ECLI:NL:RBARN:1999:AA3686, Rechtbank Arnhem, 28-09-1999, 1998/1341
Rechtbank Arnhem — Uitspraak 
Datum: 1999-09-28 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Bestuursrecht; Ambtenarenrecht

Samenvatting: -

450 / Arrondissementsrechtbank te Arnhem
      Enkelvoudige Kamer Bestuursrecht
      Reg.nr.: 1998/1341
    
    
    
    UITSPRAAK
    
    in het geding tussen: 
    
    
      de heer A, wonende te B, eiser,
      en
      de Minister van Justitie, verweerder.
    
    
    
    
    1. Aanduiding bestreden besluit
    
    Besluit van verweerder van 10 juni 1998.
    
    2. Feiten en procesverloop
    
    Bij ongedateerd schrijven heeft verweerder in juli 1996 aan eiser laten weten dat bij een interne controle in de maand september1995 is geconstateerd dat eiser over de periode 1 april 1994 tot 1 november 1995 een te hoog bedrag aan reiskosten heeft gedeclareerd en dat door eiser een bedrag van fl. 3.534,95 diende te worden terugbetaald.
    
    Eiser heeft hiertegen bij schrijven van 21 augustus 1996 bezwaar gemaakt. Vervolgens heeft op 20 maart 1997 een gesprek tussen partijen plaatsgevonden.
    
    
      Naar aanleiding van genoemd gesprek heeft verweerder bij besluit 
      van 23 mei 1997 vastgesteld dat aan eiser over het tijdvak van 1 
      april 1994 tot 1 november 1995 een bedrag van fl. 3.534,95 bruto 
      teveel aan reiskostenvergoeding woon-/werkverkeer is uitbetaald 
      en dat over de wijze van terugbetaling van dat bedrag contact met 
      eiser zal worden opgenomen.
    
    
    Door eiser is op 27 juni 1997 tegen dat besluit bezwaar gemaakt.
    
    
      Op 9 december 1997 heeft in het kader van de behandeling van dit 
      bezwaar een hoorzitting plaatsgevon-den ten overstaan van de 
      Adviescommissie ingevolge de Algemene wet bestuursrecht (Awb). 
    
    
    
      Eiser is daarbij in persoon verschenen en heeft de redenen van zijn 
      bezwaar nader toegelicht. De Adviescommissie heeft op 23 april 
      1998 advies aan verweerder uitgebracht.
    
     
    
      Bij het hierboven aangeduide besluit van 10 juni 1998 heeft 
      verweerder het bezwaar van eiser ongegrond verklaard. Voor de 
      motivering van het besluit heeft verweerder verwezen naar het 
      advies van voormelde commissie.
    
    
    
      Eiser heeft op 17 juli 1998 tegen dit besluit beroep ingesteld, 
      waarna de gronden van het beroep zijn uiteengezet in aanvullende 
      beroepschriften van 17 augustus 1998 en 22 augustus 1998.
    
    
    Verweerder heeft op 2 oktober 1998 een verweerschrift ingediend.
    
    
      Het beroep is behandeld ter zitting van de rechtbank van 13 
      augustus 1999, waar eiser in persoon is verschenen en waar 
      verweerder zich heeft doen vertegen-woor-digen door mr L.M. 
      Burger, werkzaam bij de afdeling Personeel en Organisatie van het 
      Korps Landelijke Politiediensten.
    
    
    3. Overwegingen
    
    
      In 1991 heeft er een reorganisatie plaatsgevonden bij de Dienst 
      Rijkspolitie te Water. Naar aanleiding daarvan hebben diverse 
      standplaatswijzigingen plaatsgevonden. Eiser, die op dat moment 
      werkzaam was als medewerker financiële en materiële 
      zaken/plaatsvervangend hoofd afdelingsadministratie, is als gevolg 
      van de reorganisatie per 1 februari 1991 overgeplaatst van 
      V naar W. De Dienst Rijkspolitie te Water is 
      vervolgens per 1 april 1994 opgegaan in het Korps Landelijke 
      Politiediensten.
    
    
    
      Voor de meerreiskosten van de overgeplaatste ambtenaren is een 
      overgangsregeling getroffen, de zogenaamde "Afbouwregeling 
      Reiskosten Rijkspolitie te Water 1991" (de Afbouwregeling). De 
      Afbouwregeling voorziet in een tijdelijke, hoge reiskosten-
      vergoeding op basis van de kosten van openbaar vervoer. De duur 
      van de Afbouwregeling bedraagt maximaal zes jaar:
      -jaar 1 t/m 3:
      100% vergoeding (1 april 1991 tot 1 april 1994)
      -jaar 4:
      75% vergoeding (1 april 1994 tot 1 april 1995)
      -jaar 5:
      50% vergoeding (1 april 1995 tot 1 april 1996)
      -jaar 6:
      25% vergoeding (1 april 1996 tot 1 april 1997)
    
    
    
      Eiser heeft -ondanks de in de Afbouwregeling genoemde 
      afbouwpercentages- ook in de periode van 1 april 1994 tot 1 
      november 1995 zijn meerreiskosten volledig vergoed gekregen. In 
      het primaire besluit van 23 mei 1997 heeft verweerder de teveel 
      betaalde reiskostenvergoeding als onverschuldigd betaald 
      teruggevorderd.
    
    
    
      In dit geding moet worden beoordeeld of het bestreden besluit, 
      waarbij verweerder de bezwaren tegen het besluit van 23 mei 1997 
      ongegrond heeft verklaard, de rechterlijke toetsing kan doorstaan.
    
    
    
      Tussen partijen is niet in geschil dat eiser over het tijdvak van 1 
      april 1994 tot 1 november 1995 een bedrag van fl. 3.534,95 bruto 
      teveel aan reiskostenvergoeding ter zake van woon-/werkverkeer 
      heeft ontvangen, zulks als gevolg van onjuiste toepassing door 
      verweerder van de Afbouwregeling. Evenmin is in geschil dat eiser 
      sedert de invoering van de Afbouwregeling in 1991 op de hoogte 
      was van de inhoud daarvan en derhalve wist dat hij sedert 1 april 
      1994 een te hoog bedrag aan reiskostenvergoeding ontving.
    
    
    
      Aan het bestreden besluit ligt ten grondslag dat het onverschuldigd 
      betaalde bedrag aan reiskostenvergoeding in het onderhavige 
      geval tot vijf jaar na de uitbetaling door verweerder mag worden 
      teruggevorderd, omdat eiser wist dat hij teveel 
      reiskostenvergoeding ontving en er bewust van heeft afgezien om 
      deze fout aan verweerder te melden, als gevolg waarvan deze fout 
      heeft kunnen voortduren.
    
    
    
      Eiser kan zich met dit besluit niet verenigen en stelt zich op het 
      standpunt dat hij niet verantwoordelijk mag worden geacht voor de 
      onjuiste toepassing van de Afbouwregeling. Hij voert daartoe aan 
      dat op de mutatieformulieren geen ruimte was voor het invullen van 
      afbouwpercentages en dat het uitvoeren van de Afbouwregeling de 
      verantwoordelijkheid was van de afdeling P&O en/of de dienst 
      PISA/SAFIR. Voorts is eiser van mening dat verweerder ten 
      onrechte bijzondere betekenis heeft toegekend aan de door eiser 
      uitgeoefende functie, omdat hij op het moment dat de 
      afbouwpercentages feitelijk aan de orde kwamen, niet meer 
      werkzaam was als medewerker financiële en materiële 
      zaken/plaatsvervangend hoofd afdelingsadministratie, zodat hij niet 
      langer verantwoordelijk was voor de declaratie van reiskosten. 
      Toen hij nog wel in die functie werkzaam was, zo geeft eiser aan, 
      heeft hij de afdeling P&O gewezen op het ontbreken van de 
      afbouwpercentages op de mutatieformulieren, doch daar heeft men 
      niet op gereageerd. Tenslotte heeft eiser bezwaren van meer 
      formele aard tegen de gang van zaken voorafgaande aan het 
      primaire besluit van 23 mei 1997.
    
    
    De rechtbank overweegt als volgt.
    
    
      In de jurisprudentie van de Centrale Raad van Beroep, 
      oorspronkelijk ontwikkeld voor het sociale zekerheidsrecht maar 
      later ook -naar analogie- toegepast in de sfeer van het 
      ambtenarenrecht (zie bijvoorbeeld de uitspraak van 26 april 1990, 
      AB 1991/157), zijn toetsingscriteria neergelegd aan de hand 
      waarvan kan worden vastgesteld in welke gevallen een 
      bestuursorgaan teveel betaalde bedragen, zoals in het onderhavige 
      geval een te hoge tegemoetkoming in de reiskosten, kan 
      terugvorderen. Daarbij dient een afweging te worden gemaakt, 
      aldus de Centrale Raad van Beroep, tussen enerzijds het beginsel 
      der rechtszekerheid en anderzijds het beginsel dat hetgeen 
      onverschuldigd betaald is kan worden teruggevorderd. Deze 
      afweging dient te geschieden aan de hand van de vraag of de 
      betrokken ambtenaar wist of redelijkerwijs had kunnen weten dat hij 
      teveel ontving casu quo dat er ten aanzien van hetgeen hij ontving 
      iets niet klopte.
    
    
    
      Volgens genoemde jurisprudentie kan een bestuursorgaan, indien 
      de ambtenaar wist of redelijkerwijze had kunnen weten dat hij 
      teveel ontving, in beginsel gedurende twee jaren na de dag van 
      uitbetaling terugvorderen of verrekenen hetgeen aan een 
      ambtenaar onverschuldigd is betaald. Deze termijn kan vervolgens 
      worden verlengd tot vijf jaren indien de ambtenaar van de 
      gemaakte fout niet alleen kennis droeg of kon dragen, maar die fout 
      bovendien door zijn toedoen is ontstaan.
    
    
    
      In het onderhavige geval is de eerste duidelijke mededeling omtrent 
      de terugvordering gedaan in juli 1996. Eiser heeft, onder meer ter 
      terechtzitting, uitdrukkelijk erkend dat hij wist dat hij maandelijks 
      een te hoog bedrag aan reiskostenvergoeding ontving. Naar het 
      oordeel van de rechtbank mocht verweerder derhalve in 
      redelijkheid besluiten tot terugvordering van hetgeen hij in de twee 
      jaren voorafgaande aan bedoelde mededeling onverschuldigd had 
      uitbetaald. 
    
    
    
      Voor een gedeelte van de teveel betaalde reiskostenvergoeding –
      namelijk het gedeelte dat aan eiser is uitbetaald in de periode van 1 
      april 1994 tot juli 1994- geldt echter dat de terugvorderingstermijn 
      van twee jaren is verstreken. Ter zitting heeft verweerder betoogd 
      dat ook dit gedeelte van het teveel betaalde bedrag door hem kan 
      worden teruggevorderd, omdat het gedrag van eiser -bestaande uit 
      het bewust niet melden aan verweerder dat er een te hoge 
      tegemoetkoming in de reiskosten werd uitbetaald- in zijn opvatting 
      geacht moet worden te zijn begrepen onder het in eerdergenoemde 
      jurisprudentie ontwikkelde begrip "toedoen", zodat de 
      terugvorderingstermijn moet worden verlengd van twee tot vijf jaar.
    
    
    
    
      De rechtbank zal in het midden laten of eisers houding in casu kan 
      worden gerangschikt onder "toedoen" in vorenbedoelde zin, omdat 
      zij van oordeel is dat verweerder in redelijkheid heeft kunnen 
      besluiten om ook de in de periode van 1 april 1994 tot juli 1994 
      teveel betaalde bedragen van eiser terug te vorderen. De 
      rechtbank heeft daartoe als volgt overwogen.
    
    
    
      Zoals in het vorenstaande reeds is aangegeven, zijn de 
      toetsingscriteria die in het ambtenarenrecht worden gehanteerd bij 
      de terugvordering van onverschuldigd betaalde bedragen ontleend 
      aan de jurisprudentie van de Centrale Raad van Beroep met 
      betrekking tot het sociale zekerheidsrecht.
    
    
    
      Ten tijde van het bestreden besluit waren genoemde 
      jurisprudentiële toetsingscriteria al enige tijd niet meer gangbaar 
      voor terugvorderingen op het gebied van het sociale 
      zekerheidsrecht, zulks als gevolg van de inwerkingtreding per 1 
      augustus 1996 van de Wet boeten, maatregelen en terug- en 
      invordering sociale zekerheid van 25 april 1996, Stb. 1996, 248 
      (hierna: Wet BMT).
    
    
    
      Sedert de inwerkingtreding van de Wet BMT geldt voor de 
      terugvordering van onverschuldigd betaalde sociale uitkeringen een 
      nieuw (wettelijk) criterium. Uitkeringen die onverschuldigd zijn 
      uitbetaald worden door het Landelijk instituut sociale verzekering 
      van de betrokkene teruggevorderd (zie bijvoorbeeld artikel 33, 
      eerste lid, van de Ziektewet, artikel 57, eerste lid, van de Wet op de 
      arbeidsongeschikt-heidsverzekering en artikel 36, eerste lid, van de 
      Werkloosheidswet), tenzij zulks in strijd moet worden geacht met de 
      algemene beginselen van behoorlijk bestuur.
    
    
    
      De rechtbank is van oordeel dat voldoende aanleiding bestaat dit 
      nieuwe criterium, nu de Centrale Raad van Beroep ook in het 
      verleden aansluiting heeft gezocht bij de terugvorderings-criteria uit 
      het sociale zekerheidsrecht op ambtenarenzaken, ook toe te 
      passen ingeval van terugvordering van onverschuldigd betaalde 
      bedragen in de sfeer van het ambtenarenrecht.
    
    
    
      Derhalve dient thans de vraag te worden beantwoord of 
      terugvordering door verweerder van (ook) de in de periode van 1 
      april 1994 tot juli 1994 teveel betaalde reiskosten-vergoeding zich 
      verhoudt met de algemene beginselen van behoorlijk bestuur. In dit 
      verband acht de rechtbank van belang dat eiser zich van meet af 
      aan bewust is geweest van het feit dat hij teveel 
      reiskostenvergoeding ontving en dat het voortduren van de 
      eenmaal ontstane fout nadrukkelijk (mede) te wijten is aan het 
      bewust stilzitten van eiser. Uit de gedingstukken en het 
      verhandelde ter zitting kan immers worden afgeleid dat eiser er 
      willens en wetens voor heeft gekozen om na 1 april 1994 niet aan 
      verweerder te melden dat de afbouwpercentages uit de 
      Afbouwregeling te zijnen aanzien ten onrechte niet werden 
      toegepast. In deze omstandigheden heeft verweerder naar het 
      oordeel van de rechtbank in redelijkheid kunnen besluiten tot 
      terugvordering van de bedragen die zijn uitbetaald in de periode 
      van 1 april 1994 tot juli 1994.
    
    
    
      Eiser heeft zich tenslotte op het standpunt gesteld dat verweerder 
      in de procedure voorafgaande aan het bestreden besluit heeft 
      gehandeld in strijd met het zorgvuldigheids-beginsel. In dat verband 
      heeft eiser met name gewezen op de gang van zaken rond de 
      hoorzitting van 20 maart 1997.
    
    
    
      De rechtbank is van oordeel dat eisers brief van 21 augustus 1996 
      door verweerder terecht is aangemerkt als een bezwaarschrift 
      tegen zijn (ongedateerde) besluit van juli 1996. Derhalve had 
      verweerder in de uitnodiging van 27 februari 1997 aan eiser 
      kenbaar moeten maken dat het gesprek van 20 maart 1997 een 
      hoorzitting als bedoeld in de Awb betrof. Door dit niet te doen heeft 
      verweerder inderdaad onzorgvuldig gehandeld. De rechtbank is 
      echter van oordeel dat dit zorgvuldigheidsgebrek is geheeld 
      doordat eiser na het besluit van 23 mei 1997 -dat door verweerder 
      kennelijk als het primaire besluit is aangemerkt- wederom de 
      gelegenheid heeft gekregen om bezwaar te maken, waarna op 9 
      december 1997 een nieuwe hoorzitting heeft plaatsgevonden.
    
    
    
      Op grond van het bovenstaande is de rechtbank van oordeel, dat 
      de stellingen van eiser tegen het bestreden besluit geen doel 
      treffen. Van strijd met enige geschreven of ongeschreven 
      rechtsregel of algemeen rechtsbeginsel is de rechtbank niet 
      gebleken. Nu er evenmin een andere reden is om het bestreden 
      besluit voor onjuist te houden, dient het beroep ongegrond te 
      worden verklaard.
    
    
    
      Gelet op het vorenstaande acht de rechtbank geen termen 
      aanwezig toepassing te geven aan artikel 8:75 van de Awb. Het 
      hiervoor overwogene leidt de rechtbank tot de volgende beslissing.
    
    
    4. Beslissing
    
    De rechtbank
    
    verklaart het beroep ongegrond.
    
    
      Aldus gegeven door mr F.H. de Vries, rechter, en in het openbaar 
      uitgesproken op 28 september 1999, in tegenwoordigheid van mr 
      I.L.P. Crombeen als griffier.
    
    
    De griffier,                     De rechter, 
    
    
    
    
    
      Tegen deze uitspraak staat, behoudens het bepaalde in artikel 6:24 
      juncto 6:13 van de Awb, binnen zes weken na de dag van 
      verzending hiervan, voor belanghebbenden hoger beroep open bij 
      de Centrale Raad van Beroep, Postbus 16002, 3500 DA Utrecht.
    
    
    
      Verzonden op: 28 september 1999
      Coll: