ECLI:NL:RBALM:1999:AA3697, Rechtbank Almelo, 20-10-1999, 29655
Rechtbank Almelo — Uitspraak 
Datum: 1999-10-20 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Civiel recht

Samenvatting: -

463 / ARRONDISSEMENTSRECHTBANK TE ALMELO
      zaaknummer: 29655 ha za 6 van 1999
      datum uitspraak vonnis: 20 oktober 1999 (aez)
    
    
    
      Vonnis van de arrondissementsrechtbank te Almelo, meervoudige 
      kamer voor burgerlijke zaken, in de zaak van:
    
    
    
    
      de gemeente Borne,
      zetelend te Borne,
      eiseres,
      hierna te noemen de gemeente,
      procureur: mr. J.C. van Nie,
    
    
    tegen
    
    
      A wonende te B, gemeente Borne
      gedaagde,
      hierna te noemen A,
      procureur: voorheen mr. T.J. van Drooge, thans mr. I.C. Dunhof - 
      Lampe.
    
    
    
    Gehoord partijen.
    
    Gezien de stukken, 
    
    
    Overweegt:
    
    Over het procesverloop:
    
    
      De gemeente heeft geconcludeerd voor eis overeenkomstig de 
      inhoud van de dagvaarding en daarbij drie producties in het geding 
      gebracht.
      A heeft geantwoord en daarbij zeven producties in het 
      geding gebracht.
      Vervolgens hebben partijen ieder nog een conclusie genomen 
      onder overlegging van producties.
    
    
    
      Tenslotte hebben partijen de stukken aan de rechtbank overgelegd 
      en vonnis gevraagd.
    
    
    Over het recht:
    
    de feiten
    
    
      1. De rechtbank gaat voor het onderhavige geschil uit de van 
      de navolgende feiten. Deze kunnen tussen partijen als vaststaand 
      worden aangenomen omdat zij zijn gesteld en niet of onvoldoende 
      weersproken, dan wel blijken uit de inhoud van de overgelegde en 
      niet of onvoldoende betwiste producties.
    
    
    
      2a. A heeft zich op 14 maart 1990 tot de gemeente 
      gewend met een verzoek om medewerking te verlenen voor de 
      bouw van een woning op het aan A in eigendom 
      toebehorende perceel grond, gelegen aan de […]weg te B.
      De op dit perceel rustende bestemming voorzag niet in 
      bebouwingsmogelijkheden.
      In reactie op dit verzoek heeft het college van burgemeester 
      en wethouders van de gemeente A op 12 september 
      1990 meegedeeld dat voor de bouw van een woning op bedoeld 
      perceel een wijziging van het ter plaatse geldende 
      bestemmingsplan noodzakelijk was en dat daaraan op dat moment 
      vanwege dreigende overschrijding van het door de provincie 
      Overijssel aan de gemeente toegekende woningbouwcontingent 
      geen medewerking werd verleend.
    
    
    
      b. Bij brief van 2 augustus 1993 heeft de gemeente A
      verzocht aan te geven of zijn verzoek om planwijziging nog actueel 
      was, waarna op 3 april 1995 een aanvraag om bouwvergunning 
      voor een woning door A is ingediend.
    
    
    
      c. De gemeente heeft de concept-bestemmingsplanwijziging 
      voorgelegd aan de Provinciale Planologische Commissie (hierna: 
      PPC). De PPC heeft laten weten in principe met de bouw van een 
      woning op het perceel van A aan de […]weg te kunnen 
      instemmen, maar heeft er daarbij op gewezen dat het bouwplan 
      voor de familie C zou kunnen leiden tot planschade in de vorm 
      van aantasting van hun woongenot welke op voet van artikel 49 
      van de Wet op de ruimtelijke ordening (hierna: Wro) door de 
      gemeente vergoed zou moeten worden.
    
    
    
      d. Bij schrijven van 20 februari 1996 heeft de gemeente A 
      vervolgens verzocht zich schriftelijk bereid te verklaren de 
      eventuele kosten van planschade, ontstaan door realisering van de 
      woning, voor zijn rekening te nemen. Na ontvangst van deze 
      verklaring zou de gemeente het ontwerpbestemmingsplan ter visie 
      leggen.
      Bij schrijven van 22 februari 1996 heeft A de verzochte 
      bereidverklaring afgegeven.
    
    
    
      e. De gemeente heeft op 1 maart 1996 het ontwerpplan in 
      procedure gebracht. Op 30 mei 1996 heeft de gemeenteraad het 
      bestemmingsplan gewijzigd vastgesteld, waarna op 19 november 
      1996 aan A een bouwvergunning voor een woning is 
      verleend.
      A heeft op 29 januari 1997 het perceel grond als 
      bouwkavel bestemd voor woningbouw verkocht.
    
    
    
      f. Op 6 juni 1997 heeft de gemeente A schriftelijk 
      meegedeeld dat zij twee verzoeken om planschadevergoeding had 
      ontvangen. A heeft in een schriftelijke reactie op 1 
      oktober 1997 laten weten zich niet aan de eerdere bereidverklaring 
      gebonden te achten.
      De gemeenteraad heeft op 27 november 1997 besloten beide 
      verzoeken te honoreren. In totaal heeft de gemeente f. 27.500,00 
      aan planschadevergoeding betaald.
    
    
    
      g. Daartoe aangesproken door de gemeente heeft A
      geweigerd het bedrag van f. 27.500,00 aan de gemeente te 
      vergoeden.
    
    
    de vordering en het verweer
    
    
      3. De gemeente vordert thans A te veroordelen aan 
      haar te betalen f. 27.500,00, vermeerderd met f. 1.745,00 wegens 
      buitengerechtelijke incassokosten en vermeerderd met de wettelijke 
      rente vanaf 9 november 1998.
      De gemeente legt aan haar vordering ten grondslag dat zij met A een overeenkomst heeft gesloten waarbij A zich 
      onvoorwaardelijk heeft verbonden om hetgeen de gemeente aan 
      planschadevergoeding als gevolg van de bouw van de woning aan 
      de […]weg aan derden zou uitkeren aan haar te vergoeden.
    
    
    
      4. A heeft erkend de overeenkomst te zijn aangegaan 
      maar acht zich daardoor niet gebonden. A heeft daartoe, 
      kort weergegeven, aangevoerd:
      dat de Wro verhaal van planschadevergoedingskosten als hier aan 
      de orde krachtens privaatrechtelijke overeenkomst niet toelaat;
      dat de gemeente de haar ingevolge de Wro toegekende 
      bevoegdheden in dit geval heeft gebruikt voor een ander doel dan 
      waarvoor ze zijn toegekend;
      dat A zich gedwongen heeft gezien de bereidverklaring te 
      tekenen omdat hij anders geen toestemming voor het bouwen van 
      de woning zou krijgen en 
      dat de gemeente A ten onrechte heeft meegedeeld dat er 
      geen planschade te verwachten was waardoor bij A het 
      vertrouwen is gewekt dat het slechts om een formaliteit zou gaan
      om welke redenen de overeenkomst nietig is wegens strijd met de 
      openbare orde, dan wel A gerechtigd is de nietigheid in te 
      roepen wegens misbruik van omstandigheden.
    
    
    
      Voorts heeft A aangevoerd dat de overeenkomst niet 
      rechtsgeldig is omdat deze namens de gemeente is getekend door 
      een ambtenaar die daarvoor niet bevoegd was.
    
    
    
      Tenslotte meent A dat de gemeente jegens hem 
      onzorgvuldig handelt door nakoming te vorderen waar hij op geen 
      enkele wijze door de gemeente is betrokken bij de besluitvorming 
      rond het toekennen van de planschadevergoedingen en hij ook 
      geen enkele invloed op de (hoogte van de) toegekende 
      vergoedingen heeft gehad.
    
    
    beoordeling
    
    
      5. De rechtbank gaat voorbij aan de stelling van de gemeente 
      dat alleen op basis van een daartoe strekkende vordering in rechte 
      van A de rechter de overeenkomst zou kunnen nietig 
      verklaren of vernietigen. Ingevolge artikel 3:49 van het BW, bezien 
      in samenhang met artikel 3:51, volstaat het indien bij wijze van 
      verweer een beroep op de nietigheid of vernietiging wordt gedaan.
    
    
    
      6. Voor het voorliggende geschil acht de rechtbank van belang 
      dat de gemeente op verzoek en ten gunste van A de 
      bestemming van het perceel aan de […]weg te B heeft 
      gewijzigd. Hoewel partijen van mening verschillen over de preciese 
      achtergronden is niet gesteld of gebleken dat met de wijziging van 
      de agrarische bestemming van het perceel in een woonbestemming 
      ook andere dan de individuele belangen van A waren 
      gediend.
      Als gevolg van deze bestemmingsplanwijziging is de gemeente 
      voor kosten komen te staan in de vorm van vergoeding van schade 
      die derden als gevolg van de planwijziging hebben geleden. De 
      vraag is of de gemeente gerechtigd is deze kosten op A 
      te verhalen en zo ja, of  de (privaatrechtelijke) weg die zij daarvoor 
      heeft gekozen daartoe geëigend is.
    
    
    strijd met de openbare orde
    
    
      7. De rechtbank is het met partijen eens dat noch de Wro, noch 
      de gemeentewet de gemeente een directe grondslag biedt om de 
      kosten van planschadevergoedingen op de belanghebbenden bij 
      een planwijziging te verhalen. 
      Daarmee heeft de rechtbank in de eerste plaats de vraag te 
      beantwoorden of het verhaal van deze kosten middels het sluiten 
      van een overeenkomst zoals de gemeente heeft gedaan een 
      onaanvaardbare doorkruising oplevert van de publiekrechtelijke 
      regeling zoals neergelegd in de Wro. Van belang daarbij zijn de 
      aard van de publieke taak en de aard van de kosten.
    
    
    
      7.1. De aard van de taak.
      De rechtbank merkt in de eerste plaats op dat het in het algemeen 
      niet ongeoorloofd is dat een gemeente de kosten die voor haar 
      verbonden zijn aan de uitoefening van haar planologische taken en 
      bevoegdheden bij de belanghebbende burger in rekening brengt. 
      Zo is niet ongebruikelijk dat bij vrijstellingsverzoeken ex artikel 19 
      van de Wro voor de kosten van planontwikkeling en 
      planvoorbereiding een kostendekkende leges wordt geheven en dat 
      ingevolge artikel 42 van de Wro respectievelijk artikel 222 van de 
      Gemeentewet de aanleg van noodzakelijke voorzieningen hetzij via 
      een exploitatieovereenkomst, hetzij via een baatbelasting worden 
      bekostigd. Daarnaast worden in het geval de gemeente zelf het 
      plan ontwikkelt doorgaans de kosten van planontwikkeling en 
      exploitatie doorberekend in de grondprijs. 
      Uit deze opsomming van mogelijkheden blijkt dat niet alleen 
      publiekrechtelijke vormen van kostenverhaal mogelijk zijn, maar 
      ook privaatrechtelijke.
    
    
    
      7.2. De aard van de kosten
      A heeft verwezen naar de jurisprudentie van de 
      Afdeling rechtspraak van de Raad van State inzake de gemeenten 
      Raamsdonk (AB 1984/540) en Tholen (BR 1986/141). Geen van 
      beide uitspraken handelde over (het verhaal van) kosten van 
      planschadevergoedingen zoals hier aan de orde zodat deze 
      jurisprudentie in het onderhavige geval niet zondermeer toepasbaar 
      is.
      Het recht op planschadevergoeding zoals vervat in artikel 49 Wro 
      omvat vergoeding van onevenredige schade ten gevolge van een 
      bestemmingsplan “(…) waarvan vergoeding niet voldoende door 
      aankoop, onteigening of anderszins is verzekerd”.  Naar ook uit de 
      ontstaansgeschiedenis van deze bepaling kan worden afgeleid is 
      daarmee voorzien dat ook  en zelfs bij voorkeur op andere wijze 
      kan worden tegemoet gekomen aan de nadelige effecten die een 
      wijziging van het planologische régime kan hebben op de in het 
      betreffende gebied reeds gevestigde belangen. De rechtbank heeft 
      geen aanknopingspunten gevonden waaruit valt af te leiden dat 
      dergelijke schadevoorkomende of schadebeperkende maatregelen 
      uitsluitend door en voor rekening van de overheid moeten of 
      kunnen worden getroffen. Binnen het raam van artikel 49 Wro is het 
      derhalve  mogelijk dat een gemeente ter voorkoming van 
      planschade een privaatrechtelijke overeenkomst sluit over de 
      noodzakelijk geachte schade-afwendende maatregelen en 
      voorzieningen ten laste van een derde. 
      In het verlengde daarvan concludeert de rechtbank dat deze 
      regeling er evenmin aan in de weg staat dat een gemeente 
      privaatrechtelijk overeenkomt de kosten van planschadevergoeding 
      achteraf te zullen verhalen.
    
    
    
      7.3 Het voorgaande in ogenschouw genomen is de rechtbank 
      van oordeel dat verhaal van planschadekosten langs 
      privaatrechtelijke weg in beginsel geen onaanvaardbare 
      doorkruising oplevert van de regeling zoals vervat in de Wro. Het 
      feit dat de wetgever geen specifieke regeling voor verhaal van deze 
      kosten in de Wro heeft voorzien houdt naar de mening van de 
      rechtbank niet in dat de wetgever deze mogelijkheid ook heeft 
      willen uitsluiten. 
    
    
    détournement de pouvoir
    
    
      8. Vervolgens is aan de orde of de gemeente door haar 
      medewerking aan een planwijziging afhankelijk te stellen van de 
      bereidheid om de mogelijke daaruit voortvloeiende 
      planschadekosten te vergoeden haar bevoegdheden in het kader 
      van de ruimtelijke ordening heeft gebruikt voor een ander doel dan 
      waarvoor zij zijn toegekend.
      Ook deze vraag beantwoordt de rechtbank negatief. 
      Het ontgaat de rechtbank waarom een gemeente bij de beoordeling 
      van een verzoek om medewerking aan een planherziening zich niet 
      mede zou mogen laten leiden door de kosten die zij, bij inwilliging 
      van het verzoek, verwacht te moeten maken. In het algemeen zal 
      een overheid staande voor de vraag of een maatregel moet worden 
      getroffen danwel een voorziening moet worden gerealiseerd 
      afwegen of de voordelen die dat de gemeenschap oplevert 
      opwegen tegen de kosten die daarvoor door diezelfde 
      gemeenschap moeten worden opgebracht. In de sfeer van de 
      ruimtelijke ordening geldt dat te sterker nu artikel 9, tweede lid van 
      het Besluit ruimtelijke ordening eist dat de (economische en 
      maatschappelijke) uitvoerbaarheid van het plan of de planwijziging 
      van meet af aan in de besluitvorming wordt meegenomen. Valt die 
      afweging negatief uit, dan ligt het in de rede dat medewerking wordt 
      geweigerd. Van détournement de pouvoir is daarbij geen sprake.
    
    
    misbruik van omstandigheden
    
    
      9. Ten tijde van het aangaan van de overeenkomst bestond er 
      geen inzicht in de mogelijke omvang van het risico dat de gemeente 
      voor rekening van A wilde laten komen. Beperkingen zijn 
      daaraan dan ook niet gesteld. Wel ging de gemeente ervan uit dat 
      de kans dat er planschade zou ontstaan verwaarloosbaar was en zij 
      heeft de stelling van A dat dit in een gesprek tussen A en een wethouder aan A is meegedeeld niet 
      weersproken. Een deugdelijke analyse van het schaderisico vooraf 
      heeft dan ook niet plaatsgevonden en A heeft geen 
      beperkingen gesteld aan (de omvang van) het risico dat hij voor zijn 
      rekening nam. Dat dit voor A nadelig kon zijn, is evident. 
      Ook is van belang dat A voor de realisering van zijn 
      bouwplannen afhankelijk was van de medewerking van de 
      gemeente en dat deze, mits A de verzochte 
      bereidverklaring afgaf, zou worden verleend. 
      Daar staat tegenover dat van enig bijzonder belang dat A 
      destijds had bij de mogelijkheid om aan de […]weg te kunnen 
      bouwen, anders dan dat hij dat graag wilde, niet is gebleken. 
      Evenmin is er reden om aan te nemen dat de gemeente kosten die 
      - gelet op de aan de orde zijnde belangen - voor haar rekening 
      hadden behoren te blijven op deze wijze op A heeft willen 
      afwentelen. Er  is dan ook geen reden om te oordelen dat A
      destijds in een zodanige positie verkeerde dat hem weinig 
      anders restte dan de voor hem nadelige overeenkomst te 
      accepteren en dat de gemeente, dat wetend, daarvan misbruik zou 
      hebben gemaakt.
    
    
    onbevoegd gesloten
    
    
      10. A heeft aangevoerd dat de overeenkomst niet 
      rechtsgeldig tot stand is gekomen nu de brief van 20 februari 1996 
      waarin A namens burgemeester en wethouders is 
      verzocht de eventuele kosten van planschade voor zijn rekening te 
      nemen is ondertekend door een ambtenaar die daartoe geen 
      mandaat had. In reactie daarop heeft de gemeente gesteld dat de 
      gemeente de handeling van de betreffende ambtenaar bekrachtigt.
      A zelf heeft gesteld naar aanleiding van de brief van 20 
      februari 1996 een gesprek met onder andere een wethouder van de 
      gemeente te zijn aangegaan. Bovendien is de gemeente de 
      harerzijds gedane toezegging nagekomen en heeft zij, nadat 
      A zich bereid had verklaard, het bestemmingsplan gewijzigd. 
      In het aan de commissie ROV uit de gemeenteraad voorgelegde 
      advies van 2 mei 1996  wordt daarenboven met zoveel woorden 
      aangegeven dat er met A afspraken over de eventuele 
      planschade zijn gemaakt. 
      Uit dit geheel van omstandigheden leidt de rechtbank af dat de 
      gemeente het optreden van haar ambtenaar heeft bekrachtigd als 
      bedoeld in artikel 3:69 van het BW. 
    
    
    zorgvuldigheid
    
    
      11. Tenslotte is de vraag aan de orde of de gemeente  in het 
      kader van de uitvoering van de overeenkomst A niet had 
      moeten betrekken bij de besluitvorming over de toe te kennen 
      planschadevergoedingen.
      Ingevolge artikel 49 Wro beslist de gemeenteraad op verzoeken om 
      toekenning van planschadevergoeding. De wet kent aan derden, 
      zoals A , geen recht op inspraak, laat staan 
      (mede)zeggenschap toe. De gemeente heeft echter bij de 
      uitvoering van de overeenkomst met A de beginselen van 
      behoorlijk bestuur in acht te nemen. Dat geldt zeker in dit geval 
      waar de overeenkomst de uitoefening door de gemeente van haar 
      taken en bevoegdheden op het gebied van de ruimtelijke ordening 
      betreft, waarmee de overeenkomst een uitgesproken 
      publiekrechtelijk karakter draagt.
      In dat kader had de gemeente uit het oogpunt van de jegens A
      in acht te nemen zorgvuldigheid en mede gelet op het 
      specifieke beoordelingskader van artikel 49 Wro A de 
      gelegenheid moeten bieden ook zijnerzijds alles naar voren te 
      brengen wat voor de beoordeling van de (omvang van) de schade 
      relevant zou kunnen zijn.
    
    
    
      De vraag is wat het gevolg moet zijn van deze omissie. Uit de 
      stellingen van A blijkt dat hem achteraf wel inzage is 
      verstrekt in de beslissing van de gemeenteraad en de daaraan ten 
      grondslag liggende adviezen van de schadebeoordelingscomissie. 
      (conclusie van antwoord, 19). Nu niet nader heeft 
      aangegeven dat en waarom de door de gemeente toegekende 
      vergoedingen niet juist of te hoog zouden zijn en ook anderszins 
      niet is gebleken dat de onzorgvuldige handelwijze van de gemeente 
      A voor onnodig hoge kosten plaatst ziet de rechtbank 
      geen reden om de vordering van de gemeente te beperken.
    
    
    
      12. De conclusie moet zijn dat het verweer van A moet 
      worden verworpen. Tegen de gevorderde buitengerechtelijke 
      incassokosten en de wettelijke rente is geen zelfstandig verweer 
      gevoerd. De rechtbank zal de vordering van de gemeente 
      toewijzen.
      A moet als de in het ongelijk gestelde partij worden 
      veroordeeld in de kosten van deze procedure.
    
    
    
    RECHTDOENDE
    
    
    
      I. Veroordeelt A om aan de gemeente tegen 
      behoorlijk bewijs van kwijting te betalen de somma van f. 29.245,00 
      (zegge: negenentwintig duizend tweehonderd vijfenveertig gulden), 
      te vermeerderen met de wettelijke rente over f. 27.500,00 vanaf 9 
      november 1998 tot aan de dag der algehele voldoening.
    
    
    II.Verklaart dit vonnis inzoverre uitvoerbaar bij voorraad
    
    
      II. Veroordeelt A in de kosten van de procedure, tot 
      aan deze uitspraak aan de zijde van de gemeente begroot op 
      f. 655,47 wegens verschotten en f. 1.720,00 wegens salaris van de 
      procureur.
    
    
    
      Aldus gewezen door mrs. Effting, Jue en Keuzenkamp en in het 
      openbaar uitgesproken ter civiele terechtzitting van woensdag 20 
      oktober 1999 in tegenwoordigheid van de griffier.