Passend onderwijs; Brief staatssecretaris met notitie over de nieuwe koers voor passend onderwijs
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief regering
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST136425
 2009-2010
 
 31 497
 Passend onderwijs
 
 
 
 
 Nr. 
 17
 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 2 november 2009
 1. Nieuwe koers passend onderwijs
 Begin juni stuurde ik de «Voortgangsrapportage passend onderwijs»
naar de Kamer (31 497, nr. 12). Daarop volgde een brief waarin ik aankondigde
het traject voor passend onderwijs aan te passen. Over beide stukken heb ik
met de Kamer gesproken. Als vervolg daarop stuur ik u mede namens staatssecretaris
Van Bijsterveldt en de minister voor Jeugd en Gezin deze notitie, over de
nieuwe koers voor passend onderwijs.
 
 Er is een ommekeer nodig in het denken over passend onderwijs. Er komen
jaarlijks zo’n 3 000 kinderen thuis te zitten, doordat ze moeilijk
te plaatsen zijn. De instroom in de Wajong is groot, met jonge volwassenen
waar niemand meer iets van verwacht, omdat ze op jonge leeftijd via zorg en
onderwijs in geïndiceerde zorg terecht zijn gekomen. De talenten van
nog veel meer kinderen blijven ongebruikt, omdat er geen passend onderwijs
voor ze is. Het geheel aan regelgeving en indicatiestelling is bureaucratisch
en gedetailleerd.
 
 Een steeds groter deel van onze jeugd loopt vast en krijgt een label.
Dat zien we niet alleen in het onderwijs maar ook in de (jeugd)zorg. Het aantal
rugzakjes steeg tussen 2003 en 2008 van 11 000 naar 36 000. Tegelijkertijd
nam ook het aantal kinderen in het speciaal onderwijs toe met bijna 25%.
En ook in de (jeugd)zorg zijn de gegevens indrukwekkend. Zo verdubbelde tussen
2006 en 2008 het bedrag dat is gemoeid met de persoonsgebonden budgetten!
Ook internationaal gezien is het aandeel speciaal onderwijs in Nederland hoog.
We weten steeds meer en signaleren en diagnosticeren steeds vroeger wanneer
de ontwikkeling van een kind stagneert. Ook verandert de maatschappelijke
context. Er zijn meer kinderen uit gebroken gezinnen, sociale structuren veranderen,
de tolerantie voor afwijkend of dwars gedrag is afgenomen. Het effect is dat
de behoefte aan ondersteuning van kinderen in het onderwijs is toegenomen,
waarbij er steeds sneller een beroep wordt gedaan op professionele
hulp en speciale zorg. Zorg in het onderwijs kan vanuit verschillende kaders
ingevuld worden. Dit kan onderwijskundige zorg zijn, jeugdzorg, zorg vanuit
de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ) en ondersteuning vanuit de
Wet Maatschappelijke Ondersteuning (Wmo). Deze brief heeft alleen betrekking
op de onderwijskundige zorg die in de school wordt geboden.
 
 De inzet van extra onderwijszorg gebeurt vaak vanuit de beste bedoelingen.
Probleem is alleen dat het niet helpt om het kind dat de meeste problemen
in de klas veroorzaakt met een indicatie naar het speciaal onderwijs te sturen.
Na het moeilijkste kind is er namelijk altijd weer een volgende probleemleerling,
en daarna weer één. Op deze manier komen er steeds meer kinderen
in het speciaal onderwijs zonder dat wordt gekeken naar wat we in het reguliere
onderwijs kunnen veranderen om leraren beter toe te rusten om kinderen met
verschillende capaciteiten onderwijs te geven.
 
 In de afgelopen jaren is het bedrag dat wordt besteed aan zorg en ondersteuning
aan leerlingen gegroeid tot ruim 2 miljard. En ook in het kader van passend
onderwijs gaan vele miljoenen extra naar het verbeteren van zorg in het onderwijs.
Veel partijen doen hun uiterste best om goed onderwijs te verzorgen voor alle
kinderen. Er wordt hard gewerkt aan regionale netwerken van primair, voortgezet
en (voortgezet) speciaal onderwijs, die uitgekiende zorg moeten gaan bieden
via één loket. Er wordt overlegd over verantwoordelijkheden,
intentieverklaringen en samenwerkingsovereenkomsten. En toch merken leraren
en leerlingen er nog te weinig van in de klas.
 Evaluatiecommissie
 Dat is een harde vaststelling, maar hij komt van meerdere kanten. Eén
van de critici is de Evaluatie- en adviescommissie Passend Onderwijs (ECPO).
De commissie stelt dat onvoldoende duidelijk is wat passend onderwijs concreet
op school moet betekenen. De commissie legt de vinger op de zere plek. Passend
onderwijs is tot nu toe vooral een bestuurlijke kwestie, die zich afspeelt
op te grote afstand van de klas en de school.
 Inspectie
 Ook de inspectie is kritisch. Zowel reguliere als speciale scholen hebben
moeite om zorgleerlingen het onderwijs te geven dat bij hen past. De inspectie
constateert dat scholen vaak geen concrete doelen hebben voor leerlingen met
beperkingen en hun handelingsplannen te wensen over laten. Daardoor blijft
onduidelijk wat de resultaten zijn van het onderwijs.
 
 Daar komt bij dat de inzet van geld voor zorg niet helder is. Het is onduidelijk
of kosten en baten tegen elkaar worden afgewogen. Evenmin is duidelijk of
gekeken wordt naar een doelmatige besteding van geld voor de klas en voor
het kind. Terwijl het toch gaat om de inzet van vele honderden miljoenen euro’s.
Intussen groeien de uitgaven op de rijksbegroting voor speciale leerlingenzorg.
Dat is niet meer te verantwoorden.
 Leraren
 Ondanks de brede inzet hebben leraren nog steeds te weinig steun in de
klas. Leraren moeten omgaan met leerlingen met zeer uiteenlopende problemen.
Dat is al lastig genoeg, maar daarbij komt nog het gevoel van een aantal leraren
dat ze er alleen voorstaan, vooral bij leerlingen met gedragsproblemen. Er
gaat veel geld naar bovenschoolse voorzieningen en er wordt niet altijd gesproken
met leraren over wat zij nodig hebben. Ook zijn er weinig mogelijkheden
voor meer «handen in de klas» als een leraar daar behoefte aan
heeft. Ze willen steun op maat, waar zij zelf een stem in hebben: ondersteuning
en scholing die past bij de behoefte van de leraar en de concrete situatie
in de klas.
 Ouders
 Ook ouders zijn niet tevreden, om de eenvoudige reden dat de invoering
van passend onderwijs zich aan hun waarneming onttrekt, of omdat ze zich niet
serieus genomen voelen. Ouders missen garanties voor samenwerking tussen ouders
en leerkrachten ten behoeve van een kind met een specifieke onderwijs(zorg)vraag.
Wat ze wel merken is dat scholen met passend onderwijs worstelen. Ouders kost
het vaak veel moeite om eerst een indicatie te krijgen en hun kind vervolgens
geplaatst te krijgen op een reguliere school. De indicatie helpt daar soms
wel bij, omdat de reguliere school dan extra geld krijgt. Maar ouders zien
daar te weinig van terug in de vorm van concrete begeleiding.
 
 Als het kind naar een speciale school gaat, heeft dat ook nadelen. Dan
is er wel meer specifieke aandacht en vaak ook meer kennis over de zorgbehoefte
van een leerling. En zijn er meer handen in de klas. Maar het speciaal onderwijs
leidt nog te weinig leerlingen naar vervolgonderwijs of naar de arbeidsmarkt.
Het risico is dat daardoor meer leerlingen dan nodig het speciaal onderwijs
verlaten zonder perspectief op maatschappelijke participatie.
 Besturen
 De huidige organisatie van de zorg in het onderwijs werkt de uitstroom
van (leerlingen met) problemen naar speciale voorzieningen in de hand in plaats
van het zoeken naar oplossingen voor deze leerlingen. De complexiteit en regeldichtheid
van het stelsel stimuleert bestuur en management niet om zorg flexibel en
doelmatig te organiseren. De vorming van regionale netwerken voor primair
en voortgezet onderwijs samen leidt tot veel overleg en afstemming, vooral
vanwege de grote verschillen wat betreft organisatie en besturing tussen beide
sectoren. Besturen die verantwoordelijkheid willen nemen voor passend onderwijs
krijgen daarvoor te weinig ruimte.
 Wajong
 Er komen te veel jongeren in de Wajong terecht. Uit cijfers van het UWV
blijkt dat zo’n 44% van de instroom in de Wajong uit het praktijkonderwijs
en het voortgezet speciaal onderwijs komt. Soms is dat begrijpelijk, gezien
de ernst van de handicap of stoornis. Maar beter passend onderwijs bevordert
de participatiekansen van jongeren en voorkomt dat zij onnodig in een uitkeringssituatie
komen. Te veel leerlingen krijgen nu een label opgeplakt, in de vorm van een
indicatie. Steeds meer kinderen in het schemergebied tussen eenzelvig en licht
autistisch, druk en ADHD krijgen het stempel speciaal. Die indicatie betekent
meer geld voor zorg. Maar een indicatie betekent ook een stigma. Te gemakkelijk
verdwijnen leerlingen richting een levenslange uitkering. Tenzij het echt
niet anders kan, moeten we dat voorkomen. Leerlingen verdienen goed onderwijs,
dat perspectief biedt op een baan, maatschappelijk functioneren en zinvolle
tijdsbesteding. 
 Omslag noodzakelijk
 Wie al deze signalen bij elkaar optelt, ontkomt niet aan de conclusie
dat er een omslag nodig is voor passend onderwijs. We zien dat alle partijen
zich enorm inzetten om alle leerlingen passend onderwijs te bieden. Maar we
zien ook dat we niet slagen in die ambitie. De inspectie en de evaluatiecommissie
zijn zeer kritisch over de resultaten, ondanks de toegewijde inzet en miljoeneninvesteringen.
Leraren hebben het idee dat ze er alleen voor staan. Bestuur en management
zitten klem in complexiteit. Het ergste is dat de leerlingen van al deze inspanningen
te weinig merken. We halen ons doel dus niet, als we op dezelfde manier doorgaan.
 
 Dat we onze koers aan moeten passen, is ongetwijfeld een lastige conclusie
voor iedereen die zich inzet voor passend onderwijs. Want zoals gezegd, aan
die inzet ligt het niet. De mensen en organisaties die werken aan passend
onderwijs, doen hun uiterste best om er voor te zorgen dat leerlingen goed
terecht komen. En, op een aantal plekken slaagt men daar ook in. Alleen, op
te veel plaatsen lukt het niet of gaat het te langzaam.
 
 We staan nu op het punt dat we nog een andere weg kunnen inslaan, voordat
we doorgaan met nieuwe investeringen in de vorming van regionale netwerken,
in commissies, in indicatiestructuren en onnodige overhead. Zonder dat het
genoeg op zal leveren in de klas, voor leraren en leerlingen. Daarom moet
worden geconcludeerd dat we ons best hebben gedaan, maar dat het roer om moet.
 Hoe dan wel?
 Het kabinet wil een systeem dat leerlingen zoveel mogelijk in het reguliere
stelsel houdt met onderwijs- en zorgaanbod dichtbij huis waarbij niet alle
kinderen met een relatief lichte hulpvraag in speciale geïndiceerde voorzieningen
terechtkomen. Dat betekent niet dat alle leerlingen naar het reguliere onderwijs
moeten. Maar het reguliere onderwijs heeft meer opleidingsmogelijkheden dan
het kleinschalige speciaal onderwijs. Daarom zijn reguliere besturen verplicht
om een zo goed mogelijk zorgaanbod te leveren, maar moeten zij tegelijk de
ruimte krijgen deze verplichting waar te maken. Leerlingen moeten pas overstappen
naar het speciaal onderwijs als het echt noodzakelijk is. Voor sommige groepen
leerlingen zijn er tussenvarianten tussen regulier onderwijs en speciaal onderwijs
nodig.
 
 Al het geld en de moeite die we steken in passend onderwijs moet zichtbaar
rendement opleveren. Dus geen onnodige overhead, maar steun voor leraren in
het regulier onderwijs, bijvoorbeeld in de vorm van een onderwijsassistent
of een speciale leraar. Het bevoegd gezag moet in overleg met teams van leraren
kunnen bepalen welke zorgleerlingen er zijn, of en zo ja hoeveel er nog meer
zouden kunnen worden geplaatst en wat daar voor nodig is. Dat kunnen extra
handen in de klas zijn, maar ook andere organisatievormen en natuurlijk deskundigheidsbevordering
wanneer daaraan behoefte bestaat.
 
 Het geld voor meer handen in de klas en andere vormen van ondersteuning
van de leraar is er, als we de geldstromen anders inrichten. Dat zal ongetwijfeld
pijn doen, maar is in het belang van de leerlingen. Door het grootste deel
van de middelen die nu beschikbaar zijn voor ambulante begeleiding via de
samenwerkingsverbanden toe te kennen aan de reguliere scholen, ontstaat daar
meer ruimte om passend onderwijs in de school en in de klas vorm te geven.
Vervolgens moet deze ruimte door scholen en leraren ten volle worden benut.
In plaats van nadruk op wat het kind niet kan, moet de focus worden gelegd
op dat wat nodig is om het kind de mogelijkheid te bieden optimaal
van het onderwijs te profiteren. Dat vergt een cultuuromslag.
 
 Natuurlijk blijft er altijd plek op het speciaal onderwijs, voor leerlingen
die meer zorg nodig hebben. Om juist ook deze leerlingen zich maximaal te
kunnen laten ontwikkelen moet het speciaal onderwijs beter worden. In het
speciaal onderwijs zijn meer handen in de klas, en die moeten gebruikt worden.
Er moet meer en vooral systematischer worden gekeken naar wat een leerling
wel kan. Leerlingen moeten gestimuleerd worden om zo volwaardig mogelijk te
participeren.
 
 Er zijn kinderen met een indicatie voor speciaal onderwijs die, in aanvulling
op hetgeen het onderwijs zelf geacht wordt te bieden, tijdens het onderwijs
ondersteund worden met zorg vanuit de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten
(AWBZ). Voor een kind met een zeer ernstig gedragsprobleem kan bijvoorbeeld
begeleiding vanuit de AWBZ ingezet worden wanneer zijn of haar gedragsprobleem
de omgang met andere leerlingen bemoeilijkt. Wanneer de zorg voor kinderen
gericht is op het ondersteunen en mogelijk maken van hun leerproces in de
klas, behoort deze tot de verantwoordelijkheid van het onderwijs. Dat geldt
bijvoorbeeld voor een kind dat vanwege een aandoening, stoornis of beperkingen
gedrag heeft dat het leren bemoeilijkt. Het kan ook gaan om een chronisch
ziek kind, dat lijfgebonden zorg nodig heeft tijdens onderwijs. Deze zorg
wordt (tot een bepaalde omvang) geboden door het onderwijs. Onlangs heeft
de staatssecretaris van VWS maatregelen genomen op het gebied van AWBZ-begeleiding,
waardoor alleen mensen met matige tot zware beperkingen op het terrein van
zelfredzaamheid recht hebben op begeleiding. Dit geldt ook voor kinderen die
in het onderwijs gebruik maken van zorg vanuit de AWBZ. Voor kinderen met
lichte beperkingen op het terrein van zelfredzaamheid is het recht op begeleiding
vanuit de AWBZ komen te vervallen. Het onderwijs heeft hiervoor ter compensatie
extra middelen gekregen.
 
 De minister voor Jeugd en Gezin heeft begin oktober 2009 zijn visie gepresenteerd
op de toekomst van de zorg voor jeugd. Deze gaat uit van versterking van eigen
kracht, voorkomen van afhankelijkheid en meedoen naar vermogen. De reguliere
voorzieningen moeten daarvoor worden versterkt. Dit voorkomt dat te snel en
te lang een beroep wordt gedaan op specialistische voorzieningen. Beide visies
sluiten goed op elkaar aan.
 2. Koers passend onderwijs
 De noodzaak om de koers voor passend onderwijs te herzien, was reden om
te gaan praten met de sector-, vak- en ouderorganisaties. De analyse werd
vaak herkend, net als de noodzaak van een koerswijziging. Voor die nieuwe
koers wil het kabinet de volgende punten doorvoeren.
 1. Helder kader.
 Het kind of de leerling met een specifieke onderwijsvraag (of een specifieke
zorgvraag in het onderwijs) komt weer centraal te staan en niet de structuren.
Er wordt een landelijk referentiekader opgesteld, dat tot doel heeft de omslag
naar de inhoud centraal te ondersteunen. In het landelijk referentiekader
komen verschillende onderwerpen aan de orde. Bijvoorbeeld wat nodig is voor
passend onderwijs in termen van ondersteuning in de school en in de klas,
wat de bandbreedte is voor het bieden van zorg voor een reguliere school,
hoe handelingsgerichte diagnostiek kan worden vormgegeven en de wijze waarop
medezeggenschap zowel voor ouders als voor leraren kan worden georganiseerd.
 Het kader moet zorgen voor een inspirerende discussie in de praktijk over het onderwijs en de zorg in scholen. Het kan voorkomen dat op veel
plaatsen hetzelfde wiel wordt uitgevonden en geeft duidelijkheid naar ouders
over welke zorg zij mogen verwachten. Het geeft ook duidelijkheid naar leraren.
Welke zorg mag van de leraar verwacht worden en welke ondersteuning mag de
leraar verwachten in de school. Ook biedt het kader duidelijkheid over wanneer
scholen leerlingen kunnen verwijzen omdat de zorg de mogelijkheden van de
school te boven gaat. Een beroep op andere zorg is dan mogelijk aan de orde,
bijvoorbeeld jeugdzorg of gezondheidszorg. Het kader biedt een basis voor
het opstellen van het zogenaamde «zorgprofiel» van de school (zie
hierna). De sectororganisaties hebben verantwoordelijkheid genomen voor de
ontwikkeling van het referentiekader, in overleg met ouderorganisaties en
vakorganisaties. In december zullen de contouren van het kader helder zijn.
Bij de uitwerking van het referentiekader onderwijs zullen eveneens de (koepel-)organisaties
voor (gezondheids)zorg en hulpverlening betrokken zijn.
 2. Transparante inzet en betere verantwoording.
 De inzet van de zorgmiddelen moet transparanter worden voor alle betrokkenen.
Zorgmiddelen moeten zoveel mogelijk in de school en in de klas ingezet worden,
onnodige overhead en bureaucratie moeten worden tegengegaan. Zorg begint met
het vaststellen van de zorgbehoefte, op basis van handelingsgerichte diagnostiek.
Het totaal aan onderwijszorg en speciale voorzieningen dat in een school wordt
geboden maakt het «zorgprofiel» van de school. De zorgprofielen
zijn van belang bij de toedeling van middelen van de samenwerkingsverbanden
aan de scholen. Maar de zorg voor een individuele leerling is eveneens van
belang bij de toedeling van middelen binnen de samenwerkingsverbanden. De
Permanente commissie leerlingzorg (pcl) of een vergelijkbaar overleg speelt
hier een belangrijke rol in. Er wordt een verantwoordingssystematiek ontwikkeld
waardoor de meetbare resultaten van de inzet van de middelen achteraf inzichtelijk
worden gemaakt. Over het zorgprofiel en de inzet van de zorgmiddelen vindt
vooraf overleg plaats in de medezeggenschapskaders met ouders en leraren.
Medezeggenschap begint op het niveau van de school, met het overleg over het
zorgprofiel. Het bevoegd gezag overlegt binnen het samenwerkingsverband over
de totstandkoming van een dekkend zorgaanbod. Als dit leidt tot aanpassing
van de zorgprofielen van individuele scholen wordt dit teruggekoppeld naar
de medezeggenschapsraad op schoolniveau. In de discussie rond het referentiekader
wordt bekeken hoe dit proces kan worden gestroomlijnd, zodat discussies op
het niveau van de school en op het niveau van het samenwerkingsverband goed
op elkaar aansluiten, zonder onnodige bureaucratie. Over de invulling van
de zorg op school is ook afstemming nodig tussen onderwijs, gemeenten en partners
uit gezondheidszorg, jeugdzorg en welzijn. Schoolbesturen brengen dit onderwerp
in in het overleg met gemeenten in het kader van zorg in en om de school.
 3. Ondersteuning op maat.
 De huidige rugzakfinanciering biedt onvoldoende mogelijkheden voor maatwerk
omdat deze uitgaat van slagboomdiagnostiek (ja/nee-indicatie) en vaste bedragen.
Daarbij is het aanvragen van een indicatie voor ouders en school een lang
en bureaucratisch proces. De landelijke indicatiestelling vervalt dan ook.
In plaats daarvan is handelingsgerichte diagnostiek nodig, met flexibele inzet
van middelen en voorzieningen. Daar waar integrale zorg nodig is, blijft uiteraard
de samenwerking van onderwijs samen met Bureau Jeugdzorg en/of het Centrum
indicatiestelling Zorg van belang. Voor ouders moet dit een transparant proces
zijn. Er zijn verschillende varianten denkbaar. Leerlinggebonden financiering
heeft ervoor gezorgd dat veel kinderen met een ondersteuningsbehoefte zijn geïntegreerd in een reguliere klas. Dit blijft het uitgangspunt
in de nieuwe situatie. Als dat niet kan, is (deeltijd)plaatsing in een speciale
setting mogelijk. Om deze flexibiliteit en innovatieve initiatieven mogelijk
te maken worden de huidige rugzakmiddelen aan de samenwerkingsverbanden toegekend.
Bij de inzet van middelen wordt rekening gehouden met de voorzieningen binnen
een samenwerkingsverband en met afspraken met het (v)so over plaatsing van
leerlingen. Uitgangspunt voor een nieuwe financieringssystematiek is dat scholen
die de meeste zorg verlenen ook relatief de meeste middelen krijgen. Op deze
manier kunnen de behaalde resultaten wat betreft de integratie van leerlingen
worden behouden en verder uitgebouwd. De effecten van het herzien van het
rugzakje en het toekennen van deze middelen aan de samenwerkingsverbanden
worden onderzocht. Daarbij worden ook de effecten op aanpalende domeinen zoals
jeugdzorg en gezondheidszorg in kaart gebracht. Mochten zulke effecten optreden,
dan zal ik in overleg treden met betrokken bewindspersonen over adequate oplossingen.
 4. Steun voor leraren.
 Cruciaal is dat de leraar in de klas voldoende is toegerust op het verzorgen
van onderwijs aan leerlingen met verschillende capaciteiten en zorgbehoeften
en de communicatie met ouders hierover. Het vergroten van de deskundigheid
van leraren speelt daarin een belangrijke rol. Dat leraren daar zelf ook behoefte
aan hebben blijkt ook uit het feit dat de zorgmodule voor leraren in het primair
onderwijs een populaire opleiding is om te volgen. Voor nieuwe leraren begint
dit bij aandacht voor zorgleerlingen tijdens de lerarenopleiding. Daarnaast
moeten er mogelijkheden zijn voor extra ondersteuning in de klas en de school.
Gekozen kan worden voor de inzet van klassenassistenten, (intern) begeleiders,
de inrichting van een aparte klas met een gespecialiseerde leraar, etc. In
de school wordt het gesprek gevoerd tussen (teams van) leraren, schoolmanagement
en bevoegd gezag over het opvangen van zorgleerlingen en hetgeen leraren daarvoor
nodig hebben. Dit resulteert in de vaststelling van het zorgprofiel van de
school door het bevoegd gezag.
 5. Zorgplicht.
 De zorgplicht in het kader van onderwijs van het schoolbestuur wordt weer
voorop gesteld. Ouders die hun kind aanmelden bij een school hebben recht
op een passend onderwijsaanbod bij de school of bij een andere school (van
hetzelfde bestuur of van een ander bestuur). Zorgplicht veronderstelt een
niet vrijblijvende regionale samenwerking tussen scholen en besturen. In de
onderlinge samenwerking moet een sluitend zorgaanbod ontwikkeld worden. Bij
de ontwikkeling van het aanbod wordt rekening gehouden met de voorkeur van
de ouders. Het landelijk referentiekader helpt het gesprek tussen ouders en
school en tussen scholen onderling te structureren. De positie van ouders
is tevens versterkt doordat de Wet gelijke behandeling op grond van handicap
en chronische ziekte per 1 augustus van dit jaar ook geldt in het po
en het vo. Zowel binnen de samenwerkingsverbanden als tussen school(bestuur)
en ouders kunnen er situaties ontstaan waarin verschil van mening blijft bestaan
over het dekkende aanbod, over de inzet van middelen of over een passend aanbod
aan een leerling. Voor die situaties wordt voorzien in een geschillenregeling.
 6. Steun voor ouders.
 Met de ouderorganisaties wordt overlegd over een betere ondersteuning
van individuele ouders in hun gesprek over een passend onderwijsaanbod voor
hun kind en de keuzevrijheid die ouders hierin hebben. Deze ondersteuning
begint dicht bij de school en binnen het samenwerkingsverband. De bestaande
voorzieningen zoals de onderwijsconsulenten krijgen een plaats binnen de individuele
ondersteuning van ouders. Daarnaast zijn ouders als collectief betrokken bij
onderwerpen als het vaststellen van het zorgprofiel en de inzet van middelen
via de medezeggenschapskaders. Nagegaan wordt of de Wet Medezeggenschap Scholen
(WMS) in de praktijk voldoende mogelijkheden biedt om de medezeggenschap goed
te organiseren. De wijze waarop de medezeggenschap wordt georganiseerd moet
helder zijn voordat het gesprek over zorgprofielen en verdeling van zorgmiddelen
wordt gestart.
 7. Samenwerking binnen het onderwijs.
 In de aanpak passend onderwijs van voor de zomer lag een zwaar accent
op de inrichting van regionale netwerken met een loket voor leerlingenzorg
voor tegelijk primair en voortgezet onderwijs. Deze aanpak wordt losgelaten.
De samenvoeging van po en vo in een regionaal netwerk leidt tot te veel bestuurlijke
complexiteit. Daarom kiezen we voor bundeling van de zorg binnen de bestaande
samenwerkingsverbanden in het po, vo en (v)so/rec. Er is ruimte om de bestaande
samenstelling van de samenwerkingsverbanden aan te passen. Voorwaarde blijft
wel dat het stelsel van samenwerkingsverbanden landelijk dekkend blijft. Het
staat de samenwerkingsverbanden vrij om verder te gaan in hun samenwerking.
De regionale netwerken die al zijn gevormd kunnen dan ook blijven. Samenwerken
tussen sectoren blijft ook nodig, vooral voor de overgang van leerlingen van
de ene naar de andere sector: van basis- naar voortgezet onderwijs, van voortgezet-
naar middelbaar beroepsonderwijs maar ook van regulier naar speciaal onderwijs
en terug.
 8. Beter speciaal onderwijs.
 Speciaal onderwijs blijft nodig: passend onderwijs is geen inclusief onderwijs
waarbij alle leerlingen opgevangen worden in het reguliere onderwijs. Daarom
worden de scholen voor speciaal onderwijs rechtstreeks door OCW gefinancierd,
ook in de toekomst. Wel is er ruimte om in overleg tussen het reguliere en
het speciale onderwijs, meer of minder leerlingen te plaatsen in het speciale
onderwijs. De kwaliteit van het onderwijs in het (v)so dient sterk verbeterd
te worden. Dat geldt met name voor het vso. Leerlingen die in staat zijn een
regulier diploma te halen, dienen dat zoveel mogelijk in het reguliere onderwijs
te doen. Als dat vanwege handicap of stoornis niet mogelijk is, dan is samenwerking
tussen vso en regulier onderwijs gewenst om tot een breed opleidingsaanbod
te komen dat zo goed mogelijk aansluit op ontwikkelingsmogelijkheden van de
leerlingen (symbiose). Vso-scholen krijgen de mogelijkheid om ook zelf examens
af te nemen als zij aan de wettelijke eisen kunnen voldoen. Voor leerlingen
die niet in staat zijn een regulier traject te volgen worden aparte profielen
ontwikkeld gericht op plaatsing op de arbeidsmarkt of op plaatsing in een
beschermde woonomgeving.
 Het onderwijs dient er op gericht te zijn jongeren voor te bereiden op
de arbeidsmarkt, ook als het jongeren met een beperking betreft die in de
Wajong zitten of naar verwachting een Wajonguitkering gaan aanvragen. Het
versterken van arbeidscompetenties en het bevorderen van arbeidsparticipatie
staat voorop. Een rechtstreekse overgang van school naar werk heeft daarbij
de voorkeur. Voorkomen moet worden dat de jongere in een uitkeringssituatie
belandt en vandaar uit naar werk moet zoeken. Over het traject rond verbetering
van speciaal onderwijs is de kamer in juni jl. (TK 2008–2009, 31 497,
nr. 12) geïnformeerd. Dit traject loop parallel aan het traject rond
passend onderwijs.
 Het bevorderen van de arbeidsparticipatie van jongeren met een beperking
staat ook centraal in het wetsvoorstel Wajong en de diverse maatregelen
die in het verlengde daarvan zijn genomen om de kansen voor jonggehandicapten
op de arbeidsmarkt te vergroten. Daarom is samenwerking tussen de scholen
en de uitvoering (UWV resp. werkpleinen) van groot belang, in de zogeheten
Wajongnetwerken en bij vroegmelding en nazorg.
 9. Samenwerking met (jeugd)zorg.
 Kinderen en jongeren met een speciale onderwijszorgvraag kunnen ook in
de thuissituatie behoefte aan ondersteuning hebben. Samenwerking van onderwijs
met organisaties voor zorg en hulpverlening is daarom een noodzakelijke randvoorwaarde
voor het realiseren van passend onderwijs en één kind, één
plan. Doel van passend onderwijs is om elk kind onderwijs te bieden dat aansluit
bij zijn of haar mogelijkheden en talenten. Dit betekent dat kinderen die
dat nodig hebben, extra onderwijszorg krijgen. Deze onderwijszorg is gericht
op een zodanige inrichting van het onderwijs dat ook kinderen met een beperking
kunnen deelnemen. Jeugdzorg richt zich op de aanpak van sociaal-emotionele
of psychische problematiek, die zich in het gezin, de vrije tijd of wellicht
ook op school manifesteert. Waar nodig werken beiden sectoren nauw met elkaar
samen en versterken ze elkaar, bij de indicatiestelling, bij de behandeling
en bij de nazorg. Het zorgadviesteam (zat) vormt hiervoor het schakelpunt.
De gemeente heeft de regierol in de jeugdketen en dient ervoor te zorgen dat
er sluitende afspraken zijn voor snelle en passende hulp. De zorg in het onderwijs
moet daarom zo goed mogelijk afgestemd worden met de zorg die geboden wordt
door centra voor jeugd en gezin (jeugdgezondheidszorg en het maatschappelijk
werk) en de jeugdhulpverlening. Het zorgadviesteam is het platform waarin
scholen met de buitenschoolse zorginstanties afstemmen over de zorg. Hoe meer
deze zorg voor een individuele leerling aan één tafel kan worden
vastgesteld hoe beter. Net als voor passend onderwijs en de samenwerking binnen
onderwijs geldt ook voor de samenwerking met de partijen buiten de school
dat het er vooral om gaat de zorg ook daadwerkelijk te realiseren, in de school,
de klas en in het gezin. Om de samenwerking tussen onderwijs en jeugdhulpverlening
goed te regelen, zal het kabinet in de eerste helft van 2010 het wetsvoorstel
zorg in en om de school aan uw Kamer aanbieden. U bent hierover per brief
van 10 juni jl. geïnformeerd (kamerstukken 2008–2009, 31 001,
nr. 70). Onderdeel van dit wetsvoorstel is het aanwijzen van verplichte partners
uit de jeugdhulpverlening en zorg die, onder regie van de gemeente, verplicht
moeten samenwerken in en om de school. Per onderwijssector zullen deze kernpartners
worden benoemd. Uitgangspunt hierbij is dat elke organisatie vanuit haar huidige
eigen kerntaak samenwerkt en haar verantwoordelijkheid moet waarmaken. Hiermee
is de samenhang tussen passend onderwijs, centra voor jeugd en gezin en de
zorg- en adviesteams gewaarborgd.
 10. Herverdeling geld voor ambulante begeleiding.
 Het grootste deel van het geld voor ambulante begeleiding voor cluster
3 (kinderen met een lichamelijke en verstandelijk beperking) en cluster 4
(kinderen met ernstige gedragsproblemen en psychische problemen) gaat voortaan
naar de samenwerkingsverbanden. Nu wordt het verplicht herbesteed bij het
speciaal onderwijs. Omdat het reguliere onderwijs zorgplicht krijgt, gaat
het grootste deel van deze middelen voortaan naar de reguliere scholen, zodat
deze ingezet kunnen worden voor zorg in de school zelf. Natuurlijk kunnen
scholen er dan nog steeds voor kiezen om expertise in te huren bij het speciaal
onderwijs. Het speciaal onderwijs blijft dan ook een deel van het geld ontvangen
om zijn expertise te delen met het regulier onderwijs. Er komt een zorgvuldig
overgangstraject om de financiële en rechtspositionele gevolgen van de
herverdeling op te vangen en deskundigheid te behouden. Ook zal
worden bekeken wat het gevolg van deze herverdeling is voor de budgettering
van de clusters 1 (visueel beperkten) en 2 (dove en slechthorende kinderen
en kinderen met ernstige spraakmoeilijkheden).
 11. Budgetfinanciering.
 Uitgangspunt voor het kabinet is dat het middelenkader voor speciale zorg
in het onderwijs (rugzak en speciaal onderwijs) is gebudgetteerd op het niveau
van de besluitvorming over de Rijksbegroting 2008. Binnen het huidige middelenkader
is vergroting van efficiëntie en doelmatigheid mogelijk, waardoor meer
leerlingen passend onderwijs kunnen ontvangen. Organisaties steunen het uitgangspunt
dat meer doelmatigheid en effectiviteit mogelijk is, maar leggen zich niet
bij voorbaat vast op het uitgangspunt dat het huidige macrokader op de Rijksbegroting
toereikend zal zijn. Dat zal moeten blijken in de praktijk.
 12. Zorggeld gelijkmatiger verdeeld.
 De huidige middelen voor speciale zorg (rugzak en speciale scholen) zijn
ongelijk gespreid over het land. Deze ongelijkheid kan niet verklaard worden
op grond van verschillen in zorgbehoefte van de leerlingenpopulaties in de
regio’s. Daarom wordt gekozen voor een verevening van middelen. Dit
betekent dat een aantal regio’s meer middelen tot hun beschikking krijgt,
maar ook dat een aantal regio’s het met minder middelen zal moeten doen.
Deze regio’s zullen meer zorg in de reguliere scholen van de samenwerkingsverbanden
moeten bieden. De omvang van de verevening zal bezien worden in samenhang
met beschikbaarheid van andere middelen voor zorg en achterstandenbeleid.
Alleen wanneer er inhoudelijk verklaarbare verschillen zijn per regio worden
deze gecompenseerd. De verevening richt zich op de toekenning van de middelen
aan de samenwerkingsverbanden. De verdeling van de middelen binnen de samenwerkingsverbanden
naar de scholen vindt plaats op basis van het zorgprofiel van de scholen.
Indien de omvang van de verevening daartoe aanleiding geeft, zal worden voorzien
in een overgangsregeling.
 
 Om dit allemaal mogelijk te maken zal vanuit de overheid een aantal acties
worden genomen. De overheid zorgt voor een helder wettelijk kader, waarin
de zorgplicht voor scholen is geregeld. Daarnaast zorgt de overheid ervoor
dat er een dekkend zorgcontinuüm ontstaat, waarin elk kind een passende
plek krijgt. Ook is het de verantwoordelijkheid van de overheid te zorgen
voor een transparante financiering en heldere verantwoording en monitoring
van zorgmiddelen.
 
 Besturen hebben in deze voorstellen de verantwoordelijkheid om binnen
de samenwerkingsverbanden zelf invulling te geven aan passend onderwijs. De
sectororganisaties ondersteunen dit proces, door het opstellen van een landelijk
referentiekader zorg. Zowel besturen als sectororganisaties doen dit in overleg
met ouders, ouder- en vakorganisaties.
 3. Uitwerking naar sectoren
 De bovenstaande algemene uitgangspuntenpunten worden als volgt vertaald
naar de verschillende onderwijstypen.
 Primair onderwijs en voortgezet onderwijs
 Voor het primair onderwijs (po) en het voortgezet onderwijs (vo) wordt
gebruik gemaakt van de bestaande samenwerkingsstructuur, die is vastgelegd
in de Wet op het primair onderwijs (WPO) en de Wet op het voortgezet
onderwijs (WVO). In het po kent die structuur al een verantwoordelijkheid
voor de inzet van de zorgmiddelen via de samenwerkingsverbanden Weer samen
naar school. De samenwerkingsverbanden ontvangen de zorgmiddelen van het Rijk
en verdelen deze vervolgens over de scholen op basis van een verdeelmodel
dat rekening houdt met de zorg die een school biedt. De samenwerkingsverbanden
maken afspraken over de verwijzing van leerlingen: naar (voortgezet) speciaal
onderwijs of naar speciaal basisonderwijs, maar ook binnen het regulier onderwijs.
Dit laatste kan aan de orde zijn wanneer een zorgleerling niet kan worden
geplaatst op de school waar de leerling is aangemeld, maar wel op een andere
reguliere school. De samenwerkende partijen maken verder afspraken over de
inzet van expertise uit het (voortgezet) speciaal onderwijs en het speciaal
basisonderwijs. De samenstelling van de verbanden kan worden herzien door
de taakuitbreiding. Uitgangspunt blijft dat alle scholen een plaats houden
binnen een verband, ook «éénpitters» (besturen met
maar één school). De wettelijke regelingen voor samenwerkingsverbanden
worden aangepast om onder meer deelname van het (v)so/rec’s aan het
samenwerkingsverband mogelijk te maken. Daarmee hebben zij ook een plaats
in de permanente commissie leerlingzorg (pcl), of een vergelijkbaar gremium.
 
 Samenwerkingsverbanden in het vo zijn nu alleen verantwoordelijk voor
de inzet van het regionaal zorgbudget en de rebound-middelen. De huidige structuur
voor het leerwegondersteunend- en het praktijkonderwijs (lwoo en pro) blijft
ongewijzigd. De ontwikkeling van leerlingen is daar voldoende stabiel. De
effecten van de invoering van passend onderwijs worden geëvalueerd. Mocht
het aantal leerlingen in lwoo en pro toenemen door passend onderwijs, dan
zal direct en adequaat ingegrepen worden.
 Middelbaar beroepsonderwijs
 Het middelbaar beroepsonderwijs heeft in het kader van passend onderwijs
een afwijkende positie, omdat het geen speciaal onderwijs en geen samenwerkingsverbanden
kent. Wel kent het mbo sinds 2006 leerlinggebonden financiering. Net als in
het po en vo gaat het grootste deel van de middelen voor ambulante begeleiding
over naar de reguliere scholen (regionale opleidingscentra en agrarische opleidingscentra
(roc’s en aoc’s) en vakinstellingen). De exacte omvang van de
verdeling wordt nog bepaald. Met de MBO Raad en AOC Raad is afgesproken dat
wordt nagegaan hoe het huidige rugzakgeld met het vervallen van de landelijke
indicatiesystematiek over de roc’s, aoc’s en vakinstellingen kan
worden verdeeld. Daarbij moeten roc’s en aoc’s die meer zorg aanbieden
ook meer geld krijgen. Scholen in het mbo hebben in feite al een zorgplicht
door de drempelloze instroom in de niveaus 1 en 2 en op grond van de Wet gelijke
behandeling op grond van handicap of chronische ziekte die al enige tijd voor
het beroepsonderwijs geldt. Met het vso moet worden afgestemd hoe met de zorgplicht
moet worden omgegaan. De drempelloze instroom levert namelijk leerlingen op
die meer begeleiding nodig hebben. Wanneer een leerling van het vso een mbo-diploma
wil halen is het soms beter dat deze leerling in het voortgezet speciaal onderwijs
blijft en van daaruit bij een mbo-instelling onderwijs volgt. De examens worden
dan altijd door de mbo-instelling afgenomen. Daarom wordt de symbioseregeling
die de samenwerking tussen mbo en vso regelt aangepast.
 Expertisecentra
 Voor de clusters 1 en 2 van de WEC-sector komt er een gebudgetteerde landelijke
bekostigingssystematiek voor specialistische hulp aan leerlingen
en scholen. Voor de clusters 3 en 4 blijft een regionale aanpak noodzakelijk.
De regionale expertisecentra (rec’s) blijven dan ook bestaan. De organisatie
van de rec’s wordt aangepast voor effectieve samenwerking met de sectoren
in de regio’s. De instroom in de clusters 3 en 4 en de invulling van
de beperktere ambulante begeleiding zal in nauw overleg met de afzonderlijke
sectoren worden uitgewerkt.
 4. Financiële randvoorwaarden.
 In het voorafgaande zijn de contouren geschetst voor uitwerking van passend
onderwijs die het resultaat zijn van de heroverweging die de afgelopen maanden
is uitgevoerd. Belangrijk is dat de randvoorwaarden gerealiseerd worden om
passend onderwijs langs deze lijnen ook daadwerkelijk te kunnen uitvoeren.
Dit geldt zeker ook voor de hiervoor beschikbare financiële middelen.
In deze paragraaf wordt het middelenkader geschetst. Eerst voor de structurele
situatie vanaf 1 augustus 2012 wanneer het nieuwe stelsel wordt
ingevoerd en daarna voor de periode tot aan die datum.
 Structurele situatie vanaf augustus 2012
 Primair onderwijs
 De samenwerkingsverbanden in het po kunnen beschikken over de zorgmiddelen
die zij nu al ontvangen. Deze middelen zijn gebudgetteerd en worden volgens
een vast model verdeeld. Hierbij wordt ervan uitgegaan dat 2% van de
leerlingen in een samenwerkingsverband gebaat is bij het volgen van onderwijs
op een school voor speciaal basisonderwijs. Daarnaast zijn er middelen om
leerlingen met lichte problematiek in de reguliere school extra te ondersteunen.
Ieder samenwerkingsverband wsns krijgt naar rato evenveel middelen (voor in
totaal ruim 5% van de leerlingen). De totale wsns-middelen beslaan
op dit moment 575 miljoen (incl basisbekostiging speciaal basisonderwijs).
Deze geldstroom blijft ongewijzigd ten opzichte van de huidige situatie.
 
 In aanvulling hierop ontvangen de samenwerkingsverbanden wsns, op basis
van de leerlingaantallen, de gebudgetteerde rugzakmiddelen po voor cluster
3 en 4 en het grootste gedeelte van de gebudgetteerde middelen voor ambulante
begeleiding. Hiervoor wordt een overgangstraject afgesproken. Landelijk gezien
gaat het daarbij nu om een bedrag van ongeveer 228 miljoen. Een deel hiervan
wordt niet toegekend aan de samenwerkingsverbanden, maar wordt direct toegekend
aan het so.
 
 Tot slot ontvangen de samenwerkingsverbanden wsns vanaf 2012 structureel
een extra bedrag van ongeveer 20 euro per leerling uit de enveloppemiddelen
waarmee de implementatie van passend onderwijs ondersteund kan worden. Deze
middelen zijn met name bedoeld om de leraren te ondersteunen bij het vormgeven
van passend onderwijs in de school.
 Voortgezet onderwijs
 De vo-scholen blijven beschikken over de lwoo en pro-middelen. Dit betreft
nu ongeveer 475 miljoen. Zolang de leerlingontwikkeling van het lwoo/pro stabiel
blijft, is hier geen reden om tot budgettering over te gaan. Daarnaast houden
de vo-scholen de middelen die via de lumpsum beschikbaar zijn gesteld voor
de leerlingbegeleiding (ongeveer 44 miljoen).
 
 De samenwerkingsverbanden in het vo houden de regionale zorgmiddelen die
zij nu ook ontvangen. Het gaat dan om ongeveer 40 miljoen. Daarnaast houden
zij ook de middelen die beschikbaar zijn voor de rebound voorzieningen (ongeveer
20 miljoen). 
 
 In aanvulling op deze middelen ontvangen de samenwerkingsverbanden vo
op basis van de leerlingaantallen, de gebudgetteerde rugzakmiddelen vo voor
cluster 3 en 4 en het grootste gedeelte van de gebudgetteerde middelen voor
ambulante begeleiding. Landelijk gezien gaat het daarbij nu om een bedrag
van ongeveer 86 miljoen. Hier geldt hetzelfde als bij po: een deel van de
middelen blijft beschikbaar voor het vso.
 
 Daarnaast is er uit de enveloppemiddelen 10 miljoen extra beschikbaar
voor versterking van de zorg in havo/vwo.
 
 Tenslotte ontvangen de samenwerkingsverbanden vo ook een extra bedrag
van ongeveer 20 euro per leerling uit de enveloppemiddelen waarmee de implementatie
van passend onderwijs ondersteund kan worden. Ook hier geldt dat deze middelen
met name bedoeld zijn om het passend onderwijs in de school vorm te kunnen
geven.
 (Voortgezet) speciaal onderwijs
 De bekostiging van de wec-scholen voor cluster 3 en 4 wordt gebudgetteerd.
Deze bekostiging bedraagt nu ongeveer 850 miljoen. De budgettering geldt alleen
voor de zorgmiddelen. Om deze budgettering door te kunnen voeren wordt voor
het (v)so een splitsing gemaakt in de bekostiging: namelijk de «basisbekostiging»
(die gelijk staat aan wat een reguliere school gemiddeld voor een leerling
krijgt) en de «zorgbekostiging» (het aanvullende deel). De zorgkosten
worden gebudgetteerd door de landelijk beschikbare zorgmiddelen toe te kennen
aan het (v)so op basis van leerlingaantallen van de aangesloten samenwerkingsverbanden.
 
 De middelen voor leerlingen in justitiële jeugdinstellingen en in
de gesloten jeugdzorg blijven buiten beschouwing. Deze middelen worden net
als nu toegekend door middel van capaciteitsbekostiging. De samenwerkingsverbanden
kunnen immers geen invloed uitoefenen op de plaatsing in deze instellingen.
Daarnaast vindt er nog onderzoek plaats naar de financiering van vergelijkbare
plaatsen bij andere instellingen.
 
 Het (v)so behoudt een deel van de huidige middelen voor ambulante begeleiding
om daarmee de expertise die in het (v)so is opgebouwd te waarborgen. Er vindt
nog onderzoek plaats naar de gewenste hoogte van dit bedrag.
 
 Er is ook nog een aantal zogenaamde «tijdelijke voorzieningen»
waarin leerlingen een bepaalde periode opgevangen kunnen worden. Het gaat
om de projecten Herstart (voor thuiszitters) en Op de rails (voorkomen thuiszitten).
Deze projecten worden apart bekostigd. In totaal is hiervoor ongeveer 18 miljoen
beschikbaar. Deze geldstromen blijven in dit kader in eerste instantie ongewijzigd.
Wel wordt bezien of hier een meer flexibele inzet mogelijk is.
 
 Tenslotte krijgt ook het (v)so structureel een bedrag van ongeveer 20
euro per leerling uit de enveloppemiddelen waarmee de implementatie van passend
onderwijs ondersteund kan worden.
 Middelbaar beroepsonderwijs
 De rugzakmiddelen voor het mbo en het grootste gedeelte van de middelen
voor ambulante begeleiding zullen worden toegekend aan de roc’s/aoc’s
en de vakopleidingen op basis van nog nader vast te stellen indicatoren.
 Overgangssituatie tot 1 augustus 2012
 In de aanloop naar de hierboven geschetste situatie per 1 augustus
2012 is een complicerende factor de voortgaande groei van het aantal geïndiceerde leerlingen (zowel in lgf als in het (v)so). Ten opzichte van
het peilniveau Rijksbegroting 2008 is het aantal geïndiceerde leerlingen
gegroeid waardoor intussen een overschrijding is ontstaan op het in de Rijksbegroting
2008 vastgestelde budgettaire kader van naar schatting de volgende bedragen:
 2010: € 41 miljoen.
 2011: € 76 miljoen.
 2012: € 37 miljoen.
 
 Deze overschrijding moet binnen het huidige budget passend onderwijs opgelost
worden.
 Groeibeheersing noodzakelijk
 Er zullen dit najaar concrete afspraken worden gemaakt tussen rec’s
en samenwerkingsverbanden over het beheersen van de groei. Een verdere groei
van het aantal indicaties zal immers leiden tot een groter tekort dat gedekt
zal moeten worden. De mogelijkheden daartoe liggen met name in het effectiever
en doelmatiger bieden van zorg binnen de samenwerkingsverbanden. Dit traject
vraagt wel een inspanning van alle betrokkenen.
 Effectievere inzet zorgmiddelen
 Om bovengenoemde inspanning te kunnen leveren is facilitering nodig. Dit
is mogelijk door de zorgmiddelen van de samenwerkingsverbanden effectiever
in te zetten. Dit is ook conform de uitkomsten van het onderzoek «zicht
op zorggelden» (Infinite, 2009). Om te komen tot een optimale inzet
in het primair onderwijs zal gedurende de periode tot augustus 2012 een deel
van deze wsns-middelen herkenbaar ingezet moeten worden in de scholen zodat
zij hun zorgprofiel kunnen ontwikkelen. Hierbij moet gedacht worden aan een
bedrag dat een inzet van ongeveer een dagdeel per week per school mogelijk
maakt.
 Toekenning enveloppe
 Daarnaast worden er uit de enveloppe passend onderwijs middelen beschikbaar
gesteld om de omschakeling naar de nieuwe systematiek mogelijk te maken. Met
ingang van schooljaar 2010–2011 zullen alle samenwerkingsverbanden vo,
samenwerkingsverbanden wsns en rec’s een bedrag per leerling krijgen.
Het bedrag van de lopende veldinitiatieven en experimenten zal worden verlaagd
om deze brede inzet mogelijk te maken. Voor deze veldinitiatieven en experimenten
geldt immers, dat de eisen waaraan zij moesten voldoen, en waarop het bedrag
was afgestemd, (zoals het inrichten van één loket voor alle
sectoren en het borgen van samenwerking tussen po,vo en (v)so) gewijzigd worden.
Het bedrag kan daardoor ook worden verlaagd. De hoogte van de landelijke toekenning
is deels afhankelijk van de mate waarin de groeibeheersing wordt gerealiseerd.
Hoe minder groei en hoe meer daling des te hoger kan het toe te kennen bedrag
zijn. Vooralsnog wordt uitgegaan van de toekenning van een bedrag van 10 euro
per leerling binnen een samenwerkingsverband gedurende de schooljaren 2010–2011
en 2011–2012. Dit bedrag is in de beginfase allereerst bedoeld om het
traject rond passend onderwijs op te starten maar ook al om de leraar voor
te bereiden op passend onderwijs. In de structurele fase zijn deze gelden
bedoeld voor het realiseren van zorg in de klas. Zo komt het ten goede aan
de ondersteuning van de leraar.
 Dekking overschrijding
 Zoals gezegd is er in de jaren tot 2012 sprake van een overschrijding.
 Deze overschrijding wordt onder meer gedekt door:
 a) Harmonisatie van rugzakmiddelen in het sbao. 
   Op dit moment ontvangen scholen voor speciaal basisonderwijs, als
zij lesgeven aan een geïndiceerde leerling, een rugzak die even groot
is als die voor reguliere basisscholen. De bekostiging van het speciaal basisonderwijs
is al gericht op het bieden van extra zorg, en dus hoger. Daarom zal dit worden
verrekend. In het voortgezet onderwijs is de rugzak van het lwoo/pro al op
deze wijze vastgesteld.
 
 b) De middelen voor ambulante begeleiding voor cluster 3 en 4 worden naar
beneden bijgesteld. Van de beschikbare circa 146 miljoen wordt in de schooljaren
2010–2011 en 2011–2012 20 miljoen gebruikt ter dekking van de
budgettaire problematiek.
 
 c) Voor het resterende deel wordt de overschrijding gedekt uit enveloppemiddelen.
 
 In tabelvorm ziet de dekking van de overschrijding er dan als volgt uit: 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2010
 2011
 2012
 2013
 2014
 
 
 
 
 Ruimte binnen zorgbudget (inclusief vrijgevallen groeibudget (v)so)
na afspraak budgetfinanciering niveau 01-10-2008 per 01-08-2012
 0
 0
 0
 – 2
 – 2 
 
 
 Verwachte overschrijding zorgbudget (inclusief rugzakken) tot
01-08-2012 o.b.v. voorlopige telling 01-10-2009
 43
 76
 37
 0
 0
 
 
 Incidentele dekking uit overschot zorgmiddelen 2009
 – 11
 0
 0
 0
 0 
 
 
 Dekking uit onderuitputting groeiregeling residentiële instellingen
 – 4
 – 4
 – 4
 – 4
 – 4 
 
 
 Dekking uit enveloppe passend onderwijs
 – 15
 – 30
 – 15
 0
 0
 
 
 Dekking uit korting op vergoeding ambulante begeleiding (2010/2011
en 2011/2012)
 – 8
 – 20
 – 12
 0
 0 
 
 
 Dekking uit harmonisatie rugzak SBaO + zorg met rugzak BaO (2010/2011
en 2011/2012)
 – 5
 – 11
 – 5
 0
 0
 
 
 Kasschuif
 0
 – 11
 – 1
 6
 6 
 
 
 
 Resterende tekortreeks
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 0
 
 
 
 
 
 Verantwoording en evaluatie
 Het palet aan voorstellen is ingrijpend. Er is een aantal fundamentele
keuzes gemaakt die, zoals aan het begin van deze brief is aangegeven, noodzakelijk
zijn. Het is nu wel zaak nauwlettend te volgen of de gemaakte keuzes leiden
tot de beoogde effecten. Dat de middelen die beschikbaar zijn voor zorg in
de klas bij de leraar terecht komen, waardoor de leraar zich beter ondersteund
voelt. Dat er meer kinderen in het regulier onderwijs worden opgevangen en
dat de kwaliteit van het speciaal onderwijs verbetert, waardoor meer kinderen
zo zelfstandig mogelijk functioneren. Voor de evaluatie en advisering over
de invoering van passend onderwijs is de Evaluatie- en adviescommissie Passend
Onderwijs (ECPO) ingericht. Met de Commissie zal worden overlegd over het
opnieuw opzetten van het evaluatieprogramma. Daarnaast wordt in aansluiting
op de discussie over het referentiekader in overleg met de sectororganisaties
bekeken hoe de verantwoording kan worden vormgegeven.
 5. In gesprek
 Met deze notitie wordt de nieuwe koers voor passend onderwijs aan de Kamer
gepresenteerd. De koerswijzing is ingrijpend en er wordt veel verlangd van
alle partijen. Er is echter geen keus. Alleen als we het beleid bijstellen,
kunnen we leerlingen de zorg en ondersteuning geven die ze nodig
hebben en kunnen meer kinderen een diploma halen en een duurzaam zelfstandig
bestaan opbouwen. Uiteindelijk is dat waar het om gaat. Op deze manier krijgt
passend onderwijs meer richting en meer inhoud, zowel voor de leraar, als
voor het bestuur als voor de ouder. Eén van de (terechte) aanbevelingen
van de ECPO. Los daarvan is het bittere noodzaak om de kosten van de zorg
beter te beheersen.
 
 De koerswijziging kenmerkt zich door een zorgplicht voor schoolbesturen,
met meer inzet op preventie en een professionele doorverwijzing in plaats
van een indicatie. De uitwerking van de koers voor passend onderwijs zal in
nauwe samenhang plaatsvinden met het kabinetsstandpunt Zorg voor jeugd, dat
de minister voor Jeugd en Gezin begin 2010 aanbiedt aan de Tweede Kamer.
 
 Die visie voor passend onderwijs wordt door velen gedeeld. De gesprekken
die de afgelopen maanden zijn gevoerd met alle betrokkenen geven ditzelfde
gevoel weer. Allen willen graag het beste voor de kinderen en willen ook hun
verantwoordelijkheid hierin pakken. Liefst met zo min mogelijk bureaucratie
maar wel met een heldere richting. Het kabinet is dan ook zeer verheugd met
de verantwoordelijkheid die de sectoren op zich hebben genomen voor het ontwikkelen
van een referentiekader. Zowel de uitkomsten als de insteek van de verschillende
partijen in het overleg dat we met elkaar hebben gevoerd geven vertrouwen
dat dit ook gaat lukken. Ook daarom zien we de gesprekken die de vertegenwoordigers
van ouders, personeel en het onderwijs gaan voeren met hun achterbannen met
vertrouwen tegemoet. Uiteraard voeren we ook zelf gesprekken met alle betrokkenen.
In december wordt de Kamer op de hoogte gebracht van het resultaat van die
gesprekken.
 
 De staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
 S. A. M. Dijksma