Lijst van vragen en antwoorden inzake het rapport van de Algemene Rekenkamer "Innovatiebeleid"
Staten-Generaal — Kamerstuk Overig
Datum: 2014-07-01 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Vergaderjaar 2011-2012
 Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Kamerstukken
 
 
 
 33 009
 
 Innovatiebeleid
 
 
 Nr. 6
 LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
 Vastgesteld 
		27 oktober 2011
 
 
 
 De commissies voor de Rijksuitgaven1 Samenstelling:Leden: Vacature CDA , Omtzigt, P.H. (CDA), Dijck, A.P.C. van (PVV), Broeke, J.H. ten (VVD), Ondervoorzitter, Gerven, H.P.J. van (SP), Voorzitter, Neppérus, H. (VVD), Ouwehand, E. (PvdD), Veen, E. van der (PvdA), Blanksma-van den Heuvel, P.J.M.G. (CDA), Heijnen, P.M.M. (PvdA), Bashir, F. (SP), Sap, J.C.M. (GL), Harbers, M.G.J. (VVD), Plasterk, R.H.A. (PvdA), Groot, V.A. (PvdA), Braakhuis, B.A.M. (GL), Schouten, C.J. (CU), Mulder, A. (VVD), Dijkgraaf, E. (SGP), Koolmees, W. (D66), Verhoeven, K. (D66), Vliet, R.A. van (PVV) en Kortenoeven, W.R.F. (PVV).Plv. leden: Hijum, Y.J. van (CDA), Knops, R.W. (CDA), Gerbrands, K. (PVV), Beek, W.I.I. van (VVD), Gesthuizen, S.M.J.G. (SP), Ziengs, E. (VVD), Thieme, M.L. (PvdD), Vermeij, R.A. (PvdA), Haverkamp, M.C. (CDA), Monasch, J.S. (PvdA), Irrgang, E. (SP), Grashoff, H.J. (GL), Straus, K.C.J. (VVD), Hamer, M.I. (PvdA), Kuiken, A.H. (PvdA), Gent, W. van (GL), Slob, A. (CU), Boer, B.G. de (VVD), Staaij, C.G. van der (SGP), Koşer Kaya, F. (D66), Pechtold, A. (D66), Beertema, H.J. (PVV) en Besselaar, I.H.C. van den (PVV). en voor Economische Zaken, Landbouw en Innovatie2 Samenstelling:Leden: Thieme, M.L. (PvdD), Wiegman-van Meppelen Scheppink, E.E. (CU), Dijkgraaf, E. (SGP), Ziengs, E. (VVD), Schaart, A.H.M. (VVD), Snijder-Hazelhoff, J.F. (VVD), Lodders, W.J.H. (VVD), Dijksma, S.A.M. (PvdA), Samsom, D.M. (PvdA), Smeets, P.E. (PvdA), Vliet, R.A. van (PVV), Gerbrands, K. (PVV), Graus, D.J.G. (PVV), Werf, M.C.I. van der (CDA), Koppejan, A.J. (CDA), Koopmans, G.P.J. (CDA), Gesthuizen, S.M.J.G. (SP), Jansen, P.F.C. (SP), Ondervoorzitter, Braakhuis, B.A.M. (GL), Tongeren, L. van (GL), Ham, B. van der (D66), Voorzitter, Verhoeven, K. (D66) en Jacobi, L. (PvdA).Plv. leden: Ouwehand, E. (PvdD), Schouten, C.J. (CU), Staaij, C.G. van der (SGP), Leegte, R.W. (VVD), Houwers, J. (VVD), Elias, T.M.Ch. (VVD), Taverne, J. (VVD), Jadnanansing, T.M. (PvdA), Dekken, T.R. van (PvdA), Dikkers, S.W. (PvdA), Bemmel, J.J.G. van (PVV), Mos, R. de (PVV), Dijck, A.P.C. van (PVV), Ormel, H.J. (CDA), Holtackers, M.P.M. (CDA), Blanksma-van den Heuvel, P.J.M.G. (CDA), Gerven, H.P.J. van (SP), Irrgang, E. (SP), Grashoff, H.J. (GL), Gent, W. van (GL), Koolmees, W. (D66), Veldhoven, S. van (D66) en Groot, V.A. (PvdA). hebben een aantal vragen voorgelegd aan de minister
				van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie over brief van 28 september 2011
				inzake het rapport van de Algemene Rekenkamer«Innovatiebeleid» (Kamerstuk
				33 009, nrs. 1–2)
 De minister heeft deze vragen beantwoord bij brief van
				27 oktober 2011. De brief van de minister van 27 oktober jl. is gepubliceerd
				als Kamerstuk 33 009, nr. 5.
				De vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
 
 
 
 
 De voorzitter van de commissie voor de
			 Rijksuitgaven,
 
 Van Gerven
 
 
 
 De voorzitter van de commissie voor Economische
			 Zaken, Landbouw en Innovatie,
 
 Van der Ham
 
 
 
 De griffier van de commissie,
 
 Groen
 
 
 
 
 
 
 
 
 1
 
 Kan het kabinet ingaan op uitlatingen van
				 de heer Mengelers, voorzitter van Raad van Bestuur van TNO, die stelt dat de
				 effecten van innovatie wel degelijk te meten zijn? Volgens eigen onderzoek door
				 TNO zou blijken met iedere euro die door TNO in onderzoek wordt geïnvesteerd,
				 er zeven worden verdiend door het Nederlandse bedrijfsleven. Kan het kabinet
				 daarbij ingaan op de effectmetingen naar projecten met co-financiering met het
				 bedrijfsleven door TNO? Hieruit zou blijken dat deze projecten een verhogend
				 effect hebben op omzet, winst, kostenbesparing, investeringen en
				 werkgelegenheid bij deze bedrijven. Kan het kabinet tot slot bevestigen of
				 weerleggen dat deze beweringen door TNO worden bevestigd door rapporten in
				 Europees verband?
 
 
 Uit het bericht van TNO op de nieuwsbank van 3 oktober 2011 maak
				ik op dat de heer Mengelers zich heeft geuit over de economische effecten van
				TNO-onderzoek bij bedrijven die hebben deelgenomen aan een
				cofinancieringsproject met TNO. Die effecten blijken consistent met externe
				effectmetingen die het Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie
				(EL&I) sinds 2000 enkele malen heeft laten uitvoeren. De laatste meting
				(die over 2010) is het meest uitgebreid. De methode van deze effectmeting is
				nog in ontwikkeling. Bij 150 deelnemers aan dergelijke
				kennisontwikkelingsprojecten constateerde het onderzoeksbureau Hussaarts/deVos
				onder meer een verwachte stijging van de omzet van € 104 mln, een
				kostenbesparing bij deelnemers van € 45,1 mln en een winststijging van
				€ 23 mln. Op de inzet van € 25,5 mln rijksbijdrage van EL&I via TNO
				aan deze projecten betekent dat een omzetmultiplier van 4,1.
 In de Bedrijfslevenbrief, kondigt het kabinet een verhoging van
				het cofinancieringsprogramma van TNO van € 25 mln naar € 40 mln aan. Deze
				verhoging uit het budget voor TNO is mede ingegeven door het feit dat dit
				programma belangrijke economische effecten bij de bedrijven (waarvan ca. 50%
				mkb) teweeg brengt. Deze verhoging past bij de sleutelrol die ik voor de
				toegepaste kennisinstellingen, zoals TNO, zie in de uitvoering van het
				bedrijfslevenbeleid.
 
 Eind vorig jaar heeft de EARTO (European Association of
				 Research and Technology Organizations) een rapport laten opstellen over de
				 maatschappelijke en economische impact van organisaties voor toegepast
				 onderzoek (RTO’s: Research and Technology Organizations). In dit rapport van
				 onderzoeksbureau Technopolis wordt gewezen op studies in ondermeer Oostenrijk,
				 Zweden en Spanje naar de economische effecten van toegepast onderzoek door
				 RTO’s voor bedrijven. Een Spaans rapport geeft volgens Technopolis
				 bijvoorbeeld aan dat samenwerking van bedrijven met RTO’s tot 4%
				 omzetstijging per jaar kan opleveren. Daarnaast waren er volgens Technopolis
				 positieve effecten op de winst, het aantal klanten, de productiviteit, de
				 productiekosten en de export van bedrijven.
 Het rapport van Technopolis bevat verder schattingen van de
				 totale directe en indirecte economische en maatschappelijke impact van RTO’s.
				 Het rapport wijst voorts op de behoefte aan goede statistieken over RTO’s in
				 de EU en een geïntegreerde Europese kennismarkt.
 
 
 2
 
 Naast het ministerie van Economische Zaken,
				 Landbouw en Innovatie (EL&I) worden er ook bij andere ministeries uitgaven
				 gedaan aan innovatieprojecten. Kan per ministerie een overzicht worden gegeven
				 van de innovatieprojecten en de uitgaven die per project worden
				 geïnvesteerd?
 
 
 
 Het is op deze korte termijn ondoenlijk om per ministerie een
				 totaaloverzicht te verstrekken van alle innovatieprojecten. Het aantal
				 projecten kan namelijk oplopen tot enkele duizendtallen.
 Voor dit moment verwijs ik naar de brief met het rijksbrede
				 overzicht van innovatiemiddelen, die ik uw Kamer op 17 oktober jl.heb doen
				 toekomen.
 
 Voorts zal ik nagaan op welke manier ik de suggestie van de
				Algemene Rekenkamer kan opvolgen om deze informatie over innovatiesubsidies,
				inclusief die van andere departementen waarvan de uitvoering bij AgentschapNL
				ligt, via bijvoorbeeld een website transparanter te presenteren.
 
 3
 
 Kan het kabinet in percentages inzichtelijk
				 maken hoe de innovatiegelden zijn verdeeld tussen de grote bedrijven en het
				 midden- en kleinbedrijf?
 
 
 Van de afdrachtsvermindering via de WBSO kwam in de afgelopen
				jaren tussen de 68% en 73% bij het mkb terecht, zo blijkt uit de
				projectendatabase van AgentschapNL. Van de bedrijfsgerichte innovatiesubsidies
				is in de afgelopen jaren tussen de 60% en 67% naar het mkb gegaan.
 
 4
 
 In hoeverre is het mogelijk om nu nog, door
				 een aanvullende evaluatie, te weten te komen waar geïnvesteerde
				 innovatiebudgetten precies naar toe zijn gegaan en wat het heeft
				 opgeleverd?
 
 
 Een aanvullende evaluatie is niet noodzakelijk. Ik verwijs naar
				de wettelijke plicht de effectiviteit van alle
				beleidsinstrumenten periodiek te evalueren. In het bijzonder verwijs ik
				daarbij naar de brief van 29 januari 2010 waarin op uw verzoek een overzicht
				wordt gegeven van onderzoek naar de effectiviteit van alle ondernemerschaps- en
				innovatiesubsidies (TK 2009–2010, 31
				311, nr. 38). Ook heb ik uw Kamer afzonderlijk geïnformeerd
				in rapportages over verschillende instrumenten, zoals de Innovatieprogramma's
				(o.a. Tweede Kamer, 2009–2010, 27 406, nr. 163), de IPC's (Tweede Kamer, 2010–2011,
				32 500 XIII, nr. 8) en
				de Kenniswerkersregeling (Tweede Kamer, 2010–2011,
				27 406, nr. 194).
				In verband met de vertrouwelijkheid van de gegevens gebeurt dit soms
				noodzakelijkerwijs op geaggregeerd niveau, zoals bij de WBSO. Wel zal ik
				nagaan op welke wijze ik de suggestie van de Algemene Rekenkamer kan opvolgen
				om deze informatie via bijvoorbeeld een website transparanter te presenteren.
				En in algemene zin neem ik de verbetersuggesties van de Algemene Rekenkamer
				met betrekking tot evaluaties ter harte, zoals ook blijkt uit paragraaf 4.3 van
				de Bedrijfslevenbrief.
 
 5
 
 Wordt bij het van start gaan van een nieuwe
				 innovatieregeling of een nieuw onderdeel van een bestaande regeling standaard
				 een nulmeting uitgevoerd?
 
 
 
 Bij elke nieuwe regeling die ik invoer zal ik een nulmeting
				 laten uitvoeren. Een nulmeting bestaat enerzijds uit de bepaling van de
				 uitgangssituatie en anderzijds uit een formulering van de doelstelling van de
				 regeling en de indicatoren waarmee het behalen van die doelstelling achteraf
				 kan worden bepaald. Bij elke nulmeting zal ik rekening houden met:
 
 
 1.
 de beschikbaarheid van data en met de mogelijke
						extra administratieve lasten voor bedrijven die het verzamelen van data
						veroorzaakt;
 
 
 2.
 de mate van invloed die externe ontwikkelingen,
						zoals (internationale) marktontwikkelingen, kunnen hebben op het achteraf
						bepalen van de effectiviteit van een regeling; en
 
 
 3.
 het feit dat resultaten van innovatie veelal pas na langere
						tijd gerealiseerd worden en vervolgens met vertraging in betrouwbaar
						cijfermateriaal zichtbaar worden.
 
 
 Dit betekent dat ik veelal zal aansturen op nulmetingen met
				 doelstellingen en indicatoren die eenvoudig en snel resultaten meten, met een
				 kleine kans op vertroebeling door externe invloeden.
 
 
 6
 
 Welk bedrag aan subsidies is er totaal
				 verstrekt ten behoeve van innovatie in 2003, 2004, 2005, 2006, 2007, 2007,
				 2008, 2009, 2010?
 
 
 In onderstaande tabel 1 zijn de totaalbedragen aan gerealiseerde
				verplichtingen voor innovatiesubsidies vanuit artikel 2 van de begroting van
				het voormalige Ministerie van Economische Zaken (EZ) in de periode 2003–2010
				weergegeven (ik beschik niet over alle subsidiegegevens van andere
				departementen voor 2008). Deze bedragen zijn exclusief de middelen voor Lucht-
				en Ruimtevaart. De schommelingen in de totaalbedragen per jaar zijn het gevolg
				van FES-impulsen in deze periode (2004, 2008, 2010), die (deels) ook via de
				begroting van EZ liepen, en het Crisis- en Herstelpakket (2009).
 
 Tabel 1: Innovatiesubsidies Economische Zaken
				2003–2010
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Som toegekende subsidie (gerealiseerde
						 verplichtingen)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Jaar
 
 
 2003
 
 
 2004
 
 
 2005
 
 
 2006
 
 
 2007
 
 
 2008
 
 
 2009
 
 
 2010
 
 
 
 
 
 
 Subsidie (in mln euro)
 
 
 351
 
 
 599
 
 
 326
 
 
 399
 
 
 380
 
 
 444
 
 
 680
 
 
 634
 
 
 
 
 
 
 7
 
 Hoeveel subsidies ten behoeve van innovatie
				 zijn er verstrekt in de jaren 2003, 2004, 2005, 2006, 2007, 2008, 2009,
				 2010?
 
 
 Zie het antwoord op vraag 6.
 
 8
 
 Hoeveel subsidies ten behoeve van innovatie
				 zijn er verstrekt aan het midden- en kleinbedrijf (MKB) enerzijds en aan het
				 grootbedrijf anderzijds in 2003, 2004, 2005, 2006, 2007, 2008, 2009 en
				 2010?
 
 
 Over de hele periode 2003–2010 gaat tussen de 60% en 67% van de
				bedrijfsgerichte subsidiemiddelen vanuit de
				begroting van EZ naar het mkb en het overige naar het grootbedrijf, zo blijkt
				uit de projectendatabase van AgentschapNL (zie ook antwoord op vraag 3). Een
				aanzienlijk deel van de innovatiesubsidies is overigens gericht op
				kennisinstellingen zoals de TNO en de GTI’s, de Technologische Topinstituten
				(TTI’s), en andere publiek-private samenwerkingsverbanden (o.a. Holst en
				BMM). Voor een exact overzicht in bedragen per jaar van alle innovatiesubsidies
				heb ik ook de gegevens nodig van andere departementen over de jaren voor 2008.
				Aangezien de andere departementen relatief weinig bedrijfsgerichte
				innovatiesubsidies verstrekten, zal dat voor het bovengenoemde percentage
				weinig uitmaken.
 
 9
 
 Welk bedrag aan subsidies ten behoeve van
				 innovatie is er totaal verstrekt aan het MKB enerzijds en aan het grootbedrijf
				 anderzijds in 2003, 2004, 2005, 2006, 2007, 2008, 2009 en 2010?
 
 
 Zie het antwoord op vraag 3 en 8.
 
 10
 
 Welk bedrag aan verstrekte subsidies ten
				 behoeve van innovatie is tot het bedrijf dat de subsidie heeft gekregen te
				 volgen in de jaren 2003, 2004, 2005, 2006, 2007, 2008, 2009 en 2010?
 
 
 Bij de bedrijfsgerichte subsidieregelingen op de EZ-begrotingen
				in de periode 2003–2010 zijn de subsidies in principe te volgen tot het
				bedrijf dat de subsidie ontvangt. Tabel 2 geeft hiervan het gevraagde
				overzicht.
 Daarbij past de volgende kanttekening. De meeste
				subsidieregelingen hebben als doel de samenwerking en kennisuitwisseling te
				bevorderen tussen bedrijven onderling en tussen bedrijven en
				kennisinstellingen. De subsidies worden dan niet verstrekt aan individuele
				bedrijven, maar aan samenwerkingsverbanden, waarbij één van de partners
				optreedt als penvoerder. De penvoerder is verantwoordelijk voor de verdere
				verdeling van het subsidiegeld. Met oog op beperking van administratieve lasten
				wordt dan meestal niet vastgelegd wat de precieze verdeling is van de subsidie
				tussen de partners in het samenwerkingsverband. Het gaat dan bijvoorbeeld om de
				samenwerkingsprojecten in de Innovatieprogramma’s.
 
 Tabel 2: Innovatiesubsidies te volgen tot aan het ontvangend
				bedrijf
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Som toegekende subsidie (gerealiseerde
						 verplichtingen)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Jaar
 
 
 2003
 
 
 2004
 
 
 2005
 
 
 2006
 
 
 2007
 
 
 2008
 
 
 20091Inclusief Kenniswerkers- en Hightech Top-regeling in het Crisis- en Herstelpakket.
 
 
 2010
 
 
 
 
 
 
 Subsidie (in mln euro)
 
 
 211
 
 
 188
 
 
 161
 
 
 166
 
 
 157
 
 
 236
 
 
 417
 
 
 300
 
 
 
 
 
 
 11
 
 Welk bedrag aan verstrekte subsidie ten
				 behoeve van innovatie is generiek verstrekt en daarbij niet te volgen tot de
				 daadwerkelijke afnemers (bedrijven) van de subsidie in de jaren 2003, 2004,
				 2005, 2006, 2007, 2008, 2009 en 2010?
 
 
 
 Tabel 3 geeft het gevraagde overzicht van
				 innovatiesubsidiebedragen op de EZ-begrotingen in de periode 2003–2010 die
				 niet te volgen zijn tot de daadwerkelijke ontvanger.
 Een deel van de subsidies ten behoeve van innovatie wordt
				 verstrekt aan consortia waarin een groot aantal kennisinstellingen en bedrijven
				 deelnemen. Voorbeelden daarvan zijn de Innovatieve Onderzoeksprogramma’s
				 (IOP), de TTI’s en andere publiek-private samenwerkingsverbanden, waaronder
				 die vanuit het FES werden gefinancierd. Dergelijke subsidies worden voor het
				 overgrote deel besteed aan onderzoeksprojecten bij universiteiten en
				 kennisinstellingen. De indirecte effecten hiervan slaan in de vorm van kennis
				 neer bij de deelnemende bedrijven, maar de verdeling daarvan is niet te volgen
				 tot op bedrijfsniveau. Tabel 3 bevat ook de subsidies vanuit het FES die via de
				 EZ-begroting zijn verstrekt. Aangezien deze middelen een impulskarakter hebben,
				 zijn er grote schommelingen in de bedragen per jaar.
 
 
 Tabel 3: Innovatiesubsidies niet te volgen tot daadwerkelijke
				ontvanger
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Som toegekende subsidie
 (gerealiseerde verplichtingen)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Jaar
 
 
 2003
 
 
 2004
 
 
 2005
 
 
 2006
 
 
 2007
 
 
 2008
 
 
 2009
 
 
 2010
 
 
 
 
 
 
 Subsidie (in mln euro)
 
 
 140
 
 
 410
 
 
 165
 
 
 233
 
 
 223
 
 
 209
 
 
 263
 
 
 333
 
 
 
 
 
 
 12
 
 Is een verbetering van de positie van
				 Nederland op de Global Competitiveness Index van het World Forum mogelijk met
				 het voorgestelde innovatiebeleid van het kabinet of zijn hier extra
				 investeringen voor nodig?
 
 
 Ja, dat is mogelijk. Voor een goede publieke kennisbasis zijn
				investeringen van de overheid nodig. Het bereiken van de top 5 van
				kenniseconomieën hangt echter zeker niet alleen af van de omvang van de
				publieke investeringen door de overheid in kennis en innovatie. Het gaat vooral
				ook om het laten renderen van de private en publieke middelen voor kennis. Het
				bedrijfslevenbeleid is erop gericht elke euro besteed aan innovatie beter te
				laten renderen via meer nadruk op het komen van kennis tot kunde tot
				kassa.
 Het beleid heeft tot doel om de private investeringen in R&D
				sterk te verhogen; juist daar heeft Nederland een forse achterstand op andere
				landen. Dat vraagt om goede randvoorwaarden voor private R&D en krachtige
				kennisintensieve topsectoren. Niet met extra overheidsmiddelen voor R&D,
				maar door bijvoorbeeld regels weg te nemen die bedrijven hinderen bij
				innovatie, en publiek onderzoek beter aan te laten sluiten bij de behoeften van
				bedrijven. Met het laatste snijdt het mes dan aan twee kanten: de private
				investeringen in R&D worden bevorderd en de rendementen op publieke
				kennisontwikkeling worden hoger. Ook succesvolle internationale samenwerking en
				het aantrekken van buitenlandse R&D-investeringen zijn van groot belang om
				de Nederlandse kenniseconomie verder te brengen. Met de publieke investeringen
				voor kennis en innovatie die voor de periode tot aan 2015 zijn voorzien in de
				Rijksbegroting, zijn er voldoende mogelijkheden om op al deze onderdelen grote
				stappen voorwaarts te zetten.
 
 13
 
 Zijn er volgens het kabinet kwantitatieve
				 en/of kwalitatieve indicatoren denkbaar waarmee de doeltreffendheid en
				 doelmatigheid van het innovatiebeleid zijn vast te stellen? Zo ja, welke zouden
				 dit kunnen zijn? Zou daarbij eventueel aangesloten kunnen worden bij de
				 systematiek van de Global Competitiveness Index (GCI) van het World Economic
				 Forum (WEF)?
 
 
 De score op de Global Competitiveness Index is een belangrijke
				doelstelling van dit kabinet. Het kabinet gaat echter juist een stap verder in
				de monitoring van resultaten van beleid om beter het effect van innovatiebeleid
				en aparte instrumenten te kunnen meten. In paragraaf 4.3 van de
				Bedrijfslevenbrief staat op welke manier het kabinet de monitoring en
				effectmeting van het nieuwe bedrijvenbeleid wil vormgeven (het innovatiebeleid
				maakt hier deel van uit). Het kabinet sluit daarbij niet aan op de systematiek
				van de Global Competitiveness Index (GCI) van het World Economic Forum, omdat
				deze in belangrijke mate opgebouwd is uit kengetallen: indicatoren (zoals
				economische groei en arbeidsproductiviteit) op outcome-niveau. Dergelijke kengetallen zijn aan vele
				factoren onderhevig (zoals fluctuaties in de wereldhandel) die moeilijk op
				wetenschappelijk verantwoorde wijze te scheiden zijn van
				beleidsinspanningen.
 
 14
 
 Kan het kabinet inschatten of de positie
				 van Nederland op de Global Competitiveness Index zal stijgen danwel dalen in
				 deze kabinetsperiode? Kan het kabinet in het bijzonder inschatten of Nederland
				 beter zal presteren op de onderliggende indicatoren van de Global
				 Competitiveness Index?
 
 
 De ambitie van dit kabinet is om tot de top-vijf van landen in de
				Global Competitiveness Index te behoren. Nederland is in de meest recente
				ranglijst (gepubliceerd in september 2011) gestegen van een achtste naar een
				zevende positie. De positie op de ranglijst wordt deels bepaald door «harde»
				statistische gegevens en deels door percepties van ondernemers in enquêtes. Ik
				verwacht dat het bedrijfslevenbeleid van dit kabinet positief door zal werken
				in beide typen scores. Dat zou betekenen dat Nederland in deze kabinetsperiode
				verder kan stijgen op in de ranglijst. De positie van Nederland op de ranglijst
				wordt, naast de scores van Nederland zelf, echter ook bepaald door de scores
				van andere landen, die zelf ook beleid voeren om hun positie te
				versterken.
 
 15
 
 Welke acties gaat het kabinet ondernemen om
				 de coördinatie voor het vergroten van het innovatief vermogen te
				 verbeteren?
 
 
 Dit kabinet kiest ervoor de coördinatie van het innovatiebeleid
				stevig te verankeren. Dat ik als minister van Economische Zaken, Landbouw &
				Innovatie een coördinerende rol heb ten aanzien van innovatiebeleid is
				vastgelegd in het regeerakkoord. Deze verankering heeft onder meer geleid tot
				een overheveling van verantwoordelijkheid voor TNO, DLO en de grote
				technologische instituten naar EL&I. Voor NWO en KNAW draag ik
				medeverantwoordelijkheid met de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en
				Wetenschap, met doorzettingsmacht voor innovatie. Daarnaast is het hierdoor
				mogelijk gebleken om te komen tot het bedrijfslevenbeleid en de
				topsectorenaanpak, waarin andere departementen met budgettaire middelen
				deelnemen (zo blijkt ook uit de tabel in paragraaf 4.4 van de
				Bedrijfslevenbrief). Het commitment van overheden, bedrijven en
				kennisinstellingen wordt bovendien vastgelegd in Innovatiecontracten, die samen
				met de boegbeelden van de topsectoren en onder mijn coördinatie tot stand
				zullen komen.
 
 16
 
 Welke middelen gaat het kabinet inzetten om
				 de effecten van het innovatiebeleid inzichtelijk te maken?
 
 
 Het kabinet maakt de effecten van innovatiebeleid al inzichtelijk
				via de operationele doelstellingen onder de brede doelstelling «sterk
				innovatievermogen» in de EL&I-begroting (artikel 12, voorheen artikel 2
				van de EZ-begroting). Daartoe worden zowel kengetallen gevolgd (dat zijn
				indicatoren op outcome-niveau die door het beleid, maar ook door veel externe
				factoren, kunnen worden beïnvloed) en indicatoren op output-niveau die
				dichtbij het instrument liggen, waardoor zij geschikter zijn voor effectmeting.
				Daarnaast worden evaluaties van instrumenten uitgevoerd.
 In aanvulling daarop staat in paragraaf 4.3 van de
				Bedrijfslevenbrief op welke manier ik de monitoring en effectmeting van het
				nieuwe bedrijvenbeleid wil vormgeven (het innovatiebeleid maakt hier deel van
				uit). Daarin wordt een onderscheid gemaakt tussen enerzijds het monitoren van
				resultaten van de topsectorenaanpak en anderzijds het meten van effecten van
				individuele beleidsinstrumenten.
 Voor de monitoring werk ik aan een passende datavergaar, -beheer-
				en -rapportagesystematiek. Dit moet vooral inzicht verschaffen in de voortgang
				ten aanzien van de doelen en streefwaarden die de topsectoren zelf benoemen,
				aangevuld met een set indicatoren die elk jaar een beeld geven van de
				concurrentiekracht en het innovatievermogen van de topsector. Voor het
				ontsluiten van informatie over de thema’s waar de topsectoren op inzetten,
				wordt gebruik gemaakt van het reeds bestaande online hulpmiddel Meerjaren
				Innovatie en Kennis Kompas (MIKK).
 Voor de effectmeting per beleidsinstrument zullen evaluaties
				worden uitgevoerd door onafhankelijke onderzoeksbureaus. Daarbij zal – waar
				mogelijk – van surveytechnieken en/of controlegroepen gebruik gemaakt worden,
				waardoor de additionaliteit van een beleidsinstrument kan worden geschat.
				EL&I is voornemens om de Algemene Rekenkamer, het Centraal Planbureau (CPB)
				en het Centraal Bureau voor de Statistiek via een werkgroep te betrekken bij de
				uitwerking van de toekomstige monitoring en effectmeting.
 Bovendien zal ik nagaan op welke manier ik de suggestie van de
				Algemene Rekenkamer kan opvolgen om informatie over innovatiesubsidies via
				bijvoorbeeld een website transparanter te presenteren.
 
 17
 
 Hoe verklaart het kabinet dat het aandeel
				 private investeringen in Research and Development (R&D) in 2009 ten
				 opzichte van de periode 2003–2009 gedaald is, en op welke wijze verwacht het
				 kabinet dit in een stijging om te zetten?
 
 
 De private R&D-investeringen zijn in 2009 in absolute zin
				gedaald als gevolg van de economische crisis. De publieke investeringen zijn
				daarentegen in absolute zin op peil gebleven. Dat verklaart dat het private
				aandeel binnen de totale R&D-investeringen in 2009 fors is gedaald in
				vergelijking met de voorgaande jaren. Een aantrekkende economie kan een
				belangrijke basis zijn voor groei van de private R&D-uitgaven in absolute
				zin. Het nieuwe bedrijfslevenbeleid beoogt daarnaast de private
				R&D-uitgaven ook in verhouding tot het BBP te laten stijgen. (Zie verder
				ook het antwoord op vraag 32).
 
 18
 
 Waaraan is de laatste stijging van
				 Nederland op de Global Competitiveness Index volgens het kabinet toe te
				 schrijven?
 
 
 Uit de meest recente publicatie van het Global Competitiveness
				Report van World Economic Forum (editie 2011–2012 van 7 september 2011)
				blijkt dat Nederland op de ranglijst van de Global Competitiveness Index is
				gestegen van plaats 8 naar plaats 7. Hier liggen diverse factoren aan ten
				grondslag. Op diverse onderdelen heeft Nederland een verbeterde score bereikt.
				Per saldo is de totaalscore van Nederland gestegen en heeft Nederland daarmee
				een plaats kunnen klimmen op de ranglijst. Ten opzichte van vorig jaar
				verbeterde Nederland zijn prestaties onder andere op het gebied van
				instituties, financiële markten, onderwijs, training en innovatie.
 
 19
 
 Het innovatiebeleid van de EU behoort tot
				 de omgevingsfactoren van Nederlands innovatiebeleid, andersom behoort het
				 Nederlandse innovatiebeleid dan ook tot de omgevingsfactoren van het
				 innovatiebeleid van de EU. Kan het kabinet aangeven op welke wijze vanuit de
				 Europese Commissie aandacht wordt besteed aan het Nederlandse innovatiebeleid
				 als omgevingsfactor? Hoe wordt gezorgd dat er ook vanuit het innovatiebeleid
				 van de EU optimale aansluiting wordt gevonden met het Nederlandse
				 innovatiebeleid?
 
 
 Nationaal beleid is voor het kabinet richtinggevend voor de
				visie op Europees beleid. Zo zijn bijvoorbeeld het bedrijfslevenbeleid
				en de strategische agenda Hoger Onderwijs leidend voor de prioriteiten van het
				kabinet in de onderhandelingen over de toekomstige Europese programma's voor
				de financiering van onderzoek en innovatie. Ook de topsectoragenda’s en
				innovatiecontracten zullen het kabinetsstandpunt in Brussel bepalen. De
				Commissie consulteert de lidstaten regelmatig bij de vormgeving van nieuw
				beleid. In de Raad beslissen de lidstaten uiteindelijk over het voorgestelde
				beleid.
 Daarnaast organiseert de Commissie vaak sessies tussen lidstaten
				om wederzijdse beleidservaringen uit te wisselen. Een goed voorbeeld is SBIR.
				Nederland en het Verenigd Koninkrijk lopen hierin voorop. Inmiddels heeft dit
				navolging gevonden bij andere lidstaten en bij de Europese Commissie zelf.
 
 20
 
 Kan het kabinet aangeven op welke wijze het
				 innovatiebeleid van de EU op doeltreffendheid en doelmatigheid beoordeeld kan
				 worden en kan daarbij worden aangeven in hoeverre dit beter of slechter gebeurt
				 dan dat het in Nederland het geval is?
 
 
 Voor zowel de Europese Commissie als de lidstaten geldt de
				verplichting om innovatiebeleid regelmatig te evalueren. Voor de Europese
				onderzoek- en innovatieprogramma's wordt vooraf een impact
				assessment uitgevoerd. Vervolgens worden de programma's halfweg en na
				afronding geëvalueerd. Er is bij mijn weten geen onafhankelijk onderzoek
				beschikbaar waarin de kwaliteit van de wijze van evalueren in Nederland en de
				EU met elkaar wordt vergeleken.
 
 21
 
 Kan het kabinet aangeven in hoeverre het
				 terugbrengen van het aantal stimuleringsmaatregelen een positieve of negatieve
				 invloed heeft op de doelmatigheid van innovatiebeleid en kan daarbij worden
				 aangeven wat de mogelijke besparingen zijn door het terugbrengen van het aantal
				 regelingen?
 
 
 Het kabinet verwacht dat het nieuwe bedrijfslevenbeleid met name
				vanwege de integrale aanpak, het vervangen van subsidies door fiscale
				regelingen en de centrale positie van ondernemers in de topsectorenaanpak een
				hoger rendement zal hebben dan het oude beleid. Voor het vaststellen van de
				doelmatigheid en doeltreffendheid werk ik aan een systematiek, zoals
				uiteengezet in paragraaf 4.3 van de Bedrijfslevenbrief over monitoring en
				effectmeting.
 Bij de verschuiving van innovatiebeleidsmiddelen, van subsidies
				naar generieke (fiscale) instrumenten, wordt een reductie van de
				uitvoeringskosten en administratieve lasten voor bedrijven bereikt. De omvang
				van deze efficiëntiewinst kan pas worden vastgesteld wanneer alle voorgenomen
				beleidsaanpassingen zijn geïmplementeerd. Ex ante verwacht het kabinet een
				efficiëntiewinst van ruwweg 5% (cf. een indicatie gegeven door het CPB).
 
 
 22
 
 Kan het kabinet aangeven welke variabelen
				 onderzocht moeten worden zodat het mogelijk is om de doeltreffendheid en de
				 doelmatigheid in Nederland te kunnen beoordelen van de uitgaven aan
				 innovatiebeleid en kan daarbij worden aangeven welke mogelijke kosten en
				 administratieve lasten hiermee gemoeid (kunnen) zijn?
 
 
 Het kabinet maakt de effecten van innovatiebeleid al inzichtelijk
				via de brede doelstellingen en operationele doelstellingen in de
				EL&I-begroting (indicatoren op outcome-niveau), alsmede de evaluaties van
				instrumenten waarin gekeken wordt naar resultaten dichtbij het instrument
				(indicatoren op output-niveau).
 In paragraaf 4.3 van de Bedrijfslevenbrief staat op welke manier
				het kabinet de monitoring en effectmeting van het nieuwe bedrijvenbeleid wil
				vormgeven (het innovatiebeleid maakt hier deel van uit). De resultaten van het
				beleid worden gevolgd voor Nederland als geheel (macro-economische
				kengetallen), op niveau van de topsectoren (vooral acties en instrumenten die
				de topsectoren zelf benoemen) en ten aanzien van de thematische inzet van de
				topsectoren. Daarbij wordt zoveel mogelijk aangesloten bij bestaande bronnen en
				onderzoeksinitiatieven, zodat er geen onnodige administratieve lasten
				ontstaan.
 
 23
 
 Is het kabinet van mening dat de huidige
				 agenda's voor de topsectoren afdoende meetbare en concrete doelstellingen
				 omvatten om te bepalen of de innovatiedoelen van deze sector zijn gehaald? Zo
				 ja, kan dit worden toegelicht? Zo nee, voor welke topsectoren geldt dit
				 wel/niet?
 
 
 Alle topsectoren hebben ambities om de innovatiekracht van hun
				sector te vergroten. Op dit moment wordt door de topteams gewerkt aan de
				implementatieagenda van hun sector. Voor innovatie is het opstellen van het
				innovatiecontract per topsector hiervoor een belangrijk instrument. Op basis
				van de implementatieagenda kunnen concrete doelstellingen worden vastgesteld.
				Zoals toegezegd in de Bedrijfslevenbrief, zullen hier indicatoren met concrete
				streefwaarden aan worden gekoppeld, zodat de voortgang van de agenda zo goed
				mogelijk kan worden gevolgd.
 
 24
 
 In de periode 2003–2010 zijn de uitgaven
				 voor innovatie ruim verdubbeld. Welke vastgestelde effecten van het investeren
				 in innovatie heeft het kabinet doen besluiten de uitgaven te verhogen?
 
 
 De stijging van de innovatie-uitgaven in de periode 2003–2010
				is met name toe te schrijven aan de invoering van de innovatieprogramma’s, de
				invoering van de octrooibox (en als opvolger daarvan de innovatiebox) en door
				de crisismaatregelen in 2009–2010. Buiten een intensivering van de WBSO als
				onderdeel van de crisismaatregelen (bij vraag 25 ga ik nader in op de WBSO),
				gaat het hier dus om nieuwe beleidsinstrumenten, die nog niet op effect
				getoetst hadden kunnen worden. Onderbouwing van dergelijke
				beleidsontwikkelingen, die vorige kabinetten met instemming van uw Kamer hebben
				verricht, is vervat in de begrotingen en beleidsnota’s uit de betreffende
				periode. De rode lijn daarin is dat overheidsstimulering van innovatie
				wenselijk en noodzakelijk is, omdat de markt uit zichzelf minder aan innovatie
				zou doen dan economisch gezien voor de maatschappij optimaal is (met andere
				woorden, de overheid beoogt met beleid het marktfalen te herstellen dat
				optreedt als gevolg van positieve externe effecten van kennis en innovatie).
				Dit effect van publiek investeren in innovatie is bekend uit de economische
				literatuur en wordt ook gehanteerd door bijvoorbeeld de Europese Commissie en
				de OESO.
 Dit kabinet erkent ook de noodzaak van een goed innovatiebeleid,
				maar kiest bij de invulling daarvan voor een fundamenteel andere koers dan de
				vorige kabinetten. Het doel is om elke euro besteed aan innovatie beter te
				laten renderen.
 
 25
 
 Welke indicatoren zouden moeten worden
				 gehanteerd om het inzicht in de doelrealisatie van de Wet bevordering speur- en
				 ontwikkelingswerk (WBSO) te kunnen verbeteren?
 
 
 Het gebruik van de WBSO blijkt uit het aantal toegekende uren
				voor speur- en ontwikkelingswerk, het aantal ondernemers en het aantal
				startende ondernemers dat gebruik heeft gemaakt van de WBSO. Prestaties op deze
				indicatoren worden jaarlijks in de begrotingscyclus aan uw Kamer gepresenteerd.
				Daarnaast wordt de WBSO om de vijf jaar geëvalueerd. Ik refereer graag naar de
				uitkomsten van de meest recente evaluatie. Uit die en voorgaande evaluaties
				blijkt de WBSO een effectieve regeling voor het bevorderen van speur- en
				ontwikkelingswerk.
 De WBSO wordt momenteel opnieuw geëvalueerd. In februari 2012
				wordt de publicatie van de evaluatie van de WBSO over de jaren 2006–2010
				verwacht. In deze evaluatie wordt onderzocht in hoeverre de doelen van de WBSO
				worden gerealiseerd. Het kabinet is van mening dat bestaande indicatoren en de
				evaluaties een zo goed mogelijk beeld geven van de doeltreffendheid van het
				beleidsinstrument.
 
 26
 
 Kan het kabinet aangeven waarom het wel of
				 niet verstandig is om evaluaties van het bedrijfslevenbeleid en het
				 innovatiebeleid los van elkaar uit te voeren of mogelijk gezamenlijk uit te
				 voeren en kan het kabinet aangeven welke insteek gekozen zal worden wanneer het
				 bedrijfslevenbeleid te zijner tijd door een onafhankelijk bureau zal worden
				 doorgelicht?
 
 
 Het bedrijfslevenbeleid is een integraal beleid, gericht op alle
				vestigingsklimaatcondities die bijdragen aan de concurrentiekracht van het
				bedrijfsleven. Het innovatiebeleid maakt hier onderdeel van uit. Het beleid
				kent twee sporen: een generiek instrumentarium dat voor alle ondernemers geldt,
				en een gerichte aanpak op de versterking van topsectoren. Bij de evaluatie van
				het bedrijfslevenbeleid wordt innovatie dus meegenomen. Zoals in de
				Bedrijfslevenbrief is aangegeven, is het belangrijk om vroegtijdig stil te
				staan bij effectmeting in evaluaties. Daarom zullen zowel de generieke
				beleidsinstrumenten als acties en instrumenten uit de topsectorenaanpak worden
				geëvalueerd. Voor zover dit mogelijk is, zal bij de evaluaties gebruik worden
				gemaakt van controlegroepen en/of surveytechnieken waardoor de additionaliteit
				van instrumenten kan worden geschat. Bij evaluaties wordt een waardeoordeel
				uitgesproken over de effecten van het beleid. Evaluaties zullen daarom worden
				uitbesteed aan onafhankelijke onderzoeksbureaus.
 
 27
 
 Kan het kabinet aangeven wat de meerwaarde
				 is van de mogelijkheid van het volgen van geldstromen die de Britse en
				 Amerikaanse overheid hanteren en waarmee positieve ervaringen zijn
				 opgedaan?
 
 
 Ik zal nagaan op welke wijze de suggestie van de Algemene
				Rekenkamer kan worden opgevolgd om informatie over de bestemming van
				innovatiemiddelen via bijvoorbeeld een website transparanter te presenteren.
				Betreffende sites in de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk brengen de
				besteding van publieke middelen op een innovatieve manier in beeld. Het kabinet
				is van mening dat dit het vertrouwen van burgers in de overheid kan vergroten.
				Deze winst dient evenwel te worden afgewogen tegen de kosten die de extra
				informatievoorziening met zich meebrengt.
 
 28
 
 Gaat het kabinet de aangekondigde
				 onafhankelijke beleidsdoorlichting van het bedrijfslevenbeleid ook betrekken op
				 instrumenten en uitgaven van andere ministeries?
 
 
 Het evalueren van individuele beleidsinstrumenten behoort tot de
				verantwoordelijkheid van het departement waar het beleidsinstrument onder valt.
				Dit neemt niet weg dat alle instrumenten die in de Bedrijfslevenbrief worden
				genoemd, worden meegenomen in de monitoring van het bedrijfslevenbeleid. Zoals
				aangekondigd in de Bedrijfslevenbrief, zal een maal per jaar een
				topsectorenbrief naar uw Kamer worden gestuurd, waarin de ontwikkelingen van
				het afgelopen jaar worden vermeld. In deze brief zal rijksbreed aandacht worden
				besteed aan de resultaten van de monitoring van zowel de topsectorenaanpak als
				de generieke instrumenten, zoals die in de Bedrijfslevenbrief staan. Deze brief
				zal ook een overzicht van departementale uitgaven bevatten, zoals is opgenomen
				in de brief met het rijksbrede overzicht van innovatiemiddelen, die ik uw Kamer
				op 17 oktober jl. heb doen toekomen.
 
 29
 
 Hoe gaat de minister van Economische Zaken,
				 Landbouw en Innovatie zijn coördinerende rol bij het bedrijfsleven- en
				 innovatiebeleid concreet invullen met betrekking tot de besteding van
				 innovatiegelden door andere ministeries en de evaluatie daarvan?
 
 
 
 Zie voor de beantwoording van het coördinatieaspect het
				 antwoord op vraag 15.
 Zie voor de beantwoording van het evaluatieaspect het antwoord
				 op vraag 28.
 
 
 30
 
 Wat doet het kabinet met de aanbeveling van
				 de Algemene Rekenkamer om meer zicht te krijgen op de effectiviteit van
				 uitgaven door het volgen van geldstromen op vergelijkbare wijze als de Britse
				 en Amerikaanse overheid doen?
 
 
 Zie het antwoord op vraag 27.
 
 31
 
 Omvat de grafiek Figuur 4 ook de FES-gelden
				 die via onder meer Besluit subsidies investeringen kennisinfrastructuur (BSIK)
				 zijn toebedeeld aan innovatie?
 
 
 Ja. Daarbij teken ik aan dat Figuur 4 in het rapport
				Innovatiebeleid is opgesteld door de Algemene Rekenkamer en de exacte
				samenstelling van de getoonde uitgaven niet transparant gemaakt wordt.
 
 32
 
 Is de doelstelling van dit kabinet, om in
				 2020 2,5% van het Bruto binnenlands product (Bbp) aan onderzoek en innovatie te
				 spenderen haalbaar? Draagt het huidige kabinetsbeleid bij aan het bereiken van
				 deze doelstelling? Kan het kabinet het antwoord op deze vragen cijfermatig
				 onderbouwen? Is de kennelijke veronderstelling van het kabinet dat de private
				 sector tot 2020 veel meer geld gaat uitgeven aan innovatie realistisch? Zo ja,
				 waarop is deze verwachting gebaseerd? Zo nee, waarom niet?
 
 
 De 2,5% bbp R&D-uitgavendoelstelling is een ambitie van dit
				kabinet voor 2020, opgenomen in het Nationaal Hervormingsprogramma 2011. Deze
				doelstelling is in lijn met de doelstelling van 3% bbp die op EU-niveau
				geformuleerd is in het kader van de Europa2020-strategie. In de Nederlandse
				ambitie wordt echter rekening gehouden met de uitgangspositie van Nederland wat
				betreft de sectorstructuur. Nederland heeft een relatief laag aandeel van
				hoogtechnologische sectoren in de economie, waarmee het voor Nederland
				moeilijker is dan voor veel andere landen om de private R&D-intensiteit op
				macroniveau naar 3% bbp te laten stijgen. Hierover heb ik u eerder per brief
				uitgebreid geïnformeerd (Tweede Kamer, 2010–2011,
				21 501-20, nr. 533).
 Nederland kiest met 2,5% bbp niettemin voor een zeer ambitieuze
				doelstelling. Het innovatiebeleid van vorige kabinetten heeft niet geleid tot
				een stijging van de private R&D. Daarom kiest dit kabinet voor een
				fundamenteel andere koers. Deze doelstelling is te realiseren bij gunstige
				ontwikkelingen bij diverse verklarende factoren voor de private
				R&D-uitgaven. Het kabinet schept daar voorwaarden voor met het nieuwe
				bedrijfslevenbeleid. Belangrijke elementen daarbij zijn het beter laten
				aansluiten van publiek uitgevoerd onderzoek bij de behoeften van het
				bedrijfsleven (gouden driehoek), economische versterking van topsectoren (o.a.
				door specifieke knelpunten weg te nemen), meer acquisitie van
				R&D-intensieve buitenlandse bedrijven en een forse financiële stimulering
				van R&D met fiscale faciliteiten en het Innovatiefonds MKB+.
 
 Een precieze kwantificering van de effecten van deze elementen
				 is niet mogelijk. Wel kan ik aangeven dat in een gunstig scenario – waarin
				 bovenstaande elementen ten volle succesvol doorwerken op het R&D-klimaat in
				 Nederland – een trendbreuk met het verleden plaatsvindt. De private
				 R&D-uitgaven kunnen dan stijgen ten opzichte van het relatief lage niveau
				 dat we nu al jaren kennen. Door versterking van de internationale
				 concurrentiekracht van de topsectoren kan ook het aandeel van
				 R&D-intensieve sectoren in de economie toenemen. Op die manier draagt het
				 topsectorenbeleid bij aan een voor R&D gunstiger sectorstructuur in
				 Nederland. Als voorbeeld van een dergelijk aanpassingspatroon kan Finland voor
				 ogen worden genomen. Technologisch-economisch succes van Finland op ICT-gebied
				 heeft indirect een grote bijdrage geleverd aan de hoge private
				 R&D-intensiteit in dat land via een aanpassing van de sectorstructuur.