ECLI:NL:RBNNE:2015:1812
Rechtbank NNE — Uitspraak 


vonnis
RECHTBANK NOORD-NEDERLAND
Afdeling Privaatrecht
Locatie Assen
zaaknummer / rolnummer: C/19/105091 / HA ZA 14-120
Vonnis van 22 april 2015
in de zaak van
de besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid
BOS TOTAL CLEANING B.V.
,
gevestigd te Groningen,
eiseres,
advocaat: mr. P.J.A. van Kleef te Groningen,
tegen
de besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid
KLOK SCHILDERWERKEN B.V.
,
gevestigd te Assen,
gedaagde,
advocaat: mr. J.M. Pol te Assen.
Partijen zullen hierna "Bos" en "Klok" genoemd worden.
1
De procedure
1.1.
Het verloop van de procedure blijkt uit:
de dagvaarding
de conclusie van antwoord
de conclusie van repliek
de conclusie van dupliek.
1.2.
Ten slotte is vonnis bepaald.
2
De feiten
2.1.
Klok heeft van woningbouwcorporatie Actium opdracht gekregen voor het uitvoeren van renovatie- c.q. onderhoudswerkzaamheden aan een aantal woningen aan de Omloop en de Stelling te Assen. Klok heeft in dat kader, voor het verrichten van reinigingswerkzaamheden, Bos als onderaannemer ingeschakeld.
2.2.
Bos heeft Klok op 16 mei 2013 een schriftelijke prijsopgaaf gedaan, waarin onder meer is vermeld:
"(…) Volgens de onderstaande en de bijgevoegde algemene voorwaarden bieden wij u het volgende aan:
1. 848 m2 coating op betonnen daken van de fietsenbergingen verwijderen d.m.v. gritstralen voor het totaalbedrag van € 16.960,00
2. Omloop: 14 st. betonnen trappen ontdoen van de coatinglaag d.m.v. gritstralen voor het bedrag van € 7.500,00
3. Stelling: 11 st. betonnen trappen ontdoen van de coatinglaag d.m.v. gritstralen voor het bedrag van € 6.000,00
4. Twee geschilderde kopgevels ontdoen van de verflaag voor het totaalbedrag van € 4.500,00.
Totaalbedrag punt 1 t/m 4 =
€ 34.960,00
(…)
Prijsopgave uitgaande van:
(…)
- Ramen, kozijnen etc. worden tijdens het stralen beschermd met platen hardboard. Deze platen worden d.m.v. spijkertjes in het kozijn en met tape op het kozijn bevestigd. De kans is aanwezig, afhankelijk van de kwaliteit van het schilderwerk, dat er verf tijdens het verwijderen van het tape wordt losgetrokken.
(…)
- Indien de werkzaamheden tijdens de uitvoering afwijken van bovengenoemde werkzaamheden, dan kan dit leiden tot een prijsverhoging. (…)"
2.3.
Klok heeft Bos een 17 mei 2013 gedateerde opdrachtbevestiging gestuurd, waarin zij onder meer meldt:
"Hierbij geven wij u opdracht voor het uitvoeren van werkzaamheden aan de appartementen van cluster  1076 van Actium, Omloop / Stelling te Assen.
(…)
Meerwerk
Meerwerk kan worden uitgevoerd onder de volgende condities:
* Onder meerwerk verstaan wij werkzaamheden die buiten uw offerte en deze opdracht vallen.
* Meerwerk dient op een aparte factuur te worden vermeld.
* Meerwerk kan uitsluitend in rekening worden gebracht, vergezeld door een opdrachtbon met handtekening van onze projectleider.
Geen opdrachtbon of een opdrachtbon zonder handtekening betekent dat wij niet over kunnen gaan tot betaling en dat de factuur onbetaald retour wordt gezonden.
(…)
Termijnen
Termijnbetaling vindt plaats volgens onderstaand betalingsschema. De eindtermijn wordt voldaan als het door u uitgevoerde werk met u is opgeleverd.:
* 1e termijn 47,5%		€ 11.970,00
* 2e termijn 47,5%		€ 11.970,00
* Eindtermijn 5%		€ 1.260,00
Voorwaarden
De Algemene Inkoopvoorwaarden van Klok Onderhouds- en Afbouwgroep B.V. zijn van toepassing op al onze opdrachten. Een exemplaar hiervan is bijgevoegd en maakt deel uit van deze overeenkomst.
(…)"
2.4.
In de hiervoor bedoelde Algemene Voorwaarden van Klok is onder meer bepaald:
Artikel 15 - Meer- en minderwerk
1. De hoofdaannemer heeft het recht te verlangen dat de onderaannemer meer- c.q. minderwerk verricht.
2. Indien de onderaannemer meer- of minderwerk constateert, stelt jok de hoofdaannemer hiervan onmiddellijk op de hoogte. Met de uitvoering van meerwerk mag niet eerder worden opgevangen dan nadat de hoofdaannemer dit schriftelijk aan hem heeft opgedragen.
3. De onderaannemer heeft geen recht op betaling van meerwerk indien de hoofdaannemer dit meerwerk niet betaald krijgt van haar opdrachtgever.
2.5.
Bos heeft Klok bij e-mail van 29 mei 2013 om een verduidelijking van de in de opdrachtbevestiging genoemde prijsopbouw gevraagd. Hierop is door Klok bij e-mail van 30 mei 2013 gereageerd. In deze e-mail geeft Klok aan:
"De opdracht zit als volgt in elkaar:
2013:
1. Coating op betonnen daken fietsbergingen verwijderen d.m.v. gritstralen. Omloop 80% van
€ 16.960,00 => € 13.568,00
2. Omloop: 14 betontrappen ontdoen van de coatinglaag d.m.v. gritstralen € 7.500,00
3. Twee geschilderde kopgevels ontdoen van verflaag € 4.500,00
Korting: € 368,00
Totaal: € 25.200,00 excl. BTW
2014:
1. Coating op betonnen daken fietsbergingen verwijderen d.m.v. gritstralen. Stelling 20% van
€ 16.960,00 => € 3.392,00
2. Stelling: 11 betontrappen ontdoen van de coatinglaag d.m.v. gritstralen € 6.000,00
Korting: € 92,00
Totaal: € 9.300,00 excl. BTW
Totaal werkzaamheden volgens offerte 16-5-2013 en overleg met dhr. [X], € 34.500,00.
(…)"
2.6.
Bos is begonnen met het stralen van een aantal kopgevels. In augustus 2013 heeft Bos een proef opgezet voor het verwijderen van de coating en de bitumen daklaag van de bergingen. Op 22 augustus 2013 is die proef beoordeeld door Wijzonol Bouwverven, Klok en Bos. Bos heeft bij deze gelegenheid aangegeven dat zij de bitumen dakdelen 'stofvrij' zou stralen. Begin september 2013 is Bos aangevangen met het uitvoeren van straalwerkzaamheden met betrekking tot daken en trappen.
2.7.
Bos heeft Klok bij e-mail van 4 oktober 2013 geïnformeerd over meerwerkkosten voor het verwijderen van bitumen op de daken van de bergingen. Daartoe stelt Bos in deze e-mail:
"Bij deze doen wij u de meerwerkkosten voor het verwijderen van de bitumen op de daken van de fietsenbergingen toekomen.
17 dagen à EUR 1.336,00 per dag = EUR 22.712,00 excl. BTW.
(…)
De meerwerkkosten zijn berekend t/m 4 oktober en bedragen ca. 50% van het totaal aantal daken aan de Omloop.
M.a.w. we hebben t/m heden op ongeveer de helft van de daken de bitumen verwijderd.
Deze meerwerkkosten vloeien voort uit het feit dat het schilder- en glaswerk reeds was uitgevoerd voordat wij zouden beginnen met het verwijderen van de coating op de daken. Hierdoor was het niet mogelijk om onze werkzaamheden conform offerte uit te voeren. Dit vanwege grote kans op beschadigingen aan het schilder- en glaswerk en het "vast vreten" van bitumen resten aan het schilderwerk."
2.8.
In reactie op deze e-mail over meerwerk heeft Klok Bos bij e-mail van 11 oktober 2013 aangegeven:
"N.a.v. uw onderstaande e-mail het volgende, graag ontvang ik van u een specificatie op onderdeel, zoals, uurloon, manuren, materialen, apparatuur en staartkosten van de kostenopgaaf, zoals ik deze van u heb ontvangen."
2.9.
Bos heeft bij e-mail van 15 oktober 2013 aan Klok navolgende specificatie gegeven:
"De dagprijs is als volgt opgebouwd:
16 mu à 42,50 per mu = 680,00
Verbruik 1,5 st diamantkomschijf 125 mm dubbel segment à 68,00 per st = 102,00
Inzet straal-unit = 125,00
Inzet generator en verbruik diesel = 175,00
Inzet kniklader en verbruik diesel = 80,00
Inzet 2 flexen met stofafzuiging = 30,00
Inzet 2 stofzuigers = 60,00
Filters t.b.v. stofzuigers = 45,00
65 km transport v.v. à 0,60 per km = 39,00
Totaalbedrag = EUR 1.336,00 excl. BTW"
2.10.
Klok heeft Bos hierna bij e-mail van 25 oktober 2013 bericht:
"In navolging van ons gesprek gisteren 24-10-2013 kunnen wij u meedelen dat wij uw claim en uw voorstel om de helft van de claim te betalen, zoals gesteld in uw mail 4-10-2013, op extra werkzaamheden niet zullen accepteren.
Wij zijn zoals genoemd in ons gesprek ervan overtuigd dat de werkzaamheden binnen de opdracht valt. Wij verwijzen u dan ook naar de opdrachtbevestiging en algemene voorwaarden (…). Wij gaan ervan uit u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd en gaan ervan uit dat de werkzaamheden conform de opdracht naar ieders tevredenheid wordt uitgevoerd."
2.11.
Bos heeft Klok bij e-mail van 29 oktober 2013 bericht:
(…) Toen het probleem "bitumen" naar voren kwam hebben wij onze stofvrij straalmethode toegepast. Vanwege de grote druk op uw projectleider - vanuit uw opdrachtgever - om alles op tijd klaar te krijgen was deze methode een grote uitkomst. (…) Uw projectleiders waren hier erg blij mee.
(…)
Het stofvrij stralen / stofarm diamantschuren t.o.v. het conventioneel stralen is veel arbeidsintensiever en zorgt dus voor meerkosten. Met uw projectleiders is door mij over dit meerwerk gesproken. Zij vertelden mij dat zij daar geen beslissingsbevoegdheid in hadden en ik mij tot u moest richten. E.e.a. u bekend in de eerder verzonden e-mail correspondentie. Wij zijn dan ook van mening dat de meerkosten voor het straalwerk door u moet worden voldaan.
De meerkosten t/m afgelopen vrijdag 25 oktober bedragen"
35,5 dagen a EUR 1.336,00 = EUR 47.428,00 excl. BTW
Wij denken voor de resterende daken van fase 4 nog 4 dagen nodig te hebben. (…)"
2.12.
Bij e-mail van dezelfde dag heeft Klok de gestelde meerkosten (wederom) betwist.
2.13.
Klok heeft aan Bos een bedrag van € 21.940,00 exclusief BTW betaald.
3
Het geschil
3.1.
Bos vordert dat de rechtbank, bij vonnis uitvoerbaar bij voorraad, Klok veroordeelt tot betaling van:
I.	de hoofdsom ten bedrage van € 47.428,00, dan wel een ander door de rechtbank in goede justitie te bepalen bedrag;
II.	de wettelijke handelsrente over het bedrag van € 47.428,00, berekend vanaf 25 oktober 2013 tot de dag der algehele voldoening;
III.	de openstaande tweede termijn ten bedrage van € 2.000,00;
IV.	de buitengerechtelijke incassokosten ten bedrage van € 1.249,28;
V.	de kosten van het geding.
3.2.
Klok voert verweer en concludeert tot afwijzing van het gevorderde, met veroordeling van Bos - bij vonnis uitvoerbaar bij voorraad - in de kosten van het geding.
4
Het standpunt van Bos
4.1.
Bos legt - samengevat en voor zover van belang - het volgende aan haar vorderingen ten grondslag.
4.2.
Na het sluiten van de overeenkomst zijn kostenverhogende omstandigheden ontstaan, die niet aan Bos konden worden toegerekend en evenmin voor haar te voorzien waren. Deze kostenverhogende omstandigheden waren erin gelegen dat bleek dat er een alternatieve wijze van stralen moest worden gehanteerd om - conform de wensen van Klok - de coating en de daaronder gelegen bitumenlaag van het dak van de schuurtjes te verwijderen. Om te waarborgen dat zowel de coating als de bitumen verwijderd werden, kon alleen gewerkt worden met de "waterstraalmethode" om de coating te verwijderen en vervolgens de "straal stofvrij methode" om de bitumenlaag te verwijderen. Dit is een veel arbeidsintensiever procedé dan het aanvankelijk overeengekomen "gritstralen", met alle (bijkomende) kosten van dien. Deze kostenverhogende omstandigheden rechtvaardigen een aanpassing van de overeengekomen aanneemsom. De extra kosten bedragen € 47.428,00 en dienen krachtens artikel 7:753 BW ook door Klok te worden voldaan, naast het door Klok reeds betaalde bedrag voor het "gritstralen". Het is in de gegeven omstandigheden volledig aan Klok toe te rekenen dat een alternatieve straalmethode moest worden gebruikt. Bos heeft overigens voldaan aan de op grond van voornoemd wetsartikel op haar rustende waarschuwingsplicht jegens Klok. Zij heeft ten tijde van de proefopstelling onmiddellijk twee medewerkers van Klok - de projectleiders [projectleider] en [projectleider] - gewaarschuwd dat een alternatieve straalmethode diende te worden gebruikt. Deze medewerkers gaven aan dat zij geen meerwerkbon namens Klok mochten ondertekenen. Bos heeft zich vervolgens op 4 oktober 2013 - toen er al 17 dagen volgens de duurdere alternatieve methode was gewerkt - tot de directeur van Klok, de heer [directeur], gewend met de mededeling dat er op een alternatieve wijze moest worden gestraald. Hierop is van de zijde van [directeur] geen andere reactie gekomen dan de vraag om een specificatie. Daarmee vertrouwde Bos erop dat Klok ook begreep dat zich kostenverhogende omstandigheden hadden voorgedaan.
4.3.
Voorts is Klok in gebreke gebleven met het voldoen van de tweede termijn van de (aanvankelijke) opdracht. Ter zake resteert nog een bedrag van € 2.000,00. Bos heeft voorts buitengerechtelijke incassokosten moeten maken, aangezien er diverse pogingen zijn ondernomen om het geschil buiten rechte te beslechten. De kosten ter zake bedragen volgens Bos € 1.249,28.
5
Het standpunt van Klok
5.1.
Klok voert - samengevat en voor zover van belang - het volgende verweer.
5.2.
Bos heeft het zelf noodzakelijk gevonden om een andere straalmethode te kiezen. Klok was van mening dat zulks binnen de reeds verstrekte opdracht viel, vandaar dat zij ook geen specifieke meerwerkopdracht ter zake aan Bos heeft gegeven. In het verftechnisch advies van Wijzonol, dat tot de contractstukken behoort, staat duidelijk vermeld dat de bergingsdaken dienen te worden ontdaan van het gehele bestaande coatingsysteem en dat de bitumenafwerking moet worden verwijderd om een nieuw verfsysteem te kunnen aanbrengen. Aldus wist Bos, althans kon zij weten, dat het verwijderen van het bitumen gewoon binnen de opdracht viel.
5.3.
Het beroep op het door Bos genoemde artikel 7:753 BW faalt om meerdere redenen. Ten eerste is dit wetsartikel van regelend recht. Partijen mogen daarvan bij overeenkomst afwijken. Dat is in het onderhavige geval ook gebeurd. In artikel 2 lid 3 van de door Klok gehanteerde algemene voorwaarden is namelijk bepaald dat iedere wijziging of aanvulling van de overeenkomst pas geldig is, als deze door Klok wordt aanvaard. Dat sluit uit dat de rechter de aanneemsom op grond van artikel 7:753 BW kan wijzigen. Ten tweede is in dezen niet voldaan aan de eisen voor toepasselijkheid van dit wetsartikel. Bos dient in dit verband onder meer aan te tonen dat hij zo spoedig mogelijk Klok voor de noodzaak van een prijsverhoging heeft gewaarschuwd. Dat is niet gebeurd. Pas op 4 oktober 2013 heeft Bos Klok voor de eerste keer schriftelijk op de hoogte gesteld van een prijsverhoging, door de "meerwerkkosten" op te geven. Bos heeft Klok daarvóór nimmer gewaarschuwd voor een prijsverhoging. Bos heeft Klok evenmin een nadere prijsopgaaf gedaan, waarover Klok met haar eigen opdrachtgever Actium kon overleggen of, desnoods, de overeenkomst met Bos had kunnen opzeggen. Klok is op 4 oktober 2013 simpelweg voor het blok gezet. De kostenverhoging was toen al een voldongen feit. De door Bos ondervonden problemen waren bovendien voorzienbaar en zijn volledig aan haar toe te rekenen. Klok heeft ten tijde van de proefopstelling zelfs nog aangegeven dat géén meerwerkopdracht verstrekt werd. Het was Bos dan ook geheel duidelijk dat Klok geen opdracht gaf voor meer- of kostenverhogende werkzaamheden. Ten aanzien van de "meerkosten" beroept Klok zich, voor zover nodig, nog op artikel 15 lid 3 van haar Algemene Voorwaarden, die bepalen dat extra kosten pas worden betaald wanneer Klok die betaald heeft gekregen van haar opdrachtgever. Actium heeft echter geen extra kosten aan Klok betaald. Ten slotte stelt Klok nog dat nu Bos naast de reeds betaalde gritstraalkosten afzonderlijk nog betaling vordert van het in de dagvaarding genoemde bedrag van € 47.428,00 zich geen situatie van kostenverhogende omstandigheden voordoet, maar van een prijsstijging van bijna 200%. Tegen die achtergrond weegt het (niet) voldoen aan de waarschuwingsplicht door Bos nog zwaarder, aldus Klok.
5.4.
Klok betwist de gevorderde wettelijke handelsrente. Niet onderbouwd is dat zij in verzuim is geraakt. Daarnaast betwist Klok de gevorderde buitengerechtelijke incassokosten. De door de advocaat [NAAM]structie van de procedure, maken daarmee deel uit van een (eventuele) proceskostenvergoeding en komen derhalve niet voor afzonderlijke vergoeding in aanmerking.
6
De beoordeling
6.1.
Vooropgesteld wordt dat de overeenkomst van partijen dient te worden aangemerkt als een overeenkomst van aanneming van werk, als bedoeld in artikel 7:750 lid 1 BW.
6.2.
De rechtbank stelt vast dat Bos buiten rechte betaling van extra kosten van Klok heeft gevorderd ten titel van
meerwerk
. In rechte hanteert Bos uiteindelijk als (enige) grondslag voor betaling van de extra kosten dat er sprake is geweest van
kostenverhogende omstandigheden
als bedoeld in artikel 7:753 BW, die een (opwaartse) aanpassing van de aanneemsom rechtvaardigen. De rechtbank zal de vordering dan ook (slechts) in dat licht beoordelen.
6.3.
Uit artikel 7:753 lid 1 BW volgt dat indien na het sluiten van een dergelijke overeenkomst kostenverhogende omstandigheden ontstaan of aan het licht komen zonder dat zulks aan de aannemer kan worden toegerekend, de rechter op vordering van de aannemer de overeengekomen prijs geheel of gedeeltelijk zal kunnen aanpassen, mits de aannemer bij het bepalen van de prijs geen rekening heeft behoeven te houden met de kans op zulke omstandigheden. Daarnaast volgt uit het 3e lid van dit wetsartikel dat het in lid 1 bepaalde slechts geldt indien de aannemer de opdrachtgever zo spoedig mogelijk voor de noodzaak van een prijsverhoging heeft gewaarschuwd, opdat deze tijdig hetzij gebruik kan maken van het hem in artikel 7:764 BW toegekende recht om de overeenkomst op te zeggen, hetzij een voorstel kan doen tot beperking of vereenvoudiging van het werk.
6.4.
Hoewel Bos de vordering niet zo heeft ingekleed dat zij - in overeenstemming met de bewoordingen van artikel 7:753 BW - de rechter verzoekt om een prijsaanpassing vanwege kostenverhogende omstandigheden te doen, begrijpt de rechtbank de vordering wel in die zin.
6.5.
Voor een geslaagd beroep op artikel 7:753 BW is in het onderhavige geval vereist dat de aannemer (Bos) de opdrachtgever (Klok) zo spoedig mogelijk voor de noodzaak van een prijsverhoging heeft gewaarschuwd, opdat Klok als opdrachtgever tijdig hetzij gebruik kon maken van het haar in artikel 7:764 BW toegekende opzeggingsrecht, hetzij een voorstel kon doen tot beperking of vereenvoudiging van het werk.
6.6.
De rechtbank overweegt dat Bos heeft nagelaten om Klok zo spoedig mogelijk te waarschuwen voor de noodzaak van een prijsverhoging. In augustus 2013 was het Bos kennelijk al bekend dat er een prijsverhoging noodzakelijk was vanwege het op een andere wijze moeten stralen van de bitumen laag op de daken van de bergingen. Dit heeft zij toen weliswaar medegedeeld aan een tweetal projectleiders van Klok, maar vast staat dat deze toen hebben aangegeven dat zij niet bevoegd waren om namens Klok met (de kosten van) eventueel "meerwerk" akkoord te gaan. Gelet daarop mocht Bos er destijds niet gerechtvaardigd op vertrouwen dat de extra straalkosten voor Klok akkoord waren. Bos had zich naar het oordeel van de rechtbank meteen tot de directie van Klok moeten wenden en deze voor de noodzaak van een prijsverhoging moeten waarschuwen, opdat de directie van Klok zich had kunnen beraden op opzegging van de overeenkomst of beperking/vereenvoudiging van het werk. Dit klemt te meer, nu er sprake was van een nogal aanzienlijke prijsverhoging en nu Bos zich op grond van de opdrachtbevestiging en de Algemene Voorwaarden van Klok had dienen te realiseren dat Klok niet zomaar met extra kosten akkoord zou gaan. Een dergelijke (tijdige) waarschuwing heeft Bos evenwel achterwege gelaten. Bos is desondanks met de alternatieve wijze van stralen aangevangen en heeft Klok pas op 4 oktober 2013, toen deze werkzaamheden al ver gevorderd waren, over de prijsverhoging ingelicht. Dat is naar het oordeel van de rechtbank (veel) te laat. Bos heeft Klok met de hiervoor geschetste handelwijze voor een voldongen feit gesteld. Het niet tijdig waarschuwen voor de prijsverhoging komt voor rekening en risico van Bos. Een en ander impliceert dat Bos niet gerechtigd is om de onderhavige prijsverhoging aan Klok door te berekenen. De daarop betrekking hebbende vordering van Bos dient daarom te worden afgewezen evenals de daarover gevorderde wettelijke handelsrente. Al hetgeen partijen overigens nog hebben aangevoerd ten aanzien van dit geschilpunt, kan daarmee onbesproken blijven.
6.7.
Bos vordert tevens betaling van een bedrag van € 2.000,00, waaraan zij ten grondslag legt dat dit een nog openstaand gedeelte van de tweede termijn van de overeengekomen aanneemsom betreft. Hiertoe heeft zij onder meer verwezen naar productie 9 bij dagvaarding, zijnde een factuur waarop de tweede termijn ad € 11.970,- in rekening is gebracht en waarop aantekeningen met pen zijn gemaakt van in mindering daarop gedane betalingen. Daarbij is overigens het volgens Bos nog openstaande bedrag van € 2.000,- niet terug te vinden. De rechtbank acht het gewenst dat partijen zich nogmaals bij akte over onderhavig geschilpunt - dat is ondergesneeuwd door het uitgebreide debat inzake de prijsverhoging - uitlaten.
Bos dient bij akte gemotiveerd aan te geven welke betalingen zij wanneer van Klok heeft ontvangen inzake de betaling van de 2e termijn, waarna Klok bij antwoord-akte daarop zal kunnen reageren, zo nodig onder overlegging van betalingsbewijzen.
6.8.
Iedere verdere beslissing zal worden aangehouden.
BESLISSING
De rechtbank:
1. verwijst de zaak naar de rolzitting van
20 mei 2015
voor akte uitlating aan de zijde van Bos inzake hetgeen hiervoor sub 6.7. is overwogen en bepaalt dat Klok daarop vervolgens bij antwoord-akte zal kunnen reageren;
2. houdt iedere verdere beslissing aan.
Dit vonnis is gewezen door mr. E.W. van Weringh, bijgestaan door mr. M. Postma als griffier en in het openbaar uitgesproken op 22 april 2015.
fn 343