Staatsdeelnemingen Fortis en ABN AMRO; Brief minister met nadere informatie n.a.v. de besloten briefing inzake ABN AMRO en Fortis Nederland
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief regering
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST138075
 2009-2010
 
 31 789
 Staatsdeelnemingen Fortis en ABN AMRO
 
 
 
 
 Nr. 
 26
 BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 3 december 2009
 
 De vaste commissie voor Financiën heeft op 24 november jl. een
besloten technische briefing georganiseerd over ABN AMRO en Fortis Bank Nederland.
Met deze brief ga ik in op enkele onderwerpen die tijdens de briefing naar
voren zijn gekomen.
 
 Daarnaast heeft de commissie afgelopen maandag een aantal vragen gesteld
naar aanleiding van de brief van 19 november 2009 (31 789, nr. 23).
De beantwoording is in bijlage 1 bij deze brief opgenomen (zie kamerstuk 31 789,
nr. 27). Bijlage 2 bevat antwoorden op enkele vragen die de commissie
al eerder, op 16 oktober 2009, heeft gesteld (zie kamerstuk 31 789,
nr. 28).
 
 Enkele onderwerpen en een gedeelte van de antwoorden zijn, vanwege relevante
bedrijfsgegevens, vertrouwelijk. Deze zijn opgenomen in een separate brief,
die u heden zal bereiken.
 Koopsom versus eigen vermogen New HBU
 Bij de bespreking rees de vraag hoe de koopsom voor New HBU lager kon
zijn dan het eigen vermogen. Het eigen vermogen van € 887 mln per
31 maart 2009 is gebaseerd op het verleden van de onderneming. Winsten
werden aan het eigen vermogen toegevoegd en verliezen ervan afgetrokken. Deze
boekwaarde verschilt ten principale van de marktwaarde van een onderneming:
bij het bepalen daarvan maakt de koper een prognose van de winstgevendheid
en risicoprofiel van de onderneming. De huidige waarde van de onderneming
wordt dan berekend door de verwachte toekomstige winsten contant te maken
tegen een risicovoet. De Staat heeft geen inzicht in de waardering van New
HBU en IFN Finance die door Deutsche Bank is uitgevoerd.
 
 Concreet betekent dit dat Deutsche Bank de waarde van de onderneming,
gebaseerd op risico en toekomstige winsten, lager inschat dan het eigen vermogen van New HBU en IFN Finance. Hierdoor is zij niet bereid is
om het eigen vermogen te betalen.
 
 Tevens houdt een koper bij zijn biedprijs rekening met de marktomstandigheden
en zijn onderhandelingspositie. De huidige marktomstandigheden om een bank
te verkopen zijn niet optimaal en Deutsche Bank is de enige geïnteresseerde.
 Kapitaalplan
 De commissie stelde de vraag welke posten van het thans voorliggende kapitaalplan
bekend waren bij respectievelijk de transactie van 3 oktober 2008 en
op 26 juni 2009 (FIN/2009/1021u). In de brief van 19 november jl.
is een opstelling opgenomen van het totale kapitaalplan, dat wil zeggen inclusief
de kapitalisatie die in juli 2009 is goedgekeurd door de Tweede Kamer.
 Totaal kapitaalplan (€ mrd)
 
 
 
 
 
 
 Kapitaalherijking Fortis Bank Nederland vanwege tier-1-kapitaaleisen
 1,26
 
 
 Kapitaalversterking ABN AMRO vanwege Z-share
 2,22
 
 
 Separatiekosten en contractuele verplichtingen RFS
 1,90
 
 
 Integratiekosten
 1,20 
 
 
 EC remedy
 0,30
 
 
 Totaal
 6,88 
 
 
 Toegezegd in juli 2009
 2,50
 
 
 Resterende kapitaalbehoefte
 4,38 
 
 
 Te realiseren door omzetting van leningen
 1,35 
 
 
 
 Kapitaalbehoefte in contanten
 
 
 3,03
 
 
 
 
 
 Hieronder volgt een toelichting op het ontstaan van deze posten.
 Kapitaalherijking Fortis Bank Nederland (€ 1,26
mrd)
 De Nederlandsche Bank heeft Fortis Bank Nederland op 3 september
2009 geïnformeerd over de belangrijkste uitkomsten van het Supervisory
Review and Evaluation Proces (SREP) 2009. Dit is een jaarlijkse beoordeling
door DNB van de toereikendheid van de kapitalisatie. DNB stelde vast dat FBN
per 31 december een tekort in het tier-1-kapitaal kende van € 1,26
mrd.
 
 Bij haar beoordeling van de toereikendheid van het kapitaal van FBN heeft
DNB aansluiting gezocht bij de bevindingen van de macro-stresstest die De
Nederlandse Bank in de zomer heeft afgerond en waaraan de 15 grootste bank-
en verzekeringsgroepen in Nederland hebben deelgenomen. Stresstesting wordt
door DNB al een aantal jaren gebruikt als instrument voor het financiële
stabiliteitsbeleid en het prudentiële toezicht. Het fictieve scenario
dat de instellingen hebben doorgerekend gaat uit van hevige stress met historisch
hoge default rates, een diepe en langdurige recessie, scherpe prijsdaling
van onroerend goed en aandelen, hoge werkloosheid en een grote krimp van het
Nederlandse bbp. Uitgangspunt voor het toezicht is dat de instellingen ook
onder een dergelijk scenario voldoen aan een tier-1-ratio van 6%.
 
 In de brief van 26 juni 2009 was reeds duidelijk dat de stresstest
gevolgen kon hebben voor ABN AMRO en Fortis Bank Nederland. De omvang daarvan
was toen niet bekend. Dit beeld werd bevestigd in de kapitaaleisen die DNB
Fortis Bank Nederland heeft opgelegd; binnen de vermogensopbouw moet € 1,26
tier-2-kapitaal worden omgezet in tier 1 om aan de kapitaaleisen
van DNB te blijven voldoen. De eenvoudigste en kasneutrale oplossing daarvoor
is een gedeelte van de bestaande leningen om te zetten in eigen vermogen.
 
 Overigens is het N-share, afgezien van de gevolgen van het Z-share, naar
het oordeel van DNB adequaat gekapitaliseerd om ook stressscenario’s
op te vangen.
 Kapitaalversterking ABN AMRO vanwege Z-share (€ 2,22
mrd)
 Over de samenstelling van het Z-share is de Kamer in oktober 2008 en in
juli, september en oktober 2009 openbaar en vertrouwelijk geïnformeerd.
Kort weergegeven vallen onder deze noemer activa, verplichtingen, activiteiten
en kosten die niet specifiek aan een consortiumpartij zijn toe te rekenen.
Zie hierover ook de vertrouwelijke brief die u vandaag bereikt.
 Separatiekosten en contractuele verplichtingen RFS (€ 1,90
mrd)
 Deze post valt uiteen in verschillende kleinere posten, die ook zijn opgesomd
in de brief van 19 november.
 
 • De inschatting van de afrekening binnen het consortium, ter grootte
van € 0,74 mrd, wordt separaat toegelicht. Deze post werd in de
brief van 26 juni reeds genoemd; hij werd toen voorlopig begroot op € 0,60
mrd.
 
 • De separatiekosten voor het N-share bedragen € 0,48 mrd.
In de brief van juni is aangegeven dat deze post niet volledig in beeld en
onzeker was. De omvang hiervan is de afgelopen maanden in overleg met ABN
AMRO vastgesteld. Uitgangspunt daarbij was dat alleen noodzakelijke posten
zouden worden bekostigd, en slechts voor zover die incidenteel en incrementeel
waren. Dit houdt onder meer in dat er geen structurele verliezen worden bekostigd.
 
 • Relatief laat, in september 2009, bleek dat het nieuwe ABN AMRO
een nieuwe money market desk zal moeten opzetten. Nu wordt nog gebruik gemaakt
van diensten van het R-share. De risicoblootstelling die een nieuwe desk meebrengt,
vergt additioneel kapitaal van € 0,09 mrd.
 
 • Tot een prudentiële marge van € 0,50 mrd is besloten
in het laatste stadium, na bespreking met DNB. De overweging hierbij was dat
de inherente onzekerheden van het bankbedrijf enige marge ten opzichte van
het minimumkapitaal noodzakelijk maken, temeer wanneer daar de inherente risico’s
van een separatieproces in overweging worden genomen. Van belang is dat deze
marge tijdelijk wordt verschaft: in het totale
kapitaalplan staat hiertegenover een gedeelte van het tijdelijke capital relief
instrument.
 
 • De separatiekosten van Fortis Bank Nederland bedragen € 90
mln. Direct op 3 oktober 2008 was duidelijk dat Fortis Bank Nederland
kosten zou moeten maken om de separatie uit het oude Fortis-concern te bewerkstelligen.
Relatief snel, in het eerste kwartaal van 2009, zijn «service level
agreements» gesloten om een ongestoorde bedrijfsvoering te garanderen.
De nu gepresenteerde separatiekosten zijn de resterende kosten voor separatie;
Fortis Bank Nederland heeft zelf al een deel van de lasten gedragen.
 Integratiekosten (€ 1,20 mrd)
 Deze post werd in de brief van 26 juni 2009 aangekondigd, maar de
hoogte ervan was toen niet duidelijk. De integratiekosten bestaan voor een
groot deel uit kosten van afvloeiing, ict en herschikking van kantoren. Hierbij
is uitdrukkelijk overwogen dat vooraf slechts een inschatting van de hoogte
kan worden gemaakt, maar dat de uiteindelijke integratiekosten pas na jaren
zijn vast te stellen. Bovendien kan een deel van deze uitgaven wellicht worden
geactiveerd, d.w.z. dat ze boekhoudkundig wel als uitgaven, maar pas later
als kosten worden gerekend. Tegenover deze kosten staan besparingen die relatief
snel tot uiting komen. Van de integratiekosten is daarom bepaald dat ze niet
zonder meer worden gekapitaliseerd, maar slechts tijdelijk; in het totale kapitaalplan worden ze gedekt door het tijdelijke
capital relief instrument. Zoals eerder aangegeven is de prijsstelling van
dit instrument zo vormgegeven dat er een sterke prikkel is voor de bank om
het te beëindigen zodra dat mogelijk is.
 EC remedy (€ 0,30 mrd)
 Wat betreft de EC remedy heeft de Kamer in juli 2009 gevraagd om een samenhangend
voorstel voor kapitalisatie en EC remedy. Met de brief van 19 november
2009 is daaraan invulling gegeven.
 Concluderend
 Al met al kan worden vastgesteld dat de meeste posten bij de transactie
van 3 oktober 2008 bekend waren, maar dat de omvang daarvan op dat moment
niet exact kon worden vastgesteld. De noodzakelijke informatie om het kapitaalplan
samen te stellen en te verfijnen is gedurende het afgelopen jaar stap voor
stap aangeleverd. Overigens moet worden vastgesteld dat gezien de precaire
situatie op de financiële markten er geen werkelijk alternatief voor
de transactie van 3 oktober 2008 bestond. De prijs die is betaald voor
de verworven deelnemingen is in een onderhandelingsproces tot stand gekomen,
op basis van de destijds best beschikbare informatie. De afweging die toen
moest worden gemaakt, had niet slechts betrekking op de verhouding tussen
betaalde prijs en waarde van de te verwerven deelnemingen, maar ook op de
verhouding tussen de betaalde prijs en de ongetwijfeld veel hogere kosten
van de ondergang van ABN AMRO en Fortis Bank Nederland.
 
 De minister van Financiën,
 W. J. Bos
 
 
 
 
 Ter vertrouwelijke inzage gelegd, alleen voor de leden, bij het Centraal
Informatiepunt van de Tweede Kamer der Staten-Generaal.