wordt door de Hoge Raad aan de motivering van de rechter gesteld - dat het in het licht van de feiten en omstandigheden van het voorkomende geval niet anders kan zijn dan dat de geldbedragen uit enig misdrijf afkomstig zijn.
13.
Vervolgens oordeelde de Hoge Raad in zijn arrest van 17 december 2013, ECLI:NL:HR:2013:2001, NJ 2014/75:
“2.4.1. Deze rechtsregels (zoals hiervoor geciteerd weergegeven, EH) hebben slechts betrekking op het geval dat de verdachte voorwerpen heeft verworven of voorhanden heeft gehad, terwijl aannemelijk is dat die voorwerpen afkomstig zijn uit een door de verdachte zelf begaan misdrijf.”
14.
Deze overweging werd in dat arrest niet toegelicht, maar deed al wel enigszins vermoeden dat de Hoge Raad hier over het ‘overdragen’, het ‘omzetten’ en het ‘gebruik maken’ wel eens anders zou kunnen denken. Kennelijk was die wat mysterieuze overweging alvast een voorbode van de rechtspraak die toen nog in de maak was. In 2014 zijn namelijk wederom arresten van de Hoge Raad verschenen die ter zake enige preciseringen behelzen. Het gaat mij om de arresten van HR 25 maart 2014, ECLI:NL:HR:2014:702, NJ 2014/302, HR 25 maart 2014, ECLI:NL:HR:2014:714, NJ 2014/303 en HR 22 april 2014, ECLI:NL:HR:2014:956, NJ 2014/304.
Daarover nu meer.
15.
Een niet onbelangrijk punt met betrekking tot het verwerven en het voorhanden hebben in de hier bedoelde zin, was door de Hoge Raad nog niet beantwoord. Ik doel op het gebruik van de termen “onmiddellijk” en “middellijk”, waarvan art. 420bis, eerste lid aanhef en onder b, Sr zich immers bedient, en de vraag of dat onderscheid van betekenis is. De hiervoor weergegeven rechtspraak van de Hoge Raad ziet namelijk op het onmiddellijk, dus rechtstreeks (of direct), uit het eigen misdrijf afkomstig voorwerp. Maar hoe nu als de verdachte dat voorwerp niet rechtstreeks maar via een omweg – bijvoorbeeld na omzetting of overdracht, dus middellijk – heeft verworven of voorhanden heeft gekregen? In de Memorie van Toelichting bij het wetsvoorstel dat heeft geleid tot de ‘Wet van 6 december 2001 (Stb. 2001, 606) tot wijziging van het Wetboek van Strafrecht en enkele andere wetten in verband met de strafbaarstelling van het witwassen van opbrengsten van misdrijven’ wordt in dat verband het volgende gezegd:
"
Onmiddellijk of middellijk; indirecte opbrengsten
Zoals hiervoor aangegeven beslaan witwastrajecten veelal vele achtereenvolgende stappen, waarbij de uit misdrijf afkomstige voorwerpen worden omgezet in andere, die op hun beurt worden omgezet, enzovoort. Om ook handelingen aan het eind van het traject effectief te kunnen aanpakken, dient een desbetreffende strafbepaling niet alleen het witwassen van de directe opbrengsten uit misdrijf strafbaar te stellen, maar ook het witwassen van een voorwerp dat indirect, middellijk afkomstig is uit enig misdrijf. Ook meergenoemde internationale overeenkomsten gaan uit van een ruim begrip «opbrengsten». De helingbepalingen van artikel 416, eerste lid, en 417bis, eerste lid, Sr kunnen op dit punt problemen opleveren, omdat wordt aangenomen dat onder «een door misdrijf verkregen goed» níet valt het indirect verkregene – hetgeen voor gestolen geld is gekocht –, zodat ten aanzien daarvan geen sprake kan zijn van heling (J. Remmelink, Het Wetboek van Strafrecht, aant. 2 op art. 416). Om zeker te stellen dat de artikelen 420bis en 420quater zich ook uitstrekken tot witwashandelingen ten aanzien van de indirecte opbrengsten, zijn daarin de woorden «onmiddellijk of middellijk» (afkomstig uit) opgenomen."
16.
Mede onder verwijzing naar zijn eerdere, hiervoor weergegeven, vernieuwende rechtspraak en naar de door mij geciteerde passage uit de Memorie van Toelichting overwoog de Hoge Raad in zijn arrest van HR 25 maart 2014, ECLI:NL:HR:2014:702, NJ 2014/302:
“3.7. Hieruit blijkt dat met het gebruik van de term "middellijk" is beoogd ook gevallen waarin sprake is van witwashandelingen ten aanzien van de indirecte opbrengsten van een misdrijf, zoals gevallen waarin uit misdrijf afkomstige voorwerpen zijn omgezet in andere voorwerpen, binnen het bereik van de delictsomschrijvingen van art. 420bis en 420quater Sr te brengen.
3.8.
In die gevallen waarin sprake is van voorwerpen die "middellijk" afkomstig zijn uit een door de verdachte zelf begaan misdrijf doordat direct uit misdrijf afkomstige voorwerpen nadien zijn omgezet in andere voorwerpen, doet zich niet de onder 3.3 bedoelde situatie voor waarin een verdachte die een bepaald misdrijf heeft begaan en die daardoor de uit dat misdrijf verkregen voorwerpen verwerft of voorhanden heeft, zich automatisch ook schuldig maakt aan het witwassen van die voorwerpen. Dat brengt mee dat er in beginsel geen grond is de onder 3.3 bedoelde rechtsregels ook toe te passen op dergelijke gevallen, nu het automatisme dat deze rechtsregels beogen tegen te gaan, zich in die gevallen niet voordoet.”
17.
Op grond van het voorgaande kan de slotsom tot dusver luiden dat ten aanzien van het verwerven dan wel voorhanden hebben van rechtstreeks – onmiddellijk - uit eigen misdrijf verkregen voorwerpen wordt verlangd dat daarbij sprake moet zijn van een gedraging die tot verberging of verhulling strekt, doch dat dit vereiste in beginsel niet van toepassing is ingeval van middellijkheid.
18.
In die laatste overweging van de Hoge Raad klinkt al door dat de tussenliggende omzetting van direct uit eigen misdrijf afkomstige voorwerpen een belangrijke  factor is in de zienswijze van de Hoge Raad omtrent de beoordeling en de kwalificatie van het witwassen. In het arrest van 25 maart 2014, ECLI:NL:HR:2014:714, NJ 2014/303 laat de Hoge Raad, aanknopend bij zijn eerdere vernieuwende rechtspraak zoals hierboven weergegeven, daarover geen onduidelijkheid bestaan:
“2.4.1. Deze regels zien uitsluitend op gevallen waarin slechts het verwerven en/of voorhanden hebben van door eigen misdrijf verkregen voorwerpen is bewezenverklaard. Zij hebben in beginsel geen betrekking op een geval als het onderhavige waarin is bewezenverklaard het "overdragen" en het "gebruik maken" - een en ander in de betekenis die ingevolge art. 420bis, eerste lid sub b, Sr aan die begrippen toekomt - van zulke voorwerpen, en evenmin op het daarin voorkomende begrip "omzetten".
2.4.2. In het vorenstaande wordt gesproken over "in beginsel", omdat niet valt uit te sluiten dat anders moet worden geoordeeld in het bijzondere geval dat zulk "overdragen", "gebruik maken" of "omzetten" van door eigen misdrijf verkregen voorwerpen plaatsvindt onder omstandigheden die niet wezenlijk verschillen van gevallen waarin een verdachte die een bepaald misdrijf heeft begaan en die daarmee de door dat misdrijf verkregen voorwerpen verwerft of voorhanden heeft, zich automatisch ook schuldig zou maken aan het witwassen van die voorwerpen. Voorkomen moet immers worden dat de hiervoor onder 2.3 weergegeven regels worden omzeild enkel door het tenlasteleggen en/of bewezenverklaren van een andere delictsgedraging dan "verwerven" of "voorhanden hebben". In zo een bijzonder geval geldt eveneens dat, wil het handelen kunnen worden aangemerkt als "witwassen", sprake dient te zijn van een gedraging die een op het daadwerkelijk verbergen of verhullen van de criminele herkomst van die voorwerpen gericht karakter heeft in de hierboven onder 2.3 omschreven zin.”
19.
Mijn ambtgenoot Vegter meende in zijn conclusie vóór HR 25 maart 2014, ECLI:NL:HR:2014:714, NJ 2014/303 dat indien, evenals bij het verwerven en het voorhanden hebben, “vaststaat dat het enkele overdragen of gebruik maken door de verdachte van een voorwerp dat afkomstig is uit een door hemzelf begaan misdrijf niet kan hebben bijgedragen aan het verbergen of verhullen van de criminele herkomst van dat voorwerp, die gedraging niet als (schuld)witwassen kan worden gekwalificeerd”. De Hoge Raad ziet dat dus anders, en beoordeelt deze kwestie vanuit een andere invalshoek: de regels aangaande het verwerven en voorhanden hebben ter zake van uit eigen misdrijf verkregen voorwerpen, hebben in beginsel geen betrekking op het overdragen, omzetten en gebruik maken van dergelijke voorwerpen. Annotator Keijzer merkt daaromtrent op: “Ten aanzien van ‘overdraagt’, ‘omzet’ en ‘gebruik maakt’ als bedoeld in art. 420bis eerste lid onder b Sr is voor de strafbaarheid wegens witwassen ‘in beginsel’ niet vereist dat de gedraging een op daadwerkelijk verbergen of verhullen van de criminele herkomst van het door eigen misdrijf verkregen voorwerp gericht karakter heeft (NJ 2014/303, r.o. 2.4.1.). Overdragen, omzetten of gebruik maken kan dus witwassen opleveren, ook indien het niet ter verhulling geschiedt.” Of de Hoge Raad het zo bedoeld heeft, weet ik zo net nog niet. Ik acht het niet uitgesloten dat de Hoge Raad van oordeel is dat het overdragen, het omzetten en – toegegeven minder sterk – het gebruikmaken in het kader van de witwasbepalingen op zichzelf al een versluierende of wegsluizende inhoud hebben, en dat dus in die zin deze gedragingen al het karakter van verbergen of verhullen – van uit eigen misdrijf afkomstige voorwerpen, dus voorwerpen met een criminele herkomst, want daar gaat het nog steeds over – in zich bergen en uitstralen.
Zo bevat bijvoorbeeld het samenstel van feitelijk overboeken op en doorboeken naar diverse bankrekeningnummers van uit eigen misdrijf verkregen geldbedragen in verschillende parten en met versmelting met bestaande banksaldi reeds de elementen van verbergen of verhullen. Zo dit in een zeldzaam geval anders ligt, is het aan de verdachte om dat aannemelijk te maken. Aldus verstaan is het obiter dictum in voormeld arrest – betreffende de toevoeging “in beginsel” – begrijpelijk.
20.
Het voorgaande brengt mee dat de motiveringseisen die de Hoge Raad aan de kwalificatie van het verwerven respectievelijk het aanwezig hebben van uit eigen misdrijf afkomstige voorwerpen, in beginsel niet gelden ingeval van overdragen, omzetten of gebruik maken van dergelijke voorwerpen.
21.
Het arrest van 22 april 2014, ECLI:NL:HR:2014:956, NJ 2014/304 bevat het volgende slotakkoord:
“3.3. Aan het middel ligt de opvatting ten grondslag dat de recente rechtspraak van de Hoge Raad met betrekking tot de nadere motiveringseisen van het oordeel dat sprake is van witwassen in het geval dat de verdachte een uit enig door hemzelf begaan misdrijf afkomstig voorwerp heeft verworven of voorhanden heeft gehad, ook betrekking heeft op het bewezenverklaarde verbergen en verhullen als bedoeld in art. 420bis, eerste lid onder a, Sr. Die opvatting is onjuist (vgl. HR 25 maart 2014, ECLI:NL:HR:2004:716, rov. 3.4.1.). Het oordeel van het Hof dat het bewezenverklaarde kan worden gekwalificeerd als witwassen, geeft dan ook niet blijk van een onjuiste rechtsopvatting en is toereikend gemotiveerd.”
22.
Daarmee lijkt de Hoge Raad het witwassen zowel materieelrechtelijk als strafvorderlijk geheel te hebben doorgelicht en nader vorm en inhoud te hebben gegeven.
23.
Ik keer terug naar de voorliggende zaak. Bezien we de gebezigde bewijsmiddelen en ’s Hofs bewijsvoering met betrekking tot feit 1 primair, door het Hof gekwalificeerd als gewoontewitwassen, tegen de hiervoor geschetste achtergrond nader. Dan vloeit daaruit allereerst voort dat het Hof aannemelijk heeft geacht dat de bewezenverklaarde geldbedragen en personenauto’s afkomstig zijn uit eigen misdrijf, dit is op de keper beschouwd de handel in hennep.
De nieuw ontwikkelde standpunten van de Hoge Raad zijn dus op de uitspraak van het Hof van toepassing.
24.
Probleem is echter dat het onder 1 primair bewezenverklaarde niet alleen het ‘verwerven’ en het ‘voorhanden hebben’ omvat maar ook het ‘overdragen’ en het ‘omzetten’, en dit alles in een ‘en/of constructie’. Daarnaast heeft het Hof bewezenverklaard dat de genoemde geldbedragen en personenauto’s “onmiddellijk of middellijk” van misdrijf afkomstig waren. Gelet op het voorgaande behoeft geen uitleg meer dat de eerste vraag onder welke witwasgedraging die voorwerpen naar het kennelijke oordeel van het Hof zijn begrepen, van belang is.
25.
Ten aanzien van de drie personenauto’s kan uit de bewijsmiddelen (met name 2, 3 en 11), bezien in samenhang met ’s Hofs bewijsoverweging, worden afgeleid dat het Hof het oog heeft op het ‘omzetten’ in de zin van art. 420bis Sr.
De uit eigen misdrijf verkregen inkomsten zijn voor een deel aangewend voor de aanschaf van twee BMW’s en een VW Passat. Aldus is dat deel van het misdaadgeld geïnvesteerd in de verkrijging van deze personenauto’s en is het uit de eigen criminele, onder feit 3 bewezenverklaarde, activiteiten verkregen voordeel belichaamd in de aanschaf van deze goederen.
Dit is precies de omzettingshandeling waarop de Memorie van Toelichting bij het wetsontwerp dat heeft geleid tot de Wet tot ‘Wijziging van het Wetboek van Strafrecht en enkele andere wetten in verband met de strafbaarstelling van het witwassen van opbrengsten van misdrijven’ doelde. Ik meen dat in deze omzetting het verbergend of verhullend karakter besloten ligt, waarbij ik ’s Hofs overweging in aanmerking neem dat verzoeker en zijn medeverdachten geen plausibele en aanvaardbare verklaring hebben kunnen geven voor de vermogenstransacties en de herkomst van het geld, en dat het Hof op dit onderdeel niet tot een nadere motivering gehouden was. In zoverre faalt het middel.
26.
Met verwijzing naar hetgeen ik hierboven onder 19 heb opgemerkt, kom ik tot eenzelfde slotsom aangaande het in de bewezenverklaring van feit 1 primair genoemde geldbedrag van € 117.451,70. Ik begrijp de inhoud van de bewijsmiddelen in het licht van de bewijsoverweging van het Hof aldus, dat dit geldbedrag het totaal is dat verzoeker en zijn medeverdachten contant uit hun eigen drugshandel hebben verkregen en verbergend dan wel verhullend door stortingen op verschillende bankrekeningen en doorboekingen naar andere rekeningnummers hebben overgedragen en/of omgezet. Daarbij neem ik in aanmerking dat het Hof op basis van de door hem gebezigde bewijsmiddelen in zijn bewijsoverweging niet onbegrijpelijk heeft vastgesteld dat sprake was van (i) stortingen op bepaalde bankrekeningen en doorboekingen naar andere rekeningen zoals het rekeningnummer van [A], (ii) het op ongebruikelijke wijze flinke bedragen aan contante gelden storten en weer opnemen, thuis bewaren en weer uitgeven, en (iii) het ontbreken van een aannemelijke verklaring van verzoeker en zijn medeverdachten voor de vermogenstransacties en de herkomst van het geld. Ook wat het totaalbedrag van € 117.451,70 betreft, was het Hof niet tot een nadere motivering gehouden en faalt het middel in zoverre.
27.
Voor zover de steller van het middel zijn pijlen richt tegen de tijdens de doorzoeking aangetroffen geldbedragen van € 20.000,- (in de binnenzak van een jas in de hal van de woning) en € 6.000,- (onder een kastje op de overloop) heeft hij echter een doeltreffend punt. Uit de bewijsconstructie van het Hof kan slechts worden afgeleid dat verzoeker en zijn medeverdachten deze geldbedragen, welke afkomstig waren uit de eigen drugshandel, hebben verworven en voorhanden hebben gehad.
Uit de bewijsmiddelen noch uit bewijsoverweging van het Hof kan echter volgen dat ten aanzien van deze door eigen misdrijf verkregen geldbedragen de gedragingen van verzoeker en/of zijn medeverdachten meer omvatten dan het enkele verwerven en/of voorhanden hebben en een op het daadwerkelijk verbergen of verhullen van de criminele herkomst van die geldbedragen gericht karakter hebben. Het oordeel van het Hof dat ook dit bewezenverklaarde onderdeel als gewoontewitwassen kan worden gekwalificeerd, is dan ook niet zonder meer begrijpelijk en ontoereikend gemotiveerd.
In zoverre is het middel terecht voorgesteld.
28.
Het middel slaagt ten dele.
29.
Het
tweede middel
houdt in dat het onder 3 bewezenverklaarde medeplegen van het aanwezig hebben van hennep in de woning van medeverdachte [medeverdachte 3] en in de growshop [B], waar deze broer (zie bewijsmiddel 20) de enige aanwezige in die growshop is, niet uit de inhoud van de gebezigde bewijsmiddelen kan worden afgeleid.
30.
Ten laste van verzoeker is onder 3 bewezenverklaard dat:
“hij in de periode van 03 september 2008 tot en met 09 oktober 2008 in de gemeente Zwolle respectievelijk in een schuur nabij een woning, gelegen aan de [a-straat 1] en in een personenauto (merk BMW, kenteken [AA-00-BB]) en in een woning (gelegen aan de [b-straat 1]) en in een bedrijfspand (gelegen aan de [c-straat 1]) tezamen en in vereniging met anderen, telkens opzettelijk aanwezig heeft gehad ongeveer (respectievelijk) 1.4 kilogram en 5.12 kilogram en 1 kilogram en 1.17 kilogram hennep, zijnde hennep een middel als bedoeld in de bij de Opiumwet behorende lijst II”
31.
De bewezenverklaring berust op de volgende bewijsmiddelen:
“Ten aanzien van feit 3
14.
een proces-verbaal van bevindingen van [verbalisant 4] en [verbalisant 2], beiden brigadier van politie, genummerd 08-029365, gesloten op 10 november 2008, voor zover inhoudende, zakelijk weergegeven (ordner 3, zaakdossiers 1 t/m 3, blz. 625 e.v.):
Vervolgens werd op woensdag 3 september 2008 door de Rechter-Commissaris te Zwolle, Mr. [NAAM], een doorzoeking verricht in de volgende percelen:
1.
[a-straat 1] te Zwolle (de woning van de bij hun ouders ingeschreven/wonende broers [verdachte] en [medeverdachte 1])
2.
[b-straat 1] te Zwolle (de woning van [medeverdachte 3])
3.
[adres] te Amsterdam (een verblijfplaats cq werkplek van [verdachte])
4.
[adres] te Kampen (de woning van [betrokkene 3]).
Bij deze doorzoekingen werden de volgende goederen in beslag genomen:
- hoeveelheden administratie (inclusief computers/gegevensdragers)
- 3 auto's
- contant geld (20.000 en 6.000 euro)
- op 3 verschillende locaties handelshoeveelheden weed
- vuurwapenmunitie en CS-traangas
Met betrekking tot deze aangetroffen handelshoeveelheden weed in relatie tot de verdachte [verdachte] kan het volgende gerelateerd worden.
VUILNISZAK MET 1,4 KILO WEED IN DE [a-straat 1]
De eerste partij weed werd aangetroffen in de schuur van de woning van [verdachte] en [medeverdachte 1] aan de [a-straat 1] te Zwolle:
- een vuilniszak met daarin 1,4 kilo hennep weed.
Deze partij weed bestond gedeeltelijk uit knipresten van hennepplanten en uit weedresten.
[verdachte] is blijkens GBA-gegevens niet woonachtig op dit adres, maar bleek bij de doorzoeking op 3 september 2008 daar wel te slapen.
EXPERTISE
Door mij, 1e verbalisant, was tijdens de doorzoeking in de woning van [medeverdachte 3] aan de [b-straat 1] een vuilniszak naast de voordeur aangetroffen. Na opening van die zak (en de zich daarin bevindende aluminiumfolie zakken) zag ik dat die zakken gevuld met weed waren. Ik deed deze constatering aan de hand van de verschijningsvorm (dikke grote plakkerige toppen), alsmede aan de hand van de kleur en geur.
Gezien mijn werkzaamheden als drugsrechercheur gedurende 15 jaar in Deventer, ben ik bekwaam en bevoegd tot het doen van expertise-onderzoeken inzake de Opiumwet; met name ter zake hennepplanten en alles wat daarmee samenhangt. Derhalve kan ik verklaren dat de in deze zakken aangetroffen weed vermoedelijk van goede kwaliteit was en volledig overeenkwam met de weed die gebruikelijk wordt geoogst cq aangetroffen bij de professionele hennepkwekerijen.
De tweede partij weed werd aangetroffen in de auto van [verdachte] (BMW 323 Ci Cabrio, gekentekend [AA-00-BB]). Deze auto stond geparkeerd bij de woning [a-straat 1] te Zwolle, waarop op dat moment [verdachte] en [medeverdachte 1] aanwezig waren:
- een grote draagtas met daarin drie dichtgesealde aluminiumfolie zakken, waarin zich respectievelijk 700 en 790 en 3630 gram weed bevond; in totaal 5,12 kilo weed.
Hierbij moet opgemerkt worden dat deze weed verpakt was in dichtgesealde aluminiumfolie zakken. Dit betreft dezelfde soort verpakkingsmateriaal en verpakkingswijze als die zakken met weed die in de woning van [medeverdachte 3] waren aangetroffen. Daarnaast is vastgesteld bij de doorzoeking in de growshop [B], dat daar eveneens zakken weed lagen, die op exact dezelfde wijze waren verpakt, namelijk met diezelfde dichtgesealde aluminiumfolie zakken. Vervolgens is in die growshop een seal-apparaat aangetroffen, waarmee dit soort zakken dichtgeseald kunnen worden, alsmede een stapel lege aluminiumfolie zakken die qua afmeting en materiaal overeenkomen met de met weed gevulde aangetroffen zakken. [medeverdachte 3] is werkzaam is deze growshop.
Resumerend kan gesteld worden dat partijen weed met deze specifieke verpakking werden aangetroffen op 3 verschillende plaatsen:
- in de woning van [medeverdachte 3] op 3 september 2008
- in de BMW van [verdachte] op 3 september 2008
- in de growshop [B] waar [medeverdachte 3] werkt op 9 oktober 2008.
De 5.12 kilo weed was aangetroffen in de BMW cabriolet [AA-00-BB], welke geparkeerd stond voor de woning van [verdachte] en [medeverdachte 1] aan de [a-straat 1] te Zwolle, op 3 september 2008.
Uit onderstaande feiten en omstandigheden blijkt dat [verdachte] de gebruiker van deze BMW Cabriolet was, ten tijde van de doorzoeking en inbeslagname op 3 september 2008;
15.
een proces-verbaal van bevindingen, opgemaakt door [verbalisant 4], brigadier van politie, genummerd 08-029365, gesloten op 12 september 2008, voor zover inhoudende, zakelijk weergegeven (ordner 3, zaakdossier 1 t/m 3, blz 878 e.v.):
Op 3 september 2008 werd onder leiding van de rechter-commissaris te Zwolle een doorzoeking verricht in perceel [b-straat 1] te Zwolle. Ik zag dat in de hal van deze woning een grijze vuilniszak stond. Bij nader onderzoek van deze vuilniszak rook ik bij de opening van deze zak een weedlucht. Hierop werd de vuilniszak geopend; daarbij zag ik dat zich in deze zak 1 plasticfolie zak bevond. Hierop werd door mij de zak met aluminiumfolie geopend; daarbij zag ik dat deze zak geheel gevuld was met vermoedelijk weed. Vervolgens werd deze zak met inhoud inbeslaggenomen. De zak met inhoud werd voorzien van het nummer B03.03.0l;
16.
een proces-verbaal van bevindingen, opgemaakt door [verbalisant 6], brigadier van politie, genummerd 08-029365, gesloten op 24 september 2008, voor zover inhoudende, zakelijk weergegeven (ordner 3, zaakdossier 1 t/m 3, blz 883 e.v.):
Op 3 september 2008 werd onder leiding van de rechter-commissaris te Zwolle een doorzoeking verricht in het voertuig [CC-00-DD], zijnde een BMW 323. lk zag toen ik de kofferbak van het voertuig opende dat er een grote zwarte tas in de kofferruimte stond. In de tas zaten drie aluminiumfolie zakken. Ambtshalve is mij bekend dat deze zakken doorgaans gebruikt worden als verpakking van handelshoeveelheden weed. Vervolgens werd deze tas met inhoud inbeslaggenomen. De tas met inhoud werd voorzien van het DZK-nummer G.01.11;
17.
een proces-verbaal van verhoor van [medeverdachte 3], opgemaakt door [verbalisant 1] en [verbalisant 2], respectievelijk brigadier en inspecteur van politie, genummerd 08-029365, gesloten op 2 oktober 2008, voor zover inhoudende, zakelijk weergegeven (ordner 2, persoonsdossiers, blz. 379 e.v.):
Tijdens de doorzoeking werd in jouw woning een plastic zak aangetroffen met daarin twee sealbags met 1 kilo hennep (400 en 600 gram). Soortgelijke zakken werden ook aangetroffen in de BMW Cabrio kenteken [CC-00-DD] met 1490 gram (700 en 790 gram). Verder lag in deze auto ook nog een zak met hennepresten van 3630 gram. In de woning in de [a-straat 1] werd nog eens 1400 gram hennepresten gevonden. Van wie zijn deze hennepresten? Hoe kom je hieraan?
De hennep die jullie bij mij thuis hebben gevonden is van mij. Ik zou deze hennep naar een coffeeshop brengen. Dit waren mijn eigen plantjes. De hennep die bij mij thuis lag heb ik zelf in de zakken gedaan. De hennepafval die u bij mijn ouders in de schuur hebt aangetroffen (het hof begrijpt: aan de [a-straat 1] te Zwolle), zijn de resten van de planten die ik aan de [b-straat 1] heb gehad;
18.
een proces-verbaal van bevindingen, opgemaakt door [verbalisant 7], brigadier van politie, genummerd 08-029365, gesloten op 9 oktober 2008, voor zover inhoudende, zakelijk weergegeven (ordner 3, zaakdossiers 1 t/m 3, blz. 881 e.v.):
Op 9 oktober 2008 werd door de officier van justitie te Zwolle een doorzoeking gedaan in een bedrijfspand, gevestigd in perceel [c-straat 1] te Zwolle. In dit perceel is de growshop [B] gevestigd. Door mij, verbalisant, werd een stapel dozen doorzocht. De bovenste drie dozen bleken leeg te zijn. Een vierde doos bleek dichtgeplakt te zijn met tape. Nadat ik deze doos geopend had zag ik dat daar drie sealbags, zilverkleurig, in zaten. Met een mes maakte ik een opening in één van de bags en ik zag dat zich daarin een gripzak bevond met daarin hennep. Het bleek dat in iedere van de drie sealbags twee gripzakken bevonden met hennep. Bij naweging van de hennep bleek het totaalgewicht 1170 gram.
Door mij werd uit drie van de zakken een monster hennep genomen teneinde deze te testen op de aanwezigheid van de werkzame stof THC. Met behulp van testbuisjes, bestemd voor het testen van cannabis, werden door mij testen uitgevoerd. Blijkens de gebruiksaanwijzing zou bij aanwezigheid van THC bij het in contact brengen van een monster hennep met de in het testbuisje aanwezige kristallen, een kleuromslag plaatsvinden naar een rode kleur. Ik bracht de monsters in contact gebracht met de kristallen en zag dat er direct een kleuromslag plaatsvond naar een rode kleur. De middelen zoals inbeslaggenomen en getest staan vermeld op lijst II van de Opiumwet;
19.
een proces-verbaal van verhoor van [medeverdachte 3], opgemaakt door [verbalisant 1], brigadier van politie, genummerd 08-029365, gesloten op 9 oktober 2008, voor zover inhoudende, zakelijk weergegeven (ordner 2, persoonsdossiers, blz. 398 e.v.):
Welke functie heb jij bij Growshop [B]?
Ik werk daar gewoon. Ik ben de enige werknemer. Ik ben verkoper;
20.
een proces-verbaal van verhoor van [medeverdachte 3], opgemaakt door [verbalisant 1], brigadier van politie, genummerd 08-029365, gesloten op 10 oktober 2008, voor zover inhoudende, zakelijk weergegeven (ordner 2, persoonsdossiers, blz. 401 e.v.):
Ik wil duidelijk maken dat ik ook verantwoordelijk ben voor de zaak. Ik bedoel als ik als enige in [B] ben, heb ik wel de verantwoordelijkheid voor alles wat daar gebeurt.
Tijdens de doorzoeking werden lege zilverkleurige sealbags aangetroffen. Aan de verdachte werden twee foto 's getoond met deze zakken. Waarvoor worden deze zakken gebruikt?
Deze verkopen wij in de zaak aan klanten;
21.
een proces-verbaal van bevindingen, genummerd 08-029365, beslagcode B, opgemaakt door [verbalisant 7], brigadier van politie, gesloten op 15 september 2008, voor zover inhoudende, zakelijk weergegeven (ordner 3, zaakdossiers 1 t/m 3, blz. 729):
Op maandag 15 september 2008 werd mij een vuilniszak aangeboden welke onder beslagcode B.03.03.01 op 3 september 2008 in beslag was genomen in perceel [b-straat 1] te Zwolle. In deze vuilniszak bleken twee grote zilverkleurige gesealde zakken te zitten met een gewicht van respectievelijk 400 gram en 600 gram, beiden inhoudende cannabis (weed).
Met twee testampullen bestemd voor cannabis, werden door mij testen uitgevoerd teneinde vast te stellen of zich de werkzame stof THC in deze weed bevond. Op voorgeschreven wijze werd door mij een kleine hoeveelheid van de weed in contact gebracht met de kristallen die zich in de ampullen bevonden.
Ik zag dat bij het contact tussen de weed en de kristallen uit beide zakken in beide ampullen een kleuromslag plaatsvond naar een rode kleur, hetgeen een indicatie is dat zich in de weed de werkzame stof THC bevindt.
De middelen zoals inbeslaggenomen en getest staan vermeld op lijst II van de Opiumwet;
22.
een proces-verbaal van bevindingen, genummerd 08-029365, beslagcode G, opgemaakt door [verbalisant 7], brigadier van politie, gesloten op 15 september 2008, voor zover inhoudende, zakelijk weergegeven (ordner 3, zaakdossiers 1 t/m 3, blz. 742):
Op 3 september 2008 werden mij twee zilverkleurige gesealde zakken aangeboden met een gewicht van respectievelijk 700 en 790 gram, welke die dag in beslag werden genomen uit een personenauto met de beslagcode G.01.11.
Op 15 september 2008 werd mij een derde zilverkleurige gesealde zak aangeboden met een gewicht van 3630 gram. Deze zak was eveneens op 3 september 2008 uit genoemde personenauto inbeslaggenomen doch voor het veiligstellen van dactyloscopische sporen aangeboden aan de technische recherche.
In de eerste twee gesealde zakken bleek cannabis (weed) te zitten. In de sealbag die op dactyloscopische sporen is onderzocht bleken twee gripzakken te zitten met weedresten en resten van het knippen van gewonnen weed.
Met testampullen bestemd voor cannabis, werden door mij testen uitgevoerd teneinde vast te stellen of zich de werkzame stof THC in deze weed bevond. Op voorgeschreven wijze werd door mij uit iedere sealbag/gripzak een kleine hoeveelheid weed getest waarbij ik de weed in contact gebracht met de kristallen die zich in de testampullen bevonden.
Ik zag dat bij het contact tussen de weed en de kristallen in de vijf testampullen een kleuromslag plaatsvond naar een rode kleur, hetgeen een indicatie is dat zich in de weed de werkzame stof THC bevindt.
De middelen zoals inbeslaggenomen en getest staan vermeld op lijst II van de Opiumwet;
23.
een proces-verbaal van bevindingen met bijlagen van de politie regio IJsselland, genummerd 08-029365, opgemaakt door [verbalisant 8], brigadier van politie, gesloten op 6 januari 2009, voor zover inhoudende, zakelijk weergegeven:
Op 9 oktober 2008 heb ik een dactyloscopisch onderzoek ingesteld naar aanleiding van de in het kader van de Opiumwet inbeslaggenomen drugs tijdens de doorzoeking van de Growshop [B], gevestigd aan de [c-straat 1] te Zwolle.
Plaats aantreffen sporen:
Op een zogenaamde sealbag 1 die zich met nog twee zogenaamde sealbags in een kartonnen doos bevonden. In al deze drie sealed bags zaten gripzakken met henneptoppen verpakt.
Op 29 december 2008 ontving ik van de Unit Dactyloscopie en Identificatie van het korps landelijke politiediensten te Zoetermeer het bericht, dat het spoor voorzien van het Spoor Identificatie Nummer, afgekort SIN: AAR0809NL was geïdentificeerd op een afdruk van de linkerpink voorkomend op het vingerafdrukkenblad ten name van:
[medeverdachte 3], geboren te [geboorteplaats], [geboortedatum] 1981, wonende te [woonplaats], [b-straat 1].”
32.
Met betrekking tot het bewijs heeft het Hof het volgende overwogen:
“Ten aanzien van feit 3:
Hoewel verdachte heeft verklaard niets te weten van de overige diverse partijen aangetroffen hennep is het hof van oordeel dat buiten redelijke twijfel is komen vast te staan dat verdachte dit feit tezamen en in vereniging met anderen heeft gepleegd.
Het hof betreft bij zijn oordeel - in onderling verband en samenhang bezien - de volgende omstandigheden:
- in verdachtes auto, die was geparkeerd voor het huis van medeverdachte [medeverdachte 1] werden meerdere kilo's verpakte hennep aangetroffen;
- er zijn aanzienlijke (handels-)hoeveelheden verpakte hennep aangetroffen die met medeverdachte [medeverdachte 3] in verband kunnen worden gebracht (in de woning van [medeverdachte 3] en in de growshop waar deze werkte) en die op identieke wijze in zakken waren verpakt en geseald als de hennep die in verdachtes auto werd aangetroffen, terwijl op een van de zakken een vingerspoor van [medeverdachte 3] werd aangetroffen en veilig werd gesteld;
- in de schuur van de woning van medeverdachte [medeverdachte 1] werd een zak met een aanzienlijke (handels-)hoeveelheid hennep aangetroffen;
- er zijn wisselende of tegenstrijdige verklaringen over de aanwezigheid van de aangetroffen hennep door verdachte en zijn medeverdachten afgelegd;
- de onderlinge verhouding en de wijze van samenwerking tussen verdachte en de medeverdachten;
- de (hiervoor reeds besproken) onverklaarbare geldstromen en transacties die hebben plaatsgevonden en waarbij alle drie de (mede)verdachte broers waren betrokken.
Vorenstaande omstandigheden wijzen naar het oordeel van het hof - in onderlinge samenhang bezien - op zodanige bewuste en bewuste en nauwe samenwerking ten aanzien van het voorhanden hebben van hennep, dat deze het medeplegen van het tenlastegelegde oplevert.
Daarbij acht het hof de ter zitting van de rechtbank te Zwolle op 30 juli 2009 afgelegde verklaring van de getuige [getuige] over de aangetroffen hennep in de BMW van verdachte volstrekt onaannemelijk en schuift deze terzijde.”
33.
Samenvattend heeft het Hof vastgesteld dat op vier verschillende plaatsen zakken hennep zijn aangetroffen - namelijk (i) in een schuur bij de woning van [verdachte] (ik begrijp telkens: [verdachte], EH) en [medeverdachte 1], (ii) in de BMW van [verdachte], (iii) in de woning van [medeverdachte 3] en (iv) bij de growshop waar [medeverdachte 3] werkzaam is –, en dat al deze zakken op dezelfde wijze waren verpakt en geseald in dezelfde soort aluminium zakken, welk verpakkingsmateriaal tevens werd verkocht in de growshop, alwaar ook een sealapparaat aanwezig was.
34.
Hoewel de bewijsmotivering op dit onderdeel wat mager is gemotiveerd, meen ik, anders dan de steller van het middel, dat het medeplegen van het aanwezig hebben van respectievelijk 1 en 1.17 kilo hennep in de woning van [medeverdachte 3], gelegen aan de [b-straat 1], en in het bedrijfspand van de growshop [B], gelegen aan de [c-straat 1], wel degelijk uit de gebezigde bewijsmiddelen kan worden afgeleid. Daarbij neem ik mede in aanmerking hetgeen het Hof heeft overwogen over de tegenstrijdige en wisselende verklaringen van de broers alsmede over de nauwe en bewuste samenwerking van hen bij de onverklaarde geldstromen en transacties.
35.
Het middel faalt.
36.
Het
derde middel
valt in twee klachten uiteen. De eerste klacht luidt dat het Hof ten onrechte voor het bewijs van de feiten 4 en 5 gebruik heeft gemaakt van de verklaring van [betrokkene 1], voor zover inhoudende: “Ik heb deze bedragen opgenomen omdat hij tijdelijk meer heeft gewerkt. Zijn salaris is nooit hetzelfde geweest. Dit salaris heeft hij twee of drie keer gehad”, “aangezien deze verklaring niet redengevend kan worden geacht voor de bewezenverklaarde opzet en/of opzettelijke valsheid (feit 4) en de listige kunstgrepen (feit 5)”. De tweede klacht houdt in dat evenmin redengevend is de voor het bewijs gebezigde verklaring van verzoeker (bewijsmiddel 26), inhoudende “U vertelt dat er werkgeversnummers en andere gegevens op staan. Ik weet niet meer hoe ik daar aan gekomen ben”, nu deze verklaring het bewijs van het opzet verzwakt dat in casu bewezen moet worden.
37.
Voor zover beide klachten zich richten tegen feit 5, zoals bewezenverklaard, missen zij feitelijke grondslag. Anders dan medeverdachte [medeverdachte 3] is verzoeker niet veroordeeld ter zake van medeplegen van oplichting. In de onderhavige zaak is onder 5 handelen in strijd met art. 26 WWM tenlastegelegd en bewezenverklaard.
38.
Voorts meen ik dat het middel ten aanzien van de tweede klacht niet is een cassatiemiddel in de zin der wet. De klacht laat aan duidelijkheid te wensen over. Waarom de hierboven weergegeven verklaring van verzoeker het bewijs van het opzet (welk opzet, trouwens?) zou verzwakken, blijft in het midden. De verwijzing naar “NLR en Machielse aant. 14 bij Opzet” maakt dat niet anders.
39.
Ten laste van verzoeker is onder 4 bewezenverklaard dat:
“feit 4:
hij in de periode van 01 februari 2007 tot en met 29 november 2007 in de gemeente Zwolle tezamen en in vereniging met anderen een formulier model-werkgeversverklaring Postbank - zijnde een geschrift dat bestemd was om tot bewijs van enig feit te dienen - valselijk heeft opgemaakt of vervalst, immers hebben verdachte en/of één van zijn mededaders valselijk:
- op of omstreeks 06 februari 2007 een formulier model-werkgeversverklaring opgesteld en ingevuld op naam van werknemer [medeverdachte 3] (geboren [geboortedatum] 1981) en daarbij ingevuld als aanvangstermijn indiensttreding 01 oktober 2005 en ingevuld als bruto jaarsalaris 32.400,- euro en als vaste 13e maand 2.700,- euro en vervolgens voornoemd formulier ondertekend met een handtekening welke moest doorgaan als zijnde die van [betrokkene 1] (werkgever)”
40.
Deze bewezenverklaring steunt onder meer op de volgende bewijsmiddelen:
“26.
een proces-verbaal van verhoor van [verdachte]
. opgemaakt door [verbalisant 4], brigadier van politie, genummerd 08-029365, gesloten op 4 november 2008, voor zover inhoudende, zakelijk weergegeven (ordner 3, zaakdossiers 1 t/m 3, blz. 908);
Ik vind het goed dat u mij telefonisch hoort over het feit dat u op mijn computer documenten hebt aangetroffen die te maken zouden hebben met valsheid in geschrifte. U vertelt dat het gaat om werkgeversverklaringen en loonverklaringen van onder andere [betrokkene 4], [betrokkene 5] en [betrokkene 1]. Het kan wel kloppen dat ik die op mijn computer heb staan. De mensen die u noemt kwamen bij me en vroegen of ik zo'n verklaring wilde opstellen. U vertelt dat er werkgevernummers en andere gegevens op staan. Ik weet niet meer hoe ik daar aangekomen ben;
27.
een proces-verbaal van verhoor van [betrokkene 1]
, opgemaakt door [verbalisant 1] en [verbalisant 3], beiden brigadier van politie, genummerd 08-029365, gesloten op 16 oktober 2008, voor zover inhoudende, zakelijk weergegeven (ordner 3, zaakdossiers 1 t/m 3, blz. 910 e.v.):
(…)
Ik heb de werkgeversverklaring opgesteld en er is loonbelasting over betaald. Ik heb deze opgesteld omdat [medeverdachte 3] hierom vroeg. U zegt dat de hoogte van het salaris niet klopt met wat [medeverdachte 3] de maanden daarvoor verdiende. Ik mag toch als werkgever zelf bepalen wat ik hem betaal en hoeveel uur ik hem nodig heb. Ik heb deze bedragen opgenomen omdat hij tijdelijk meer heeft gewerkt. Zijn salaris is nooit hetzelfde geweest. Dit salaris heeft hij twee of drie keer gehad. Dit was omdat hij tijdelijk meer had gewerkt. Ik heb er toen direct een heel jaarsalaris van gemaakt op de werkgeversverklaring;”
41.
Anders dan in het middel wordt gesteld is de gebezigde verklaring van [betrokkene 1] redengevend voor het bewijs. Voor de bewezenverklaring is immers redengevend dat verdachtes medeverdachte [medeverdachte 3] slechts tijdelijk meer verdiende, terwijl door [betrokkene 1] op basis van dit tijdelijk hogere salaris het (onjuiste, namelijk te hoge) jaarsalaris voor de werkgeversverklaring is berekend, kennelijk met de bedoeling de SNS-bank ertoe te bewegen aan [medeverdachte 3] een hypotheek te verstrekken.
42.
Ten overvloede merk ik op dat de gebruikte verklaring van verzoeker eveneens redengevend is voor het bewijs van feit 4. Hieruit volgt immers dat het verzoeker is geweest die namens [betrokkene 1] de werkgeversverklaring heeft opgesteld.
43.
Het middel faalt.
44.
Het
vierde middel
houdt de klacht in dat het Hof heeft verzuimd te reageren op het verweer dat het Openbaar Ministerie niet-ontvankelijk in de vervolging dient te worden verklaard met betrekking tot de weedafval in het schuurtje.
45.
Ter terechtzitting in hoger beroep is namens verzoeker blijkens de pleitnota het volgende verweer gevoerd:
“Bovendien: cliënten beroepen zich op een arrest van de Hoge Raad, LJN1275, waaruit nog eens blijkt dat het aanwezig hebben van vijf planten wordt gedoogd. [medeverdachte 3] heeft verklaard dat hij 3 a 4 planten in zijn tuin had en dat de weed die bij hem thuis aan de [b-straat 1] werd gevonden van die planten afkomstig is. [verdachte] bevestigt dat die planten daar hebben gestaan. Dat de vriendin van [medeverdachte 3] ze niet heeft gezien, zegt niets. Het was een grote woekertuin. Ik leg nogmaals over de uidraaien van internet dat buitenplanten 250 gram tot 500 gram per stuk kunnen opbrengen. Het aanwezig hebben op de [b-straat 1] van 1 kilo weed afkomstig van 2 of 3 planten mag dan ook niet vervolgd worden. En dat geldt ook voor het afval van die planten, zoals dat aan de [a-straat 1] lag. Als 3 tot 4 planten gedoogd worden, geldt dat ook voor de weed die daarvan af komt.
Ik meen dat het OM niet-ontvankelijk is ten aanzien van de weed in het schuurtje en de weed aan de [b-straat 1].”
46.
Het Hof heeft deze verhandeling van de raadsman kennelijk niet opgevat als een uitdrukkelijk voorgedragen verweer in de zin van art. 358, derde lid, Sv. Gelet op de inhoud van hetgeen de raadsman naar voren heeft gebracht, acht ik dat kennelijke oordeel van het Hof niet onbegrijpelijk en was het Hof mijns inziens niet gehouden de verwerping van dit verweer (nader) te motiveren.
47.
Het middel faalt.
48.
Het eerste middel slaagt ten dele. De andere in dit middel verwoorde klachten kunnen, lijkt mij, evenals de middelen 2 tot en met 4 worden afgedaan met de in art. 81 RO bedoelde motivering.
49.
Ambtshalve vraag ik aandacht voor het volgende. Verzoeker heeft op 3 april 2012 beroep in cassatie ingesteld. De Hoge Raad zal in deze zaak uitspraak doen nadat meer dan twee jaren zijn verstreken na het instellen van het cassatieberoep. Een en ander brengt mee dat de redelijke termijn als bedoeld in art. 6, eerste lid, EVRM wordt overschreden. Dit punt kan echter onbesproken blijven indien de Hoge Raad met mij van oordeel is dat het bestreden arrest om andere redenen niet in stand kan blijven en de zaak dient te worden teruggewezen.
50.
Andere gronden waarop de Hoge Raad gebruik zou moeten maken van zijn bevoegdheid de bestreden uitspraak ambtshalve te vernietigen heb ik niet aangetroffen.
51.
Deze conclusie strekt tot vernietiging van de bestreden uitspraak, doch uitsluitend voor wat betreft de bewezenverklaring van de onder 1 primair tenlastegelegde geldbedragen van € 20.000,00 en € 6.000,00 en voor wat betreft de strafoplegging, tot terugwijzing van de zaak naar het Gerechtshof teneinde in zoverre op het bestaande hoger beroep opnieuw te worden berecht en afgedaan, en tot verwerping van het beroep voor het overige.
De Procureur-Generaal
bij de Hoge Raad der Nederlanden
AG
Wat betreft de internationale verplichting tot strafbaarstelling - met inbegrip van Richtlijn 91/308/EEG van 10 juni 1991 tot voorkoming van het gebruik van het financiële door het witwassen van geld (Pb 28 juni 1991 L166, p. 77) en de Richtlijnconforme interpretatie - en de wetsgeschiedenis, wijs ik op de annotatie van N. Keijzer onder de hierna te bespreken arresten van HR 25 maart 2014, ECLI:NL:HR:2014:702, NJ 2014/302, HR 25 maart 2014, ECLI:NL:HR:2014:714, NJ 2014/303, HR 22 april 2014, ECLI:NL:HR:2014:956, NJ 2014/304 en HR 27 mei 2014, ECLI:NL:HR:2014:1237, NJ 2014/305, alsook op de conclusie van mijn ambtgenoot Vegter voorafgaand aan genoemd arrest NJ 2014/303 en de publicatie van S.S. Buisman, Witwassen-het enkele verwerven en voorhanden hebben en richtlijnconforme interpretatie, DD 2013/53.
En zo ook het schuldwitwassen (art. 420quater Sr).
In HR 27 mei 2014, ECLI:NL:HR:2014:1237, NJ 2014/305 lijkt het Hof dat onderscheid uit het oog te hebben verloren.
De Hoge Raad wil dus het toepassingsbereik van de witwasbepalingen beperken tot de echte (typische) witwasgedragingen en dubbele bestraffing voor in de kern hetzelfde feit voorkomen. Zie J. de Hullu, Materieel strafrecht, 2012, p. 420-421.
Vgl. mijn conclusies ECLI:NL:PHR:2013:CA3302 en ECLI:NL:PHR:2013:78.
In dezelfde zin HR 18 juni 2013, ECLI:NL:HR:2013:CA3302 en HR 17 december 2013, ECLI:NL:HR:2013:2001, NJ 2014/75.
Het is dan aan het Openbaar Ministerie bewijs bij te brengen waaruit zodanige feiten en omstandigheden kunnen worden afgeleid. Dat van de verdachte mag worden verlangd dat hij een verklaring geeft voor de herkomst van de voorwerpen, leidt er niet zonder meer toe dat het dan aan de verdachte is om aannemelijk te maken dat de voorwerpen niet van misdrijf afkomstig zijn. Zie HR 13 juli 2010, ECLI:NL:HR:2010:BM0787, NJ 2010/456 en HR 21 januari 2014, ECLI:NL:HR:2014:127, NJ 2014/78.
Zie daarnaast HR 25 maart 2014, ECLI:NL:HR:2014:716, HR 20 mei 2014, ECLI:NL:HR:2014:1164, HR 20 mei 2014, ECLI:NL:HR:2014:1180 en HR 27 mei 2014, ECLI:NL:HR:2014:1237, NJ 2014/305.
Kamerstukken II 1999-2000, 27 159, nr. 3, p. 17.
De aanduiding overdragen heeft dezelfde betekenis als in de helingbepalingen en “veronderstelt feitelijke zeggenschap ten aanzien van het voorwerp, al is niet vereist dat het voorwerp zich in de fysieke nabijheid bevindt” (MvT, Kamerstukken II 1999/2000, 27 159, nr. 3, p. 15). Met de in de witwasbepalingen gekozen bewoordingen heeft de wetgever welbewust gekozen voor een volstrekt eigen terminologie en willen aansluiten bij het dagelijks woordgebruik en bij de (in die tijd geldende) interpretatie van de Hoge Raad, en niet bij het burgerlijk recht. Het gaat derhalve om het overdragen van de feitelijke zeggenschap en niet om een rechtshandeling die tot gevolg heeft dat de juridische zeggenschap over de voorwerpen van de één op de ander overgaat. De term omzetten duidt op het wisselen van geld of goederen met een andere geldswaarde of met handelsartikelen, in die zin dat door vervanging, ruil of investering andere voorwerpen worden verkregen, die het voordeel uit het grondmisdrijf belichaamt, zoals de aanschaf van luxegoederen. Zo bijvoorbeeld het aanwenden van een geldbedrag voor de aanschaf van een auto. (Vgl. Kamerstukken II 1999/2000, 27 159, nr. 3, p. 2, 6 en 15).
Zie ook bewijsmiddel 1.
Als ik het goed zie is de Hoge Raad van oordeel dat uitgegeven geldbedragen niet meer als “voorhanden hebben” gelden en dat dit uitgeven eerder als omzetten dan wel gebruik maken in de zin van de witwasbepalingen zijn aan te merken. Vgl. HR 8 januari 2013, ECLI:NL:HR:2013:BX6909 en HR 26 oktober 2010, ECLI:NL:HR:2010:BM4440, NJ 2010/655.
Vgl. Kamerstukken II 1999/2000, 27 159, nr. 3,  p. 15. Zie ook noot 11. Anders mijn ambtgenoot Knigge, die in zijn conclusie voorafgaand aan HR 25 maart 2014, ECLI:NL:HR:2014:702, NJ 2014/302 de mening is toegedaan dat het feit dat van het misdaadgeld dure auto’ zijn gekocht, niet zonder meer aangemerkt lijkt te worden als verhullen of verbergen. In dezelfde zin de steller van het middel.
Vgl. HR 25 maart 2014, ECLI:NL:HR:2014:702.
Zie in het bijzonder bewijsmiddel 4.
In HR 27 mei 2014, ECLI:NL:HR:2014:1237, NJ 2014/305 wordt de motiveringseis ter zake van de kwalificatie van het voorhanden hebben van uit eigen misdrijf afkomstige voorwerpen als witwassen nog eens onderstreept. De door de verdachte gestolen sieraden waren aangetroffen in een paars plastic doosje in een plastic zakje in de binnenvoering van een rugkussen van een tweezitsbank in de woonkamer. Dat brengt, aldus de Hoge Raad, nog niet mee dat de verdachte de criminele herkomst van de voorwerpen heeft getracht te verbergen of te verhullen, zodat het andersluidende oordeel van het Hof ontoereikend is gemotiveerd. In dezelfde lijn HR 18 juni 2013, ECLI:NL:HR:2013:CA3302, NJ 2013/453 (op verschillende plaatsen in huis weggeborgen misdaadgeld) en HR 8 januari 2013, ECLI:NL:HR:2013:BX6910, NJ 2013/266 (crimineel geld in kluis in woning). Overigens deed de Hoge Raad in het, in deze noot, eerstgenoemde arrest de zaak om doelmatigheidsredenen zelf af. Annotator Keijzer merkt daarbij op dat de Hoge Raad tot een vrijspraak kwam in plaats van een ontslag van alle rechtsvervolging zoals men bij een kwalificatie-uitsluitingsgrond zou verwachten.