Wet terroristische misdrijven; Voorlopig verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 20032004-28463, nr. B

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

19-03-2004

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

28463 nr. B

16-03-2004

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. Inleiding2. Inhoud wetsvoorstelSamenspanningOpzetTerroristisch oogmerkDeelnemen aan een terroristische organisatieBedreiging met een terroristisch misdrijfArtikel 4Artikel 83Ondertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 28463Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 45 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
28 463Wijziging en aanvulling van het Wetboek van Strafrecht en enige andere
wetten in verband met terroristische misdrijven (Wet terroristische misdrijven)BVOORLOPIG VERSLAG VAN DE VASTE COMMISSIE VOOR JUSTITIE1Vastgesteld 16 maart 2004Het voorbereidend onderzoek van het wetsvoorstel heeft de commissie aanleiding
gegeven tot het maken van de volgende opmerkingen en het stellen van de volgende
vragen.1. InleidingDe leden van de CDA-fractie hadden met belangstelling
van het wetsvoorstel kennisgenomen. Het gaf hun aanleiding om in algemene
zin stil te staan bij het vraagstuk van het terrorisme, de aanpak ervan en
de rol van het strafrecht en de strafvordering daarin, alsmede bij de relatie
met het thema «Europese strafrechtelijke ruimte». Voorts wilden
zij in het bijzonder aandacht besteden aan de toepassing van enkele leerstukken
uit het strafrecht. Voorafgaand stelden zij de positie van de Raad van State
ten aanzien van de tweede nota van wijziging aan de orde.De leden van de CDA-fractie waren niet overtuigd door de argumenten die
in de nota naar aanleiding van het nader verslag door de regering zijn gegeven
om geen nader advies van de Raad van State te vragen over de Tweede nota van
wijziging.In het Nader rapport heeft de regering het advies van de Raad om de aanpak
van terrorisme in een breder kader te plaatsen afgewezen met het argument,
dat van implementatie van een Kaderbesluit van de Europese Unie geen gebruik
moet worden gemaakt om andere zaken dan geregeld in zo'n kaderbesluit in de
wet op te nemen of te wijzigen. Vervolgens neemt de regering in de Tweede
nota van wijziging in het wetsvoorstel op de sterk verruimde strafbaarheid
van samenspanning en de strafbaarheid van werving voor gewapende strijd. Geen
van beide elementen zijn in het kaderbesluit te vinden. Beide elementen zijn
bovendien bepaald niet van ondergeschikt belang. Daar komt bij, dat een van
de aangevoerde argumenten ronduit onjuist lijkt. Op pagina 2 van de nota naar
aanleiding van het nader verslag (Kamerstuk 28 463, nr. 10) onderaan
valt te lezen, dat de voorgestelde wijzigingen niet ingrijpend zijn, omdat
niet wordt gebroken met het wettelijke systeem. Afgezien van het feit, dat
dit ten aanzien van de samenspanning wel degelijk het geval is (uitbreiding
tot buiten het gebied van de staatsveiligheid), achtten de leden hier aan
het woord het niet verdedigbaar, dat de grondwettelijke adviesrol
van de Raad van State alleen aan de orde zou zijn, indien bij nota van wijziging
een voorstel wordt gedaan dat breekt met het wettelijke systeem. Is de minister
bereid alsnog een spoedadvies van de Raad te vragen?Zoals ook al uiteengezet in de inbreng bij de behandeling van de Justitiebegroting
2004, achtten de leden van de CDA-fractie het van groot belang, dat uitvoering
en verwerking in het beleid van praktijkervaring grote aandacht krijgt van
de departementsleiding. In verband hiermee vroegen zij de regering om commentaar
op de opmerkingen van de zijde van de door de Tweede Kamer geraadpleegde deskundigen.
Zij doelden in het bijzonder op de opmerkingen van Prof. Y. Buruma over noodzakelijke
organisatorische aanpassingen. Hij wees op de gewenste participatie van Nederland
aan het Europese systeem van uniforme codering van informanten met een hoog
risico. Ook noemde hij de onvoldoende scholing van politie-ambtenaren op het
punt van wettelijke bevoegdheden, iets dat uit de opleiding geschrapt zou
zijn. Prof E.R. Muller noemde onvoldoende uitwisseling van informatie tussen
allerlei politiediensten onderling, alsmede tussen deze diensten, Openbaar
Ministerie en inlichtingendiensten. Hij noemde de effectieve opsporing van
terroristische activiteiten op sommige punten een kwalitatief probleem en
leek het onderhavige wetsvoorstel te betitelen als symboolwetgeving.De leden van de PvdA-fractie hadden met instemming,
maar op enkele onderdelen ook met grote bezorgdheid kennisgenomen van het
wetsvoorstel. Zij achtten het van groot belang krachtig en effectief op te
treden tegen terroristische misdrijven. Een noodzakelijke voorwaarde daarvoor
is dat de wetgever zo precies mogelijk omschrijft wat onder terroristische
misdrijven wordt verstaan. Dit dient niet alleen de rechtszekerheid in het
algemeen, maar is van eminent belang voor de zittende en staande magistratuur
teneinde op te kunnen treden waar dat noodzakelijk is en dit achterwege te
laten als optreden zijn doel voorbijschiet of niet-geïndiceerd is. Het
leek de leden van de PvdA-fractie onwaarschijnlijk dat van de hogere straffen
die het wetsvoorstel invoert, een preventieve werking zal uitgaan op werkelijk
overtuigde daders, zodat slechts in repressief oogpunt de wet bijdraagt aan
de strijd tegen terrorisme. Preventief leek deze leden een veel betere samenwerking
tussen politie- en inlichtingendiensten in Europa van groter belang. De regering
heeft gekozen voor een «royale implementatie» van het kaderbesluit,
«niet alleen naar de letter maar ook naar de ratio» (memorie van
toelichting, pag. 1). De leden van de PvdA-fractie vroegen zich echter af
of deze royale aanpak niet veeleer tot ongewenste vaagheid in de terminologie
leidt die onmogelijk het doel van het kaderbesluit kan zijn geweest.De leden van de VVD-fractie hadden met positief
gerichte belangstelling kennisgenomen van het wetsvoorstel. Zij constateerden
met tevredenheid dat de regering het Kaderbesluit van de EU ruim interpreteert.
Deze leden stelden desondanks een aantal vragen.De leden van de fractie van GroenLinks memoreerden
dat tijdens de mondelinge behandeling van dit wetsvoorstel in de Tweede Kamer
het misbruik van non-profitorganisaties aan de orde geweest. Onlangs werd
bekend dat het toezicht op stichtingen in Nederland sterk te wensen overlaat.
Kan de regering ingaan op de vraag hoe dit toezicht zal worden verbeterd,
juist met het oog op het tegengaan van financiering van illegale en terroristische
activiteiten? Ook heeft de regering tijdens de mondelinge behandeling van
dit wetsvoorstel in de Tweede Kamer een notitie toegezegd over uitwisseling
van informatie tussen de AIVD en de politie. Wanneer valt deze notitie te
verwachten? Kan de regering uiteenzetten welke juridische, technische en feitelijke
barrières er bestaan voor uitwisseling van informatie tussen
binnen- en buitenlandse inlichtingen- en veiligheidsdiensten enerzijds en
tussen binnen- en buitenlandse en supranationale politiediensten anderzijds?De leden van de SGP-fractie alsmede de leden
van de CU-fractie hadden met belangstelling, maar
tevens met de nodige reserves van het wetsvoorstel kennis genomen. Deze leden
konden zich vinden in de reikwijdte en strekking van het voorstel, die zij
verstonden als de aanscherping van het materiële strafrecht om daarmee
de ernst van terroristische misdrijven tot uitdrukking te brengen. Ook stemden
zij in met het voorstel om geen zelfstandig misdrijf terrorisme te introduceren,
maar om op gedrag dat reeds strafbaar is gesteld hogere maximumstraffen te
bedreigen.Met de aanpassing van artikel 205 Sr. hadden de leden van de SGP- en CU-fracties
geen overwegende moeite. Met de Raad van State achtten deze leden in deze
voorstellen de toegevoegde betekenis van het strafrecht bij de bestrijding
van terroristische misdrijven gelegen. Grote vraagtekens plaatsten deze leden
echter bij de in de Tweede nota van wijziging geïntroduceerde uitbreiding
van de strafrechtelijke samenspanning. Zij betreurden het ook zeer dat op
dit punt geen nader advies van de Raad van State is gevraagd. De daarvoor
door de regering in de Nota naar aanleiding van het nader verslag aangevoerde
argumentatie had hen niet kunnen overtuigen. Iedere uitbreiding van deze figuur
vereist naar hun opvatting een zelfstandige motivering, welke zij tot dusver
niet in de stukken hadden aangetroffen. Zij vroegen de regering de onderhavige
uitbreiding alsnog van een zelfstandige argumentatie te voorzien en daarbij
o.a. aandacht te schenken aan de vraag waarin naar haar opvatting de toegevoegde
waarde van dit element van het wetsvoorstel schuilt.Er is van verschillende kanten gezegd dat de strafmaatverhoging van terroristische
misdrijven weinig effect zal hebben. Wat veel belangrijker is, is de constatering
dat het middel strafrecht in zijn geheel niet werkt om terrorisme aan te pakken.
Hoe oordeelt de minister daarover, zo vroegen de leden van de SP-fractie.2. Inhoud wetsvoorstelIs dit wetsvoorstel toegesneden op wat terrorisme-experts het «nieuwe
terrorisme» noemen: terrorisme vanuit losse netwerken – «fuzzy
networks»- meer dan vanuit echte organisaties, zo vroegen de leden van
de VVD-fractie. Is artikel 140 Sr – en de
daarop gebaseerde jurisprudentie over gestructureerde samenwerkingsverbanden –
wel een degelijke grondslag voor artikel 140a over deelneming aan een organisatie
die tot oogmerk heeft het plegen van terroristische misdrijven?Terroristen zullen niet echt afgeschrikt worden door het vooruitzicht
van een verhoging van de strafmaat, zo meenden deze leden. Hoe ziet de minister
de doeltreffendheid van dit wetsvoorstel? Denkt de minister, dan wel de regering,
nog aan andere wetsvoorstellen – bijvoorbeeld wat betreft de aanscherping
van screeningprocedures voor personeel werkzaam bij kwetsbare publieke organisaties
en vitale objecten?De leden van de GroenLinks-fractie vroegen
vervolgens waarom de Vierde nota van wijziging niet mede heeft geleid tot
toevoeging van het woord «wederrechtelijk» aan onderdeel A van
het wetsvoorstel (het nieuwe vijftiende lid van art. 4 WvSr).De leden van de fracties van SGP en CU verzochten de regering voorts in het kort maar scherp
de kenmerkende verschillen tussen poging, voorbereiding en samenspanning uiteen
te zetten. Verder stelden deze leden nog enige vragen met betrekking
tot de uitbreiding van de strafbaarheid van de samenspanning tot de in het
voorstel genoemde artikelen, mede met het oog op het oogmerkvereiste voor
de voltooiing van een terroristisch misdrijf.De werving voor de gewapende strijd is strafbaar gemaakt onder art. 205
Sr, toetreden tot een vreemd leger zonder toestemming van de Koning, zo vervolgden
de leden van de SP-fractie. De grenzen voor wat
werven inhoudt, zijn sterk naar beneden geschroefd. Er is geen overeenkomst
nodig, zodat er geen concrete aanmelding bij een terroristische organisatie
hoeft te zijn om een strafbaar feit te begaan. Vindt de minister dat aanvaardbaar?SamenspanningDe minister heeft bij verdediging van het voorstel de samenspanning tot
terroristische misdrijven strafbaar te stellen, verwezen naar het begrip «conspiracy»
in de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk, alsmede de «Verabredung»
in de Bondsrepubliek, zo constateerden de leden van de CDA-fractie. Bestaan vergelijkbare figuren in andere lid-staten van
de Europese Unie en zo ja, welke? Levert het incidenteel introduceren van
strafbare samenspanning niet onnodige disharmonie op binnen de Europese Unie?
Welke competentiegeschillen kunnen voortvloeien uit onderscheiden en uiteenlopende
strafbaarstellingen van samenspanning tot het plegen van terroristische misdrijven?
Is er een grondslag voor het Hof van Justitie daarin regelend op te treden,
zowel bij uiteenlopende interpretaties als bij competentiegeschillen, nu het
Kaderbesluit over samenspanning zwijgt? Is het niet zo, dat terroristische
misdrijven in zodanige mate een grensoverschrijdend karakter hebben, dat juist
de aanpak hiervan – mede gelet op de door deskundige gesignaleerde verbanden
met internationale criminaliteit – op Europees niveau zou moeten plaatsvinden?
Ziet de minister hier niet een belangrijk argument in zijn pleidooi voor een
Europese strafrechtelijke ruimte?Gelet op het feit dat kwalificatie van bestaande delicten tot terroristische
misdaden vrijwel geen verruiming betekent van de mogelijkheden tot toepassing
van bijzondere opsporingsmethoden of dwangmiddelen, is uitbreiding van het
opsporingsarsenaal en daarmee verkrijging van de mogelijkheid tot voorkoming
van misdaden alleen aan de orde bij strafbaarstelling van werving voor gewapende
strijd en van samenspanning. Op het eerste wilden de leden van de CDA-fractie
later nog in gaan. De uitbreiding van samenspanningsdelicten gaf aanleiding
tot de volgende vragen. In welke mate heeft in het Verenigd Koninkrijk strafbare
samenspanning geleid tot voorkoming van terroristische aanslagen? Was ten
tijde van de RAF-acties «Verabredung» in de Bondsrepubliek reeds
strafbaar en, zo ja, heeft opsporing daarvan geleid tot voorkoming van aanslagen?
Indien deze vragen aldus beantwoord worden, dat van betekenisvolle voorkoming
van misdaden niet gesproken kan worden, rijst de vraag of uitbreiding van
samenspanningsdelicten niet tendeert naar symboolwetgeving, waarover ook Prof.
Muller sprak in de hoorzitting van de Tweede Kamer.De leden van de CDA-fractie hadden voorts de indruk, dat er onhelderheid
bestaat over de begrippen motief, oogmerk, opzet en voorwaardelijke opzet.
Met Mr Van der Wilt meenden zij, dat het begrip motief moet worden gereserveerd
voor de inwendige drijfveer van de dader. Die drijfveer is voor de vraag of
er sprake is van een strafbaar handelen of een stafbaar nalaten niet relevant.
Ware dat anders, zou men de grens tussen daadstrafrecht en «Gesinnungsstrafrecht»
overschrijden. Uiteraard laat het voorgaande onverlet, dat het motief wel
en rol kan spelen in keuze van de straf of maatregel en de strafmaat.
Anders dan Mr Van der Wilt zien de leden van de CDA-fractie in het terroristisch
oogmerk als gedefinieerd in dit wetsvoorstel geen introductie in een delictsomschrijving
van het motief. Het terroristisch oogmerk is wel degelijk uitwendig gericht.
Het heeft een verband met het motief, omdat het kennelijk – althans
in de psyche van de dader – dienstbaar is aan dat motief. Dat verband
maakt echter geen onderdeel uit van de delictsomschrijving en behoeft dus
ook niet bewezen te worden. Dat neemt niet weg, dat het bestanddeel «terroristisch
oogmerk» problematisch is, juist vanuit een bewijstechnisch oogpunt.
De leden van de CDA-fractie meenden echter, dat dit problematische karakter
niet verschilt van dat bij andere delictsomschrijvingen waarin een oogmerk
voorkomt. In het algemeen zal hebben te gelden, dat het oogmerk moet kunnen
worden afgeleid uit bewezen feiten en omstandigheden. Of – om het met
Kaderbesluit te zeggen – uit de aard en de context van de daden, waarmee
eveneens op een – bewezen – feitensubstraat wordt gedoeld.Het kwam deze leden voor, dat zo bezien de enkele verklaring van een verdachte,
dat deze met bijvoorbeeld een willekeurige moord een terroristisch oogmerk
had, onvoldoende is om het oogmerk bewezen te achten. Die verklaring zal wel
weer mee kunnen werken als bewijs van dat oogmerk, indien bijvoorbeeld het
slachtoffer vanwege zijn functie geacht kan worden een doelwit te zijn van
terrorisme of indien de verdachte lid blijkt te zijn van een terroristische
organisatie en er meer van dergelijke willekeurige moorden of moordaanslagen
zijn gepleegd door andere leden van die organisatie.De leden van de CDA-fractie meenden, dat het voorgaande op zich overeenstemt
met de antwoorden van de minister op vragen van de PvdA-fractie over het subjectieve
karakter van het terroristische oogmerk in de Nota naar aanleiding van het
verslag op pagina 5 onderaan en pagina 6 bovenaan. Kan de minister dit onderschrijven?
Is de minister het eens met de stelling, dat het subjectieve karakter van
het terroristische oogmerk zich niet laat verenigen met een soort «voorwaardelijk
opzet» in die zin, dat de verdachte niet het verwijt gemaakt zal kunnen
worden, dat deze had moeten begrijpen, dat het strafbare feit met een terroristisch
oogmerk werd gepleegd? Zij wezen erop, dat dit met name een beperking met
zich meebrengt voor de opsporing en vervolging van deelname aan een terroristische
organisatie en verscheidene delicten. Een ander aspect betreft de stelling
van onder ander Prof Muller, dat bij terrorisme steeds minder gesproken kan
worden van een organisatie, maar veeleer van netwerken. Naar mate een dergelijk
netwerk wordt opgezet op basis van het «need to know»-principe,
zullen terroristen niet alleen moeilijker te traceren zijn, maar zal ook het
bewijs van met name het terroristisch oogmerk er niet eenvoudiger op worden.
Zou dit alles er op zich niet voor pleiten het terroristisch oogmerk een objectief
karakter te geven?Een en ander heeft ook consequenties voor de uitbreiding van het samenspanningsbegrip
tot terroristische misdrijven. De samenspanning tot een aanslag met het oogmerk
om de Koning van het leven te beroven, veronderstelt een overeenkomst die
als het ware het oogmerk al in zich draagt. Hetzelfde geldt voor de samenspanning
om bijvoorbeeld opzettelijk een minister te verhinderen aan een kabinetsberaad
deel te nemen. De daartoe te maken afspraak impliceert de opzet. Dat leek
de leden van de CDA-fractie echter niet het geval bij samenspanning tot ernstige
misdrijven met een terroristisch oogmerk, zeker met de subjectieve invulling
daarvan. In deze gevallen zal het oogmerk niet impliciet met de afspraak gegeven
zijn. Dat blijkt ook wel uit het voorbeeld dat de minister zelf heeft gegeven,
namelijk dat van de duikopleiding, waarna de samenspanning tot het plegen
van een aanslag in de Rotterdamse haven plaatsvindt. Wil samenspanning
tot het plegen van terroristische misdrijven bewezen kunnen worden, zal het
bewijs van de enkele afspraak die aanslag te plegen niet voldoende zijn en
zullen ook bij een bekennende verdachte – meer nog dan bij een voltooid
delict, enige deelnemingsvorm of poging – bijkomende feiten en omstandigheden
bewezen moeten worden om de afspraak te kunnen doen kwalificeren als een samenspanning
tot een terroristisch misdrijf. Wel zal – evenals bij bewezenverklaring
van een terroristisch misdrijf – de eigen verklaring van de verdachte
dat de samenspanning inderdaad een terroristisch oogmerk had, kunnen meewerken
aan de bewijsvoering. Dat zal met name het geval kunnen zijn, indien beide
verdachten zulks verklaren; de verklaring van een van hen tegenover de ontkenning
door de ander dwingt weer tot bewijs van feiten en omstandigheden waaruit
een terroristisch oogmerk kan worden afgeleid. Bij ontkennende verdachten
wordt het bewijs echter extra problematisch als het terroristisch oogmerk
moet worden bewezen in de subjectieve zin die hiervoor is besproken. Kan de
minister deze zienswijze delen?Veronderstellend, dat de minister de laatste vraag bevestigend zal beantwoorden,
is vervolgens de vraag wanneer een redelijk vermoeden van schuld aan samenspanning
zal bestaan en toepassing van dwangmiddelen aan de orde kan komen. Het redelijk
vermoeden van schuld zal immers niet alleen betrekking kunnen hebben op de
afspraak om bijvoorbeeld een schip op te blazen. Er is nog geen voltooid delict
en op dat moment ook nog geen strafbare voorbereidingshandeling. De enkele
afspraak is pas een strafbare samenspanning, indien het redelijke vermoeden
zich ook uitstrekt tot het bestaan van een terroristisch oogmerk. Dat vereist
dus kennis van andere feiten en omstandigheden dan de enkele afspraak. Uit
deze redenering leidden de leden van de CDA-fractie af, dat opsporing van
strafbare samenspanning in de praktijk alleen aan de orde kan komen in het
kader van hetzij lopend inlichtingenwerk, hetzij lopend recherchewerk. Onderschrijft
de minister deze conclusie?Het onderwerp samenspanning gaf de leden hier aan het woord nog aanleiding
tot een aantal afzonderlijke vragen. Hoe ligt het, indien een van de samenspanners
een andere daad dan de ander of een ander subject, danwel object op het oog
had; kan er dan sprake zijn van een overeenkomst? Hoe ligt het, indien een
van de samenspanners enkel heeft ingestemd onder druk, al dan niet voorafgaand
aan de totstandkoming van de afspraak uitgeoefend, resp. al dan niet blijkend
uit woorden of concrete daden van de andere samenspanner? Kan een samenspanner
toch veroordeeld worden, indien vast staat dat de andere samenspanner niet
compos mentis was en eerstgenoemde dit wist?De kwestie van de terugtred was de leden van de CDA-fractie niet duidelijk.
Het ligt in de rede, dat het voltooide delict van samenspanning niet ongedaan
gemaakt kan worden door terug te treden. Het ligt dan evenmin voor de hand,
dat dit wel zou kunnen, doordat dezelfde partijen nader overeen komen om de
gemaakte afspraak te annuleren. Dat laatste is met name ongewenst, omdat die
nadere overeenkomst kan zijn ingegeven door inmiddels gebleken beletsels voor
de uitvoering en niet door inzicht in het kwade van de afspraak. Hernieuwing
na opheffing van die beletsels ligt dan immers voor de hand. Tegen deze achtergrond
waren de leden van de CDA-fractie verbaasd te lezen in de Nota naar aanleiding
van het nader verslag op pagina 33, dat de overeenkomst geen samenspanning
oplevert, indien kort na het aangaan er ruchtbaarheid aan gegeven wordt, omdat
de afspraak dan kennelijk niet in ernst is gemaakt. Dat betekent, dat de vraag
of een delict voltooid is toch afhankelijk wordt gemaakt van latere gedragingen
van de verdachten. Dat klemt temeer, omdat – anders dan
bijvoorbeeld bij diefstal van een voertuig dat later wordt achtergelaten wat
altijd nog het delict joyriding oplevert – het gevolg van de latere
gedraging van de verdachten is, dat er in het geheel geen strafbaar feit meer
is. Bovendien roept de passage in de nota de vraag op of de ernst ontbreekt,
indien slechts een van de samenspanners ruchtbaarheid geeft aan hun afspraak.
En voorts: hoe groot en hoe open moet de kring van personen zijn om te spreken
van ruchtbaarheid? Ware het niet beter vast te stellen, dat de ernst van de
afspraak gemeten moet worden op het moment van de overeenkomst en mede aan
de hand van uitsluitend de daaraan voorafgaande gebeurtenissen?De leden van de PvdA-fractie maakten zich
zorgen over de introductie van de samenspanningsbepaling. Samenspanning betreft
ideeën, plannen, woorden; er is nog geen begin van uitvoering. De woorden
kunnen grootspraak zijn, de ideeën zullen wellicht niet worden uitgevoerd,
de plannen kunnen vage kreten blijken; het is mogelijk dat men tot inkeer
komt of dat intern debat in de groep in kwestie tot het afwijzen van geweld
leidt. Door ideeën strafbaar te stellen, wordt afstand genomen van het
klassieke liberale uitgangspunt dat alleen (een begin van) gedrag strafbaar
kan zijn. De Association Internationale de Droit Penal adviseert om bij het
strafbaar stellen van samenspanning een «overt act», dus een constateerbare
handeling, op te nemen. Waarom heeft de regering niet deze weg gevolgd? De
aan het woord zijnde leden constateerden dat de verruimingen die zijn aangebracht
wat betreft het terroristisch oogmerk, die als gevolg hebben dat er onzekerheid
is over de grenzen van het delict, negatief doorwerken bij de opneming van
de samenspanningsbepaling en daar de onduidelijkheid ook doen toenemen (welke
samenspanningsactiviteiten tot welke onduidelijk omschreven terroristische
activiteiten zijn strafbaar?). Hoe denkt de minister duidelijkheid te kunnen
verschaffen aan het Openbaar Ministerie over de gevallen waarin het vervolgen
op basis van samenspanning zinvol mogelijk is? Zullen zich bij de samenspanning
geen grote bewijsproblemen voordoen, juist vanwege het ontbreken van «overt
acts» waaruit de samenspanning objectief kan blijken? Kan de minister
meedelen welke vormen van samenspannen vervolgd zullen worden die niet ook
al onder de strafbaar gestelde voorbereidingshandelingen vallen?Samenspanning van een groot aantal delicten is strafbaar gemaakt, aldus
vervolgden de leden van de SP-fractie. Nu zijn
het voorbereidingshandelingen en poging tot plegen van een strafbaar feit,
die strafbaar zijn. Bij deze twee delicten is sprake van het bezit van concrete
voorwerpen en eventueel een concrete activiteit om een misdrijf te begaan.
Bij samenspanning ligt dat anders. Nadenken over een misdrijf is voldoende
om een strafbaar feit te vormen. Op dat moment is het ook strafbaar. Betekent
dat feitelijk niet het strafbaar stellen van plannen of zelfs gedachten? Wat
vindt de minister van het idee om bij het misdrijf samenspanning een inkeerregeling
te maken, waardoor iemand die afziet van plannen niet strafbaar is?Betekent de voorgestelde uitbreiding naar de opvatting van de regering
dat niet aan de bestaande dogmatiek, op welk terrein ook, wordt getornd, zo
vroegen de leden van de fracties van SGPen CU. Blijft het uitgangspunt het gronddelict en wordt samenspanning
als een onvolkomen delictsvorm gezien? Blijft het uitgangspunt dat de strafwaardigheid
bestaat uit het gevaarzettende karakter? Zo ja, betekent dit dan dat uitdrukkelijk
niet gekozen wordt voor een algemene strafbaarstelling van de samenspanning,
omdat in dat geval intentie strafbaar zou worden gesteld? Betekent het evenmin
een algemene subjectivering van de poging, omdat ook deze mogelijkheid de
intentie in te sterke mate strafbaar zou stellen? Betekent zulks dat de huidige
pogingsleer intact blijft? Zo ja, brengt dit dan ook mee dat de
strafbaarheid van samenspanning geen invloed mag hebben op de interpretatie
van artikel 45 Sr., met name niet op een interpretatie in subjectieve richting?
Zo ja, gelden de leerstukken en begripsbepalingen van de poging in beginsel
ook voor samenspanning? Zo ja, houdt dit dan bij voorbeeld in dat een relatie
moet kunnen worden gelegd tussen de gedraging van de verdachte en het gronddelict,
en dat een onderscheid tussen een absoluut en een relatief deugdelijk middel
kan worden gemaakt? Indien de voorgaande vragen stuk-voor-stuk in positieve
zin zouden worden beantwoord, betekent dit dan dat een objectieve interpretatie
van artikel 80 voor de hand ligt en dat daarom steeds een relatie tussen de
samenspanningshandeling en het te plegen gronddelict moet kunnen worden gelegd?
In welke mate moet van een samenspanningshandeling een onmiddellijk gevaarzettende
situatie uitgaan, die nu niet met behulp van artikel 45 Sr of artikel 46 Sr.
Kunnen worden bestreden? Met andere woorden, indien van een samenspanningshandeling
geen direct gevaar uitgaat voor een te beschermen rechtsgoed, is dat gedrag
dan straffeloos?Deze leden gingen er van uit dat de samenspanningshandeling opzettelijk
moet zijn geschied. Uitgaande van de hoofdregel wat betreft onder opzet moet
worden begrepen, heeft dit dan tot gevolg dat het opzet van de gedachte moet
zijn gericht op het in verenigd verband begaan van een terroristisch misdrijf,
dus dat niet alleen de gedraging willens en wetens moet zijn verricht, maar
tevens hetgeen daarmee wordt beoogd? Staat, indien de opzet-eis niet is beperkt
tot het willens en wetens verrichten van een nader omschreven gedraging, maar
tevens tot uitdrukking brengt dat deze handeling op een bepaald doel moet zijn gericht, niet de reden
van de dader voor het verrichten van zijn gedraging centraal? Zo ja, betekent
dit dan dat de beweegreden (het oogmerk) van de dader reeds aanwezig moet
zijn op het moment dat de gedraging wordt verricht? Zal de officier van justitie,
om de opzet te kunnen bewijzen, dan dus moeten aantonen dat deze beweegreden
daadwerkelijk op het moment van handelen reeds aanwezig is geweest?OpzetDe leden van de fracties van SGP en CU stelden
vervolgens de vraag welke gradatie van opzet wordt vereist. Kan worden volstaan
met voorwaardelijk opzet? Moet dit voorwaardelijk opzet zowel betrekking hebben
op de gedraging zelf als op het plan van de dader om een terroristisch misdrijf
te plegen op het moment waarop hij zijn gedraging verricht? Zo ja, leidt dit
er dan wel of niet toe dat de tot strafbaarheid leidende opzet in feite bestaat
uit oogmerk? Kan voor het bewijs van oogmerk worden volstaan met voorwaardelijke
opzet? Is de bewijslast niet aanzienlijk zwaarder? Hoe wordt uitgesloten dat
burgers die niets strafbaars in de zin hebben, onder de actieradius van artikel
80 kunnen vallen?Terroristisch oogmerkEen ander afbakeningsprobleem zagen de leden van de CDA-fractie ook op het punt van het begrip «een deel van de
bevolking» en op het punt van werving voor «gewapende strijd».
Daarover maakten zij de volgende opmerkingen en stelden een aantal vragen.Enerzijds zich konden de leden hier aan het woord zich vinden in de argumenten
om het Kaderbesluit aldus uit te leggen, dat ook vrees aanjagen aan een deel
van de bevolking daaronder valt. Anderzijds menen zij, dat er steeds sprake
zal zijn van een glijdende schaal, waarbij de niet direct getroffen of niet
direct bedreigde burgers evenzeer vrees zal zijn aangejaagd (vergelijk
de discussie over het onveiligheidsgevoel van burgers). De vraag is echter
hoe dit ligt bij actiegroepen als in het verleden RARA en thans sommige dierenrechtenorganisaties.
Uit de beantwoording door de minister van vragen terzake kan worden afgeleid,
dat bepaalde acties van deze groepen kunnen kwalificeren als terroristische
misdrijven. Onder welke omstandigheden dat het geval is, wordt niet duidelijk
uit de stukken. Hierbij speelt ongetwijfeld een rol, dat de meeste acties
gericht zijn tegen de eigendommen van een beperkt aantal burgers of rechtspersonen
en slechts zelden gemeen gevaar voor goederen of personen dreigt. Anderzijds
zijn deze acties er wel degelijk op gericht om door verbale intimidatie, dreiging
met geweld en geweldstoepassing de rechtsorde naar de hand van de actievoerders
te zetten. Dit type intimiderende acties is er minstens indirect op gericht
om de overheid te dwingen regels te stellen die de actievoerders wensen. De
impliciete en soms expliciete redenering is: wilt u, overheid, dat wij onze
niet te voorkomen acties nalaten, pas dan de wet aan. De vraag is of een dergelijk
oogmerk terroristisch is of niet. De leden van de CDA-fractie hadden bovendien
de indruk, dat acties die commune delicten opleveren als bestreken door art.
83 van het wetsvoorstel al spoedig als terroristische misdrijven kunnen worden
aangemerkt, juist omdat deze actiegroepen hun doelen zo nadrukkelijk uitdragen.
Samenspanning zal – zo is de indruk van de leden van de CDA-fractie –
bij dit type daders dan ook eerder bewezen kunnen worden, dan bij het type
terroristen waarop het Kaderbesluit ziet. Deelt de minister deze indruk?De toepassing van het wetsvoorstel op bevrijdingsbewegingen en door deze
ondernomen gewapende strijd, alsmede vormen van steun aan dergelijke bewegingen,
is de leden van de CDA-fractie niet duidelijk geworden. Dat klemt temeer,
omdat in het verleden de Nederlandse regering bijvoorbeeld mede-financieringsorganisaties
in staat heeft gesteld humanitaire steun te verlenen aan bevrijdingsbewegingen
of daarmee gelieerde organisaties die als zodanig kunnen kwalificeren als
terroristische organisaties in de zin van dit wetsvoorstel. Het leidt tot
een discussie die vergelijkbaar is met die over bijvoorbeeld steun aan het
ANC ten tijde van het apartheidsbewind in Zuid-Afrika en het instellen van
economische sancties tegen een dergelijk bewind. Wat te denken van de mogelijkheid
dat de Irakese oppositie ten tijde van Saddam Hoessein financiële steun
voor gewapende strijd zou hebben geworven in Nederland?Het afbakeningsprobleem beperkt zich derhalve niet tot de werving voor
de gewapende strijd. Een en ander klemt temeer, indien de Algemene Vergadering
of de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties – al dan niet met toepassing
van Hoofdstuk VII van het VN-Handvest – een regime heeft gekwalificeerd
als een bedreiging voor de internationale vrede en veiligheid, dan wel een
regime heeft veroordeeld wegens de systematische en ernstige schending van
fundamentele mensenrechten. Een variant is de situatie, dat bijvoorbeeld de
NAVO-raad, het Europees Parlement of de Raad van Europa dergelijke kwalificaties
heeft uitgesproken over een bepaald regime, maar deze internationale organisaties
of hun lid-staten niet of nog niet willen of kunnen overgaan tot gewapenderhand
ingrijpen. Kan men dan in gemoede gewapende acties tegen een dergelijk bewind
en de ondersteuning daarvan onder de werking brengen van artikel 83a jo 83
van dit wetsvoorstel? De leden van de CDA-fracties meenden, dat bepaalde daden
nimmer te rechtvaardigen zijn met het doel een abject regime ten val te brengen,
zoals vrees aanjagen van de bevolking middels aanslagen op de burgerbevolking
teneinde een regime te destabiliseren. Andersoortige gewelddaden tegen met
name het repressieve apparaat van zo'n regime zijn wellicht wel te billijken.
De minister zou kunnen antwoorden, dat dit alles moeilijk in wetsteksten is
te vatten en verdachten zich kunnen beroepen op straf- of schulduitsluitingsgronden.
Ook zou de minister kunnen verwijzen naar toepassing van het opportuniteitsbeginsel.
Een dergelijk antwoord zouden de leden van de CDA-fractie echter weinig bevredigend
achten uit een oogpunt van deugdelijk wetgeving.Vervolgens stelden deze leden nog een aantal specifieke vragen. Wat is
de positie van een persoon die deelneemt aan een organisatie die op enig moment
ten tijde van diens lidmaatschap zich een terroristisch oogmerk aanmeet in
de zin van het voorgestelde artikel 140a? Wat is diens positie, indien deze
persoon er zelf geen weet van heeft, bijvoorbeeld omdat de leiding in het
geheim de organisatie met dat oogmerk gebruikt? Hoe ligt dit bij de artikelen
170 tot en met 176a?In de Wet explosieven voor civiel gebruik alsmede de Kernenergiewet wordt
met het onderhavige wetsvoorstel het met het terroristisch oogmerk voor handen
hebben van bepaalde stoffen of voorwerpen specifiek strafbaar gesteld. Bij
de behandeling van het wetsvoorstel 27 159 inzake strafbaarstelling van
witwassen van opbrengsten van misdrijven is door de toenmalige CDA-fractie
gewezen op het problematische van met name schuld-witwassen in relatie tot
het voorhanden hebben van opbrengsten. De twijfels van de leden hier aan het
woord klemmen temeer wanneer het gaat om het bewijs van het terroristisch
oogmerk bij het voorhanden hebben. Gaarne vernamen zij een reactie van de
minister.Op welke wijze is ontwrichting met een terroristisch oogmerk van elektronisch
berichtenverkeer, elektronische handel en/of elektronisch betalingsverkeer
middels virussen, spam of andere middelen door dit wetsvoorstel gedekt?Het terroristisch oogmerk wordt in de wet omschreven als te zijn gericht
op «de bevolking of een deel van de bevolking», zo vervolgden
de leden van de PvdA-fractie. De toevoeging «een
deel van de bevolking» betekent een verruiming ten opzichte van het
Kaderbesluit dat alleen van «de bevolking» rept. Maar wat is precies
een «deel» van de bevolking, waar liggen de grenzen? In de Tweede
Kamer gaf de royale uitleg van de regering al aanleiding tot een van de hoofdzaak
van internationaal terrorisme wegvoerende gedachtewisseling over de vreesaanjagende
activiteiten van dierenrechtenactivisten die, naar de mening van een meerderheid
in de Tweede Kamer, mogelijk ook onder het bereik van de wet vallen. Afgezien
van deze casuïstiek, rijst de vraag of als een bepaalde beroepsgroep
al onder de term «deel van de bevolking» valt (en dit dus voor
alle beroepsgroepen zou moeten gelden), er niet nog andere onderverdelingen
van de bevolking zijn die eveneens onder de wettelijke terminologie vallen.
Als het «aanjagen van vrees» gericht is op enkele personen of
zelfs op een bepaald individu, is dan naar de letter genomen niet ook al sprake
van intimidatie van een «deel» van de bevolking? Kan de minister
aangeven waar de grens ligt? De ratio van het opnemen van een verwijzing naar
de bevolking was volgens de aan het woord zijnde leden gelegen in de internationale
verdragen van de VN waarin terorisme wordt gerelateerd aan het met opzet veroorzaken
van vrees onder heel grote groepen mensen, zoals bevolkingsgroepen. Is het
dan niet een brug te ver ook kleinschaliger activiteiten (beroepsgroepen,
individuen) onder de noemer van het terrorisme te brengen als daarbij geen
sprake is van het terroriseren van de bevolking?Het gevolg van de «royale» implementatie was, volgens de leden
van de PvdA-fractie, niet zozeer dat de ratio van het Kaderbesluit beter gediend
is maar dat er onzekerheid ontstaat over wat er nu wel of niet onder het terroristische
oogmerk valt. Onzekerheid omtrent de grenzen van strafbaarstellingen
leek hen in strijd met het toch nog steeds in Europa gehuldigde lex certa-beginsel.
De ratio van het Kaderbesluit kan nooit zijn om rechtsonzekerheid te scheppen.De leden van de SP-fractie vroegen alleerst
of de definitie van het terroristisch oogmerk niet ten onrechte de ruimte
laat om politieke partijen, vakbonden of politieke activisten als terroristen
te beschouwen. Een specifiek onderdeel van de definitie is dat een «deel
van de bevolking»ernstige vrees aan wordt gejaagd. Waar denkt de minister
de grens te trekken?De leden van de fracties van SGP en CU namen aan dat het bewijs van oogmerk uit twee onderdelen
moet bestaan: in de eerste plaats moet worden aangetoond dat de dader een
terroristisch misdrijf wil plegen, en voorts dat hij dit in verenigd verband
wil doen. Is deze aanname juist?Deelnemen aan een terroristische organisatieDe leden van de SP-fractie hadden twee bezwaren
tegen artikel 140a. Ten eerst leert de ervaring dat deelnemen aan een criminele
organisatie ten laste wordt gelegd niet zozeer omdat er sprake is van een
organisatie. Regelmatig wordt art. 140 ten laste gelegd om «kleur en
smaak» te geven aan de aanklacht en om de grenzen van strafwaardig gedrag
te verkennen, zo stelt prof. Stolwijk in Delikt en Delinkwent. Belangrijk
punt hierbij is dat bij terroristen nauwelijks enige organisatie bestaat.
Lid zijn van een organisatie is nauwelijks aan te tonen. De vraag aan de minister
is dan ook: wat accepteert hij als bewijs van deelneming of lidmaatschap?
Ten tweede is het doel van het toegevoegde lid onduidelijk en kan alleen maar
leiden tot de conclusie dat de regering heeft gewild juist ook onwetende deelnemers
onder de wet te laten vallen. Het voorgestelde vierde lid bevat niet de eis
van algemene wetenschap van de doelen van de organisatie en ook niet dat de
dienst of steun een direct verband moet hebben met dit doel. Dat is voor de
leden van de SP-fractie onacceptabel. Er kan dan immers geen sprake zijn van
schuld, of denkt de minister daar anders over?Bedreiging met een terroristisch misdrijfDe leden van de VVD-fractie vroegen de minister
waarom hij «bedreiging met een terroristisch misdrijf» (artikel
285, derde lid, Sr) wil straffen met een gevangenisstraf van ten hoogste zes
jaren of geldboete van de vijfde categorie, terwijl hij bij het begaan van
een terroristisch misdrijf veel hogere straffen in het vooruitzicht stelt.
De essentie van terrorisme is het aanjagen van vrees en het daardoor bewerkstelligen
van maatschappelijke ontwrichting. Het dreigen met een terroristisch misdrijf
zal in sommige omstandigheden toch het effect van het begaan ervan overtreffen.Artikel 4Tot slot vroegen de leden van de CDA-fractie
de minister de volgende begrippen in het voorgestelde artikel 4 onder 15°
Sr nader toelichten: «fundamentele structuren»; ernstig te ontwrichten';
en «te vernietigen» in relatie tot structuren en organisaties.
Moeten onder «internationale organisaties» uitsluitend publiekrechtelijke
organisaties worden verstaan? Is bijvoorbeeld de Europese Investeringsbank
een dergelijke organisatie in de zin van deze wet? Artikel 83Kan de regering verduidelijken waarom art. 83, naast artikelen in het
Wetboek van Strafrecht, alleen ziet op artikel 80, tweede lid, Kernenergiewet
en niet op dergelijke artikelen in andere wetten gericht op vitale voorzieningen
en infrastructuren? Is op dit vlak aanpassing van artikel 80 e.v. voldoende,
zo vroegen de leden van de VVD-fractie.De voorzitter van de commissie,Van de BeetenDe griffier van de commissie,JanssenXNoot1Samenstelling: Holdijk (SGP), Wagemakers (CDA), Rosenthal (VVD), Kohnstamm
(D66), Witteveen (PvdA), De Wolff (GL), Van de Beeten (CDA) (voorzitter), Broekers-Knol (VVD), Kox (SP), Soutendijk-v. Appeldoorn
(CDA) en Westerveld (PvdA). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-20032004-28463-B.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl