Nota Ruimte; Verslag algemeen overleg gehouden op 23 januari 2007 over onder meer de voortgangsrapportage programma's Nota Ruimte
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-04 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 29435, nr. 190

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

08-03-2007

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2006-2007

29435 nr. 190

07-03-2007

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVragen en opmerkingen uit de commissiesAntwoord van de bewindsliedenNadere gedachtewisselingToezeggingenOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 29435Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 61 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
29 435Nota Ruimtenr. 190VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 7 maart 2007De vaste commissie voor Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer1, de vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit2 en de vaste commissie voor Economische Zaken3 hebben op 23 januari 2007 overleg gevoerd met minister
Winsemius van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, minister
Veerman van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en staatssecretaris Van Gennip
van Economische Zaken over:1. de brief van de minister van VROM d.d. 26 april
2006 over voortgangsrapportage programma’s Nota Ruimte (29 435,
nr. 165);2. de brief van de minister van VROM d.d. 6 juli
2006 over kabinetsreactie «IBO Verstedelijking; locatiekeuzen bij woningbouw»
(30 647, nr. 1);3. de brief van de minister van VROM d.d. 11 juli
2006 met reactie op het advies van de VROM-raad 051 «Ruimte geven, ruimte
nemen. Voorstellen ter verbetering van de uitvoering van het ruimtelijk beleid»
(30 300-XI, nr. 132);4. de brief van de minister van VROM d.d. 21 augustus
2006 met aanbieding van de Monitor Nota Ruimte, de opgave in beeld (29 435,
nr. 172);5. de brief van de minister van VROM d.d. 28 augustus
2006 met het advies «Recht op groen» (VROM 06-695);6. de brief van de minister van VROM d.d. 21 september
2006 met de Uitvoeringsagenda Ruimte 2006 (29 435, nr. 174);7. de brief van de minister van VROM d.d. 29 september
2006 over de voortgang Rijksprogramma Groene Hart (30 816, nr. 1);8. de brief van de minister van VROM d.d. 16 oktober
2006 over de procedure FES-middelen Nota Ruimte (30 800 D, nr. 6);9. de brief van de minister van VROM d.d. 26 oktober
2006 over de reactie op advies van de Raad voor het Landelijk Gebied «Recht
op groen» (30 647, nr. 2);10. de brief van de minister van VROM d.d. 14 november
2006 met beantwoording vragen over de Zuidvleugelbrief (30 817, nr. 1);11. de brief van de minister van VROM d.d. 11 december
2006 met de Beleidsdoorlichting ruimtelijk beleid (30 800-XI, nr. 33);12. de brief van de minister van VROM d.d. 11 december
2006 over volkstuinen (29 435, nr. 186);13. de brief van de minister van VROM d.d. 20 december
2006 met aanbieding rapport Beschermende werking bestemmingsplannen Groene
Hart (VROM 06-999);14. de brief van de minister van VROM d.d. 17 januari
2007 over de motie-Duyvendak c.s. (30 800-XI, nr. 40) en de motie-Van
Bochove (29 435, nr. 182) over de Hoeksche Waard;15. de brief van de minister van VROM d.d. 19 januari
2007 over kabinetsreactie VROM-raad advies 053 «Werklandschappen, een
regionale strategie voor bedrijventerreinen» (30 800-XI, nr. 75);16. de brief van de minister van VROM d.d. 19 januari
2007 over een structuurvisie voor de «Panorama’s en de snelwegzone»
(29 435, nr. 187).Van dit overleg brengen de commissies bijgaand beknopt verslag uit.Vragen en opmerkingen uit de commissiesDe heer Duyvendak (GroenLinks) hoopt in de
nieuwe Kamerperiode meer tijd te krijgen om te spreken over de ruimtelijke
ordening dan in de afgelopen periode. Hij beperkt zich nu omwille van de tijd
tot de Hoeksche Waard en het Groene Hart, maar zal de komende maanden nog
op een flink aantal andere punten ingaan.De bestuurders van de regio Utrecht laten een studie verrichten naar het
realiseren van 10 000 extra woningen tussen Harmelen en Woerden, midden
in het Groene Hart, bovenop het migratiesaldo nul. Het is van belang dat de
gehele Kamer uitspreekt dat deze studie beter gestopt kan worden omdat er
geen sprake van kan zijn dat midden in het Groene Hart 10 000 extra woningen
worden gebouwd. Hetzelfde geldt voor de studie naar de «A2,5»,
zodat ook daarover geen misverstand kan bestaan.In het Groene Hart moet zo min mogelijk gebouwd worden. De handhaving
van het desbetreffende beleid verloopt via de bestemmingsplannen, maar slechts
50 tot 70% van de bestemmingsplannen is op orde en van die plannen
wordt nog lang niet alles gehandhaafd. In feite constateert het kabinet dit
ook zelf, maar het komt niet verder dan het oprichten van een interprovinciale
stuurgroep die moet bekijken «of het mogelijk is bestuurlijk commitment
te vinden voor de beleidsopgave om ruimtelijk beheer te verbeteren».
Als het zo wordt aangepakt, kan geen woning of bedrijventerrein meer worden
tegengehouden. De heer Duyvendak roept het kabinet daarom op ervoor te zorgen
dat bijvoorbeeld per 1 juli 2008 alle bestemmingsplannen op orde zijn
en gehandhaafd worden.Op 20 december 2006 is de motie-Duyvendak aangenomen (30 800-XI,
nr. 40) waarin de regering is verzocht de ontwikkeling van het bedrijventerrein in de Hoeksche Waard stop te zetten zolang nut en noodzaak
daarvan niet zijn aangetoond. Deze motie is nodig om te voorkomen dat de aanleg
van dit bedrijventerrein juridisch wordt vastgelegd in het provinciale streekplan
en daardoor onomkeerbaar wordt. Het verzoek van het kabinet aan de Kamer om
nog eens over deze beslissing na te denken wordt niet beargumenteerd met nieuw
materiaal of nieuwe onderzoeken. De argumenten die het kabinet geeft, pleiten
alleen maar nog sterker voor het niet realiseren van dit bedrijventerrein.
1. De intentie om in 2020 40 ha bovenregionaal gerealiseerd te hebben lijkt
geen reden om haast te maken. Hiermee moet zorgvuldig worden omgegaan. Een
dergelijk bedrijfsplan moet nu niet overhaast juridisch onomkeerbaar worden
gemaakt. 2. Het kabinet meldt dat het College van Rijksadviseurs ervoor pleit
om de aanleg op te vatten als een integrale gebiedsopgave, maar niet dat het
college geen voorstander is van het beoogde grootschalige bedrijventerrein
en vindt dat de cyclus van onzorgvuldig ruimtegebruik moet worden doorbroken.
De eerder aangenomen motie-Van Bochove (29 435, nr. 182) noemt twee randvoorwaarden
voor het realiseren van het bedrijventerrein, namelijk een goede landschappelijke
inpassing en een goede infrastructurele ontsluiting. In het streekplan is
echter geen sprake van een goede landschappelijke inpassing en het college
wijst erop dat ook de ontsluiting op geen enkele manier is geregeld anders
dan het verbreden van de toegangsweg.De heer Duyvendak vraagt het kabinet aan te geven hoe naar zijn mening
de kernkwaliteiten in het streekplan zijn uitgewerkt. Deze zijn namelijk nauwelijks
uitgewerkt zodat het wel een heel droef voorbeeld is van een streekplan dat
bescherming moet bieden tegen bebouwing van het Groene Hart.Mevrouw Vermeij (PvdA) mist in de Nota Ruimte
de invulling van een ruimtelijke ontwikkelingspolitiek en een duidelijke ruimtelijke
hoofdstructuur. De minister van VROM heeft in dezen niet alleen een procesmatige
rol, maar moet ook sturend en coördinerend optreden, terwijl met name
de lagere overheden over voldoende instrumenten moeten beschikken. Mevrouw
Vermeij pleit voor een meerjarenprogramma infrastructuur, ruimte en transport
(MIRT) waarin de onderlinge relatie tussen de verschillende onderdelen zoals
netwerken, mobiliteit, economische rentabiliteit enz. goed naar voren kan
komen. Daaruit kan bijvoorbeeld ook de samenhang tussen de infrastructuur
en de Hoeksche Waard blijken. Zij vraagt de minister hierop te reageren.De PvdA-fractie wil graag dat meer groene projecten en waterprojecten
kunnen meedingen naar de gelden uit het Fonds Economische Structuurversterking
(FES). Is het juist dat hiervoor de FES-wet moet worden aangepast? Ook het
groen en het water mist mevrouw Vermeij in de Nota Ruimte. Zij verwijst hierbij
naar de Leidsche Rijn, waar generaties kinderen zonder een sprietje groen
opgroeien en naar het (te) laat bouwen van een station waardoor voor alle
huizen inmiddels twee auto’s staan. Een MIRT zou wellicht ook hier kunnen
helpen.Op termijn zal moeten worden bekeken of het aantal woningen, 35 700,
en het hanteren van het migratiesaldo nul, nog wel juist zijn, bijvoorbeeld
aan de hand van de cijfers over bevolkingsaanwas en ontwikkeling van het Centraal
Planbureau (CPB). Overigens denkt mevrouw Vermeij hierbij eerder aan minder
woningen dan aan meer woningen.Het Nederlandse landschap verrommelt, en niet alleen in en om de stad
of in het Groene Hart. Bedrijventerreinen verloederen. De grond voor nieuwbouw
is goedkoop en iedere gemeente heeft zijn eigen terrein zodat verhuizen steeds
goedkoper is dan opknappen. Bovendien wordt volgens de samenwerkende milieuorganisaties
de komende negen jaar vijf keer meer gebouwd dan de hoeveelheid waaraan behoefte
is. Van alle groei van de bedrijventerreinen is maar 6% te verklaren
door een toename van de bedrijvigheid. De rest betreft bedrijfsverhuizingen.
De enorme leegstand die hiermee gepaard gaat, benadrukt het belang
van herstructurering van de bestaande terreinen. De lokale overheden hebben
hiervoor nog niet veel kaders gesteld. Wat gaat de minister hieraan doen?Economische Zaken en de provincie Zuid-Holland willen in de Hoeksche Waard
ruimte maken voor een bedrijventerrein van 180 ha netto. De PvdA vindt evenwel
dat eerst moet worden bekeken of bestaande terreinen in de omgeving geherstructureerd
kunnen worden en wil geen nieuw terrein zolang nut en noodzaak daarvan niet
zijn aangetoond. De Hoeksche Waard is een van de weinige plekken waar nog
een horizon is van 5 km, een van de kernkwaliteiten van het nationaal landschap
de Hoeksche Waard. Het College van Rijksadviseurs is niet voor een dergelijk
terrein op deze plek of wil de opgave daartoe volledig herformuleren. Is het
juist dat de aanleg van dit terrein nauw samenhangt met een verbetering van
de N217 en een goede aansluiting op de A29? En wat moet er gebeuren als de
termijnen van deze verschillende projecten uit elkaar gaan lopen? Mevrouw
Vermeij vraagt of de business case die voor de regio wordt gemaakt naar de
Kamer gestuurd kan worden en of daaruit een vergelijking kan worden gemaakt
tussen de grondprijzen van het uitgekozen gebied en de prijzen van de nabij
gelegen alternatieve gebieden. Overigens zijn de antwoorden van de bewindslieden
over de mogelijkheden in de Drechtsteden en de Moerdijk niet bevredigend.
Welke bedrijven willen zich eigenlijk op het terrein in de Hoeksche Waard
vestigen? Mevrouw Vermeij ervaart wel druk uit bestuurlijke kring, maar ondernemers
zijn nergens te bekennen. Zijn afspraken gemaakt met het havenbedrijf of het
ontwikkelingsbedrijf over verplichtingen en risico’s? Nergens is terug
te vinden hoe een verdere uitbreiding van het terrein wordt voorkomen. De
PvdA is er daarom voorlopig niet voor om de Maas over te steken.Tot slot merkt zij op dat het ruimteverlies door de oceaan aan laagbouw
in Nederland een actieve ruimtelijke ontwikkelingspolitiek noodzakelijk maakt.De heer Van Leeuwen (SP) vraagt zich af hoe
een demissionaire minister van VROM zijn stempel kan drukken op de ruimtelijke
ordening. Een groot deel van de inrichting van het land wordt overgelaten
aan provincies en gemeenten. Daar is niks mis mee, maar de SP vraagt zich
wel af of daarbij het idee van een terugtrekkende overheid en deregulering
niet meer voorop heeft gestaan dan de ruimtelijke kwaliteit.Deskundigen wijzen erop dat delen van Nederland als gevolg van temperatuurveranderingen
onder water komen te staan. Tijdens de begrotingsbehandeling is het amendement-Van
Velzen over het natuurlijk klimaat ingediend. De minister van LNV staat daar
sympathiek tegenover, maar wijst erop dat voor de uitvoering daarvan meer
geld nodig is en meer overleg tussen bewindslieden en natuurorganisaties.
Welke stappen zijn inmiddels genomen?De verrommeling in het land is een ergernis. Elke gemeente wil bedrijvigheid
en woningbouw en het aanbod van bedrijventerreinen overstijgt de vraag gigantisch.
Er is gebrek aan regie en samenhang. In 2008 wordt een rijksbrede ruimtelijke
uitvoeringsagenda uitgebracht. Is het mogelijk om daarin gemeenten harde doelstellingen
op te leggen opdat een evenwichtige afweging plaatsvindt, bijvoorbeeld tussen
wonen en werken? De kwaliteit en de capaciteit van het gemeentelijk apparaat
zijn een zorgpunt. Door de sanering is veel kennis en kunde verloren gegaan.
Hoe groot schat de minister deze achterstand bij de gemeenten en met welke
instrumenten wil hij deze inlopen?Het verbaast de heer Van Leeuwen dat een motie moet worden ingediend om
ervoor te zorgen dat nut en noodzaak van het bedrijventerrein in de Hoeksche
Waard worden aangetoond. De SP vindt dat nut en noodzaak bij dit soort plannen
altijd vooraf integraal en interprovinciaal – in die volgorde –
moeten worden aangetoond. Dat geldt ook voor de Moerdijkse Hoek en andere
bedrijventerreinen. Het College van Rijksadviseurs noemt de plannen
voor de Hoeksche Waard terecht een zwaktebod. Het college maakt bovendien
een opmerking over de absurd lage grondprijzen. De verlokking om steeds nieuwe
bedrijventerreinen aan te leggen is daardoor te groot. Is de minister van
VROM bereid dit aspect te betrekken bij de concrete acties die hij heeft toegezegd
op vragen over het advies van de VROM-raad over bedrijfsterreinen?Grondposities zijn van essentieel belang voor projectontwikkelaars en
woningbouwcorporaties. Is het juist dat nu al bijna alle grond in Nederland
privaat bezit is? Uit het IBO-rapport «Locatiekeuzen bij woningbouw»
blijkt dat financiële motieven de keuze voor een locatie bepalen. De
instrumenten die provincies en gemeenten hebben, moeten leiden tot een meer
evenwichtige keuze, waarbij bijvoorbeeld de effecten op de open ruimte en
de sociale veiligheid worden meegewogen. Ook van de markt wordt verwacht dat
zij haar verantwoordelijkheid neemt. Op welke wijze krijgt de verantwoordelijkheid
van markt en lagere overheden gestalte en welke beleidsinstrumenten heeft
de minister tot zijn beschikking om indien nodig sturend op te treden? Hoe
staat de minister overigens tegenover een openruimteheffing?De ambities voor het Groene Hart zijn verschrikkelijk hoog. Kunnen deze
wel waargemaakt worden en is de minister bereid om naar extra middelen te
zoeken als dat nodig is? De heer Van Leeuwen vraagt zich verder af of de FES-middelen,
als deze voor het Groene Hart kunnen worden ingezet, ook gebruikt kunnen worden
om af te komen van de kostendragers – dure huizen, landgoederen –
in het open gebied.De minister heeft ProRail gevraagd actief in overleg te treden met gemeenten
over alternatieven voor de volkstuintjes naast het spoor. Heeft ProRail al
gehoor gegeven aan dit verzoek? Als er geen alternatieven zijn, worden de
tuintjes naast het spoor dan gehandhaafd? Heeft het gesprek met de Algemeen
Verbond van Volkstuinders Verenigingen (ANNV) hierover al tot resultaten geleid?
Onder andere via de bodemsystematiek op postcodeniveau is het aanbod van volkstuinen
voor gemeenten in de Randstad inzichtelijk gemaakt. De heer Van Leeuwen vraagt
zich af of ook een landelijk overzicht van volkstuinen wordt gemaakt; Nederland
is immers groter dan de Randstad.De heer Van Heugten (CDA) heeft de indruk
dat er op notaniveau veel draagvlak en consensus is, maar dat de uitwerking
en doorvertaling naar programma’s en projecten nog tot veel discussies
leidt. De gekozen programma-aanpak moet tot meer snelheid, synergie en samenhang
leiden in de complexe gebiedsopgaven. Het stokje voor deze aanpak zal worden
overgedragen aan het volgende kabinet. Hij vraagt de bewindslieden aan te
geven of zij positief zijn over de gekozen aanpak en of zij op grond daarvan
zouden aanbevelen de programma-aanpak in een volgende kabinetsperiode voort
te zetten.In de verstedelijkingsnota wordt bevestigd dat een goede combinatie van
inbreiding en uitbreiding van steden en bouwen in dorpen de beste formule
is voor nieuwe woningen en arbeidsplaatsen. Gemiddeld 40% realiseren
via inbreiding is prima. Verdichting in bestaand bebouwd gebied (BBG) kan
immers niet eindeloos doorgaan. Binnen steden en dorpen moet voldoende ruimte
blijven voor groen, spelen, water enz. De ministers van VROM en LNV onderschrijven
het grote belang van groen in steden en wijken. De uitvoering ervan ligt vooral
op decentraal niveau. Afdwingen is daarbij nu niet aan de orde. Met het programma
Groene Partners, waarin het Rijk en de G31 samenwerken, is voldoende invulling
gegeven aan de medeverantwoordelijkheid van het Rijk. Het is te verdedigen
dat pas een andere aanpak wordt overwogen als dit tot onvoldoende resultaat
leidt. Gelet op de doelstellingen in de Nota Ruimte voor de gewenste basiskwaliteit,
is het wel nodig om dit aspect scherp in de gaten te houden. Relevante partijen
zullen immers hun eigen belang op de korte termijn moeten inruilen voor het
maatschappelijk belang op de lange termijn en dat is niet altijd
een vanzelfsprekendheid. Het achteraf herstellen van een tekort aan binnenstedelijk
groen is moeilijk. De heer Van Heugten vraagt daarom of de Kamer tussentijds
geïnformeerd kan worden over de resultaten die in de samenwerking worden
geboekt.In de verstedelijkingsnota wordt de aanbeveling overgenomen om een regionale
inventarisatie te maken van de capaciteit voor woningen en arbeidsplaatsen
in het BBG en de aanwezige infrastructuur daarbij te betrekken. Wanneer worden
de resultaten van deze inventarisatie verwacht?Voor het vinden van de beste locaties voor nieuwe woningen en arbeidsplaatsen
moet meer gebruik gemaakt worden van een maatschappelijke kosten-batenanalyse
(MKBA). De eventuele gevolgen van klimaatverandering en demografische ontwikkelingen
moeten daar zo snel mogelijk bij betrokken worden. De motie-Van Bochove, op
20 december ingediend bij de VROM-begroting, ziet de minister van VROM
als een ondersteuning van het beleid. De heer Van Heugten is benieuwd naar
de resultaten van de daarin gevraagde analyse en de betekenis daarvan voor
de ontwikkelingsmogelijkheden in laag gelegen en/of kwetsbare gebieden.De rijksuitgangspunten voor de stedelijke ontwikkeling in en bescherming
van het Groene Hart moeten nog uitgewerkt worden, terwijl dat juist het cruciale
punt is. Het is van groot belang dat zorgvuldig wordt omgegaan met bebouwingsgrenzen,
dat het groen wordt behouden en dat het «migratiesaldo nul» wordt
gehandhaafd. Naar de «A2,5» hoeft dan ook geen onderzoek meer
plaats te vinden. Kan de minister bevestigen dat dit onderzoek is gestaakt?
De beschermende werking van de bestemmingsplannen baart ook de heer Van Heugten
zorgen. Hij verzoekt de ministers erop toe te zien dat gemeenten en provincies
voldoende capaciteit vrijmaken en prioriteit geven aan de actualisatie en
de handhaving van de bestemmingsplannen voor het gebied van het Groene Hart.
Is dat onvoldoende, dan kan de minister wellicht door middel een structuurvisie
tot meer beschermende werking aanzetten. Vooralsnog gaat de heer Van Heugten
ervan uit dat gemeenten en provincies hieraan prioriteit zullen geven. Het
geven van een reactie op de door de heer Duyvendak genoemde 10 000 woningen
vindt de heer Van Heugten prematuur. Naar zijn informatie maken deze woningen
onderdeel uit van de huidige verstedelijkingsafspraken, maar ook het CDA zal
hierop kritisch letten.Het is van belang dat voor een regionaal en bovenregionaal bedrijventerrein
in de Hoeksche Waard draagvlak is in de provincie en in de Hoeksche Waard
zelf. Het blijft lastig om nut en noodzaak aan te tonen als de toekomstige
vraag en de effecten van het flankerend beleid steeds opnieuw ter discussie
worden gesteld. De heer Van Heugten ziet geen reden om van standpunt te veranderen
en vindt de reservering gewenst als overloop voor de behoefte van de regio
Rijnmond/Rotterdam. Een goede landschappelijke inpassing en infrastructurele
ontsluiting zijn wel voorwaarden. Hij is het eens met het College van Rijksadviseurs
dat er wellicht betere opties zijn voor de ontwikkeling van een bedrijventerrein.
Deze moeten dan eerst uitgewerkt worden. Het CDA blijft van mening dat het
goed is om de verrommelde noordoosthoek van de Hoeksche Waard te reserveren
voor toekomstige bedrijvigheid en vast te leggen dat er 60 ha beschikbaar
is voor regionale bedrijvigheid. Het bovenregionale deel vergt nadere studie
naar inpassing en ontsluiting. Die opties zullen nader in het streekplan uitgewerkt
moeten worden.Mevrouw Neppérus (VVD) constateert
dat de Nota Ruimte staatsrechtelijk is vastgesteld door de Tweede en de Eerste
Kamer. Dat betekent dat de lijnen die daarin zijn uitgezet in principe gevolgd
moeten worden. De VVD-fractie heeft er grote moeite mee dat wordt geprobeerd
om daar toch bouwstenen uit te wrikken.De toegankelijkheid van het Groene Hart, met het openbaar vervoer, de
auto of de fiets, is lang niet altijd even goed. Kunnen de bewindslieden hierop een reactie geven, en vinden ook zij deze toegankelijkheid van
belang? De minister van LNV benadrukt dat er voldoende geld is om met de huidige
plannen een start te maken. De provincie vindt evenwel dat er geld bij moet,
terwijl in bijna alle stukken verschillende bedragen worden genoemd. Is er
werkelijk voldoende geld om te starten en hoe groot is het totale budget?
Mevrouw Neppérus vertrouwt erop dat de gemeenten hun handhavende taak
via de bestemmingsplannen goed uitvoeren en wil deze taak niet te snel naar
Den Haag verplaatsen. De Nota Ruimte is immers nog maar pas vastgesteld. Zij
vindt dat de gemeenten niet onderschat moeten worden. Het is wel goed om hun
beleid te volgen.Het bedrijventerrein in de Hoeksche Waard is een van de centrale punten
in de vastgestelde Nota Ruimte en is bedoeld als overloop voor de regio Rotterdam.
De VVD-fractie vindt daarom dat dit bedrijventerrein er gewoon moet komen,
maar er moet wel rekening worden gehouden met het feit dat de Hoeksche Waard
ook nationaal landschap kent. In de motie-Duyvendak (30 800-XI, nr. 40)
wordt verzocht nut en noodzaak aan te tonen, maar op een bepaald moment moet
worden toegegeven dat deze zijn aangetoond, anders kan dit argument steeds
gebruikt worden om de ontwikkeling van het terrein tegen te houden.Op een aantal beleidsterreinen wordt de voortgang van de uitvoering gemonitord.
Het lijkt mevrouw Neppérus efficiënt als de uitkomsten daarvan
in één stuk worden samengebracht. De visie van het kabinet op
de lintbebouwing wacht zij met spanning af.Ook de heer Van der Vlies (SGP) benadrukt
dat de Nota Ruimte is vastgesteld. De processen die daarin zijn beschreven
vragen tijd. Bestuurlijke consistentie en draagkracht zijn nodig om de hoofdlijnen
te handhaven, maar dat neemt niet weg dat gedurende het proces tot aanpassingen
kan worden besloten. De fractie van de SGP heeft de motie-Duyvendak (30 800-XI,
nr. 40) gesteund. De heer Van der Vlies vindt het jammer dat het daarin genoemde
aspect in feite aan de Kamer in heroverweging wordt gegeven. Hij ervaart de
Hoeksche Waard als een van de laatste open landschappen in de Randstad, als
een belangrijke groene long in de nabijheid van verstedelijkt gebied. Hij
is daarom tegen de aanleg van een grootschalig havengerelateerd bedrijventerrein.
Het gebied dat is bestemd voor de bedrijven kan wel worden ingekaderd, maar
de praktijk zal op de lange termijn een andere zijn. Dat risico van aantasting
zou niemand moeten willen lopen. De infrastructurele ontsluiting staat nog
te bezien en de discussie over nut en noodzaak lijkt steeds gerelativeerd
te worden. Verder is het de vraag of niet beter naar de alternatieven gekeken
moet worden, zoals de Tweede Maasvlakte. Grootschalige bedrijvigheid zal druk
leggen op het woningbouwvolume en ook dat is niet makkelijk inpasbaar in de
Hoeksche Waard, die bovendien voor een belangrijk deel nationaal landschap
is. Verder zou de minister zich beter moeten verantwoorden over het advies
van het College van Rijksadviseurs, dat glashelder stelt dat met een grootschalig
bedrijventerrein met havengerelateerde logistieke functies een grens wordt
overschreden. Het advies van het college is bijzonder constructief en innovatief
en bevat suggesties voor een betere benutting van bestaande haventerreinen,
meervoudig grondgebruik, gestapelde functies enz. Daar is kennelijk nog een
wereld te winnen. De heer Van der Vlies vraagt de bewindslieden serieus naar
dit advies te kijken en daarmee aan de slag te gaan. Overigens is nog niet
voldaan aan het verzoek in de motie-Van Bochove (29 435, nr. 182), toch
een terechte uitspraak.Voor de 60 ha regionaal bedrijventerrein is draagvlak en dat terrein moet
dan ook snel worden ontwikkeld. De verknoping met de discussie over het grootschalig
havengerelateerde bedrijventerrein moet ter wille van het behoud van werkgelegenheid
in de desbetreffende regio worden losgelaten.Decentrale overheden hebben naar voren gebracht dat de uitvoering van
de ambities van de Nota Ruimte in de knel dreigen te komen door een tekort
aan financiële middelen. Bij de nationale landschappen en het regionale
waterbeheer wordt dit al zichtbaar. Ook voor de regionale bereikbaarheid wordt
een ernstig tekort aan geld verwacht. De heer Van der Vlies begrijpt dat niet
met de uitvoering kan worden gewacht tot de laatste cent in de sok zit, maar
er moet wel een perspectief zijn op meer geld.De heer Cramer (ChristenUnie) wijst erop dat
in de tussenevaluatie van de programma-aanpak het gevaar van overlapping wordt
gesignaleerd. De programma-aanpak wordt juist vanwege de stapeling van ruimtelijke
en sociale opgaven in de Randstad toegepast en beoogt bij te dragen aan de
versterking van de internationale concurrentiekracht van de Randstad en het
behoud van de daarin gelegen waardevolle gebieden, waarmee meteen het spanningsveld
van de Nota Ruimte is aangegeven. Het is de vraag of deze aanpak werkelijk
bijdraagt aan het behoud van landschap en of de permanente drang naar sneller
en intensiever niet juist alle ontwikkelingen stuurt. Dat dit vraagstuk niet
alleen nu een rol speelt, maar dat ook in het verleden heeft gedaan, is goed
te lezen in het boekje «Het ontsnapte land» van Geert Mak, waarnaar
de heer Cramer verwijst. Daaruit wordt duidelijk dat de mooi verwoorde landschappelijke
en sociale ambities vaak gesneuveld zijn in de concurrentieslag met economie
en politieke belangen. Het Milieu- en Natuurplanbureau en het Ruimtelijk Planbureau
zien niet voor niets de grote opgave van de rijksoverheid liggen in het realiseren
van de beoogde ruimtelijke kwaliteit. Het is goed dat een intentieverklaring
tussen het Rijk en de G31 is afgesproken, maar de heer Cramer vreest dat de
zware nadruk op de verbetering van de internationale concurrentiepositie in
de knel zal komen met de doelstellingen op het gebied van landschap, natuur
en sociale samenhang.Van de vier programma’s lijkt het programma Groene Hart het meest
evenwichtig en hoopvol. De uitgangspunten in dit programma spreken de heer
Cramer aan, met name de erkenning van de belangen van de grondgebonden melkveehouderij
als voorwaarde voor het overleven van het Groene Hart en het veenweidegebied.
Hij stelt in dezen voor een koppeling te maken met de aanpak die bijvoorbeeld
door de Vereniging Nederlands Cultuurlandschap in de vorm van een deltaplan
wordt bepleit. De heer Cramer ziet verder, overigens net als de VROM-raad
en het IPO, nog een spanning tussen de investeringsbehoefte in het Groene
Hart van 1,76 mld. en de 1 mld. die beschikbaar is. Hij pleit ervoor te bezien
of FESmiddelen kunnen worden ingezet voor bredere gebiedsontwikkelingen. Is
er overigens naast geld voor investeringen geld voor onderhoud en beheer?De uitbreiding van met name de weginfrastructuur staat centraal in alle
vier de programma’s, zo blijkt ook uit de Monitor Nota Ruimte (29 453,
nr. 172). Het verbaast de heer Cramer dat niet zwaarder wordt ingezet op het
versneld viersporig maken van het railnet in de hele Randstad, te beginnen
met het net tussen Amsterdam en Almere. In combinatie met een snelle invoering
van de kilometerheffing kan de filedruk in de Randstad daardoor afnemen of
minder hard groeien, wat ook goed is voor het Groene Hart.De voorstellen om 40% van de woningen en arbeidsplaatsen te realiseren
in BBG staan onder druk. De neiging is sterk om te bouwen in nieuwe uitleggebieden
omdat de problemen daar minder complex zijn en de uitvoering sneller ter hand
kan worden genomen. Het probleem daarbij is dat open ruimte, stedelijk groen
en sociale effecten niet in geld worden gewaardeerd. Een desbetreffende waarderingsmethode
zou een plaats kunnen krijgen in de maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA).Het kabinet vindt dat Nederland klimaatbestendig moet worden ingericht.
Wat zijn hiervan de (financiële) gevolgen?Er is nog onvoldoende duidelijk om de motie-Van Bochove (29 435,
nr. 182) te kunnen uitvoeren. De heer Cramer benadrukt dat deze motie wel
serieus genomen moet worden en een belangrijk uitgangspunt moet blijven.De heer Van der Ham (D66) maakt er zich zorgen
over dat het Groene Hart door beton, asfalt en bedrijventerreinen steeds grijzer
wordt. Uit onderzoek blijkt dat 50 tot 70% van de oppervlakte van het
Groene Hart met actuele plannen is belegd. De grond is nog niet voldoende
beschermd tegen ongewenste bebouwing en ongewenst gebruik. Hoewel de handhaving
is verbeterd, komt een daadwerkelijk optreden maar mondjesmaat van de grond.
In het rapport «Groene Hart beschermd?» wordt geconcludeerd dat
beter gehandhaafd moet worden, dat bestemmingsplannen meer up to date gemaakt
moeten worden enz. Dat is allemaal heel goed, maar welke stok hebben de bewindslieden
achter de deur als toch niet voldoende wordt gehandhaafd? Iets dat zonder
toestemming is gebouwd, zou gewoon afgebroken moeten worden, een hard, maar
effectief middel tegen calculerende projectontwikkelaars en gemeenten die
de zaak op haar beloop laten. De rijksoverheid vertrouwt de provincies en
gemeenten, maar als dit vertrouwen niet wordt waargemaakt is het nuttig om
een instrument achter de hand te hebben. De heer Van Dam denkt hierbij aan
een instrument dat lijkt op de artikel-12-procedure uit de Gemeentewet. Zo’n
instrument moet er niet alleen zijn, maar zo nodig ook worden toegepast. Welke
voorzieningen wil het kabinet op dit punt treffen?De heer Van der Ham steunt overigens het uitgangspunt dat de ruimtelijke
ordening meer decentraal moet plaatsvinden. D66 heeft de Nota Ruimte gesteund,
maar het is wel van belang dat na vijf jaar een goede evaluatie plaatsvindt
en dat de Nota Ruimte wordt aangepast als het op punten niet goed gaat. Bij
de vragen over de woningbouw Woerden-Harmelen en de «A2,5» sluit
hij zich aan.Bij de behandeling van de LNV-begroting voor het jaar 2007 is een motie
aangenomen waardoor voor het Groene Hart jaarlijks 15 mln. extra beschikbaar
wordt gesteld. Is deze al door het kabinet geïnternaliseerd?In de reactie op het IBO-rapport (30 647, nr. 1) schrijft de minister
van VROM dat de streefwaarde van 40% bouwen in BBG een niet verplichtende
is. Het is begrijpelijk dat dit percentage niet overal kan worden gehaald,
maar als cijfers worden vastgelegd, is een stok achter de deur wel belangrijk.
Waarom wordt bijvoorbeeld niet beter gebruik gemaakt van woonlocaties door
daarop flats te bouwen in plaats van laagbouw te realiseren? De woningbouw
is thans wel erg vraaggestuurd. Meebuigen met de vraag van de consument is
een heilloze weg. Dat betekent immers dat Nederland over een tijdje helemaal
is volgebouwd. De woningbouw moet inventiever worden, zeker in verstedelijkt
gebied. Meer moet worden ingezet op groen in de steden en op een goede ontsluiting
van woongebieden door openbaar vervoer. Huizen met tuinen moeten in de Randstad
vooral op de bestaande woonlocaties worden neergezet; en daarvoor zal een
hogere prijs moeten worden betaald. De heer Van der Ham constateert dat de
reactie van het kabinet op het advies Recht op groen van de Raad voor het
Landelijk Gebied in feite niet correspondeert met de reactie op het IBO-rapport.De rapporten van de commissie-Kok en van de OESO hebben alles te maken
met de vormgeving van de Randstad en van het Groene Hart. Is het juist dat
de Kamer het rapport van de OESO (nog) niet kan inzien? Dit stelt hij anders
wel op prijs. Hij hoopt verder dat nog met dit kabinet gesproken kan worden
over het rapport van de commissie-Kok.Verder sluit hij zich aan bij de progressievere opmerkingen over de Hoeksche
Waard. Het is van groot belang dat de knoop nog onder dit kabinet wordt
doorgehakt. De wens van de Kamer is in dezen vastgelegd in moties, die dan
ook uitgevoerd moeten worden.De heer Madlener (PVV) zou, anders dan de
heer Van der Ham, graag wat meer ruimte zien voor de mensen in de Randstad
en wat minder landbouw.De PVV-fractie hecht eraan om een koppeling te maken tussen de Nota Ruimte
en het Nederlands immigratiebeleid. Nederland is overvol. Een strikter immigratiebeleid
en een ruimhartiger remigratiebeleid zou een hoop problemen oplossen op het
gebied van het woningtekort. De woningmarkt moet overigens beter aansluiten
op de wensen van de burgers. De heer Madlener vraagt de minister hoe beter
kan worden gestuurd op kwaliteit in plaats van kwantiteit. Wat aan de markt
wordt toegevoegd, moet de doorstroming bevorderen en de welvaart verhogen.De verhouding tussen de grondwaarde en de woningwaarde is op veel plaatsen
compleet zoek. Het is de bouwmogelijkheid die de grond waarde geeft. Het is
jammer dat veel mensen steeds minder koopkracht hebben op de woningmarkt.
Grondspeculatie moet worden tegengegaan. In feite heeft Groot-Brittannië
hiervoor de beste wetgeving. Daar gaat de meerwaarde van de grond bij een
bestemmingswijziging naar de overheid omdat zij die meerwaarde creëert.
Denkt de minister dat de nieuwe Grondexploitatiewet grondspeculatie effectief
zal tegengaan? Het eigenwoningbezit is belangrijk. De heer Madlener vindt
het jammer dat de doelstelling van 30% eigen bouw van de baan is.Met inbreiden en verdichten moet voorzichtiger worden omgegaan. Hij vraagt
de minister dan ook dit aspect wat minder gewicht te geven. Het gaat om de
kwaliteit. Te veel dorpen en stadskernen bouwen de allerlaatste plekjes groen
dicht; dan kan maar beter worden uitgebreid. Kan de minister de provincies
ertoe bewegen hieromtrent minder stringent te zijn?Infrastructuur wordt vaak pas aangelegd na het realiseren van de bebouwing.
De heer Madlener verzoekt de minister met klem om het hanteren van deze volgorde
onmogelijk te maken. Is de minister bereid hiervoor beleidsmaatregelen te
nemen? Almere is wat dit betreft een goed voorbeeld. Er zijn plannen voor
60 tot 70 000 woningen, maar de infrastructuur lijkt moeilijk op gang
te komen. Door een goede infrastructuur stijgt de waarde per woning misschien
wel met €10 000. De totale meerwaarde in Almere is bij 60 000
woningen dan 600 mln. Wellicht kan dat een goede financieringsbron zijn voor
het aanleggen van infrastructuur. Ziet de minister daar mogelijkheden voor?Voor de PVV-fractie is landbouwgebied niet gelijk aan natuur. De gemiddelde
natuurwaarde van een overbemest weiland is in de ogen van de heer Madlener
heel laag. De natuurwaarde in het Groene Hart, een verkeerde naam voor een
landbouwgebied, is ver te zoeken. Wellicht moet erover worden nagedacht hier
een echt natuurgebied van te maken. De grondontwikkeling kan dan door kwalitatief
goede woningbouw worden gefinancierd. Hij vraagt de minister over deze optie
na te denken.Ook de Hoeksche Waard zou meer natuurwaarde kunnen krijgen. Dat kan een
heel aantrekkelijk optie zijn in combinatie met een bedrijventerrein omdat
het een het ander kan financieren. Kan de minister daar een voorstander van
worden? Uit onderzoek naar de Hoeksche Waard is overigens gebleken dat het
hard nodig is dat daar bedrijfsgronden beschikbaar komen. De heer Madlener
verzoekt de minister daarom deze optie zo snel mogelijk uit te werken en voor
een goede inpassing te zorgen.Antwoord van de bewindsliedenDe minister van VROM merkt op dat op het gebied
van de ruimtelijke ordening altijd een aantal spelers een rol speelt. Zij
hebben ieder hun eigen bevoegdheden en daarom wordt ook geprobeerd om samen
te werken. De provincie is aan zet omdat zij een streekplan moet
vaststellen en de rijksoverheid staat voor het nemen van een besluit. Wijkt
het besluit dat de rijksoverheid neemt af van de bindende bepaling in het
streekplan, dan ontstaat een probleem waarbij vrij forse juridische instrumenten
moeten worden ingezet. Dat zal het bestuurlijk overleg niet bevorderen en
kan leiden tot langdurig overleg op hoog niveau. De minister gaat ervan uit
dat de provincie dit hoort en dat in het tijdpad een soort parallel zal ontstaan
van besluitvorming of dat er een opening zal blijven zolang er niet voldoende
duidelijkheid is.In de zomer van 2007 zal het kabinet een overzicht geven dat een aanzet
geeft voor gesprekken over de nieuwe Wet ruimtelijke ordening (Wro), de structuurvisie,
de agendering van de verschillende punten enz. De antwoorden op de vragen
die hierover zijn gesteld, over dynamiek in steden en platteland, maar vooral
over grote verkeersverbindingen en veiligheid, heeft het kabinet nu nog niet.
Het betreft immers een complexe taakstelling die niet in één
keer kan worden aangepakt.De kwaliteit van het Groene Hart staat onder grote druk. De Kamer heeft
aan Utrecht een signaal gegeven over de bouw van 10 000 extra woningen
tussen Harmelen en Woerden. Het kabinet heeft hierover met Utrecht gesproken
en de zorgen van de Kamer én die van het kabinet hierover naar voren
gebracht. Het is de verantwoordelijkheid van Utrecht om een plan in te dienen.
Het kabinet kan vervolgens aangeven dat het plan niet past in het totaal.
In het bestuurlijk overleg is er tevoren op gewezen dat hierbij redelijk zware
overwegingen een rol spelen. Overigens zijn de plannen nu nog pas onderwerp
van ambtelijk overleg. De minister wijst erop dat er altijd een nationale
visie is, ook ten aanzien van het Groene Hart. Het Groene Hart heeft in de
afgelopen 25 jaar een aantal operaties ondergaan waar het zeker niet groter
van is geworden. Dat is een bezwaar, maar er is wel steeds een visie. Deze
visie wordt in principe hardgemaakt in de bestemmingsplannen die men met ruggengraat
probeert uit te voeren, maar er is ook al van verschillende kanten op gewezen
dat een en ander niet steeds sterk wordt afgekaderd. In feite is dit een steeds
terugkerend probleem. De nieuwe Wet ruimtelijke ordening biedt de mogelijkheid
om de spelregels ietsje te verstrakken. Zo kan bijvoorbeeld de provincie de
regie overnemen als een plan uitblijft. Doet de provincie dat niet terwijl
dat wel nodig is, dan is de volgende stap dat het Rijk daarop wordt aangesproken,
maar een plan zal er zijn. In de Wro is tevens een evaluatie na vijf jaar
opgenomen. Alhoewel de Wro nog niet tot wet is verheven, gaat de minister
ervan uit dat de provincies hierop vooruitlopen. Deze wet gaat immers aan
het eind van het jaar in en dan zijn de daarin opgenomen instrumenten wel
beschikbaar.De minister wijst erop dat het Groene Hart geen park is. Het is een groot
gebied met allerlei kwaliteiten en zeker een gebied met natuurwaarden, niet
alleen voor vogels en andere dieren, maar ook voor bijzondere planten. Vaak
is daarbij niet eens sprake van confectienatuur, maar van unieke natuur. Gelet
op alle belangen en vragen over het Groene Hart verwacht de minister op termijn
toch een structuurvisie op het Groene Hart, met de daarbij behorende spelregels
die kunnen afwijken van de regels die elders in Nederland gelden. In feite
geeft de minister dit als een suggestie mee om de klus in de toekomst te kunnen
klaren.Op het verzoek om in te gaan op de verankering van de kernkwaliteiten
zoals die zijn opgenomen in de Nota Ruimte in het streekplan over de Hoeksche
Waard antwoordt de minister dat het zinnig is om hierover een passend oordeel
te geven in een nadere brief, die ook naar de Kamer zal worden gestuurd.Van de vier rijksprogramma’s is de minister van VROM programmaminister
voor de Zuidvleugel. Het programma voor de Noordvleugel, dat door de minister
van Verkeer en Waterstaat wordt getrokken, werkt goed en bevat een concrete
taakstelling die onder andere betrekking heeft op Almere, het IJmeer, de A6,
de A9, de bollenstad en dergelijke. De Zuidvleugel is bestuurlijk
dichter waardoor de taakstellingen lastiger zijn. Voor de Zuidvleugel kan
daarom best meer regie worden verwacht van het Rijk. Vooral het realiseren
van een specifieke prioriteitsstelling is moeilijk, maar er worden wel vorderingen
gemaakt.In principe is de programmabenadering een stap vooruit. Hoewel het beter
kan, werkt deze redelijk goed. De minister verwacht dat met de programma-aanpak
een deel van de ruimtelijke problemen kan worden aangepakt. Stadsgewestelijke
problemen zouden niet via de programma-aanpak moeten worden opgelost. Daarbij
moeten de provincie, het stadsgewest enz. het voortouw nemen. Het rapport
van de OESO zal niet geheim zijn. Mogelijk moet het eerst nog door het kabinet
worden besproken, waarna het naar de Kamer kan worden gestuurd.Het instrument van de maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA) wordt
thans geëvalueerd. De minister zegt hierbij een aantal forse kanttekeningen
te hebben geplaatst. Zo zijn er bijvoorbeeld te veel criteria (13) waaraan
moet worden voldaan om voor de FES-gelden in aanmerking te komen. De minister
van Financiën vindt dat geld uit het Fonds Economische Structuurversterking
(FES) moet worden aangewend voor nationale projecten, voor projecten die de
regio’s overstijgen, of er moet aangetoond worden dat het project van
nationaal belang is, zoals het Groene Hart. Wel moet er steeds een behoorlijk
kosten-batensaldo zijn. Voor het volgende kabinet zal ter zake een notitie
worden opgesteld, waarin onder andere op basis van de reeds opgedane ervaring
betere criteria zullen zijn opgenomen. De minister benadrukt dat het geld
zeker niet zomaar zal worden weggegeven, maar met het huidige afwegingsmechanisme
wordt niet makkelijk genoeg bereikt wat gewenst wordt.Het aspect kwaliteit moet binnen de ruimtelijke ordening zwaar blijven
wegen, maar het staat niet voorop. Het land moet veilig zijn, levend en mooi.
Economisch, op het platteland en in de stad, en sociaal moet er dynamiek zijn.Deze zomer zal het kabinet een notitie uitbrengen over het klimaat. Morgen
overlegt het kabinet met de natuur- en milieuorganisaties, die een plan hebben
opgesteld dat zover mogelijk in de bestaande kaders zal worden ingepast. De
minister verwacht dat het hiervoor beschikbare geld multifunctioneel kan worden
ingezet.Het merendeel van de grond in Nederland is privaat bezit. De grond die
dichter bij de stad ligt, zal worden vastgehouden omdat deze in waarde stijgt.
Dat is een vast principe. De Grondexploitatiewet, die nu bij de Eerste Kamer
voorligt, heeft dit aspect niet helemaal gedicht. Wel is hierin een rood voor
groen benadering opgenomen. Een en ander moet nog verder worden ontwikkeld.
Het Gemeenschappelijk Ontwikkelingsbedrijf (GOB) werkt hieraan mee. De Grondexploitatiewet
geeft de overheid meer mogelijkheden om een strakkere regie te voeren over
de prijs van de grond, maar het is de vraag of dat voldoende is en of niet
meer gebiedsgericht moet worden gewerkt. Het is echter bij uitstek de provincie
of nog liever de gemeente die hieraan gestalte zal moeten geven. Lintbebouwing
is een niet gebiedsgerichte ontwikkeling die zeker niet ideaal is. De uitdaging
is om dit tij te keren. De Nota Ruimte biedt daar enige ruimte toe, maar het
instrumentarium van de Wro heeft ook meer tanden dan het instrument van de
huidige Wet op de ruimtelijke ordening. Gemeenten die op dit gebied hun huiswerk
goed doen, krijgen automatisch meer vertrouwen en ook meer ruimte. Gemeenten
die het niet goed doen, moeten gecorrigeerd worden door de provincie of het
Rijk. Bij chronisch gebroddel moet men wel tegendruk durven uit te oefenen,
anders wordt de «witte schimmel» het grootste natuurbezit van
Nederland.Met ProRail wordt contact onderhouden over de volkstuintjes. Zijn er geen
alternatieven voor de volkstuintjes langs het spoor, dan mogen deze daar toch
niet blijven. Veiligheid gaat immers voorop. Er is nog geen gesprek gevoerd
met de AVVN, maar dat staat wel gepland. De minister is ervoor om de informatie
over beschikbaar terrein, en overigens over meer soorten groen,
nationaal toegankelijk te maken. Als deze terreinen beter in kaart zijn gebracht,
kan een eventuele afkalving of een versnelling daarvan ook beter in de gaten
gehouden worden.De minister merkt op dat er voldoende FES-plannen en geld zijn om een
start te maken. Werkende weg zal wel moeten worden bijgeplust, want het totaal
aan plannen en geld is er nog niet. Hij heeft er wel vertrouwen in dat de
eerste slagen goed gemaakt kunnen worden.Op de vraag van de heer Van der Ham over de reactie van 6 juli op
het IBO-rapport (30 647, nr. 1) merkt de minister op dat hij het met
mate eens is met de stelling dat een goede ontsluiting met openbaar vervoer
vooraf moet gaan aan woningbouw. In principe geldt het vertrouwen in provincie
en gemeente dat zij bij bebouwing ruimte laten voor verbindingen. Het is natuurlijk
onzin om grote Vinex-locaties te realiseren zonder verbindingen. Voor projecten
op grote schaal zou eerst naar de OV-verbinding gekeken moeten worden, bij
projecten op kleine schaal ligt dat anders. Van Almere wordt bijvoorbeeld
niet de derde stad van Nederland gemaakt als er geen toekomstvaste infrastructuur
is die dat kan bergen. Het afromen van de meerwaarde die op de woningen in
Almere zou ontstaan door een goede infrastructurele ontsluiting, waarover
de heer Madlener heeft gesproken, zou overigens een heidense toer zijn. De
uitdaging is juist om van Almere iets te maken dat past bij de derde stad
van Nederland.De minister van LNV merkt op dat de provincies
erin zijn geslaagd om de gemeenten en waterschappen te betrekken bij de uitwerking
van het rijksprogramma Groene Hart. Inmiddels is een ontwerpuitvoeringsprogramma
opgesteld, waarin de ambities voor het Groene Hart zijn opgenomen. Het is
nu zaak om de aandacht op de uitvoering te richten. Daarover heeft de minister
nog zorgen, terwijl de provincie zich afvraagt of er voor de uitvoering wel
voldoende geld is. Als goed voorbeeld noemt de minister de Krimpenerwaard.
In afwachting van de definitieve goedkeuring van het herbegrenzingsplan, heeft
de provincie voor de Krimpenerwaard al een aantal maatregelen genomen. In
2007 wordt aan dit plan 11 mln. uitgegeven, onder andere aan waterbeheersing,
natuurontwikkeling en openluchtrecreatie. Ook gemeenten hebben al van alles
gedaan. Zo hebben tien gemeenten tezamen het boekje «Een tien voor plattelandstoerisme»
uitgebracht, waarin mooie voorbeelden zijn opgenomen. Een exemplaar van het
boekje wordt aan de commissieleden overhandigd.De minister sluit zich aan bij het antwoord van de minister van VROM over
de 10 000 extra woningen tussen Woerden en Harmelen en versterkt dit
met de uitspraak «daar beginnen wij niet aan». Het blijft migratiesaldo
nul en 35 700 woningen. De gedeputeerde van de provincie Utrecht heeft
bovendien aangegeven dat nu vooral naar de mogelijkheden in de Vallei gekeken
wordt. De afspraak is echter gemaakt en daar zal de minister zich aan houden.
Hetzelfde geldt voor de «A2,5».De ideeën van de natuurorganisaties in het rapport Natuurlijke klimaatbuffers
zijn aansprekend. De voorstellen passen bij de gedachten die in het nationaal
programma Adaptie Ruimte en Klimaat (ARK) worden geuit over de groene en blauwe
dooradering van het landelijk en stedelijke gebied. De minister zal het plan
dan ook in het ARK inbrengen.Het Rijk stelt voor het Groene Hart 368 mln. beschikbaar om aan de slag
te gaan. Door de waterschappen, provincies en gemeenten tezamen wordt 300
mln. beschikbaar gesteld. Deze 668 mln. zijn bijna twee derde van het bedrag
van 1 mld. dat naar schatting nodig zal zijn. Ook vanuit de Nota Ruimte kan
geld beschikbaar komen voor projecten. Goede projecten die aan de criteria
voldoen, kunnen aanspraak maken op geld uit het FES. De minister verwacht
eerder dat provincies en gemeenten er moeite mee zullen hebben om het geld
de komende jaren weg te zetten. Het is dan ook zaak dat zij flink aan slag
gaan. De vraag of er nou wel geld genoeg is, vindt de minister daarom nu niet
aan de orde. Bovendien zullen mooie enthousiast uitgevoerde projecten
leiden tot nieuwe bijdragen, ook van anderen.De programma-aanpak werkt goed. Hierdoor is een goede en sterk verbeterde
samenwerking ontstaan tussen de departementen en de desbetreffende bewindspersonen.Tot het eind van 2007 geven de G31 een extra impuls aan het Groen in en
om de stad (GIOS). Dit krijgt ook extra bestuurlijke en politieke aandacht.
Hiervoor wordt een digitaal kennisnetwerk ingericht, er worden voorbeeldprojecten
uitgevoerd en er wordt een aantal leer- en werkateliers gehouden. Het impulsbudget
bedraagt ongeveer 4 mln. Als voorbeeld noemt de minister de plannen voor de
A2 in Maastricht, waarbij het groen in het kader van GIOS meteen wordt aangepast.De toegankelijkheid van het Groene Hart is een van de speerpunten in het
uitvoeringsprogramma in de vorm van een zogenaamd icoonproject, recreatief
routenetwerk. Dit maakt ook onderdeel uit van een aantal G4-projecten. Verder
is aan de regeling subsidiëring kwaliteit de 12 mln. die voortvloeit
uit de motie-Dittrich toegevoegd en onder andere ingezet in 2006 voor het
beter bereikbaar maken van het Groene Hart. Een goed voorbeeld is het realiseren
van een fietstunnel onder de A12 bij Zoetermeer. Het volledige bedrag van
12 mln. is overigens al verplicht aan projecten. Verder is voor 2007 18 mln.
via het Investeringsbudget landelijk gebied (ILG) overdragen aan provincies.
Voor de periode na 2008 wordt bekeken in hoeverre gebruik kan worden gemaakt
van de 1 mld. in het FES. De minister hoopt overigens dat met het nieuwe regeerakkoord
het bedrag van 12 mln. een structureel karakter zal krijgen en dus een grotere
looptijd zal hebben dan de nu vastgelegde twee jaar. Dit valt echter onder
de verantwoordelijkheid van het nieuwe kabinet.De vraag of er voldoende geld is om in het onderhoud van het Groene Hart
te voorzien, is relevant. Voor de nationale landschappen is slechts een beperkt
budget beschikbaar. Dat is een zorgpunt voor de toekomst. De minister zegt
toe dit onder de aandacht van zijn opvolger te brengen.Het nationaal landschap heeft natuurfuncties, maar het is geen nationaal
park. In het kader van het GIOS wordt ook daar bos aangeplant. Het Groene
Hart als natuurgebied exploiteren is onbetaalbaar. Het is een waterrijk gebied
met smalle kaveltjes die een precieze waterbeheersing noodzakelijk maken.
Als de landbouw als een van de kostendragers wordt weggehaald, worden de kosten
per huishouden veel te hoog. De minister is er dan ook absoluut op tegen om
de landbouw in dat gebied weg te halen.De staatssecretaris van EZ meent dat het belang
van mainport Rotterdam voor vrijwel iedereen buiten kijf staat. Dat houdt
in dat je ook ruimte moet hebben voor havengerelateerde bedrijventerreinen.
Uiteraard moet eerst worden bekeken hoe bestaande terreinen zo goed mogelijk
kunnen worden gebruikt, waarbij de herstructurering zowel kwantitatief, in
hectares, als kwalitatief zo goed mogelijk moet worden aangepakt. Uit alle
berekeningen is gebleken dat herstructurering in de Rotterdamse regio niet
voldoende soelaas biedt voor de ruimtebehoefte van deze regio. Voor de staatssecretaris
is het dan ook duidelijk dat zowel herstructurering als nieuwe terreinen nodig
zijn.De Tweede Maasvlakte is genoemd als alternatief voor de Hoeksche Waard.
De Maasvlakte is typisch voor kadegebonden activiteiten, voor grote zeeschepen.
Distributieactiviteiten vinden vaak via het water plaats. De Hoeksche Waard
is juist voor de weggebonden havengerelateerde activiteiten van belang. Dit
soort activiteiten moet dichter bij de steden worden gelegd met het oog op
arbeidsplaatsen en woonmogelijkheden. In de berekeningen is rekening gehouden
met de vraag naar kadergebonden grote zeeschepen. Er is nu al duidelijk een
tekort aan ruimte daarvoor. Nu reeds verlaten bedrijven om deze reden Rotterdam
en wijken zij uit naar andere West-Europese havens. De extra ruimte die ontstaat door de herstructurering is al in de berekeningen verdisconteerd;
die hoeveelheid ruimte is zelfs ambitieus te noemen.De Moerdijk is gericht op een bovenregionale behoefte aan bedrijventerreinen,
maar voornamelijk op de behoefte van westelijk Noord-Brabant. In de opzet
van de Moerdijk is geen ruimte voor het opvangen van tekorten in de grote
Rotterdamse regio. De hectares die daar zijn gereserveerd, zijn al nodig voor
de Moerdijkse regio. De Moerdijk kan dus niet worden gebruikt voor de opvang
van overflow uit Rotterdam. Bovendien is de inzet voor een bedrijventerrein
in de Moerdijk van een hogere milieucategorie dan die voor de Rotterdamse
regio.Het aanbod van de Drechtsteden is volledig in de berekeningen opgenomen.
Daar is dus geen verdere ruimte.Uit alle berekeningen en opties komt dan ook naar voren dat er naast de
genoemde herstructurering echt behoefte is aan een nieuw bedrijventerrein
in de Hoeksche Waard. De prognoses zijn gemaakt door het Centraal Planbureau.
Uitgegaan is van de gemiddelde variant. De uitgifte van bedrijventerreinen
zal steeds stapsgewijs plaatsvinden. De uitgifte van de Hoeksche Waard zou
bovenregionaal beginnen in 2012. Er is immers een aantal jaren nodig voor
de procedures, het bouwrijp maken van de grond en voor de bouw zelf. Dat houdt
in dat in 2020 40 ha van het regionale bedrijventerrein en 60 ha van het bovenregionale
bedrijventerrein gerealiseerd zijn. De economische ontwikkeling van deze regio
die met het realiseren van het bedrijventerrein een impuls krijgt is cruciaal
voor de onderkant van de arbeidsmarkt van met name Rotterdam-Zuid en biedt
jongeren die zonder opleiding of met weinig opleiding de school verlaten een
kans op werk.Het College van Rijksadviseurs acht een bedrijventerrein in de Hoeksche
Waard bezien vanuit landschappelijk perspectief niet gewenst. De afweging
die kabinet en Kamer moeten maken, is echter breder. Daarbij spelen ook economische,
sociale en ruimtelijke motieven een rol. De noodzaak van de mainportfunctie
voor de Rotterdamse haven en de mogelijkheden of onmogelijkheden om terreinen
elders te realiseren doen het kabinet kiezen voor de Hoeksche Waard. Het advies
van de rijksadviseurs is wel interessant voor de manier waarop deze realisatie
moet plaatsvinden. Het beoogde bedrijventerrein ligt overigens niet in het
nationaal landschap, maar net aan de noordrand daarvan. Het college raadt
aan om er iets moois van te maken en die inspiratie kan het terrein wel gebruiken.De regio heeft samen met Rijkswaterstaat bekeken hoe de infrastructuur
het best kan worden vormgegeven. Zij hebben een totaalplan gemaakt voor de
ontsluiting, waarvan de kosten 60 mln. bedragen. Hiervoor wordt een FES-claim
voorbereid. De staatssecretaris hoopt dan ook dat het kabinet spoedig een
besluit neemt over het FES. Daaruit zou een bedrag van 20 mln. kunnen voortvloeien.
In het desbetreffende streekplan is de randvoorwaarde voor een goede ontsluiting
opgenomen. De ontsluiting en de ontwikkeling moeten hand in hand gaan. De
regio draagt de overige 40 mln. bij. Dit bedrag komt deels uit de exploitatie
van het bedrijventerrein. Omdat het om een bovenregionaal terrein gaat, neemt
het Rijk de verantwoordelijkheid op zich om financiën en ideeën
aan te dragen voor de infrastructurele ontsluiting en de landschappelijke
inpassing, maar beide zaken blijven primair de verantwoordelijkheid van de
regio zelf.VNO*NCW hebben al in de business case laten zien dat werkgevers belangstelling
hebben voor het bedrijventerrein. Het is niet aan de staatssecretaris om de
business case openbaar te maken omdat zij door de regio wordt opgesteld. Bovendien
is het stuk vertrouwelijk omdat daarin vertrouwelijke bedrijfsinformatie is
opgenomen. Gedeelten van het plan kunnen wel aan de Kamer worden overgelegd.De staatssecretaris zegt toe het OESO-rapport eind deze week naar de Kamer
te sturen.De Nota Ruimte heeft als filosofie: decentraal wat kan, centraal wat moet.
De staatssecretaris gelooft daarin, maar bij bedrijventerreinen ontstaat vaak spanning tussen gemeenten, provincies en de nationale overheid.
De laatste jaren is onder andere via het grotestedenbeleid rijksgeld ingezet
voor herstructurering. Dat betrof 110 mln. voor topprojecten bedrijventerreinen.
De staatssecretaris heeft ook een prijsvraag uitgeschreven, Architectuur en
bedrijventerreinen. De inzendingen zijn helaas van teleurstellende kwaliteit.
Daar is dus nog echt werk aan de winkel. Besloten is om de echt geplande bedrijventerreinen
in kaart te brengen, inclusief de vraag naar kwaliteit die daarachter schuilgaat.
Overigens wordt hierbij ook gekeken naar de verbetering van de regionale samenwerking
en naar de inzet van de private markt. Zo doende hoopt de staatssecretaris
dat het nieuwe kabinet hierover voor de zomer een mening kan geven.Nadere gedachtewisselingDe heer Madlener (PVV) vindt niet dat de verkavelde
akkers waaraan de naam cultuurlandschap wordt gegeven een mooi landschap vormen.
Het is jammer dat de minister niet is ingegaan op het particulier opdrachtgeverschap.
Het blijft de heer Madlener verder tegen de borst stuiten dat gemeenten die
willen bouwen, niet mogen bouwen. Bovendien vindt hij het vreemd dat voor
grond waarop een huis wordt gebouwd meer geld moet worden betaald dan voor
grond waarop een bedrijf wordt gebouwd.Tot slot vraagt hij aan de minister van VROM wanneer nu eindelijk al dat
prikkeldraad in de natuurgebieden wordt weggehaald.De heer Duyvendak (GroenLinks) hoopt dat de
provincie duidelijk heeft gehoord dat het streekplan voor de Hoeksche Waard
moet worden aangepast. De 60 ha regionaal bedrijventerrein kan worden gerealiseerd,
maar de 120 ha bovenregionaal bedrijventerrein moet uit het plan worden gehaald.Mevrouw Vermeij (PvdA) meent dat de grote
programma’s integraler aangeboden en behandeld moeten worden, zodat
de Kamer een goede afweging kan maken.In andere landen wordt eerst de infrastructuur aangelegd en dan wordt
pas gebouwd. In Nederland gebeurt dat andersom en dat irriteert mevrouw Vermeij.De heer Van Leeuwen (SP) begrijpt dat de veiligheidsoverwegingen
een grote rol spelen bij de beslissing over de volkstuintjes, maar pleit er
toch voor om een uiterste poging te doen, ProRail te dwingen op een andere
manier maatregelen te nemen, zodat de veiligheid is gewaarborgd en de tuintjes
toch worden behouden.De heer Van Heugten (CDA) is van mening dat
het uitsluitend realiseren van een regionaal bedrijventerrein in de Hoeksche
Waard geen kwaliteit toevoegt aan het nationaal landschap Hoeksche Waard.
Een bovenregionaal bedrijventerrein doet dat wel en biedt bovendien in de
toekomst de arbeidsplaatsen die voor deze regio noodzakelijk zijn. Hij verzoekt
de staatssecretaris het uitstel waar de Kamer om heeft gevraagd, te gebruiken
om samen met de provincie en de regio een gebiedsvisie te maken waarin de
arbeidsgelegenheid, de mogelijke financiering, de ontsluiting en de maatschappelijk
inpassing vorm worden gegeven. Het lijkt hem dat daarna een Kamermeerderheid
steun zal verlenen aan het bedrijventerrein in de Hoeksche Waard.Mevrouw Neppérus (VVD) proeft dat bij
een aantal fracties het gevraagde uitstel ook afstel mag zijn en dat vindt
zij jammer. In de Nota Ruimte is immers afgesproken dat er een bedrijventerrein
in de Hoeksche Waard zou komen. De staatssecretaris heeft bovendien helder
de argumenten genoemd die pleiten voor het realiseren van zo’n terrein.De heer Van der Vlies (SGP) is het eens met
de minister van LNV dat 668 mln. voldoende is om in het Groene Hart een goede
start te maken. Met het realiseren van gezaghebbende projecten zal het vertrouwen
in de totale conceptie en de bereidheid tot bijplussen toenemen.Het bedrijventerrein in de Hoeksche Waard: als het moet, dan moet het,
maar als het niet nodig is, moet daar niet aan begonnen worden. De heer van
der Vlies wijst nogmaals op de Tweede Maasvlakte, de Moerdijk enz. Hij zal
de ontwikkelingen nauwlettend volgen.De heer Cramer (ChristenUnie) sluit zich aan
bij de kritische sprekers over de Hoeksche Waard. Voordat de ontwikkeling
kan worden voortgezet, moet aan een aantal randvoorwaarden zijn voldaan.De minister van VROM vindt de resterende tijd
nog te kort om over het particulier opdrachtgeverschap te spreken, maar hij
meldt wel dat in Almere een grootschalig experiment wordt gehouden. Op een
aantal andere plaatsen vinden kleinere experimenten plaats.Bij dit soort onderwerpen moet over specifieke dingen gesproken kunnen
worden, maar het is ook goed om, bijvoorbeeld bij de Hoeksche Waard, voor
een integrale benadering te kiezen. Daartussen moet de goede balans worden
gevonden. Hij kan zich voorstellen dat eens per jaar alle vier de rijksprogramma’s
worden geagendeerd en de drie thema’s – dynamiek, veiligheid en
kwaliteit – voor een integrale benadering apart op de agenda worden
gezet.Tot slot zegt de minister toe achter de volkstuintjes aan te blijven zitten.De staatssecretaris van EZ stelt voor de provincie
te vragen om de landschappelijke inpassing verder uit te werken en tot die
tijd het streekplan aan te houden. Wordt het bovenregionale terrein gerealiseerd,
dan worden door de business case en door de rijksbijdrage voldoende middelen
gegenereerd om de regio een kwaliteitsimpuls te geven. Dat gebeurt waarschijnlijk
niet als alleen de 60 ha wordt gerealiseerd. Overigens zal de verdere uitwerking
door de provincie hand in hand gaan met een goede visie op het gebied. Zij
is ervan overtuigd dat ook daaruit nut en noodzaak zullen blijken. Daarbij
zullen ook andere zaken in overweging worden genomen zoals de infrastructurele
ontsluiting, de landschappelijke inpassing, de relaties met de omgeving, de
grondprijzen, de schatting van de toekomstige werkgelegenheid in het gebied
en de door de rijksadviseurs genoemde alternatieven. Het lijkt de staatssecretaris
dat op basis daarvan een beslissing kan worden genomen.ToezeggingenDe voorzitter noteert de volgende toezeggingen.– Na de zomer 2007 is het onderzoek gereed naar de invloed van klimaatveranderingen
op de ruimtelijke inrichting van Nederland (motie-Van Bochove/Depla, stuk
nr. 30 800-XI, nr. 10).– De Kamer én de provinciale staten zullen per brief worden
geïnformeerd wat de visie van het Rijk is ten aanzien van de kernkwaliteiten
in de Hoeksche Waard.– De Kamer ontvangt deze week het onlangs verschenen OESO-rapport «Metropolitan
Governance and Competitiveness: the case of Randstad, the Netherlands»,
waarop een kabinetsreactie nog zal volgen. Het rapport is op 29 januari
naar de Kamer gestuurd.– De provincie Zuid-Holland zal worden gevraagd de landschappelijke
inpassing en de ontsluiting van het bovenregionale bedrijventerrein in de
Hoeksche Waard in een gebiedsvisie nader uit te werken en de vaststelling
van het streekplan uit te stellen of zodanig vorm te geven dat er geen onomkeerbare
stappen worden genomen, totdat de Kamer zich over de gebiedsvisie heeft kunnen
uitspreken.– De Kamer ontvangt deze week nog een brief over de Hoeksche Waard
waarin wordt ingegaan op de infrastructurele ontsluiting, de landschappelijke
inpassing, de business case (nagegaan wordt welke delen voor de Kamer opengesteld
kunnen worden).De voorzitter van de vaste commissie voor Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer,KoopmansDe fungerend voorzitter van de vaste commissie voor Landbouw, Natuur
en Voedselkwaliteit,Schreijer-PierikDe voorzitter van de vaste commissie voor Economische Zaken,Ten HoopenDe adjunct-griffier van de vaste commissie voor Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer,Van HalenXNoot1Samenstelling:Leden: Schreijer-Pierik (CDA), Van Gent (GroenLinks), Van der Staaij (SGP),
Poppe (SP), Snijder-Hazelhoff (VVD), Depla (PvdA), Van Bochove (CDA), Huizinga-Heringa
(ChristenUnie), Koopmans (CDA), voorzitter, Spies (CDA), Van der Ham (D66),
Van Velzen (SP), De Krom (VVD), Samsom (PvdA), Roefs (PvdA), ondervoorzitter,
Neppérus (VVD), Van Leeuwen (SP), Jansen (SP), Jacobi (PvdA), Jules
Kortenhorst (CDA), Van der Burg (VVD), Van Heugten (CDA), Vermeij (PvdA),
Madlener (PVV), Ouwehand (PvdD)Plv. leden: Sterk (CDA), Duyvendak (GroenLinks) en Van der Vlies. (SGP),
Polderman (SP), Remkes (VVD), Crone (PvdA), Hessels (CDA), Ortega-Martijn
(ChristenUnie), Koppejan (CDA), Ormel (CDA), Koşer Kaya (D66), Leijten
(SP), Kamp (VVD), Smeets (PvdA), Dijsselbloem (PvdA), Zijlstra (VVD), Langkamp
(SP), Gerkens (SP), Waalkens (PvdA), Haverkamp (CDA), Van Beek (VVD), Mastwijk
(CDA), Dijksma (PvdA), Agema (PVV) en Thieme (PvdD).XNoot2Samenstelling:Leden: Van der Vlies (SGP), ondervoorzitter, Schreijer-Pierik (CDA), voorzitter,
Atsma (CDA), Van Gent (GroenLinks), Poppe (SP), Waalkens (PvdA), Snijder-Hazelhoff
(VVD), Jager (CDA), Ormel (CDA), Koopmans (CDA), Van der Ham (D66), Van Velzen
(SP), De Krom (VVD), Samsom (PvdA), Roefs (PvdA), Neppérus (VVD), Jansen
(SP), Jacobi (PvdA), Cramer (ChristenUnie), Koppejan (CDA), Graus (PVV), Vermeij
(PvdA), Zijlstra (VVD), Thieme (PvdD) en Polderman (SP).Plv. leden: Van der Staaij (SGP), Mastwijk (CDA), Ten Hoopen (CDA), Duyvendak
(GroenLinks), Luijben (SP), Gill’ard (PvdA), Boekestijn (VVD), Van Hijum
(CDA), Van Bochove (CDA), De Nerée tot Babberich (CDA), Koşer
Kaya (D66), Van Leeuwen (SP), Dezentjé Hamming (VVD), Dijsselbloem
(PvdA), Dijksma (PvdA), Van Baalen (VVD), Kant (SP), Blom (PvdA), Slob (ChristenUnie),
Spies (CDA), Agema (PVV), Kuiken (PvdA), Ten Broeke (VVD), Ouwehand (PvdD)
en Lempens (SP).XNoot3Samenstelling:Leden: Van der Vlies (SGP), Crone (PvdA), Schreijer-Pierik (CDA), Vendrik
(GroenLinks), Ten Hoopen (CDA), voorzitter, Slob (ChristenUnie), Roland Kortenhorst
(CDA), Hessels (CDA), Van der Ham (D66), Van Velzen (SP), Aptroot (VVD), Blom
(PvdA), Smeets (PvdA), Van Dam (PvdA), Dezentjé Hamming (VVD), Irrgang
(SP), ondervoorzitter, Jansen (SP), Biskop (CDA), Blanksma-van den Heuvel
(CDA), Van der Burg (VVD), Graus (PVV), Zijlstra (VVD), Besselink (PvdA),
Gesthuizen (SP) en Ouwehand (PvdD).Plv. leden: Van der Staaij (SGP), Kalma (PvdA), Jan Jacob van Dijk (CDA),
Duyvendak (GroenLinks), Joldersma (CDA), Cramer (ChristenUnie), Verburg (CDA),
Van Hijum (CDA), Koşer Kaya (D66), Ulenbelt (SP), Blok (VVD), Heerts
(PvdA), Samsom (PvdA), Roefs (PvdA), Weekers (VVD), Karabulut (SP), Luijben
(SP), De Nerée tot Babberich (CDA), Atsma (CDA), Schippers (VVD), Madlener
(PVV), Neppérus (VVD), Tichelaar (PvdA), Gerkens (SP) en Thieme (PvdD). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29435-190.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl