Wijziging WHW en Wet studiefinanciering i.v.m. uitvoering in hoger onderwijs- en onderzoekplan 1996 aangek. maatregelen; Verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 25370, nr. 5

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

13-10-1997

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1997-1998

25370 nr. 5

01-10-1997

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamALGEMEEN1. Versterking van de selectieve functie van het onderwijs 1.1 Inleiding1.2.1 & 1.2.2 Bindend studieadvies1.2.3 Waarborgen voor zorgvuldigheid1.2.4 Uitvoering1.3 Verwijzing binnen de opleiding1.4 Prestatiemeting voor de studiefinanciering2 Differentiatie Universitaire studies, inleiding 2.1 Inleiding2.2 Afwijken van bestaande kaders2.3 Wettelijk kader voor opleidingen met een afwijkende
studielast 2.4 Financiële condities3. Differentiatie in het hbo 3.1 Verblijfsduurdifferentiatie3.2 Duale leerwegen4. Naar een transparanter onderwijsaanbod 4.1 Inleiding4.2 Aanwijzing van instellingen en registratie van opleidingen4.3 Korte opleidingen4.4 Vrije studierichtingen in het hbo4.5 Onderwijs in een vreemde taal4.6 Procedure ontneming rechten5. Capaciteitsregulering 5.1 Capaciteitsbepaling van opleidingen5.2 Capaciteit kunstvakonderwijs6. Financiële gevolgenARTIKELSGEWIJS Artikel I onderdeel X, artikel 7.23onderdeel Y, artikel 7.23aonderdeel CC, artikel 7.26aonderdeel EE, artikel 7.31aOnderdeel RR, artikel 7.52Artikel III onderdeel E, artikel 17gArtikel VIIIOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 25370Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 88 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
25 370Wijziging van onder meer de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk
onderzoek en de Wet op de studiefinanciering ter uitvoering van in het hoger
onderwijs- en onderzoekplan 1996 aangekondigde maatregelennr. 5VERSLAGVastgesteld op 1 oktober 1997De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen1, belast met het voorbereidend onderzoek van dit voorstel van wet,
heeft de eer als volgt verslag uit te brengen van haar bevindingen.Onder het voorbehoud dat de hierin gestelde vragen en gemaakte opmerkingen
genoegzaam zullen zijn beantwoord, acht de commissie de openbare beraadslaging
over het voorstel van wet voldoende voorbereid. ALGEMEENDe leden van de PvdA-fractie onderkennen het belang van grotere differentiatie,
selectiviteit en herkenbaarheid van opleidingen in het hoger onderwijs. Zij
zijn dan ook verheugd dat dit wetsvoorstel – zij het naar hun mening
wel erg laat – aan de Kamer is voorgelegd.Terecht stelt de memorie van toelichting op het wetsvoorstel naar het
oordeel van deze leden dat de oriëntatie van het stelsel op groei een
aantal schaduwkanten kent. Het is onvoldoende selectief en kent weinig differentiatie.
In die groeifase had het volgens de leden van de PvdA-fractie voor de hand
gelegen meer rekening te houden met de toenemende verscheidenheid van talenten
van studenten, hun ambities en kansen op de arbeidsmarkt. In het verleden
is dit herhaaldelijk naar voren gekomen, het heeft niet geleid tot wijzigingen
in de aard van de opleidingen en/of structurering daarvan. Het aantal opleidingen
is vergroot, het systeem niet aangepast. De reden waarom het thans van belang
is het bestaande stelsel te verbeteren kan niet alleen gelegen zijn in het
einde van de groei van het aantal studenten. Minstens zo belangrijk is het
na te gaan hoe het stelsel beter kan aansluiten op de wensen van studenten
die minder speelruimte hebben of krijgen dan in het verleden. De druk op studenten
neemt toe en daarmee ook het risico met schulden te blijven zitten. Het is
dan van belang na te gaan hoe de studeerbaarheid van programma's vergroot
kan worden, ook hoe door de opbouw van programma's beter ingespeeld kan worden
op (toekomstige) behoeften van studenten. Een andere structurering van programma's
in het wetenschappelijk onderwijs – een meer modulaire opbouw –
achten deze leden ook nuttig en nodig voor gerichtere instroom van buitenlandse studenten en voor afgestudeerde hbo'ers. Voor beide groeperingen is
noodzakelijk dat duidelijk vastligt op welk niveau men kan instromen.De leden van de PvdA-fractie zien dit soort ontwikkelingen in de omgeving
van de universiteiten en in mindere mate de hogescholen als van doorslaggevend
belang voor de noodzaak om tot een andere opbouw van programma's te komen.
Deze overwegingen zullen de leidraad zijn in de beoordeling van de voorstellen
om tot differentiatie te komen. De voorstellen moeten meer mogelijkheden bieden
voor de studenten om met een meer op hen afgestemde opleiding de studie af
te ronden èn voor de instellingen om beter in te kunnen spelen op de
behoeften van de omgeving. Het heeft deze leden overigens verbaasd dat dit
soort overwegingen vrijwel niet aan de orde komt in de memorie van toelichting
en dus ook in het overleg met de instellingen vrijwel niet aan de orde lijkt
te zijn geweest.Het wetsvoorstel beoogt voorwaarden te scheppen voor een grotere mate
van differentiatie, selectiviteit en herkenbaarheid. Dit roept naar de mening
van de leden van de CDA-fractie de vraag op of deze drie kernbegrippen naast
elkaar hanteerbaar blijven, temeer daar de versterking van de selectieve functie
wordt gevonden in de parallelle verruiming en aanscherping van het bindend
studieadvies. De leden van de CDA-fractie achten het wetsvoorstel desondanks
van betekenis, maar stellen wel de vraag naar de houdbaarheid van de aanpassingen
tegen de achtergrond van de actuele politieke en maatschappelijke ontwikkelingen
binnen het hoger onderwijs. Die vraag klemt temeer nu ondanks de beschikbare
middelen het hoger onderwijs nog steeds wordt geconfronteerd met een beperking
van het budgettaire kader.De leden van de CDA-fractie hebben tot nu toe grote betekenis toegekend
aan de Wet op het Hoger Onderwijs en Wetenschappelijk Onderzoek als richtinggevend
kader waarbinnen de instellingen hun autonome zeggenschap konden bewijzen
ten gunste van de kwaliteit van het hoger onderwijs. De kritiek op het huidige
stelsel dat onvoldoende selectief zou zijn en te weinig werkelijke differentiatie
kent, wordt in het wetsvoorstel te zeer gebaseerd op de kwantitatieve aspecten.
De forse groei van het aantal studenten en de werking van de arbeidsmarkt
kennen wel een relatie tot het stelsel, maar zijn noch oorzaak noch gevolg.
Deze leden vragen om een nadere beschouwing over de oriëntatie van het
stelsel van onderwijs mede gelet op de actuele, politieke en maatschappelijke
discussies, en op de intussen waargenomen lagere participatie in het hoger
onderwijs.Het HOOP 1996 waarop het wetsvoorstel teruggrijpt is inmiddels 2 jaar
oud. Sinds de publikatie van HOOP 1996 heeft enige malen overleg plaats gevonden
met de Tweede Kamer, op 19 en 30 januari 1996 over het ontwerp HOOP 1996,
en op 3 oktober 1996 over enkele deelnotities, waarbij de hoofdlijnen van
HOOP 1996 overeind zijn gebleven. De leden van de CDA-fractie vragen tegen
die achtergrond – overigens met de VSNU, die in haar kritische commentaar
van 15 september 1997 ook op dit punt wijst – waarom het wetsvoorstel
pas in het late voorjaar van 1997 is ingediend. Waarom stelt de memorie van
toelichting dat de VSNU nog doende is voorstellen voor de herordening van
het onderwijsaanbod in te dienen, terwijl de definitieve voorstellen op 7
maart 1997 aan de betrokken bewindslieden zijn aangeboden? Onderkent de regering
het risico dat het wetsvoorstel wordt ingehaald door gewijzigde maatschappelijke
en politieke opvattingen over de inrichting van het hoger onderwijs en over
de systematiek van de studiefinanciering? Blijft het streven gericht op inwerkingtreding
van het wetsvoorstel per 1 augustus 1998?De leden van de CDA-fractie zijn bereid een tijdige behandeling van het
wetsvoorstel mogelijk te maken, maar behouden zich het recht voor bij enkele
kernpunten – afhankelijk van de beantwoording van de vragen –
een eigen stelling te betrekken. De leden van de CDA-fractie vragen de regering ook een reactie op de pittige
pleidooien van de universiteiten voor meer vrijheid bij de inrichting van
de opleidingen, in lijn met de VSNU notitie «Universiteiten in de samenleving».
Van belang is daarbij, met name in het kader van de in gang gezette decentralisatie,
de vormgeving van het arbeidsvoorwaardenbeleid en de kennelijk te nadrukkelijke
bevoegdheden van de minister inzake de differentiatie van de cursusduur. Overigens
is de recente positiebepaling van de Vrije Universiteit, die ten opzichte
van de VSNU eveneens een eigen positie claimt, een teken aan de wand, voor
de VSNU en voor de regering.De constatering van de VSNU, dat met de introductie van de tempobeurs
en later de prestatiebeurs een ongewenste verstrengeling is gaan optreden
tussen de systematiek van de studiefinanciering en het primaire onderwijsproces
vergt ook aandacht. De leden van de CDA-fractie hebben zich destijds onder
meer om deze reden tegen de prestatiebeurs verzet. Een systeem van voortgangscontrole
is noodzakelijk, vandaar de steun in 1994 aan het wetsvoorstel «Student
op eigen benen». De daarna aangebrachte wijzigingen, en bijgevolg ook
de nadere aanpassingen in dit wetsvoorstel kunnen een verdere beperking van
de toegankelijkheid inhouden. De blijkens de paragraaf over de financiële
gevolgen ingeboekte besparing van 140 miljoen – verwezen zij naar het
commentaar van VNO-NCW – treft voornamelijk de studiefinanciering. Is
de regering conform het verzoek van VNO-NCW bereid het wetsvoorstel primair
te bezien op de onderwijskundige merites en niet op de opbrengst voor het
budget voor de studiefinanciering?De leden van de VVD-fractie hebben kennis genomen van het onderhavige
wetsontwerp dat de uitwerking is van het HOOP '96 en een aantal overleggen
dat met de vaste commissie over onderdelen reeds is gevoerd. Aangezien deze
leden bij de behandeling van het HOOP in januari 1996 en die overleggen reeds
uitgebreid zijn ingegaan op de verschillende inhoudelijke aspecten van de
in dit wetsontwerp uitgewerkte beleidsvoornemens, zullen zij zich bij gelegenheid
van dit verslag beperken tot de hoofdlijnen en waar zij dit nodig achten nog
enkele vragen en opmerkingen plaatsen.De leden van de fractie van D66 hebben met belangstelling kennis genomen
van dit wetsvoorstel en kunnen instemmen met de hoofdlijnen. De mogelijkheden
voor differentiatie van studieduur hebben de steun van de leden van deze fractie
en zij hopen dat op termijn het experimentele karakter plaats maakt voor vanzelfsprekendheid.
Op dit moment zijn er nog wel de nodige vragen over de samenhang tussen studieduur,
studiefinanciering en het studiefonds. De doorstroming van mbo naar verwante
hbo-opleidingen is conform de afspraken die bij het HOOP zijn gemaakt in dit
wetsvoorstel verwerkt. Kan de regering aangeven hoe op dit moment de toepassing
lijkt uit te vallen en of er genoeg geld beschikbaar is gesteld voor het studiefonds
om afwijkingen van de vrijstellingsnorm op te vangen?In het algemeen constateren de leden van de fractie van D66 een veelheid
aan ministeriële regelingen in het wetsvoorstel en vrezen voor een rommelige
uitvoering van de wet.De leden van de RPF-fractie constateren dat de mogelijkheden voor een
bindend studieadvies verruimd worden, waarbij studenten de toegang tot het
vervolg van een opleiding ontzegd kan worden. Hierbij vragen de leden van
de RPF-fractie op grond waarvan deze maatregel kan worden genomen. Kunnen
instellingen hierbij verschillende maatstaven hanteren voor wat betreft het
aantal minimaal te behalen studiepunten, kan er sprake zijn van willekeur,
of zijn instellingen, ook wat dit betreft, gebonden aan regels?
Kan ook een «vermoeden van ongeschiktheid» reden voor een bindend
studieadvies zijn?De leden van de RPF-fractie constateren dat het zelfs mogelijk is om een
student die zijn propedeuse al heeft, de toegang tot een bepaalde afstudeerrichting
te weigeren. Zij vragen zich af of daarmee niet een enorme discontinuïteit
tussen propedeuse en de betreffende afstudeerrichting wordt aangetoond. Wanneer
een student met propedeuse de toegang tot een afstudeerrichting binnen de
opleiding wordt geweigerd, zegt dat toch meer over de selecterende functie
van het propedeutisch examen dan over de student zelf?De leden van de SGP-fractie kunnen instemmen met een aantal hoofdlijnen
in het wetsvoorstel, met name de versterking van de selectie tijdens de propedeuse
en de differentiatie in opleidingsduur. Zij hebben echter aarzelingen en zetten
vraagtekens bij de uitwerking in het wetsvoorstel van verschillende onderdelen.
Deze leden hebben ook het gevoel dat het wetsvoorstel geen duidelijk perspectief
biedt voor de toekomst van het hoger onderwijs en de studiefinanciering. Enerzijds
krijgen de instellingen meer eigen verantwoordelijkheid, anderzijds wordt
vastgehouden aan centrale sturing; enerzijds is sprake van scherpere selectie,
anderzijds blijft de student in het strakke keurslijf van de studiefinanciering
en prestatienormen geperst. Ook gelet op de reeds aangekondigde herziening
van het studiefinancieringsstelsel vragen de leden van de SGP-fractie zich
af of de onderhavige wetswijzigingen een lang leven beschoren zullen zijn.
Deze leden vragen of niet nu al veel meer duidelijkheid nodig is over een
goed evenwicht in rechten en plichten tussen instellingen en studenten en
de ruimte voor instellingen en studenten om echt goede en selecterende keuzen
te maken zonder al te strak te worden beperkt door het keurslijf van de WSF.Als algemene opmerking vooraf moet het de leden van de SGP-fractie nog
van het hart dat de WHW en de WSF steeds moeilijker toegankelijke wetten worden.
Zij hebben daar al eerder op gewezen, en als gevolg van de nu voorgestelde
wijzigingen worden de wetten nog complexer. In veel wetsartikelen staan verwijzingen
naar drie of nog meer andere artikelen. De artikelen zijn dan ook nauwelijks
of in het geheel niet zelfstandig leesbaar. Deze leden vragen of de regering
bereid is om beide wetten, na aanvaarding van dit wetsvoorstel, geheel te
herschrijven op een zodanige wijze dat een gemiddelde student in het hoger
onderwijs ze redelijk kan lezen.De leden van de GPV-fractie hebben met gemengde gevoelens kennis genomen
van dit wetsvoorstel. Zij signaleren een discrepantie tussen enerzijds de
grote betekenis die in de memorie van toelichting wordt toegekend aan het
hoger onderwijs en anderzijds de maatregelen die worden voorgesteld om aan
deze betekenis inhoud te geven. De suggestie die wordt gewekt dat, nu aan
de groei van de deelname aan het hoger onderwijs een einde lijkt te zijn gekomen,
er niet alleen aanleiding maar ook ruimte is om het bestaande stelsel te verbeteren,
wordt naar het oordeel van deze leden allesbehalve waargemaakt.In de eerste plaats wijzen de leden van de GPV-fractie er in dit verband
op dat de toekomst van het bestel reeds aan het begin van deze kabinetsperiode
een hoge prioriteit had. In het HOOP 1996 bleef van díe plannen weinig
over. Nu weer anderhalf jaar later, met het HOOP 1998 in de hand en de verkiezingen
in zicht zijn de voornemens van het kabinet uit het HOOP 1996 eindelijk in
een wetsvoorstel gegoten. Een algemene beoordeling van deze voorstellen brengt
de leden van de GPV-fractie tot de conclusie dat van het hoge ambitieniveau
dat het kabinet aan het begin van de regeerperiode ten toon spreidde, maar
weinig is overgebleven.Deze leden wijzen er op dat de voorgestelde maatregelen vooral lijken
te worden ingegeven door het halen van taakstellingen die aan het begin van de kabinetsperiode zijn vastgesteld. Verkorting van de cursusduur
voor mbo'ers in het hbo dient immers 140 miljoen op te leveren, terwijl een
betere selectie in het wetenschappelijk onderwijs moet leiden tot vermindering
van de rijksbijdrage aan het hoger onderwijs en de studiefinanciering. Eens
te meer wordt de richting waarin het stelsel zich ontwikkelt bepaald door
efficiency-overwegingen. In het verleden kon daarvoor wellicht nog een rechtvaardiging
worden gevonden vanwege de geringe budgettaire ruimte die er bestond. Dat
argument alleen lijkt gezien de ontstane ruimte nu echter niet meer doorslaggevend;
zeker niet nu alom wordt erkend dat hoger onderwijs voor een kennisintensieve
samenleving van vitaal belang is. Er mag dan ook worden verwacht dat het hoger
onderwijsbeleid gedragen wordt door een visie op de toekomst van het bestel.
Een dergelijke visie wordt door deze leden gemist.Toch is een dergelijke visie hard nodig. Hoe verhoudt de vormgeving van
het hoger onderwijsbestel zich bijvoorbeeld tot de ideeën over levenslang
leren of tot de vormgeving van een nieuw stelsel van studiefinanciering? De
leden van de GPV-fractie kunnen zich maar moeilijk voorstellen dat een andere
positionering van het stelsel van studiefinanciering geen gevolgen zou hebben
voor het hoger onderwijsbestel. Deze leden kunnen zich voorstellen dat de
universiteiten en hogescholen een belangrijker functie gaan krijgen bij de
toekenning van de studiefinanciering als studiecontracten een rol zouden gaan
spelen. Dat zou bijvoorbeeld vergaande consequenties kunnen hebben voor de
cursusduur van opleidingen. De leden van de GPV-fractie vragen in het licht
van deze, en in dat verband andere te stellen vragen, of het onderhavige wetsvoorstel
niet in samenhang met de toekomst van het stelsel van studiefinanciering en
andere majeure beleidsvoornemens moet worden bezien en worden vormgegeven. 1. Versterking van de selectieve functie van het onderwijs 1.1 InleidingDe leden van de PvdA-fractie erkennen dat zelfselectie, ondersteund door
studiebegeleiding en gerichte advisering als regel voldoende is om te zorgen
voor een goede keuze. Waar zelfselectie niet functioneert, moet de instelling
haar verantwoordelijkheid kunnen nemen. Maar dan alleen als de instellingen
serieus werk gemaakt hebben van studiebegeleiding en gerichte advisering.De leden van de CDA-fractie onderschrijven de noodzaak van de versterking
van de selectieve functie van het onderwijs. Daartoe zijn maatregelen in het
voortgezet en het hoger onderwijs onmisbaar. Studenten moeten inderdaad tijdig
de juiste weg weten te vinden. Vraag is wel of daarmee de brede toegankelijkheid
gewaarborgd blijft, temeer waar het wennen aan een nieuwe omgeving en aan
een nieuwe uitdaging voor de ene student meer tijd vergt dan voor de andere
student. Wanneer het faciliteren van zelfselectie het terechte uitgangspunt
blijft, staan sancties daarmee op gespannen voet. Hoe denkt de regering deze
spanning weg te nemen?Bij de behandeling van het HOOP hebben de leden van de VVD-fractie zich
reeds uitgesproken over de versterking van de selectieve functie van de propedeuse.
De inrichting van het (facultatieve) bindend studieadvies, zoals in dit wetsontwerp
voorgesteld, is in lijn met de opvatting daarover van de leden van deze fractie.De leden van de SGP-fractie lezen in de memorie van toelichting over het
«faciliteren van zelfselectie». Deze leden vragen om een nadere
toelichting op deze facilitering. Daarnaast merken deze leden op dat voor verbetering van de kwaliteit van
het onderwijs met name ook het aantal contact-uren tussen docenten en studenten
moet worden vergroot. Hoe wordt dit in de onderhavige voorstellen bereikt?De versterking van de selectieve functie van het hoger onderwijs wordt,
zo constateren de leden van de GPV-fractie, vormgegeven door verruiming van
het bindend studieadvies in de propedeuse en verwijzing binnen de opleiding
na de propedeuse. Deze leden zijn niet overtuigd van de noodzaak van de voorgestelde
maatregel. Zij wijzen in dit verband op de gevolgen die de invoering van de
prestatiebeurs zal hebben op het keuzegedrag van studenten. Is het niet zo
dat studenten bij de afweging welke studie zij gaan volgen al in voldoende
mate worden geprikkeld door de negatieve financiële gevolgen die een
verkeerde keuze kan hebben? De leden van de GPV-fractie betwijfelen bovendien
of hier sprake is van een behoefte van de zijde van de universiteiten en hogescholen.
Uit het Inspectierapport over studieadvies in het hoger onderwijs (nr. 1996-3)
blijkt dat de instellingen geen voorstander zijn van een bindend studieadvies,
terwijl bindende verwijzing in de post-propedeutische fase door het veld wordt
afgewezen. Waarom wil de regering hieraan desondanks vasthouden? Een en ander
bevreemdt des te meer omdat hier slechts sprake is van een mogelijkheid waarvan
de instellingen gebruik kunnen maken. Dat zal dus niet snel gebeuren als de
instellingen daartoe niet worden gedwongen. Wordt op deze wijze reeds een
instrument gecreëerd dat universiteiten en hogescholen kunnen hanteren
als zij in de toekomst zullen worden afgerekend op de output van studenten? 1.2.1 & 1.2.2 Bindend studieadviesEen bindend studieadvies achten de leden van de PvdA-fractie alleen te
rechtvaardigen als instellingen aantoonbaar werk hebben gemaakt van de noodzakelijke
begeleiding en advisering. De leden van de PvdA-fractie vinden dit punt onderbelicht.
Zij achten aanvulling op de waarborgen van zorgvuldigheid noodzakelijk. Daarbij
is vervolgens van belang dat de studenten medezeggenschap hebben bij de beoordeling
van de geschetste aanpak.In elk geval is het logisch en verstandig dit bindend studieadvies niet
voor te schrijven, maar als facultatieve mogelijkheid te blijven zien. Deze
stellingname wordt nog gevoed door de noodzaak zorgvuldig te kunnen zijn.
Een student moet – terecht – eerst een waarschuwing krijgen èn
in de gelegenheid zijn zijn studieresultaten te verbeteren. De vraag rijst
dan hoe de regering dit in de tijd ziet. Wanneer een student ook nog eens
gebruik wil maken van de zogenaamde 1 februari-regel in de Wet op de studiefinanciering
zal de waarschuwing al snel het karakter van een bindend advies krijgen. Deze
leden achten het alleen in uitzonderlijke gevallen te verwachten dat studenten
gebruik zullen kunnen maken van de 1 februari-regel. In dit soort gevallen
zal het ongetwijfeld ook geschort hebben aan de voorlichting aan de desbetreffende
studenten.Voor de leden van de PvdA-fractie blijft de vraag hoe duidelijk de voorspellende
waarde is van het bindend oordeel na één studiejaar. Ze zijn
verheugd dat niet langer sprake is van een afwijzing voor onbepaalde duur.Aan de instellingen komt naar het oordeel van de leden van de CDA-fractie
een grote verantwoordelijkheid toe. Niet alleen omdat instellingen nog steeds
gebaat zijn bij een optimaal zo niet maximaal aantal studenten, maar ook omdat
vanuit de arbeidsmarkt steeds meer gekeken wordt naar de kwaliteit van de
opleidingen. De leden van de CDA-fractie stemmen in met de facultatieve benadering
van het bindend studieadvies. De vraag is wel of bij die facultatieve benadering
een zo vergaande regeling noodzakelijk is als in het wetsvoorstel
wordt voorgesteld. De regeldichtheid lijkt behoorlijk toe te nemen. Ook door
de voorwaarden die aan het bindend studieadvies worden verbonden. Deze leden
vragen of deze vergaande regulering wel past in het kader van marktwerking,
deregulering en wetgevingskwaliteit.De leden van de CDA-fractie vragen een nadere uiteenzetting over de versoepeling
van het blijvende karakter van het bindende advies naast de aanscherping die
het gevolg is van de omstandigheid dat nu al in de loop van het eerste studiejaar
een bindend studieadvies kan worden uitgebracht. Weliswaar is aan dat advies
de verplichting gekoppeld om de student tijdig te waarschuwen. Bovendien kan
de betreffende student dan gebruik maken van de 1 februari-regel in de Wet
op de studiefinanciering. Niettemin gaat deze wijziging in het bestaande beleid
voorbij aan de omstandigheid dat nogal wat studenten meer dan een half studiejaar
nodig hebben om zich diepgaand te oriënteren, zowel op de inhoud van
de studie als op zijn omgeving. Wat is de zin van een bindend studieadvies
in het eerste studiejaar, met name in het hoger beroepsonderwijs? Is selectieve
verwijzing het oogmerk?Opvallend vinden de leden van de CDA-fractie het voorstel om het instellingsbestuur
de bevoegdheid te geven om een eerder afgewezen student later weer voor de
zelfde opleiding in te schrijven als waarvoor hij eerder is afgewezen. Een
gemotiveerd verzoek is kennelijk voldoende om een op zichzelf te waarderen
herkansing mogelijk te maken. In hoeverre wordt uitgesloten dat willekeur
wordt voorkomen, zo vragen de leden van de CDA-fractie. Voorts vragen deze
leden in hoeverre verschillen tussen instellingen kunnen gaan ontstaan over
het gebruik van dit, wat zij kenschetsen als «zigzag»-instrument.De leden van de VVD-fractie kunnen zich vinden in de voorstellen met betrekking
tot het opnieuw toelaten van de student na een afwijkend advies en in de verruiming
onder voorwaarden van het advies na het eerste jaar.Wel vragen de leden van de VVD-fractie naar de stand van zaken om bij
wijze van experiment een beperkt aantal universitaire opleidingen de mogelijkheid
te geven te selecteren aan de poort. Kan de regering aangeven waarom deze
onderwerpen niet in deze wet worden geregeld?De leden van de fractie van D66 onderschrijven de plicht van een instellingsbestuur
om een propedeuse-student te adviseren over het al dan niet voortzetten van
de studie. Kan de regering motiveren waarom er voor gekozen is om alleen voor
sommige opleidingen een negatief advies tot een afwijzing te laten leiden?
En, hoe verwacht de regering dat de instellingen zich op dit punt zullen gaan
gedragen; welk soort opleidingen zal een bindend studieadvies invoeren?Het lijkt deze leden van groot belang dat studenten tijdig weten voor
welke opleidingen een bindend studieadvies geldt. Zal deze informatie worden
opgenomen in bijvoorbeeld de keuzegids HO?Een instelling kan aan een bindend studieadvies ook een afwijzing verbinden.
Deze afwijzing geldt echter alleen voor de betreffende instelling, zodat de
student zich in principe bij een andere instelling opnieuw kan laten inschrijven
voor dezelfde opleiding. De leden van de SGP-fractie vragen of dit het effect
aan het instrument niet ontneemt. Verdient het geen aanbeveling, andere instellingen
het recht te geven inschrijving te weigeren of aanvullende eisen te stellen?De leden van de SGP-fractie vragen of de regering het met hen eens is
dat voordat het instrument van bindend studieadvies kan worden gehanteerd,
eerst volstrekte duidelijkheid moet bestaan over de kwaliteit van de studie-adviezen.
Zij vragen hoe dit wordt gewaarborgd. Verder merken zij op dat voor een goede
werking van de propedeutische fase als belangrijkste selectiemoment,
de propedeuse wel representatief moet zijn voor de hele opleiding. 1.2.3 Waarborgen voor zorgvuldigheidDe leden van de PvdA-fractie hebben reeds gewezen op het feit dat de instellingen
zich aantoonbaar hebben moeten instellen op begeleiding en advisering. In
dat verband is vooral ook nodig dat vaststaat dat de instellingen zich verantwoordelijk
weten de afgewezen student zo goed mogelijk voor te lichten over eventuele
andere opleidingen. Deze leden hechten meer aan dit soort zorgvuldigheidswaarborgen
dan uitsluitend die voor de procesgang. Gewaakt moet worden voor een te vergaande
en gedetailleerde regeling, zeker als niet vaststaat hoe de instelling in
kwestie zich zelf voorbereidt op het kunnen geven van een bindend studieadvies.De leden van de CDA-fractie stemmen in met de mogelijkheid ook na het
einde van het eerste jaar nog een bindend studieadvies te geven, zolang een
student het propedeutisch examen nog niet heeft behaald. De consequenties
zijn voor die studenten overigens groter dan voor studenten die in een eerdere
fase te horen hebben gekregen dat zij de verkeerde studie hebben gevolgd.
Hoge eisen moeten daarom gesteld worden aan de zorgvuldigheidseisen. De betreffende
beschouwing in de memorie van toelichting verdient instemming. Wel zij opgemerkt
dat het waarborgen van de zorgvuldigheid een forse regeldichtheid vergt alsmede
een grote administratieve belasting voor de instellingen. De onderwijs- en
examenregeling moet worden uitgebreid evenals het studentenstatuut. Voeg daarbij
de regelingen inzake begeleiding en voortgangscontrole en duidelijk wordt
dat het wetsvoorstel tot een hogere regeldichtheid zal leiden. De leden van
de CDA-fractie vragen in hoeverre die regeldichtheid zich verdraagt met de
grotere autonomie van de instellingen.Met betrekking tot de deskundigen die de student mogen bijstaan in geval
hij wordt gehoord in verband met een afwijzend advies, vragen de leden van
de VVD-fractie welk soort deskundigen hiermee wordt bedoeld. Gaat het om eigen
of andere docenten van de eigen instelling of van een andere instelling, familieleden
of vrienden, medische en/of psychosociale deskundigen?Vervolgens vragen deze leden waarom de bepalingen met betrekking tot de
persoonlijke omstandigheden moeten worden vastgelegd in een algemene maatregel
van bestuur. Is een dergelijke algemene maatregel van bestuur niet in strijd
met de gewenste – en ook door de regering beleden – grotere autonomie
van de instellingen?De leden van de fractie van D66 verwachten dat het instellingsbestuur
de eisen ten aanzien van studieresultaten, de persoonlijke omstandigheden
en de termijnen die gelden in het geval van een waarschuwing, openbaar maken.
Volgens het wetsvoorstel wordt het eerste en laatste punt in de onderwijs-
en examenregeling opgenomen, de persoonlijke omstandigheden in een algemene
maatregel van bestuur. Deze leden vragen zich af of dit de plekken zijn waar
een gemiddelde student informatie vandaan haalt. Het lijkt hen verstandig
om deze regelingen ook op te nemen in bijvoorbeeld de studiegids en/of het
studentenstatuut. Is een toevoeging aan de wet in deze sfeer niet wenselijk?
Of wordt dit ondervangen door art. 7.15? Waarom worden de persoonlijke omstandigheden
centraal geregeld (bij algemene maatregel van bestuur) terwijl de nadere definiëring
van studieresultaten aan de instellingen wordt overgelaten? 1.2.4 UitvoeringOok ten aanzien van de beschouwing over de uitvoering van de bepalingen
door het instellingsbestuur in het hbo en door de decaan in het wo, vragen
de leden van de CDA-fractie of de grotere autonomie van de instellingen niet
bemoeilijkt wordt door de grote regeldichtheid. De decaan kan overigens de
uitvoering van het bindend studieadvies opdragen aan het opleidingsbestuur,
terwijl het College van Bestuur richtlijnen kan uitvaardigen. Moet uit het
wetsvoorstel worden opgemaakt dat binnen het hbo een homogener uitvoeringsregime
tot stand komt dan in het wo? Zo ja, is een dergelijk verschil toelaatbaar,
gelet op het gemeenschappelijke beleidskader van de Wet op het Hoger Onderwijs
en Wetenschappelijk Onderzoek? 1.3 Verwijzing binnen de opleidingEen grote differentiatie in opleidingsaanbod achten de leden van de PvdA-fractie
van het grootste belang. Mocht er een andere opbouw van programma's komen,
dan zien zij dit als een verbetering van de positie van de student. Omgekeerd
mogen de instellingen dan ook enige eisen stellen aan de studenten. Verwijzing
van studenten binnen de opleiding wordt daarmee belangrijker. Deze leden achten
het nuttig dat bijvoorbeeld bij de onder hoofdstuk 2 geschetste varianten
na drie jaar enige sturing van de zelfselectie mag plaatsvinden. Omdat direct
na de propedeuse te doen achten deze leden niet zinvol en wenselijk. Als ergens
geldt dat studenten zich moeten mogen ontwikkelen is het de eerste paar jaar
van de studie. De leden van de PvdA-fractie krijgen graag nog eens toegelicht
hoe de regering dit ziet.De leden van de CDA-fractie plaatsen vraagtekens bij de beoogde verwijzing
binnen de opleiding omdat een student niet geschikt zou (kunnen) zijn om alle
specialisaties of afstudeerrichtingen te kunnen volgen. Nog afgezien van de
vraag of die (on)geschiktheid binnen de propedeutische fase al zou kunnen
worden beoordeeld, gaat de detaillering in de verwijzing wel erg ver. Daarbij
komt, dat de diverse opleidingen in reikwijdte en werkingssfeer verschillend
zijn. Kan de regering toelichten, hoe de verwijzing binnen opleidingen kan
uitpakken? Kan aan de hand van voorbeelden – juridische faculteit, medische
faculteit, technische faculteiten aan hbo en wo – uiteengezet worden,
dat zulk een vroegtijdige verwijzing binnen een opleiding mogelijk, haalbaar
en uitvoerbaar is?Kan tevens worden aangegeven wat de betekenis is van het administratieve
beroep? Op basis van welke criteria wordt getoetst?De leden van de fractie van D66 missen bij dit onderdeel in het wetsvoorstel
een gedegen verwijzing naar de begeleiding van de student naar een andere
opleiding aan dezelfde of andere instelling. Het is toch altijd de bedoeling
geweest dat een student niet alleen wordt geadviseerd over het al dan niet
voortzetten van de studie maar ook over mogelijke alternatieven? Voorts zijn
deze leden van mening dat de regels die door het instellingsbestuur, respectievelijk
decaan worden vastgesteld t.a.v. studieresultaten en termijnen tevens voorwaarden
voor begeleiding moeten bevatten. Graag krijgen zij hierop een reactie. Bij een verwijzing binnen de opleiding wordt in de wet niet voorzien in
een aparte waarschuwing zoals bij het bindend studieadvies, zo lezen de leden
van de fractie van D66 in de memorie van toelichting. Er wordt vanuit gegaan
dat een pre-advies over het volgen van afstudeerrichtingen reeds zal zijn
opgenomen in het reguliere studieadvies dat na een jaar wordt uitgebracht.
Waarom wordt deze wat vage formulering niet van meer inhoud voorzien
door in de wet op te nemen dat een pre-advies in het reguliere advies verplicht
is? 1.4 Prestatiemeting voor de studiefinancieringDe prestatiemeting voor de studiefinanciering lijkt een vanzelfsprekend
gevolg van de grotere nadruk op zelfselectie en de inzet van verwijzingsinstrumenten.
Toch past volgens de leden van de CDA-fractie ook kritiek: niet alleen de
al te zware nadruk op het louter cijfermatig presteren, maar ook en vooral
omdat de propedeutische fase niet alles zegt over het vermogen van studenten
om de studie van hun keuze – al dan niet met (enige) zelfselectie –
tot een goed einde te brengen. De leden van de CDA-fractie vragen zich af,
of wijziging van de Wet op de studiefinanciering wel opportuun is zolang de
Commissie Hermans nog geen advies heeft uitgebracht over de toekomst van het
stelsel. Het afschaffen van de mogelijkheid om vrijstellingen te laten meetellen
in het kader van de tempobeurs en de prestatiebeurs is volgens deze leden
dan ook prematuur. Ook de belemmering van de doorstroom van mbo naar hbo roept
vragen op, mede tegen de achtergrond van de grote behoefte aan afgestudeerden
uit deze vormen van beroepsonderwijs.De leden van de VVD-fractie vragen een nadere toelichting op de in hun
ogen enigszins cryptische tekst met betrekking tot vrijstellingen in het kader
van de studiefinanciering. Is de regering het met deze leden eens, dat beoordeling
van geschiktheid van de studie in principe los hoort te staan van het aantal
studiepunten dat behaald moet worden om de beurs omgezet te zien van lening
in gift? Het zou immers eigenaardig zijn, indien de voorwaarden voor omzetting
in een gift van de beurs exact overeen komen met de criteria die gelden met
betrekking tot de geschiktheid van de studie. Deze leden vragen derhalve waarom
deze wijziging in dit wetsvoorstel bij dit onderwerp is ingevoerd?De leden van de fractie van D66 zien graag een nadere uiteenzetting tegemoet
over de verhouding tussen de eisen die het instellingsbestuur stelt aan de
propedeuse student en de eisen die via studiefinanciering worden gesteld.Is het niet noodzakelijk om voor het verdwijnen van het meetellen van
vrijstellingen in het kader van tempo- en prestatiebeurs een overgangsperiode
in te stellen?De leden van de SGP-fractie wijzen er in het verband van de genoemde facilitering
van de zelfselectie op dat het tussentijds veranderen van opleiding, althans
na de propedeuse, voor een student vrijwel is uitgesloten als gevolg van de
beperkingen in de studiefinanciering. De leden van de SGP-fractie vragen hierop
de reactie van de regering.In het verlengde hiervan vragen zij ook hoe het zit met de facilitering,
in de zin van recht op studiefinanciering, van studenten die met verwijzing
te maken krijgen. 2 Differentiatie Universitaire studies, inleiding 2.1 InleidingDe leden van de CDA-fractie stemmen in met de stelling, dat op de algemene
cursusduur van vier jaar beredeneerde uitzonderingen mogelijk moeten zijn.
Zij verwijzen daarbij naar hun pleidooi van destijds om de uitzondering voor
de technische universiteiten ook te doen gelden voor de beta-studies aan de
universiteiten. Opvallend nu is, dat de memorie van toelichting twee uitzonderingsroutes
wijst: de verschillende functies van het wetenschappelijk onderwijs en de
heterogeniteit van de studentenpopulatie, waarbinnen de belangstelling
en motivatie verschillend kan uitpakken. Deze leden onderschrijven die gedachte,
maar stellen tegelijk vast, dat daarmee – overigens in hun ogen terecht –
een verruiming van de cursusduur meer voor de hand ligt dan een inperking.
Zij vragen daarom een nadere uitwerking, alsmede een aanduiding van de consequenties
voor de differentiatie in de universitaire studies. Waarom is afgezien van
een algemene regeling? Krijgen de instellingen voldoende ruimte om –
desgewenst – vijfjarige studies in te richten? Vergen gelijkvormigheid
en transparantie niet meer dan een globaal algemeen kader?Reeds ten tijde van de behandeling van het HOOP '96 hebben de leden van
de VVD-fractie uiting gegeven aan hun geringe enthousiasme ten aanzien van
het beleidsvoornemen om academische opleidingen van drie jaar mogelijk te
maken. Hoewel de voornemens in de uiteindelijke uitwerking in grote mate zijn
gemitigeerd, is het enthousiasme van deze leden niet toegenomen. Hoewel de
differentiatie in het wetenschappelijk onderwijs in dit wetsvoorstel min of
meer is beperkt tot een voorzichtig experiment, leidt het tot minder transparantie
en meer regelgeving dan in de ogen van deze leden gewenst is.De leden van de RPF-fractie vragen hoeveel universiteiten belangstelling
hebben getoond voor de mogelijkheid van differentiatie in cursusduur, en om
hoeveel opleidingen binnen die universiteiten het precies gaat.Het kader waarbinnen differentiatie mogelijk wordt gemaakt is relatief
strak, zo oordelen de leden van de GPV-fractie. De reden daarvoor is gelegen
in de beperkte behoefte aan differentiatie enerzijds en in het belang van
een algemene kaderstelling in het belang van de student en ten behoeve van
een zekere mate van gelijkvormigheid anderzijds. De leden van de GPV-fractie
merken op dat dit een nogal defensieve benadering is. Zij kunnen zich voorstellen
dat ook een andere, opener houding tegenover differentiatie kan worden ingenomen.
Ligt een dergelijke houding niet veel meer in de rede nu de regering levenslang
leren hoog in haar vaandel draagt? Biedt differentiatie ook niet meer mogelijkheden
voor een stelsel van studiefinanciering dat meer aansluit op de behoeften
van zowel de overheid als de student? 2.2 Afwijken van bestaande kadersDe leden van de CDA-fractie stellen vast dat de instellingen mogen afwijken
van het bestaande – kennelijk vierjarige – kader, wanneer zij
voldoen aan twee inhoudelijke voorwaarden: de wetenschappelijke opleiding
moet zich nadrukkelijk onderscheiden van het hbo, en er moet behoefte zijn
aan opgeleiden met de afwijkende cursusduur. De algemene formulering impliceert,
dat ook een kortere cursusduur in beginsel mogelijk is. Wordt dan nog voldaan
aan het eerste criterium, het wetenschappelijk gehalte van de opleiding, zo
vragen de leden van de CDA-fractie.De leden van de CDA-fractie, alsmede van de VVD-fractie en van de RPF-fractie
vragen op welke wijze het tweede criterium – de maatschappelijke behoefte –
gemeten en getoetst wordt door de Minister. Daarbij wordt gewezen op onvoorspelbare
fluctuaties in die behoefte: de behoefte aan tandartsen is een boeiend voorbeeld,
niet alleen inzake de cursusduur maar ook inzake de capaciteit.De minister trekt de beoordeling van de afwijkingsverzoeken aan zich.
Dat lijkt naar het oordeel van de leden van de CDA-fractie een logische stap.
Echter, de regering moet wel verantwoording afleggen aan de Kamer.
Is een verdergaande bemoeienis van de Kamer mogelijk, via een algemene maatregel
van bestuur met voorhangprocedure?De leden van de CDA-fractie kunnen zich overigens voorstellen, dat met
deze ministeriële goedkeuringsprocedure, waaraan gelet op de opname van
de toegelaten opleiding in het centraal register opleidingen hoger onderwijs
(CROHO) terecht een wettelijke adviesrol voor de Adviescommissie Onderwijsaanbod
(ACO) is gekoppeld, ervaring moet worden opgedaan. Dat initiatieven moeten
passen binnen het algemene ontwikkelingskader van de universiteiten spreekt
ook vanzelf. Daar staat wel tegenover, dat de dynamiek van het hoger onderwijs
een zekere beleidsvrijheid van de instellingen vergt, ook inzake cursusduur
en opleidingscapaciteit. Hoe denkt de regering die vrije beleidsruimte te
bieden?De leden van de VVD-fractie vragen hoe de voorwaarde van het wetenschappelijk
karakter qua identiteit en inhoud wordt beoordeeld. Kan ook worden aangegeven
op welke gronden en na hoeveel tijd de regering zijn toestemming voor een
driejarige academische studie weer kan intrekken? 2.3 Wettelijk kader voor opleidingen met een afwijkende
studielast Differentiatie is geen doel op zich, maar een middel. Met de geschetste
aanpak wordt in de ogen van de leden van de PvdA-fractie wel recht gedaan
aan de door deze fractie gekozen uitgangspunten, maar niet aan de filosofie
daarachter. Deze leden vragen zich dan ook af of de behoefte in principe wel
zo begrensd is als we naar de uitdagingen kijken waarvoor we staan. Genoemd
is de behoefte aan internationalisering en de instroom van afgestudeerde hbo'ers.
Daarvoor is het nodig een tussenniveau te definiëren waarop instroom
mogelijk is. Op basis van dat tussenniveau is vervolgens mogelijk op een andere
dan de thans gebruikelijke wijze de studie te vervolgen of te kiezen voor
verschillende vervolgtrajecten. Een voordeel is vooral ook dat studenten die
de universiteit zonder diploma verlaten met dat tussenniveau wel een punt
bereikt hebben dat ergens voor staat en hen in de gelegenheid stelt daar later
op voort te borduren. Dat zal niet altijd in dezelfde faculteit behoeven te
zijn.Met deze korte schets willen de leden van de PvdA-fractie aangeven dat
geen sprake mag zijn van gecontroleerde afwijkingen, in bijzondere gevallen
en binnen gespecificeerde kaders. De regering kiest voor deze in de ogen van
de leden van de PvdA-fractie bangelijke omschrijving omdat zij naar het oordeel
van deze leden kiest voor een verkeerd uitgangspunt. Het gaat er niet om vast
te stellen of er een zelfstandige behoefte is aan universitaire opleidingen
met een afwijkende studielast. Het gaat er om vast te stellen of door het
inbouwen van een tussenniveau van 126 studiepunten meer ruimte kan worden
geboden aan een noodzakelijk geachte andere structurering van programma's.
Daarmee is eveneens sprake van mogelijkheden voor differentiatie binnen een
in principe vierjarig programma. Uiteindelijk kiest de regering daar ook voor
getuige haar terechte keuze voor de opleidingen van 126 studiepunten als onderdeel
van langere opleidingstrajecten.Als dat echt bedoeld is, achten deze leden de voorgestelde uitwerking
van de differentiatie onwenselijk. Dat sprake moet zijn van een aantoonbare
maatschappelijke behoefte aan opgeleiden met de desbetreffende cursusduur
is naar het oordeel van de leden van de PvdA-fractie overbodig. De studenten
in kwestie gaan immers in principe door met hun studie. De opname van de opleidingen
in het CROHO is niet nodig, omdat er sprake is van een andere structurering
van in principe vierjarige programma's. De memorie van toelichting spitst
zich volgens deze leden teveel toe op de vraag of de opleiding met 126 studiepunten
een zelfstandig uitstroomniveau zal zijn. Daar is echter, gezien
ook de opvattingen van de regering zelf, geen sprake van. De leden van de
PvdA-fractie kiezen ervoor de opleiding met een studielast van 126 punten
te zien als een tussenniveau, waarop verschillende vervolgtrajecten in dezelfde
of een andere richting volgen.Deze keuze van de leden van de PvdA-fractie vloeit ook voort uit twee
andere overwegingen. Het is recent voor een aantal opleidingen logisch gebleken
tot een verlenging van de cursusduur te komen. De vraag is dan wel of dat
voor alle studenten in de desbetreffende opleiding moet gelden. Juist om die
reden is het nodig ook bij technische en landbouwkundige opleidingen het bedoelde
tussenniveau weer in te voeren. De stelling van de regering dat in deze gevallen
geen aantoonbare behoefte bestaat aan een opleiding van 126 studiepunten is
om nog een andere reden niet reëel. Studenten die na vijf of zes jaar
tot de conclusie komen de desbetreffende opleidingen niet af te kunnen ronden,
kunnen op basis van dat tussenniveau voor een afronding in een andere richting
kiezen. Hun studieschuld wordt daarmee ook te overzien. Kortom, juist ook
op grond van het feit dat langere trajecten mogelijk zijn, ligt er een druk
op de instellingen het bedoelde tussenniveau te definiëren. Deze leden
hebben dat ook benadrukt bij de behandeling van het wetsvoorstel dat regelde
dat vijfjarige ingenieursopleidingen mogelijk werden. En met deze keuze zal
het voor veel studenten mogelijk worden hun schuldenlast te beperken.Het voornemen van de met het hoger onderwijs belaste bewindslieden –
minister Ritzen en destijds ook nog staatssecretaris Nuis – om (wetenschappelijke)
studies van drie jaar wettelijk te verankeren heeft in 1994 en 1995 zoveel
stof doen opwaaien, dat van de aanvankelijke voorstellen naar het oordeel
van de leden van de CDA-fractie weinig meer lijkt overgebleven. Toch biedt
het wetsvoorstel voor opleidingen met een studielast van 126 punten een wettelijke
basis, zij het deel uitmakend van een langer opleidingstraject. De opleiding
krijgt wel de titel kandidaat, herinnering aan een verleden waarin de student
halverwege was, of iets verder. Die titel beoogt de aanduiding van een afgerond
geheel, waarmee toch weer onduidelijkheid wordt geschapen, temeer waar open
gelaten wordt of de kandidaat een vervolgopleiding gaat volgen dan wel de
arbeidsmarkt betreedt. Het criterium dat de betreffende driejarige opleiding
moet voorzien in een maatschappelijke behoefte, wijst overigens toch weer
op een volledig afgeronde opleiding. De leden van de CDA-fractie herinneren
de regering aan het feit, dat het bedrijfsleven geen behoefte had (en heeft,
gelet op het kritische commentaar van VNO-NCW op het wetsvoorstel) aan afgestudeerden
met een driejarige wetenschappelijke opleiding. Het onderscheid met het hbo
rechtvaardigt kennelijk de term kandidaat. In het buitenland mag de kandidaat
zich baccalaureus noemen, waarmee de vicieuze cirkel van de uitholling, volgens
de leden van de CDA-fractie rond is. Deze leden hebben hier grote moeite mee
en vragen de regering deze onbedoelde tweedeling te heroverwegen. Een loutere
markering van het kandidaatsexamen als tussenniveau (zoals bepleit door VNO-NCW)
lijkt een begaanbare weg, hoewel de instelling van drie «natuurlijke
meetmomenten» (propedeuse, kandidaats- en doctoraalexamen) wel een grote
druk op de studenten legt in het (te) algemene tijdsbestek van vier jaar.De vervolgopleidingen voor het doctoraalexamen hebben een studielast van
minimaal 42 punten. Hoewel aangegeven wordt, dat het totale traject van kandidaats-
en doctoraalstudie langer kan duren dan vijf jaar, valt toch de scheve verhouding
op tussen de studielast van 126 punten voor het eerste en het vervolgtraject.
Het discutabele karakter van de aanpak blijkt aldus de leden van de CDA-fractie
ook uit het feit dat naast vervolg-, ook verlengde opleidingen mogelijk zijn.
De flexibiliteit van het wetsvoorstel is te prijzen. Niettemin is een nadere
uiteenzetting geboden, ook vanwege de civiele effecten van een
bij voorbaat te flexibel en te weinig transparant systeem. Daarnaast klemt
de vraag naar de onafhankelijke toetsing van het verzoek van instellingen
voor een verlengde opleiding. De leden van de VVD-fractie vragen of een universitaire instelling naast
een vierjarig studietraject ook een driejarig studietraject met opvolgende
specialisatie(s) mag realiseren, en zo ja, of dit de transparantie van het
aanbod wel ten goede komt. Is de regering het met de leden van de VVD-fractie
eens dat invoering van de titel kandidaat een terugkeer naar het verleden
is en toegeven aan het feit dat invoering van de tweede fase in het wetenschappelijk
onderwijs in feite een mislukking is geworden? Daarnaast vragen de leden zich
af of de titel bachelor, te hanteren door de kandidaat in het buitenland,
niet zal leiden tot verwarring met de hbo-titel baccalaureus, die in het buitenland
bachelor genoemd wordt?De leden van de VVD-fractie vragen ook naar de stand van zaken met betrekking
tot de masteropleidingen in het hbo ter vervanging van de huidige U-bocht
constructies met buitenlandse instellingen, en welke gevolgen hieraan verbonden
zullen worden voor de titulatuur in het hbo? Ook de leden van de fractie van D66 vragen waarom er kan worden gekozen
tussen de titel kandidaats en bachelor, en of dit niet tot verwarring zal
leiden. Is op die manier nog wel duidelijk of het om hbo of wo gaat terwijl
er inhoudelijk een onderscheid is? Is het een keuze die je één
keer maakt, zo vragen de leden van de fractie van D66.De leden van de SGP-fractie hebben nog aarzelingen bij de mogelijkheid
van invoering van driejarige wo-opleidingen, die recht zouden moeten geven
op de titel kandidaat. Op zichzelf kunnen zij zich wel iets voorstellen bij
een «knip» in sommige opleidingen; zij vragen zich echter af of
zich zo niet de ontwikkeling kan voordoen dat driejarige wo-opleidingen in
feite een soort beroepsopleidingen worden, die derhalve meer thuishoren bij
de hbo-instellingen/hogescholen. Een belangrijk criterium is immers «de
maatschappelijke behoefte», hetgeen naar deze leden aannemen vooral
duidt op de behoefte aan afgestudeerden voor concrete beroepen. Daar is uiteraard
niets mis mee, maar is het dan niet beter dergelijke opleidingen onder te
brengen bij het hbo? Om een voorbeeld te noemen, vragen deze leden hoe de
regering het zou beoordelen als binnen een faculteit rechtsgeleerdheid een
driejarige opleiding zou ontstaan voor belastingadviseur.Deze leden vragen ook de reactie van de regering op de suggestie van onder
meer VNO-NCW om in beginsel weer in alle universitaire opleidingen het kandidaatsniveau
in te voeren als tussenniveau, met name met het oog op de onderwijskundige
voordelen die daar aan verbonden kunnen zijn.De leden van de PvdA-fractie achten verschillende vervolgtrajecten op
basis van het tussenniveau reëel. Zo kunnen zij zich ook een vervolgtraject
in een vreemde taal voorstellen. Vooral in het kader van de beoogde internationalisering
van het wetenschappelijk onderwijs kan dat een interessante optie zijn. In
hoeverre dat vervolgtraject een duaal traject kan zijn betwijfelen zij. Er
is, zoals duidelijk in de memorie van toelichting staat, altijd sprake van
analytische-methodologische scholing. Hoe dat in de beroepspraktijk ontwikkeld
kan worden, zien deze leden vooralsnog niet in. Voor alle duidelijkheid, mochten
er mogelijkheden zijn dan wijzen ze die niet af, maar of de beroepspraktijk
een alternatief kan zijn voor de universiteit betwijfelen zij sterk. Dat in
het laatste jaar meer in deeltijd gestudeerd wordt, kan in veel gevallen nuttig
zijn.De leden van de CDA-fractie vragen ook om een nadere beschouwing over
de eventuele (experimentele) introductie van duaal universitair onderwijs,
als een variant van deeltijds onderwijs. Het wetsvoorstel maakt deze varianten
in beginsel mogelijk. De parallel met het hoger beroepsonderwijs gaat echter
nauwelijks op, omdat in dat geval het werkniveau overeenkomt met het niveau
van de opleiding. De werkervaring past bij het hoger beroepsonderwijs rechtstreeks
op de opleidingsdoelen. In het wetenschappelijk onderwijs is dat niet of slechts
in beperkte mate het geval, zelfs in de opleidingen, die een beroepsgericht
karakter hebben zoals de medische opleidingen. Kenmerkend voor universitaire
studie is de directe interactie tussen onderwijs en onderzoek, die zorg draagt
voor de wetenschappelijke basis, waarop de op de beroepsuitoefening gerichte
vervolgopleidingen aansluiten (huisarts, rechter, eerstegraadsleraar).De leden van de SGP-fractie constateren dat ook voor wetenschappelijke
opleidingen de mogelijkheid wordt ingevoerd van duale trajecten leren-werken.
Deze leden staan daar niet op voorhand negatief tegenover, maar zij vragen
zich wel af in hoeverre het wetenschappelijk onderwijs daar naar zijn aard
geschikt voor is. In dit licht – en in het verlengde van hun eerdere
vraag over het kandidaatsexamen als tussenniveau – stellen zij de vraag
of het geen aanbeveling verdient de dualisering te koppelen aan het bereiken
van zo'n kandidaats-tussenniveau. Dat sluit ook beter aan bij de al bestaande
post-doctorale duale leerwegen, zoals voor arts, rechter enz.De leden van de GPV-fractie constateren dat mogelijk wordt gemaakt dat
universiteiten een opleiding verzorgen met een studielast van 126 studiepunten
waaraan een of meer opleidingen zijn verbonden. De driejarige opleiding biedt
de student echter ook de mogelijkheid om zich op de arbeidsmarkt te begeven.
In de memorie van toelichting wordt in dit verband gesproken van een leren-werken
traject parallel aan werk. Het is deze leden onduidelijk welke maatschappelijke
waarde aan de driejarige opleiding moet worden toegekend. In de memorie van
toelichting wordt opgemerkt dat de opleiding moet worden verzorgd tegen de
achtergrond van een expliciet patroon van normen en waarden betreffende de
positionering van het wetenschappelijk vakgebied in de samenleving. Dit klinkt
prachtig, maar wat er mee wordt bedoeld ontgaat de leden van de GPV-fractie.
Welke behoefte bestaat er op de arbeidsmarkt aan dergelijke opleidingen? Kan
aan driejarige opleidingen het predikaat wetenschappelijk worden gegeven?De leden van de GPV-fractie constateren bovendien dat de student zich
na de driejarige opleiding kandidaat mag noemen, wat tot uitdrukking brengt
dat een student gekwalificeerd is voor een vervolgopleiding. Is dat wel voldoende
rechtvaardiging om een dergelijke titel in het leven te roepen? Wat is hiervan
de meerwaarde? Overigens kregen de leden van de GPV-fractie de indruk dat
met het scheppen van de mogelijkheid van een kandidaatstitel gevolgd door
een vervolgopleiding tot de doctoraaltitel in feite de opleiding oude stijl
weer zijn intrede doet. Ligt dit in de bedoeling? 2.4 Financiële conditiesDifferentiatie van de cursusduur zal naar het oordeel van de leden van
de PvdA-fractie, ook moeten inhouden dat meer maatwerk bij de studiefinanciering
moet worden geleverd. Het tussenniveau zal een zelfstandige rol in de prestatiebeurs
moeten vormen. Mocht overigens vaststaan dat het in bepaalde studierichtingen
logisch is dat groepen studenten een langere cursusduur nodig hebben, is en
blijft het onlogisch dat niet te regelen via de normale studiefinanciering.
Waarom moeten het dan toch de universiteiten zelf zijn die voor de studiefinanciering
opdraaien, zo vragen zij.Overigens moet het deze leden van het hart dat de huidige regelingen in de wet studiefinanciering niet goed aansluiten op de duale trajecten.
Waarom bij duale trajecten niet uitgaan van de keuze van de student? Het per
definitie vastleggen van één jaar extra als voor een aaneengesloten
periode van 12 maanden geen studiefinanciering is genoten, doet geen recht
aan de noodzakelijke flexibeler regeling in geval van duale trajecten, zo
vinden de leden van de PvdA-fractie.Afwijkingen van de bestaande – kennelijk de vierjarige – cursusduur
mogen, zo stelt het wetsvoorstel, niet leiden tot hogere uitgaven in de bekostiging
van de instellingen of in de studiefinanciering. Die lijn is volgens de leden
van de CDA-fractie niet houdbaar, wanneer aangetoond is (een ingebakken vereiste)
dat afwijkingen in de studieduur gerechtvaardigd worden door de behoefte aan
opgeleiden met behoorlijke wetenschappelijke kwalificaties en door de maatschappelijke
vraag via de arbeidsmarkt. De financiële verantwoordelijkheid van de
overheid houdt toch niet op bij een arbitraire grens van de cursusduur, zo
vragen deze leden. Dat enig onderscheid gemaakt wordt ten aanzien van verlengde
opleidingen is begrijpelijk. Maar het is niet te verdedigen, dat de verantwoordelijkheid
in die gevallen volledig bij de instellingen en de studenten wordt gelegd.De leden van de CDA-fractie maken uit de memorie van toelichting ook op,
dat de financiële condities wel erg strak worden geformuleerd. Het te
knellende regime van de prestatiebeurs wordt doorgetrokken in dit wetsvoorstel.
Deze leden herinnerden aan hun tegenstem bij het wetsvoorstel, dat door de
invoering van de prestatiebeurs een aanmerkelijke koerswijziging voor de Wet
op de studiefinanciering inhield. Zij vragen de regering het te strakke keurslijf
te versoepelen, ook gelet op het feit, dat de teruglopende belangstelling
voor het wetenschappelijk onderwijs, naar het inzicht van deze leden, voor
een deel te wijten is aan de invoering van de prestatiebeurs.Universiteiten kunnen op goede gronden de duur van een bepaalde studie
verlengen. De leden van de VVD-fractie vragen of dit niet een erg goedkoop
voorstel is, gezien het feit dat noch op het gebied van bekostiging, noch
op het gebied van studiefinanciering enige tegemoetkoming wordt verstrekt
terwijl universiteiten wel worden verplicht tot het vragen van toestemming?
Staat dit niet op gespannen voet met de door deze leden gewenste en door de
regering beleden grotere autonomie van de universiteiten?De student die na het behalen van de titel kandidaat een doctoraal examen
wil behalen dient «bezwaar» te maken tegen de omzetting van zijn
beurs in een gift. Hoe lang is de periode dat de student bezwaar kan maken
en aan wie of welke instelling komt de niet gebruikte studiefinanciering ten
goede, zo vragen de leden van de VVD-fractie. Kan het voor universiteiten
aantrekkelijk zijn kandidaten niet toe te laten tot een vervolgopleiding om
zo studiefinanciering te «sparen» voor studenten met een vijfjarige
of zelfs langere cursusduur, zo vragen deze leden.Ook de leden van de GPV-fractie geven aan het merkwaardig te vinden dat
de student die omzetting naar aanleiding van het behalen van zijn kandidaatsgetuigschrift
niet wenst, omdat hij met gebruikmaking van studiefinanciering aan de aansluitende
vervolgopleiding wil deelnemen, bezwaar dient te maken tegen die omzetting.
Mag uit deze gang van zaken de conclusie worden getrokken dat het naar het
oordeel van de regering in de bedoeling ligt dat het merendeel van de studenten
van driejarige opleidingen de arbeidsmarkt zal betreden, zo vragen deze leden.De leden van de SGP-fractie constateren dat de mogelijkheid blijft bestaan
om met een behaald hbo-propedeusediploma toegang te krijgen tot
de universiteit. Zij vragen hoeveel jaar studiefinanciering zo'n student kan
krijgen. 3. Differentiatie in het hbo 3.1 VerblijfsduurdifferentiatieHet hbo kent een zeer gedifferentieerde instroom, naast jongeren
die de havo hebben afgerond, jongeren uit het vwo en mbo. De leden van de
PvdA-fractie erkennen met de regering dat mbo'ers en vwo'ers een zekere voorsprong
hebben op havisten. Het lijkt en is zelfs logisch dat een differentiatie in
de duur van de opleiding in het hbo door een directe koppeling
tussen vooropleiding en verblijfsduur van de student recht doet aan de heterogene
instroom. Aan de hogescholen kan dan het recht gegeven worden om aan mbo'ers
die uit een verwante richting naar het hbo doorstromen vrijstellingen
te verlenen. Deze leden achten het mogelijk dat dat een vrijstelling is van
42 studiepunten. Maar wat theoretisch logisch is, is dat praktisch nog niet.
Van een directe koppeling van vooropleiding en verblijfsduur kan alleen sprake
zijn als de opleidingen op elkaar afgestemd zijn. Van de hogescholen mag verwacht
worden dat zij zowel op landelijk niveau als regionaal inspanningen verrichten
om die voorsprong van mbo'ers zichtbaar te maken. Voor de beoogde hbo-instroomprofielen zal nog veel werk verzet moeten worden. De medewerking
van het afnemende veld – de sociale partners – is daarvoor eveneens
noodzakelijk. Maar dan nog is het niet waarschijnlijk te verwachten dat volgend
jaar jongeren op basis van die nieuwe profielen kunnen instromen. Deze leden
gaan er desalniettemin van uit dat het ook in het belang van de studenten
zelf is opleidingen af te ronden in zeven jaar, waar dat de kwaliteit van
de opleidingen niet aantast en onderwijskundig verantwoord is. De vraag rijst
wel wat dit inhoudt voor het dubbelkwalificerend karakter van het mbo. Is
het dan niet logischer de opleidingen meer in elkaars verlengde te plaatsen
en niet in alle opzichten vast te houden aan het dubbelkwalificerend karakter
van het mbo?De leden van de PvdA-fractie zijn akkoord met het voorstel mbo-studenten
met een doorstroomkwalificatie naar het hbo in principe recht te
geven op 42 studiepunten vrijstelling, indien zij doorstromen naar een verwante
opleiding in het hbo. Als alleen maar sprake zou zijn van een op
het individu gerichte aanpak, zou er verder niet veel aan de hand zijn. Zeker
niet omdat de bewindslieden van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen in het
kader van het HOOP 1996 een akkoord gesloten hebben over het verkorten van
de verblijfsduur van vwo'ers en mbo'ers. In het «Plan van Aanpak verblijfsduurdifferentiatie hbo» zijn daartoe voorts concrete voorstellen ontwikkeld.Dat de leden van de PvdA-fractie grote aarzelingen over de uitwerking
hebben, vloeit voort uit de nogal éénzijdige richting die de
regering naar hun mening ingeslagen is. Centraal staat de vraag wat verwante
opleidingen zijn. Als gewerkt gaat worden met hbo-instroomprofielen
kan in ieder geval een verbeterde aansluiting van het mbo op het hbo bereikt worden. Daarmee is nog niet gezegd dat alle opleidingen verwant
zijn of dat in de toekomst het geval zal zijn. De regering doet er daarom
goed aan op basis van reëel overleg met de hbo-raad en COLO/BVE-Raad
vast te stellen waar van die verwantschap reeds sprake is en te bezien waar
die bereikt kan worden, zonder aan de onderwijsinhoudelijke aspecten van de
opleidingen te tornen. Deze leden benadrukken dit aspect omdat de gewenste
verkorting van de verblijfsduur geen negatieve effecten mag oproepen voor
jongeren die willen doorstromen van het mbo naar het hbo. De Kamer
heeft ook via de motie van Gelder c.s. op stuk nummer 24 556, nr. 16
bij de behandeling van het HOOP 1996 uitgesproken dat de doorstroming niet
belemmerd mag worden. Hiertoe is een zorgvuldige monitoring noodzakelijk,
in samenspraak met de hogescholen. De leden van de PvdA-fractie zijn zich bewust van de financiële aspecten
die aan deze keuze vastzitten. Voor de regering is essentieel dat hij de gemengde
toelage uit hoofde van de studiefinanciering voor mbo-studenten die verwant
doorstromen kan terugbrengen van vier naar drie jaar. Blijft voor deze leden
staan dat de doorstroming als zodanig niet belemmerd mag worden en ook niet
geforceerd, los van de praktijk, op termijn zonder meer alle opleidingen verwant
genoemd kunnen worden. Dat zal de praktijk eerst moeten uitwijzen. Op grond
waarvan acht de regering het reëel er van uit te gaan dat in het studiejaar
2000/2001 de voorgestelde evaluatie kan opleveren dat de opleidingen verwant
zijn te noemen?Van belang is in ieder geval dit eerst te kunnen vaststellen aan de hand
van een duidelijke monitoring. De Hbo-raad stelt overigens dat 44% van de
opleidingen niet verwant is en voor 35% geldt dat nader onderzoek moet uitwijzen
onder welke condities verwantschap mogelijk blijkt. Onduidelijk is voor deze
leden om welke aantallen studenten het dan gaat. Naar de mate waarin de instellingen
zich inspannen om tot een effectievere verblijfsduur te komen zal bekeken
moeten worden hoe om te gaan met de opgelegde financiële taakstelling
voor de mbo doorstromers. Van de instellingen mag dan overigens wel verwacht
worden dat zij zich ter zake inspanningen getroosten.De leden van de PvdA-fractie verwachten van de regering dat hij in de
vaststelling van wat verwante opleidingen zijn reëel overleg zal voeren
met de betrokken organisaties. Om die reden rijst de vraag of de regering
bereid is het resultaat van het overleg aan de Kamer voor te leggen alvorens
dit tot besluit te verheffen.De leden van de PvdA-fractie vragen zich voorts af hoe invulling gegeven
wordt aan de vrijstellingen ofwel wat betekent dit nu concreet voor de propedeuse.
Op blz. 8 van de memorie is aangegeven dat studenten die een vrijstelling
van 42 punten krijgen niet automatisch voldoen aan de eerste-jaarsnorm. Moeten
zij dan toch nog een propedeuse afleggen? Hoe werkt dit voor jongeren die
dan geruime tijd niets meer gedaan hebben aan de vakken waarvoor ze vrijstelling
gekregen hebben?Om de genoemde redenen nodigen de leden van de PvdA-fractie de regering
uit nog eens concreet aan te geven op grond van welke overwegingen zij de
voorgestelde aanpak een realistische en wenselijke acht. Deze leden zijn zich
ervan bewust dat via de gekozen weg vele heilloze discussies over verwant/niet
verwant e.d. gevoerd kunnen worden. Ook is niet goed te rechtvaardigen waarom
voor vwo'ers een andere aanpak geldt dan voor mbo'ers. Is op basis van de
thans beschikbare inzichten niet een verstandiger aanpak mogelijk die minder
intensief is?De leden van de CDA-fractie stemmen in grote lijnen in met de beschouwing
over de differentiatie van de verblijfsduur in het hbo. Wanneer de norm van
vier jaar gehandhaafd blijft voor de aansluiting havo-hbo, dan lijkt inderdaad
een verkorting van de verblijfsduur voor studenten met de vooropleiding vwo
of met een mbo-diploma haalbaar. Essentieel is daarbij wel, aldus deze leden,
dat de eindtermen en de civiele effecten van de verschillende verblijfsduren
zo veel mogelijk gelijk zijn. Niemand zit te wachten op gestigmatiseerde hbo'ers.
Waar sprake is van een vrijstelling van 42 punten en een vermindering van
de gemengde toelage in het kader van de WSF van 4 naar 3 jaar, rijst de vraag
of in een aantal gevallen varianten van drie en een half jaar mogelijk zijn.
Is in die gevallen uitsluitend de route van de individuele steun mogelijk,
of zijn ook andere oplossingen denkbaar, zo vragen deze leden, die daarnaast
behoefte hebben aan nadere informatie over de inpassing van de stageperiodes.
Die stages zijn waarschijnlijk voor beide groepen identiek, ook
in lengte. Overigens moet worden afgewacht, hoe het criterium van de verwante
mbo-opleiding uitpakt: het wachten is op het advies van de Adviescommissie
Onderwijs-Arbeidsmarkt (ACOA) en de stellingname van de bewindslieden. Staat
inmiddels vast wanneer het onderscheid tussen verwante en niet-verwante doorstroom
kan worden opgeheven, zo vragen de leden van de CDA-fractie?Uit de memorie van toelichting wordt duidelijk, dat de vrijstelling van
42 punten niet geldt voor studenten met een vwo-vooropleiding. De hogere leersnelheid
moet dan kennelijk andere tekorten compenseren, via een individuele benadering,
omdat de hogescholen op basis van een individuele toetsing de omvang van de
vrijstelling moeten bepalen. De leden van de CDA-fractie vragen in hoeverre
deze route een homogene studie belemmert. Hoe wordt voorkomen, dat tussen
gelijkwaardige en gelijksoortige opleidingen grote verschillen gaan ontstaan?Bij de behandeling van het HOOP '96 is uitgebreid stilgestaan bij het
akkoord tussen de betrokken bewindslieden en de hogescholen over de verblijfsduur.
Vervolgens heeft de Kamer een, naar het oordeel van de leden van de VVD-fractie,
minutieus plan van aanpak ontvangen. Deze leden vragen, wat nu de stand van
zaken is met betrekking tot de voorbereidingen voor met name vwo'ers en mbo'ers?
Zal voor de datum van ingang op alle punten helderheid zijn met betrekking
tot de rechten van deze toekomstige hbo-studenten? Wanneer heeft de Kamer
inzicht in de nieuwe doorstroomregeling? Is reeds bekend hoe het onderscheid
tussen verwante en niet-verwante opleidingen is vormgegeven?De leden van de fractie van D66 vragen zich af of overleg wordt gepleegd
met het mbo/hbo-veld over de vraag welke mbo-opleidingen met welke hbo-opleidingen
verwant zijn, in verband met het opstellen van de ministeriële regeling?
Waarom wordt er overigens niet gekozen voor vaststelling bij of krachtens
algemene maatregel van bestuur?De leden van de fractie van D66 constateren een tegenstrijdigheid in de
uitspraak dat de vrijstelling van 42 studiepunten ook minder kan zijn indien
sprake is van een aantoonbaar gebrek. Een mbo-opleiding die onvoldoende kwalificeert
voor de vastgestelde verwante hbo-opleiding? De leden vragen zich af hoe groot
dit «grijze» gebied is? Wat moet er worden verstaan onder een
gebrek en hoe kan het worden aangetoond? Kan er een indicatie worden gegeven
van het percentage studenten dat slechts voor gedeeltelijke vrijstelling in
aanmerking zal komen? Is hier rekening mee gehouden met het vullen van het
studiefonds?De leden van de fractie van D66 hebben de indruk dat de regering ver voor
de fanfare uit loopt wat betreft het laten vervallen van het onderscheid tussen
verwant en niet-verwant mbo en hbo. Artikel II ligt als het ware al klaar
voor het gemak. Hoe zal worden bepaald, en door wie, dat het moment voor het
activeren van artikel II is aangebroken, vragen de leden van de fractie van
D66? De leden hebben enige scepsis ten aanzien van het streven om op den duur
de studiefinancieringsrechten voor alle doorstromende mbo'ers op 3 jaar te
zetten. Niet verwant is niet verwant, alle afstemmingen ten spijt. Of moet
dit worden gezien als een rem op de doorstroming van mbo naar hbo? Graag krijgen
deze leden een reactie.De leden van de SGP-fractie hebben aarzelingen bij de wijze van invoering
van differentiatie in het hbo, c.q. de verkorte opleiding voor doorstromers
mbo-hbo en vwo-hbo. In feite wordt heel veel overgelaten aan de instellingen,
terwijl de wetgever al wel een definitieve regeling geeft die op termijn in
werking moet treden. In die definitieve regeling, artikel II van het wetsvoorstel,
zijn echter de instromers uit het vwo niet begrepen. Bovendien treedt artikel
II in werking bij koninklijk besluit. Deze leden hebben voorkeur voor het
te zijner tijd regelen hiervan bij wet, waarbij dan ook opnieuw de doorstroom
vwo-hbo kan worden bezien, in het licht van de ervaring die dan
al is opgedaan met de vernieuwde Tweede Fase voortgezet onderwijs en het verlenen
van vrijstellingen aan doorstromers vwo-hbo. In dit kader vragen deze leden
zich ook af, wat er nog overblijft van de oorspronkelijke doelstelling van
de vernieuwing Tweede Fase VO om een scherpere selectie tussen havo en vwo
te realiseren met het oog op de vervolgtrajecten, namelijk havo-hbo en vwo-wo.Verder vragen deze leden in hoeverre tegemoet gekomen kan worden aan de
wenselijkheid van differentiatie in het hbo, bijvoorbeeld een langere studieduur
voor sommige technische opleidingen.De leden van de GPV-fractie constateren dat verblijfsduurdifferentiatie
in het hbo wordt nagestreefd door mbo-studenten met een doorstroomkwalificatie
naar het hbo in principe recht te geven op 42 studiepunten vrijstelling als
zij doorstromen naar een verwante opleiding in het hbo. Deze leden staan in
principe niet afwijzend tegenover dit voorstel. Toch hebben de leden van de
GPV-fractie twijfels over de haalbaarheid van de maatregel op de korte termijn.
Problemen zien zij vooral als het gaat om het bepalen van het onderscheid
tussen verwante en niet-verwante opleidingen bij de overstap van mbo naar
hbo. Wanneer zal er wel en wanneer zal er geen sprake zijn van vrijstelling?
In de memorie van toelichting wordt gewag gemaakt van het opstellen van een
uitputtend overzicht. De leden van de GPV-fractie betwijfelen of dit wel de
aangewezen weg is. Ligt het niet veel meer in de rede dat hogescholen en ROC's
hier zelf uitkomen? Vergt een en ander ook niet een langere voorbereidingstijd
en meer middelen dan de regering thans beschikbaar wil stellen?De leden van de CDA-fractie constateren, dat de toelatings- en doorstromingsregeling
consequenties heeft voor de studiefinanciering: de gemengde toelage wordt
teruggebracht van 4 naar 3 jaar. Om de uitzonderingen, die geen volledige
vrijstelling van 42 studiepunten krijgen niet tussen de wal en het schip te
laten vallen wordt – naast het afstudeerfonds – een nieuw studiefonds
in het leven geroepen, waarop de betreffende studenten een beroep kunnen doen.
Dat studiefonds wordt echter beheerd door de hogeschool. Hoe wordt gewaarborgd,
dat de rechtspositie van deze studenten overeind blijft ten opzichte van de
studenten, die een 4-jarige opleiding volgen? Is de vulling van het fonds
toereikend, wanneer zich een groter dan verwacht aantal studenten melden,
die geen aanspraak op volledige vrijstelling kunnen doen gelden?De leden van de fractie van D66 recapituleren dat de volgende categorieën
gebruik gaan maken van het studiefonds: mbo-gediplomeerde die een verwante
hbo-opleiding aanvangen maar toch hiaten in hun vooropleiding hebben, wo-studenten
die na het kandidaats een vervolgopleiding van meer dan een jaar doen en voor
wo-studenten die een studie van meer dan 168 studiepunten volgen. In alle
gevallen geldt dan dat na afloop van de reguliere studiefinanciering het studiefonds
inspringt voor de periode die overeenkomt met de dan nog resterende studielast.
Klopt dit?Hoe is op dit moment de studiefinanciering voor de huidige vijfjarige
studierichtingen geregeld? Is het nog steeds zo dat de instellingen zelf het
vijfde jaar financieren? Kunnen de middelen uit het studiefonds uitsluitend
worden gebruikt voor financiële ondersteuning van studenten?De universiteiten worden verantwoordelijk voor de financiële ondersteuning
na het vierde studiejaar, ten behoeve van studenten die een opleiding volgen
die langer is dan vier jaar. De leden van de SGP-fractie nemen overigens aan
dat dit niet geldt voor de reeds bestaande (en in de wet aangewezen) opleidingen
met een langere studieduur dan vier jaar. Ook hbo-instellingen worden via
een studiefonds gedeeltelijk verantwoordelijk voor de financiële
ondersteuning van studenten, namelijk van hen die in aanmerking komen voor
een verkort drie-jarig traject, maar minder vrijstellingen kunnen krijgen
dan 42 punten. De leden van de SGP-fractie vragen of het leggen van de verantwoordelijkheid
voor (een deel van) de financiële ondersteuning van studenten bij de
onderwijsinstellingen zelf niet kan leiden tot belangenverstrengeling bij
de instellingen. De studenten zijn dan afhankelijk van de instelling voor
zowel het onderwijs als hun levensonderhoud. Als deze leden het goed zien,
krijgen de instellingen een behoorlijke eigen verantwoordelijkheid bij de
verdeling van het studiefonds. Is het niet beter die verantwoordelijkheden
gescheiden te houden?De leden van de GPV-fractie constateren dat in het wetsvoorstel een aparte
basis wordt gecreëerd voor een studiefonds naast een afstudeerfonds.
Het betreft hier een fonds voor studenten die tijdens hun mbo-opleiding aantoonbaar
niet voldoende kennis of vaardigheden hebben opgedaan om 42 studiepunten vrijstelling
te rechtvaardigen. De leden van de GPV-fractie vragen welke omstandigheden
daartoe aanleiding zouden kunnen geven. Ligt het niet veel meer in de rede
te concluderen dat een dergelijke student ten onrechte een mbo-diploma met
doorstroomkwalificatie heeft verkregen? 3.2 Duale leerwegenDe memorie van toelichting bevat een interessante beschouwing over duale
en deeltijdse leerwegen. De leden van de CDA-fractie kunnen in grote lijnen
instemmen met het geschetste beeld. Opvallend en merkwaardig is wel dat inmiddels
de duale leerwegen in de opleiding van verpleegkundigen zijn afgeschaft. Deze
opleidingen worden als gevolg van de overdracht van het inservice-onderwijs
uitgezonderd van de duale opleidingen, die in het wetsvoorstel onder bepaalde
voorwaarden een kans krijgen: een weinig consistente lijn. Of vallen die opleidingen
echt in een volstrekt andere categorie? Een andere partiële consistentie
betreft het niet meer ontvangen van studiefinanciering, indien de student
werkt, terwijl in de Wet op de studiefinanciering de mogelijkheden van bijverdienen
zijn verruimd. De wijze waarop de aanspraken op studiefinanciering per studiejaar
zullen worden bepaald zal voorts enige bureaucratische rompslomp veroorzaken:
Kan aangegeven worden, hoeveel middelen daarmee gemoeid zijn?Met betrekking tot de duale opleidingen hebben de leden van de VVD-fractie
de volgende vragen. De regering geeft aan dat in de periode dat een student
werkt in het kader van een duale opleiding (minimaal een half jaar) de renteteller
zal worden stilgezet, mits de student binnen de diplomatermijn afstudeert.
Indien voor een duaal traject een langere diplomatermijn geldt, welke termijn
wordt dan in het kader van de studiefinanciering gehanteerd? Handhaaft de
regering een diplomatermijn van zes jaar voor duale trajecten? Hebben deze
leden goed begrepen dat voor duale trajecten dezelfde bepalingen gelden als
voor deeltijdstudenten, waardoor de instelling vrij is de hoogte van het collegegeld
te bepalen? Krijgen studenten die gebruik maken van een duaal traject en in
een jaar slechts in zeer geringe mate onderwijs volgen wel recht op de OV-kaart?Het heeft de leden van de VVD-fractie zeer verbaasd dat de regering middels
dit wetsvoorstel reeds duale opleidingen in het wo mogelijk maakt (artikel
7.7), terwijl de uitbreiding pas wordt voorgesteld in HOOP '98. Tot nog toe
vonden duale trajecten in het hbo op experimentele basis plaats, hetgeen ruimte
bood tot evaluatie. Is de regering het met deze leden eens dat wat betreft
het wo op de zaken vooruit wordt gelopen? Kan de regering toelichten waarom
zij in het kader van de brede academische vorming, die wo-opleidingen
beogen, deze duale trajecten passend vindt? Heeft de regering getoetst of
behoefte bestaat aan duale wo-trajecten van de kant van werkgevers?De leden van de fractie van D66 constateren na lezing van dit onderdeel
van het wetsvoorstel dat duale trajecten en studiefinanciering niet eenvoudig
met elkaar te combineren zijn. Tegelijkertijd vinden zij duale trajecten te
belangrijk om het hierom te laten. Wel kan er nagedacht worden over een zo
eenvoudig mogelijke regeling. In dit kader vroegen zij zich af waarom de OV-jaarkaart
niet het hele jaar door kan blijven lopen. Wat zijn dan de financiële
consequenties? Het volledig behouden van de OV-jaarkaart draagt in meerdere
opzichten bij aan het stimuleren van duale opleidingen bij studenten en het
maakt het systeem minder ingewikkeld. Graag krijgen de leden van de fractie
van D66 hierop een reactie.Deze leden vragen zich tevens af waarom de diplomatermijn van zes jaar
blijft staan voor deze werkstudenten? Elders in de memorie van toelichting
stelt de regering immers zelf dat een duale student doorgaans langer over
de opleiding zal doen dan een voltijdse student. De leden van de fractie van
D66 vragen of met het werkdeel studiepunten kunnen worden behaald.Naar aanleiding van art.7.9f vragen de leden van de fractie van D66 zich
af of het de bedoeling is dat het instellingsbestuur ieder jaar opnieuw voor
alle duale trajecten het aantal studiepunten moet doorgeven aan het begin
van het jaar of alleen als het om iets nieuws of een wijziging gaat? Is dit
artikel getoetst op uitvoerbaarheid door de instellingen? Waarom moeten de
instellingen zekerheid hebben over het aantal maanden studiefinanciering dat
is bespaard in het duale traject? In een ministeriële regeling zijn de
condities uitgewerkt op grond waarvan werkgevers een beroep kunnen doen op
de fiscale faciliteit. Welke zijn dat? Geldt daar ook de 130% van het minimumloon?De leden van de RPF-fractie begrijpen dat studenten in het hbo geen studiefinanciering
ontvangen gedurende de periode dat in het kader van de duale opleiding door
hen wordt gewerkt. Deze leden willen in dit kader weten of een inkomen voor
de betreffende studenten altijd is gegarandeerd. En welke rechten hebben deze
nog niet afgestudeerde studenten? Vallen zij onder een CAO, voorzover daar
in die sector sprake van is? Is er altijd sprake van een inkomen dat hoger
is dan de studiefinanciering waar zij recht op hadden, of is het ook mogelijk
dat ze slechts tegen een minimale onkostenvergoeding werken?De leden van de GPV-fractie constateren dat de regering streeft naar vergroting
van deelname aan duale leerwegen in het hbo. Deze leden hebben daar op zich
geen bezwaar tegen voorzover dit maar niet ten koste gaat van het karakter
en de kwaliteit van het hbo en het duale traject vooralsnog beperkt blijft
tot het hbo. Voor wat betreft het wo zien zij minder kansen zonder dat het
wetenschappelijk karakter van het wo in het gedrang komt. Ook in dit verband
wijzen de leden van de GPV-fractie weer op de consequenties voor de WSF. Vormen
alle maatregelen die in het kader van dit wetsvoorstel worden voorgesteld
niet te veel van het goede voor de uitvoering van de WSF? 4. Naar een transparanter onderwijsaanbod 4.1 InleidingOp diverse terreinen kunnen de leden van de PvdA-fractie zich voorstellen
dat nadere discussie zal leiden tot gewijzigde voorstellen. Dat betreft de
door de Hbo-raad aangezwengelde discussie over accreditering. Deze
leden kunnen zich voorstellen dat hieruit weer nadere voorstellen voortvloeien
voor de regeling van het onderwijsaanbod. Overigens blijven deze leden ervan
uitgaan dat het aanwezig zijn van een niet-bekostigde opleiding niet automatisch
zal leiden tot het besluit dat een nieuwe opleiding van een bekostigde instelling
ondoelmatig is.De leden van de CDA-fractie achten een grotere transparantie in het onderwijsaanbod
geboden. Transparantie kan echter op gespannen voet komen te staan met variatie
en differentiatie, wanneer studenten noch arbeidsmarkt een helder zicht kunnen
krijgen op de waarde en betekenis van de opleidingen in het onderwijs. Uit
de memorie van toelichting valt op te maken, dat het wetsvoorstel een rem
probeert te zetten op een te ver doorgevoerde differentiatie. Deze leden ondersteunen
die lijn, maar merken tegelijk op, dat daarbij het aspect van de concurrentieverhoudingen
zeker niet de hoofdrol moet spelen. Ook klemt de vraag of gesproken kan worden
van gelijkwaardigheid tussen de bekostigde en aangewezen instellingen. De
titel van de bekostigde instellingen impliceert immers een zekere meerwaarde,
op grond waarvan de overheid ook besluit tot (vrijwel) volledige financiering.
Een beschouwing over de rol van de overheid bij de bekostiging van het hoger
onderwijs is geboden, ook gelet op de betekenis, die kennelijk wordt toegedicht
aan het rapport van de werkgroep MDW hoger onderwijs De leden van de CDA-fractie
wijzen op een tweetal, in het commentaar van VNO-NCW genoemde wijzigingen
ten opzichte van de aankondigingen in HOOP 1996. Het betreft in de eerste
plaats het afzien van de mogelijkheid van post-hbo-masteropleidingen, die
in het kader van het leven-lang-leren op zichzelf zouden kunnen passen in
het transparante onderwijsaanbod. Ook de leden van de PvdA-fractie vragen
naar een reactie op deze beleidswijziging.In de tweede plaats vragen de leden van de CDA-fractie naar een toelichting
op de handhaving van de doorstroming vanuit de hbo-propedeuse naar de universiteiten,
terwijl deze route volgens HOOP 1996 verlaten zou worden.In het kader van het transparanter maken van het hoger onderwijsaanbod
heeft de hbo-sector de afgelopen periode een majeure operatie uitgevoerd,
waarvan het resultaat is neergelegd in het rapport «Wissen en Witten».
De universitaire sector is op weg maar de leden van de VVD-fractie vragen
zich af hoever deze instellingen zijn. In het onderwijsverslag over het jaar
1996 wordt gesignaleerd dat de aanpak van de herstructurering in het wetenschappelijk
onderwijs het karakter lijkt te krijgen van (niet meer dan) een categorisering.
Het totale aanbod wordt ge(her)groepeerd binnen een kleiner aantal opleidingen.
Wat zich binnen een opleiding verder afspeelt (in termen van verbijzonderingen
en kernkwalificaties) is een zaak van de afzonderlijke instellingen. Heeft
de regering zicht op het eindresultaat van deze operatie en zo ja, kan gesproken
worden van een werkelijke uniformering van het onderwijsaanbod en een terugdringing
van het aantal verschillende opleidingen, of is slechts sprake van een kosmetische
operatie, zo vragen de leden van de VVD-fractie. 4.2 Aanwijzing van instellingen en registratie van opleidingenEen kritische doorlichting van het hoger onderwijsaanbod is naar het oordeel
van de leden van de CDA-fractie noodzakelijk. Deze hebben op zichzelf dan
ook begrip voor de voorstellen, die in het wetsvoorstel een neerslag hebben
gevonden: de aanwijzing van instellingen en de registratie van opleidingen.
De criteria voor de aanwijzing, te weten de invulling van de wettelijke vereisten
met betrekking tot de kwaliteitszorg en de continuïteit, zijn inderdaad
van belang. De voorgenomen splitsing in de rechtshandelingen
bij de registratie van een nieuwe opleiding aan een bekostigde instelling
betekent volgens deze leden echter een pittige uitholling van de autonomie
van de instellingen. Dat een dergelijke extra toetsing voor aangewezen instellingen
noodzakelijk is minder discutabel dan voor bekostigde instellingen. Is de
macro-doelmatigheidstoets niet voldoende?De toetsing van aangewezen en bekostigde opleidingen, die aan de registratie
voorafgaat vergt ook naar het oordeel van de leden van de CDA-fractie een
helder referentiekader. Dat de opleiding qua aard en niveau moet behoren tot
het wetenschappelijk respectievelijk hoger beroepsonderwijs lijkt overigens
een belangrijker criterium dan de vraag of een opleiding past in het onderwijsaanbod.
Die toetsing is minder eenvoudig dan het voldoen aan helder te formuleren
inhoudelijke vereisten, en aan procedurele vereisten zoals aangeduid in het
derde toetsingscriterium. De leden vragen tegen die achtergrond naar de nadere
invulling van het eerste criterium: is de vereiste van het getuigschrift waaraan
een civiel effect is verbonden toereikend? Of zijn ook andere aspecten, bij
voorbeeld gekoppeld aan de instelling het overwegen waard?In het kader van de discussie over marktwerking, deregulering en wetgevingskwaliteit
hebben de leden van de vaste commissie en de minister indringend van gedachten
gewisseld aangaande de positie en het level playing field van bekostigde en
aangewezen opleidingen c.q. instellingen. In de memorie van toelichting wordt
gesteld dat het referentiekader voor de beoordeling van adviezen van de ACO
daartoe zal worden bijgesteld in het kader van procedure voor registratie
van nieuwe opleidingen. De leden van de VVD-fractie vragen of de regering
inzicht kan geven in de aard van die aanpassingen.In de MDW-rapportage is de aanbeveling opgenomen dat de ACO bij de beoordeling
van de macro-doelmatigheid van nieuwe opleidingen rekening houdt met het bestaande
opleidingenaanbod van de aangewezen instellingen. In de WHW wordt al voorzien
in de mogelijkheid het aangewezen onderwijs te betrekken in de macro-doelmatigheidstoets.
Wat zijn de toetsingscriteria voor de ACO en wat zal de uitwerking zijn van
het referentiekader voor de beoordeling van de adviezen van de ACO?De leden van de SGP-fractie kunnen in beginsel instemmen met de doelstelling
van een transparanter onderwijsaanbod. Zij vragen of de genoemde macro-doelmatigheidstoets
ook wordt toegepast op al bestaande opleidingen.De leden van de GPV-fractie constateren dat een herziening van de aanwijzingsprocedure
voor opleidingen wordt voorgesteld om daarmee de transparantie van het onderwijsaanbod
te vergroten. Deze leden constateren dat bij de registratie van opleidingen
voldaan dient te zijn aan een drietal criteria. Een daarvan betreft de eis
dat een opleiding moet passen binnen het onderwijsaanbod. Waarin onderscheidt
deze eis zich van de macro-doelmatigheidstoets, zo vragen deze leden. 4.3 Korte opleidingenDe leden van de RPF-fractie vragen of het in het kader van een transparant
onderwijsaanbod en gezien het belang van brede vorming van studenten niet
mogelijk is om kwalitatieve eenjarige opleidingen te behandelen als een propedeuse.
Deze leden doelen op vormende eenjarige opleidingen die door studenten worden
gekozen als voorbereiding op het volgen van wetenschappelijk onderwijs. Als
de kwaliteit van deze opleidingen buiten kijf staat en als duidelijk is dat
studenten door deze opleidingen extra gevormd, toegerust en gemotiveerd worden voor een wetenschappelijke opleiding, dan zien deze leden weinig reden
om deze opleidingen niet te erkennen en studenten niet in aanmerking te laten
komen voor studiefinanciering. Zij zien graag de reactie van de regering. 4.4 Vrije studierichtingen in het hboDe noodzaak om de transparantie van het onderwijsaanbod te vergroten vergt
een restrictief beleid inzake de korte opleidingen en de z.g. vrije studierichtingen
in het hbo. De leden van de CDA-fractie steunen de aangekondigde maatregelen,
maar merken wel op, dat het overgangsrecht ruimte moet bieden voor een verantwoorde
afbouw.Met enige verbazing nemen de leden van de GPV-fractie kennis van het voorstel
dat de vrije studierichting in het hbo zal worden afgebouwd. Het argument
daarvoor is dat de zogenaamde «vrije studierichtingen» gestandaardiseerd
worden aangeboden, maar niet centraal worden geregistreerd. Dit staat op gespannen
voet met het streven naar grotere transparantie, zo wordt gesteld. Ook zou
het voor kunnen komen dat de samenstelling van een individueel examenpakket
niet herleidbaar zou zijn tot een bepaalde beroepspraktijk. De leden van de
GPV-fractie vragen naar aanleiding van dit punt in de eerste plaats of de
regering zich niet teveel verliest in het gedetailleerd voorschrijven van
regeltjes. Een dergelijk gevoel bekruipt de leden van de GPV-fractie overigens
ook bij andere onderdelen van onderhavig wetsvoorstel, zoals bijvoorbeeld
met betrekking tot het voorschrijven van het bindend studieadvies.In de tweede plaats vragen de leden van de GPV-fractie of het bestaan
van de vrije studierichting tot problemen aanleiding heeft gegeven. Heeft
de regering er aanleiding toe te veronderstellen dat de hogescholen hun verantwoordelijkheid
wat dit punt aangaat niet waarmaken? 4.5 Onderwijs in een vreemde taalDe leden van de CDA-fractie delen de opvatting van de regering, dat het
hanteren van een vreemde taal, waarvoor het wetsvoorstel ruimte biedt beoordeeld
moet worden vanuit de functionaliteit. De aard van het vak, de eindtermen,
het beroepsperspectief en de samenstelling van de studenten- en docentenpopulatie
spelen daarbij inderdaad een essentiële rol. In hoeverre kan worden voorkomen,
dat door het hanteren van een vreemde taal de toegankelijkheid van het onderwijs
onder druk komt te staan, zo vragen deze leden, die er ook op wijzen, dat
de ene vreemde taal de andere niet is. Voorts zijn deze leden er niet zeker
van, dat de toetsing van de doelmatigheid bij de keuze van een vreemde taal
geen wetswijziging vergt, zoals in de memorie van toelichting wordt gesteld.Voorts vragen de leden van de RPF-fractie hoe de regering het, in de memorie
van toelichting geconstateerde, toenemende gebruik van vreemde talen in het
hoger onderwijs beoordeelt tegen de achtergrond van wat in de Cultuurnota
1997–2000, «Pantser of ruggegraat», daarover staat geschreven.
Te weten: «Zorgvuldigheid en waakzaamheid bij het instandhouden en het
gebruik van het Nederlands als bestuurs-, cultuur- en omgangstaal is in het
belang van de hele samenleving. Handhaving van het Nederlands als de taal
die in Nederland gebruikt wordt in het onderwijs, het openbaar bestuur en
de rechtspraak staat daarom voorop.» (blz. 49).Hoe implementeert de regering dit voornemen in weten regelgeving in het
hoger onderwijs en op welke manier krijgt dit voornemen in het hoger onderwijs
handen en voeten? 4.6 Procedure ontneming rechtenDe leden van de CDA-fractie constateren, dat – ook blijkens de toelichting
op de onderdelen C, F en G – de procedure met betrekking tot het ontnemen
van rechten aan opleidingen is verruimd. Geldt die procedure overigens ook
voor opleidingen, waarvan de kwaliteit onvoldoende is? De nu voorgeschreven
procedure – aankondiging in het HOOP – kost inderdaad enige tijd.
Een versnelling lijkt wenselijk. Maar de nieuwe procedure, bestaande uit een
waarschuwing van de inspectie, gevolgd door de effectuering van het besluit
tot ontneming van de rechten op grond van het nadere advies van de inspectie
laat weinig ruimte voor een zorgvuldige toetsing. Blijkens artikel 6.6., tweede
lid, neemt de minister een besluit uiterlijk acht weken nadat aan de Kamer
het voornemen tot het ontnemen van rechten is medegedeeld. Mag worden aangenomen,
dat hierbij de zogenaamde zware voorhangprocedure geldt, zodat de Kamer een
eigen afweging kan maken? Het (nog) niet voldoen aan eisen van kwaliteit vergt
een andere procedure dan het handelen in strijd met de wet, waarbij een snel
ingrijpen wel gerechtvaardigd is, zo merken de leden van de CDA-fractie op.De minister kan om drie redenen een opleiding de rechten ontnemen, zo
stellen de leden van de fractie van D66 vast: bij onvoldoende kwaliteit, bij
handelen in strijd met de wet en wegens ondoelmatigheid. In de huidige wettelijke
bepalingen is in alle drie de gevallen een duidelijke betrokkenheid van de
Tweede kamer geregeld. Kan de regering uitleggen waarom thans wordt voorgesteld
om alleen in het geval van ondoelmatigheid de Kamer een rol te geven? Tegen
loskoppeling van de HOOP-procedure hebben de leden van de fractie van D66
geen bezwaar. Wel achten zij het zinvol als de Kamer ook van ontneming van
rechten op grond van onvoldoende kwaliteit of onwettig handelen op de hoogte
wordt gesteld.Tevens vragen de leden van de fractie van D66 zich af op het zinvol is
om in dit wetsvoorstel op te nemen dat de inspectie haar zorg over de kwaliteit
van een opleiding uitspreekt, voorafgaand aan de waarschuwing van de minister,
conform de bestaande praktijk? 5. Capaciteitsregulering 5.1 Capaciteitsbepaling van opleidingenDe beschouwing over de capaciteitsbepaling- en regulering ademt de geest
van de krimp, nu vrijwel vaststaat, dat als gevolg van de demografische ontwikkelingen
aan de groei van het hoger onderwijs een eind is gekomen. De leden van de
CDA-fractie achten het overigens niet uitgesloten, dat selectieve groei mogelijk
blijft, afhankelijk van de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt en de gevolgen
van het leven-lang-leren-beleid. De afschaffing van de capaciteitsdwang verdient
volgens deze leden, een positief oordeel. De leden van de CDA-fractie beklemtonen
de eigen verantwoordelijkheid van de instellingen, die in staat gesteld moeten
worden om zelf de capaciteit vast te stellen. Hoe beoordeelt de regering deze
stellingname, mede gelet op het beleidskader van de HOAK-nota (Hoger Onderwijs:
Autonomie en Kwaliteit) dat aan de WHW ten grondslag ligt. Waarom is een strikte
handhaving van de arbeidsmarkt fixus overigens nodig?Het afschaffen van de 75%- en 125%-regeling ligt in lijn met het streven
naar meer ruimte voor de instellingen voor eigen beleid en afwegingen, aldus
de leden van de fractie van D66. Deze leden hebben wat dit betreft ook geen
bezwaar tegen deze afschaffing. Er is echter wel een keerzijde. De bevoegdheid
om de instroom van studenten te beperken kan leiden tot het belemmeren
van vrije keuze van studenten en tot «kartelvorming». Kan de regering
aangeven hoe ver de instellingen, in zijn visie, mogen gaan? Overigens achten
deze leden het wenselijk dat de instellingen in hun jaarverslag inderdaad
verantwoording afleggen over de toepassing van hun bevoegdheid om de capaciteit
van opleidingen te bepalen. Ook willen zij weten waar een «uitgelote»
student bezwaar kan aantekenen. De leden van de RPF-fractie constateren dat de beleidsruimte voor instellingen
om een eigen capaciteitsbeleid te voeren, verruimd wordt. Daarover moet dan
wel verantwoording worden afgelegd in het jaarverslag. Deze leden willen daarbij
weten op welke manier en in welke situaties de regering het beleid van een
instelling kan en zal corrigeren. Kan de regering aangeven op welke manier
en aan de hand van welke criteria dat beleid wordt getoetst?De leden van de SGP-fractie zijn het eens met het uitgangspunt dat de
overheid ten principale een bepaalde verantwoordelijkheid behoudt voor de
relatie tussen onderwijsaanbod en arbeidsmarktvraag. De arbeidsmarktfixus
is daarbij het ultieme instrument. Zij vragen echter of het niet mogelijk
is om bijvoorbeeld in de bekostigingssystematiek meer prikkels in te bouwen
voor de instellingen zelf om de uitstroom af te stemmen op de arbeidsmarktvraag. 5.2 Capaciteit kunstvakonderwijsVoor het kunstvakonderwijs is een afzonderlijk traject afgesproken. De
leden van de PvdA-fractie vragen zich daarom af of het verstandig is nu reeds
een aantal zaken, waaronder zeer gedetailleerde, te regelen. Een voorbeeld
is de vraag of externe deskundigen deel uit moeten maken van de commissies
per opleiding of differentiatie die belast zijn met het onderzoek of potentiële
studenten voldoen aan de specifieke criteria die voor die opleiding gelden.
Uit de discussie over deze zaken kan blijken dat dit nu weer net een (regel)stapje
te ver is.De leden van de CDA-fractie erkennen de specifieke aard van het kunstvakonderwijs,
en daarmee de noodzaak van het onderzoek naar de specifieke geschiktheid van
de studenten als voorwaarde voor toelating. De beoogde capaciteitsreductie
dwingt ook tot een helder toelatingsbeleid. Echter, de vraag blijft of deze
«uitzonderlijke» selectie aan de poort in alle opzichten gerechtvaardigd
is, met name waar het de scheppende kunsten betreft. Autodidacten komen immers
vaak tot prestaties, waaraan afgestudeerden van het kunstvakonderwijs niet
of moeilijk kunnen tippen. Op welke wijze denkt de regering de vaste commissie
te blijven betrekken bij de verdere beleidsontwikkeling, zo vragen de leden
van de CDA-fractie. Vergt het uitzonderlijke karakter van deze opleidingen
een aparte benadering?Wat betreft het kunstvakonderwijs vragen de leden van de SGP-fractie of
het overaanbod van afgestudeerden in bepaalde sectoren niet zo evident is
dat op z'n minst tijdelijk een aantal arbeidsmarktfixi moet worden ingesteld. 6. Financiële gevolgenDe leden van de PvdA-fractie vragen op grond van welke gegevens de verkorting
van de beoogde verblijfsduur in het hbo is gesteld op 21 500 studiejaren.
Zoals gezegd stemmen deze leden in met de onderwijskundige uitgangspunten
achter de voorstellen. Wel vragen zij zich af of het op zijn zachtst gezegd
wel verstandig is zo nadrukkelijk de volledige taakstelling te
willen halen, zeker nu vaststaat dat over de studiefinanciering nog nadere
discussie zal volgen.De leden van de CDA-fractie maken uit de memorie van toelichting op, dat
de structurele besparing van 140 miljoen vooral een gevolg is van het te wijzigen
regime met betrekking tot de verkorting van de verblijfsduur van Mbo'ers en
vwo-ers in het hbo. De effecten op de WSF zijn klaarblijkelijk groter dan
op de bekostiging van het hbo. Kan een nadere specificatie worden gegeven
van deze effecten, tegen de achtergrond van het commentaar van de Hbo-raad
op het wetsvoorstel, zo vragen deze leden.De aankondiging in het HOOP 1998, dat de bekostiging van de universiteiten
wordt gewijzigd, in die zin, dat uitsluitend of in belangrijke mate het aantal
afgestudeerden de bekostiging bepaalt in plaats van het aantal studentjaren
heeft ongetwijfeld gevolgen voor de instellingen, zowel kwalitatief als kwantitatief.
Ontwijkgedrag is niet op voorhand uit te sluiten. De leden van de CDA-fractie
vragen of kan worden aangegeven in hoeverre deze beleidswijziging invloed
heeft op de inhoud en strekking van het wetsvoorstel?De leden van de VVD-fractie zien graag een voortgangsrapportage met betrekking
tot de situatie bij de geesteswetenschappen met de bijbehorende financiële
impulsen.Afwijken van de bestaande cursusduur leidt niet tot extra uitgaven in
de bekostiging van instellingen of in de studiefinanciering, zo concluderen
de leden van de fractie van D66. Blijft de bekostigingsystematiek van de instellingen
en de studiefinanciering dus gebaseerd op een studieduur van 4 jaar, zo vroegen
deze leden. Zo ja, acht de regering het mogelijk om het beleid zoals neergezet
in HOOP 1996 en neergelegd in deze wet met succes uit te voeren?Tevens vragen deze leden om een onderbouwing van de middelen die voor
het studiefonds worden gereserveerd? ARTIKELSGEWIJS Artikel I onderdeel X, artikel 7.23De leden van de SGP-fractie vragen de reactie van de regering op de suggestie
van de Erasmus Universiteit (brief 28 juli 1997) om het gebruik van een in
het buitenland verkregen doctorstitel te beperken dan wel aan een beoordeling
van bijvoorbeeld het Nuffic te onderwerpen. onderdeel Y, artikel 7.23aIs de constatering van de leden van de fractie van D66 juist dat door
art. 7.23a, tweede lid de studieduur in wezen vrij is, zij het dat de studiefinanciering
beperkingen oplegt? Kan de regering aangeven hoe de instellingen concreet
aan de voorwaarden gesteld in art.7.23a, derde lid, moeten voldoen?Geldt het speciale toezicht (art.7.23a, zevende lid) ook voor de 5-jarige
studies? onderdeel CC, artikel 7.26aDe leden van de fractie van D66 vroegen zich af of de in art. 7.26a, tweede
lid genoemde deskundige één per opleiding of differentiatie
betreft, en voorts voor hoe lang deze persoon wordt aangesteld? onderdeel EE, artikel 7.31aIn artikel 7.31a, lid 1 wordt het volgende gesteld: «In het hbo
is vrijgesteld van het afleggen van tentamens, verbonden aan onderwijseenheden
met een gezamenlijke studielast van 42 studiepunten, degenea) die in het bezit is van een middenkaderopleiding, een specialistenopleiding
of een vakopleiding conform artikel 7.2.2, eerste lid, van de Wet educatie
en beroepsonderwijs, voor zover aangewezen bij ministeriële regeling,
enb) die is ingeschreven voor een opleiding in het beroepsonderwijs, indien
bij de in onderdeel a bedoelde ministeriële regeling is aangegeven dat
die opleiding aansluit op een in onderdeel a bedoelde opleiding».Hebben de leden van de VVD-fractie het goed begrepen dat de regering hiermee
in feite alle opleidingen op termijn relevant verklaart?Aan een vervolgopleiding kan het instellingsbestuur een eigen toelatingsbeleid
voeren en kan de minister toelatingsbeperkingen stellen, aldus de toelichting
op artikel 7.31. Waar moet hier aan worden gedacht, vragen de leden van de
fractie van D66? Onderdeel RR, artikel 7.52De leden van de fractie van D66 constateren licht tussen de toelichting
op dit artikel («..op grond van dringende en gewichtige redenen...op
voorwaarde dat de persoonlijke levenssfeer van betrokkenen niet wordt geschaad..»)
en de wettekst («..uitsluitend in verband met door hem aan te wijzen
onderzoeksdoeleinden..»). Kan hier een nadere toelichting op worden
gegeven? Op welke wijze wordt de IBG gecontroleerd voor wat betreft de gegevensverstrekking
aan derden? Artikel III onderdeel E, artikel 17gUit de memorie van toelichting bij artikel 17g, derde lid blijkt dat de
vijfjarige diplomatermijn ook geldt indien er minder dan 42 studiepunten vrijstelling
is verleend. De leden van de fractie van D66 constateerden een probleem op
het moment dat zo'n student de diplomatermijn van vijf jaar overschrijdt.
Hoe moet dat worden opgelost? Graag een reactie. Artikel VIIIDe leden van de fractie van D66 waren het eens met de reden die tot dit
artikel heeft geleid. Wel wilden zij benadrukken dat de brief van de minister
tot overleg met de kamer moet kunnen leiden, analoog aan de HOOP behandeling. De voorzitter van de commissie,M. M. H. KampDe griffier van de commissie,C. A. M. E. Mattijssen XNoot1Samenstelling: Leden: Beinema (CDA), Van der Vlies (SGP), Van Nieuwenhoven
(PvdA), M.M.H. Kamp (VVD), voorzitter, De Cloe (PvdA), Janmaat (CD), Van Gelder
(PvdA), ondervoorzitter, Van de Camp (CDA), Mulder-van Dam (CDA), Hendriks
(HDRK), Rabbae (GroenLinks), Jorritsma-van Oosten (D66), De Koning (D66),
Koekkoek (CDA), J.M. de Vries (VVD), Liemburg (PvdA), Stellingwerf (RPF),
Lambrechts (D66), Rijpstra (VVD), Cornielje (VVD), Cherribi (VVD), Dijksma
(PvdA), Sterk (PvdA), Van Vliet (D66) en Bremmer (CDA).Plv. leden: Reitsma (CDA), Schutte (GPV), Lilipaly (PvdA),
Klein Molekamp (VVD), Valk (PvdA), Poppe (SP), Duivesteijn (PvdA), Ten Hoopen
(CDA), Van der Hoeven (CDA), Verkerk (AOV), Oedayraj Singh Varma (GroenLinks),
Bakker (D66), Van 't Riet (D66), De Haan (CDA), Van Heemskerck Pillis-Duvekot
(VVD), Rehwinkel (PvdA), Leerkes (U55+), Versnel-Schmitz (D66), Essers (VVD),
Korthals (VVD), Passtoors (VVD), Huys (PvdA), Van Zuijlen (PvdA), Verhagen
(CDA) en Lansink (CDA). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-25370-5.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl