Kredietcrisis; Brief van de Ministers van Financiën, en van Economische Zaken
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-23 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2008-2009
 
 
 
 KST132637
 2008-2009
 
 31 371
 Kredietcrisis
 
 
 
 
 Nr. 
 222
 BRIEF VAN DE MINISTERS VAN FINANCIËN, EN VAN ECONOMISCHE ZAKEN
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 24 juni 2009
 
 In deze brief zal worden ingegaan op de stand van zaken rond de bancaire
kredietverlening aan bedrijven. Ook zullen enkele onderwerpen die hieraan
raken in de brief worden besproken. Deze onderwerpen zijn aan de orde geweest
tijdens het spoeddebat kredietverlening d.d. 20 mei 2009.
 Met deze brief voldoen wij aan de (nog) openstaande toezeggingen uit dat
debat, tevens voldoet de minister van Financiën aan zijn nog openstaande
toezeggingen uit het vragenuurtje van 12 mei jongstleden (Handelingen
der kamer II, vergaderjaar 2008–2009, nr. 84, blz. 6398–6402).
 Cijfers kredietverlening
 De Nederlandsche Bank publiceert maandelijks monetaire statistieken over
de balansstanden van banken in Nederland. Hieruit blijkt dat eind april 2009
het totaal aan uitstaande kredieten aan Nederlandse niet-financiële bedrijven
ruim EUR 296 miljard bedroeg. Tot deze categorie
behoort onder meer EUR 35 miljard aan uitstaande leningen aan niet-financiële
publieke vennootschappen, die in deze beantwoording
voor de volledigheid zullen worden meegenomen. Uit deze balansstatistieken
kunnen kredietgroeicijfers worden berekend. Daarbij moet rekening worden gehouden
met een aantal correcties.
 
 Op deze correcties is in de brief aan de Kamer van 15 mei 2009 uitgebreid ingegaan. Het betreft een tweetal correcties.
Om inzicht te krijgen in de groei van de bancaire kredietverlening dient de
reeks gecorrigeerd te worden voor de invloed van het securitiseren van uitstaande
leningen en het terugnemen van eerder gesecuritiseerde leningen. Securitisatie
is het proces waarmee activa, in dit geval verstrekte leningen, van de balans
worden gehaald door deze te verkopen aan een derde, niet bancaire, entiteit.
Wanneer een uitstaande lening gesecuritiseerd wordt, verdwijnt deze van de
balans van de bank. Daarmee lijkt het alsof het totaal van uitstaande leningen
is gedaald, maar dit is niet terecht. De lening bestaat immers nog steeds.
Daarbovenop is een technische correctie noodzakelijk om rekening
te houden met reeksbreuken. De groeireeks die resteert na deze correcties
is weergegeven in tabel 1 en tevens te vinden op de website van De Nederlandsche
Bank.
 
 Uit tabel 1 blijkt dat het groeipercentage over april 0,4% bedraagt
t.o.v. maart. De bijbehorende grafiek 1 geeft een beeld van de kredietgroei
over een langere termijn.
 
 Uit grafiek 1 blijkt dat de zakelijke kredietgroei over heel 2008 ruim
12% bedroeg. Dit is wat lager dan in 2007, toen de groei bijna 14%
bedroeg, maar er was over het gehele jaar 2008 sprake van een forse groei
van de kredietverlening. Het algemene beeld dat uit de meest recente cijfers
naar voren komt, is dat de kredietverlening aan niet-financiële bedrijven
in Nederland sinds september 2008 nog in beperkte mate toeneemt. De jaar-op-jaar-groei
is in april 2009 gedaald tot 8,1%. De maand-op-maand-groei bedraagt
sinds september gemiddeld 0,4% tegenover een gemiddelde van 1,5%
in de eerste acht maanden van vorig jaar.
 Tabel 1. Procentuele groei van bij banken uitstaand
kredietvolume niet-financiële bedrijven (gecorr. voor breuken en securitisaties),
bron: DNB.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 sep-08
 Oct-08
 nov-08
 dec-08
 jan-09
 feb-09
 mar-09
 apr-09
 
 
 
 
 Jaar-op-jaar
 14,3
 13,1
 13,8
 12,1
 12,4
 11,8
 9,1
 8,1
 
 
 Maand-op maand
 – 0,3
 0,6
 0,1
 – 0,3
 1,8
 0,8
 – 0,2
 0,4
 
 
 
 
 Grafiek 1: Groei van bij banken uitstaand kredietvolume
niet-financiële bedrijven (gecorr. voor breuken en securitisaties), DNB.
 
 
 De maandrealisaties uit tabel 1 en grafiek 1 worden door DNB sinds 2003
geregistreerd, kwartaalrealisaties echter al vanaf 1990. In grafiek 2
is de kwartaalgroei van het zakelijk kredietvolume van 1990 tot heden weergegegeven.
De kwartaalreeks is gecorrigeerd voor securitisaties en breuken.
 
 In vergelijking met de situatie in 2002/2003, toen het zakelijke kredietvolume
enkele kwartalen afnam, houdt de kredietverlening vooralsnog goed stand. Eind
2003 was de kredietomvang nagenoeg gelijk aan een jaar eerder. In april 2009
bedraagt de kredietgroei ten opzichte van een jaar eerder nog meer dan 8%
(zie grafiek 2). Dit is des te opvallender daar de economische groei in de
periode rond 2002/2003 iets boven de 0% lag, terwijl deze dit jaar
veel negatiever, volgens de laatste CPB voorspelling – 4¾,
zal uitkomen. Er moet worden aangetekend dat dit verschil mede wordt
veroorzaakt, doordat in 2002 al langer sprake was van een dalende trend, terwijl
in 2008 een opgaande trend wordt doorbroken. In het huidige jaar-op-jaar groeicijfer
werkt de sterke groei uit de eerste helft van 2008 nog door. Ook de cijfers
over de komende maanden zijn dus van groot belang voor de ontwikkeling op
de kredietmarkten. Op basis van de huidige inzichten is bij de cijfers dus
aan te tekenen dat een verdere daling van de kredietgroei, en zelfs een krimp,
niet valt uit te sluiten. Ook tijdens eerdere perioden waarin de economische
groei vertraagde, was er sprake van kwartalen van krimp.
 Grafiek 2: Groei van bij banken uitstaand kredietvolume
niet-financiële bedrijven, kwartaalcijfers gecorrigeerd voor securitisaties,
bron: DNB.
 
 
 Voor verder inzicht in de ontwikkeling van de kredietverlening is in tabel
2 en grafiek 3 de hoeveelheid bancair krediet aan niet financiële bedrijven
die is overeengekomen onder nieuwe contracten weergegeven. Er is sprake van
nieuwe contracten als de bank met haar klanten de rente op nieuwe leningen
voor het eerst overeenkomt. Daarnaast is van nieuwe contracten sprake als
er opnieuw onderhandeld wordt over bestaande leningen. Deze statistiek biedt,
naast informatie over de renteontwikkeling op nieuwe contracten, ook informatie
over de hoeveelheid nieuw afgesloten kredieten. Via deze statistiek wordt
beoogd antwoord te geven op de vraag hoe de hoeveelheid nieuwe kredieten zich
ontwikkelt. De statistiek zou kunnen worden beschouwd als een vroege indicator
van de kredietgroei. Immers het afsluiten van nieuwe contracten hoeft nog
niet in dezelfde maand tot werkelijke kredietverlening te leiden, maar zal
dat op een later moment wel doen.
 
 De waarde van deze statistiek ligt besloten in de ontwikkeling ervan en
niet in de absolute bedragen. De bedragen worden namelijk enigszins vertekend.
Zo leiden reeds bestaande leningen die heronderhandeld worden, bijvoorbeeld
qua rentevaste periode, tot een telling als nieuw contract. Het is de vraag
of deze nieuwe contracten ook altijd daadwerkelijk zijn aan te merken als
nieuw krediet.
 
 Uit tabel 2 blijkt dat het kredietvolume dat is overeengekomen onder nieuwe
contracten gedaald is sinds september maar sinds de jaarwisseling weer licht
groeit. Hierbij valt aan te tekenen dat in aanloop naar de kredietcrisis het
kredietvolume onder nieuwe contracten zeer sterk steeg (zie grafiek 3). De
daaropvolgende afname tussen september en de jaarwisseling is
gegeven de verdieping van de kredietcrisis in die periode, te begrijpen.
 Tabel 2. Niveau van bancaire kredietverlening aan
niet-financiële bedrijven onder nieuwe contracten, bron: DNB.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Maand
 jan-03
 jan-04
 jan-05
 jan-06
 jan-07
 jan-08
 sep-08
 jan-09
 feb-09
 mrt-09 
 
 
 
 
 Niveau in mln. €
 10 632
 9 145
 10 901
 13 465
 12 394
 13 764
 16 726
 14 508
 14 584
 14 638
 
 
 
 
 Grafiek 3. Niveau van bancaire kredietverlening aan niet-financiële
bedrijven onder nieuwe contracten, bron: DNB.
 
 
 Zoals aangegeven kennen de cijfers over de bancaire kredietverlening aan
niet-financiële bedrijven onder nieuw afgesloten contracten beperkingen
en moeten deze met de nodige voorzichtigheid worden gebruikt. Desondanks lijken
de cijfers over het verlenen van kredieten voorlopig geen aanleiding te geven
om te concluderen dat er sprake is van een opvallende daling in kredietverlening.
Er is sprake geweest van een neerwaartse niveaucorrectie na de verdieping
van de kredietcrisis, maar het niveau is in historisch perspectief bezien
nog steeds hoog. Op basis van deze statistieken lijkt er geen sprake te zijn
van stagnatie van de bancaire kredietverlening.
 
 Dit neemt niet weg dat het kabinet onderkent dat het meer bedrijven moeilijker
kan zijn geworden om krediet te krijgen. Dit blijkt ook uit twee recente enquêtes.
De Conjunctuur enquête (COEN) over het tweede kwartaal van 2009 laat
zien dat bedrijven het minder makkelijk verkrijgen van krediet een belangrijk
negatief effect van de crisis vinden. Zowel in het eerste als het tweede kwartaal
heeft eenvijfde van de bedrijven daar hinder van. Daarnaast blijkt uit een
enquête van Deloitte onder CFO’s van 54 grote Nederlandse bedrijven
dat zij zowel de prijs als de beschikbaarheid van kredieten op dit moment
problematisch vinden.
 
 Het kabinet erkent het belang van een gezonde kredietverlening aan bedrijven.
Hiertoe heeft het Kabinet reeds ondersteunende maatregelen genomen, zie brief
van 16 januari. Hoewel het begrijpelijk is dat banken onder de huidige
omstandigheden voorzichtigheid betrachten bij kredietverstrekking en het eigenlijk
veelal ondoenlijk is voor de overheid om in dezen vast te stellen wat redelijk
en niet redelijk is, zien wij in de beschikbare informatie wel reden om de
situatie rond kredietverlening nauwlettend in de gaten te houden. Verdere
maatregelen zijn in dat licht niet uitgesloten.
 Sectorale ontwikkeling
 Over sectorale ontwikkeling van de kredietverlening is weinig openbare
informatie voorhanden. Wel is onderzoek van EIM beschikbaar. Deze EIM monitor
is een enquete onder bedrijven. Uit deze monitor blijkt dat de bouw en de
industrie relatief veel problemen ondervinden bij kredietaanvragen, en dan
met name de bedrijven die een relatief snelle ontwikkeling doormaken. Dit
zijn ook de sectoren die qua bedrijvigheid relatief hard getroffen worden
in een periode van tegenvallende economische groei, zeker wanneer hierbij
de woningmarkt stagneert. EIM werkt momenteel aan een update van haar onderzoek
waarbij ook aandacht wordt besteed aan sectorale ontwikkelingen. Het Kabinet
zal u de resultaten van dit onderzoek in juli doen toekomen.
 
 Ook de openbare informatie over ontwikkeling naar grootte van de lening
is beperkt. Uit DNB-cijfers blijkt dat de nieuwe leningen met respectievelijk
een kleinere dan wel grotere omvang dan €1 miljoen allebei zijn afgenomen
sinds de zomer van 2008, waarbij aangetekend kan worden dat de omvang van
de nieuwe kredietverstrekking voor kleinere leningen de laatste maanden verder
afneemt, terwijl het niveau voor de grotere leningen min of meer stabiliseert.
 Grafiek 4: Niveau van bancaire kredietverlening aan niet-financiële
bedrijven onder nieuwe contracten met omvang groter/ kleiner €1 mln*,
bron: DNB.
 
 * Betreft gesommeerde bedrag van alle nieuwe leningen (linkeras leningen
groter dan €1 mln).
 Internationaal beeld
 De kredietverlening van banken heeft ook een internationale dimensie,
hiernaar werd tijdens het spoeddebat expliciet gevraagd door het lid Koşer
Kaya. Om deze dimensie te illustreren is in tabel 3 weergegeven hoeveel kredieten
in Nederland gevestigde banken verlenen aan niet financiële bedrijven
binnen Nederland en hoeveel aan niet financiële bedrijven gevestigd in
de Eurozone. Deze cijfers betreffen balansstanden van banken en zijn niet
gecorrigeerd voor trendbreuken of securitisatie-effecten.
 Hieruit valt af te leiden dat in Nederland gevestigde banken veruit het
meeste krediet verlenen binnen Nederland en slechts beperkt aan niet financiële
bedrijven in andere landen van de Eurozone. Ook is zichtbaar dat dit geen
nieuwe trend is, hiervan was ook voor de verdieping van de kredietcrisis al
sprake. Bovendien is een stabilisatie van de kredietverlening in de laatste
maanden zowel in de cijfers voor Nederland als in die voor de overige Eurozone
zichtbaar. Het verschil met de eerder genoemde statistiek (tabel 1) zit in
het feit dat de cijfers in tabel 3 ongecorrigeerd zijn.
 Tabel 3: Uitstaand kredietvolume bij banken aan niet-financiële
bedrijven in mld. €, niet gecorrigeerd voor securitisatie en trendbreuken,
bron: DNB.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 jan-07
 jan-08
 jan-09
 feb-09
 mrt-09
 apr-09
 
 
 
 
 NL
 243
 248
 297
 299
 298
 296 
 
 
 Eurozone, excl. NL,
 19
 27
 37
 35
 35
 35
 
 
 
 
 In het vervolg van de brief zal zoals toegezegd worden ingegaan op de
volgende onderwerpen:
 • Rol van Alternext
 • Rol van Pensioenfondsen
 • Exportkredietverzekering
 • Procycliciteit van kapitaaleisen
 • Concrete en toetsbare eisen aangaande kredietverlening bij nieuwe
steun aan banken
 • Stand van zaken extra kredietverlening door ING
 • Hoge spaarrentes in Nederland
 Rol van Alternext
 De heer Tang vroeg naar de kredietverlening door Alternext. Alternext
is een beurs voor kleinere ondernemingen. De ondernemingen kunnen via een
beursgang, waarvoor minder formaliteiten gelden dan voor bijv. Euronext, kapitaal –
eigen vermogen – aantrekken. Alternext speelt derhalve geen rol in de
kredietverlening aan bedrijven en heeft daartoe ook geen eigen vermogen aangewend.
 
 Vanzelfsprekend kan een beursgang bedrijven aan vermogen helpen en daarmee
een bijdrage leveren aan het verminderen van de financieringsbehoefte. Tot
nu toe zijn er slechts twee ondernemingen aan Alternext genoteerd. Het is
de vraag of er meerdere bedrijven bereid zullen zijn deze weg te kiezen voor
het verwerven van financiële middelen. Het kamerlid Tang heeft een amendement
ingediend om beleggingen op de Alternext beurs fiscaal te faciliteren. Uit
informele sondering blijkt dat de Europese Commissie de regels voor staatssteun
strikt interpreteert. Slechts voor ondernemingen die voldoen aan de Europese
criteria voor het MKB, is steun (voor risicokapitaal) toegestaan, mits aan
de gestelde voorwaarden is voldaan.
 Deze voorwaarden zijn dermate beperkend dat daarmee naar onze inschatting
een maatregel zou resulteren die geen echte stimulans vormt voor Alternext.
Daarmee is gezegd dat Alternext naar verwachting, zeker in het huidige beursklimaat,
geen rol van betekenis zal kunnen spelen waar het invulling van de financieringsbehoefte
van het MKB betreft.
 Rol van Pensioenfondsen
 Pensioenfondsen zijn, net als andere institutionele beleggers, belangrijke
investeerders in Nederland en kunnen voor Nederlandse ondernemingen, waaronder
ook begrepen financiële instellingen die kredieten uitzetten in Nederland,
verstrekkers van zowel eigen vermogen als vreemd vermogen zijn.
 
 Het kader waarbinnen pensioenfondsen investeringen aangaan volgt uit wet-
en regelgeving en afspraken tussen sociale partners. Uit de Pensioenwet en
de Wet verplichte beroepspensioenregeling volgt dat pensioenfondsen een beleggingsbeleid
dienen te voeren dat in overeenstemming is met de zogenaamde «prudent
person» regel. Deze regel houdt onder meer in dat pensioenfondsen beleggingen
(louter) kunnen aangaan in het belang van aanspraak- en pensioengerechtigden
op een zodanige wijze dat de veiligheid, de kwaliteit, de liquiditeit
en het rendement van de portefeuille als geheel zijn gewaarborgd. Bij het
aangaan van nieuwe beleggingen zullen pensioenfondsen bovendien de financiële
situatie moeten meewegen waarin ze zijn geraakt door de financiële crisis.
Investeringen die het risicoprofiel van een portefeuille vergroten kunnen
thans bijvoorbeeld moeilijk te verenigen zijn met het beheersen van risico’s
in de herstelplannen.
 
 Indien pensioenfondsen binnen hun afwegingskader voor het aangaan van
beleggingen mogelijkheden zien voor investeringen die een breder publiek belang
gediend zijn, dan staat de overheid hier positief tegenover en is zij bereid
hierover met partijen te spreken. Dat geldt ook voor andere institutionele
beleggers. Een aandachtspunt hierbij betreft de verschillende verantwoordelijkheden
van de overheid, als belangenbehartiger van de belastingbetaler, het bedrijfsleven
en institutionele beleggers waaronder pensioenfondsen. Voor institutionele
beleggers geldt dat investeringen aantrekkelijk moeten zijn vanuit het perspectief
van het gevoerde beleggingsbeleid. Voor pensioenfondsen geldt dat investeringen
ook in het belang van de deelnemers moeten zijn.
 Exportkredietverzekering
 Mevrouw Gesthuizen vroeg om een stand van zaken rond de uitbreiding van
de exportkredietverzekering (EKV). Op dit moment wordt er in overleg met VNO-NCW,
branche-organisaties en verzekeraars gewerkt aan mogelijke aanvullende maatregelen
om de kredietverzekering voor bedrijven te ondersteunen. Het voorstel hierover
wordt zeer binnenkort in het kabinet besproken. U zult hierover voor het reces
worden geïnformeerd.
 Procycliciteit van kapitaaleisen
 De heer Tang vroeg om de gedachten van de Minister van Financiën
rond de procycliciteit van de vormgeving van kapitaaleisen onder Basel II.
Hierover het volgende. De vereiste kapitaalbuffer van een bank wordt vastgesteld
op basis van het risicoprofiel van de bancaire activa. Tijdens een economische
laagconjunctuur neemt de kans op bedrijfsfaillissementen toe, waardoor het
risicoprofiel van de bancaire uitzettingen stijgt. Een hoger risicoprofiel
dwingt banken er toe om meer bufferkapitaal aan te houden hetgeen belemmerend
kan werken op het vermogen om kredieten te verstrekken. Hierbij kan een zichzelf
versterkend effect optreden waarbij een economische teruggang kan worden versterkt.
 
 Reeds bij het ontwerp van Basel II is de potentiële procyclische
werking van het raamwerk onderkend. Nog voor de introductie van het raamwerk
zijn er aanpassingen doorgevoerd die het procyclische effect verminderen,
zonder dat daarbij beoogd is om de procycliciteit volledig op te heffen.
 De bancaire sector is immers een conjunctuur gevoelige sector, waardoor
de procycliciteit in feite een onderdeel van het business model is. In goede
tijden is een bank eerder bereid krediet te verlenen dan in slechte tijden.
 
 Wat we gezien hebben in de financiële crisis is dat banken structureel
te lage buffers hebben aangehouden in goede tijden, om ook in kwade tijden,
zoals de huidige, voldoende zekerheid te kunnen bieden aan burgers en marktpartijen.
 Het verminderen van procycliciteit van het bancaire toezicht bestaat er
naar onze mening dan ook uit dat we er zorg voor dragen dat banken, wanneer
het herstel van de economie begonnen is de kapitaalsbuffers zodanig aanzuiveren,
dat ze in een volgende neergaande conjunctuur, beter tegen een
stootje kunnen. In de kabinetsvisie op de toekomst van de financiële
sector, zal het kabinet hier verder op in gaan. Zoals eerder is toegezegd
zal deze visie binnenkort naar de Tweede Kamer worden verzonden.
 Concrete en toetsbare eisen aangaande kredietverlening
bij nieuwe steun aan banken
 Het Kamerlid mevrouw Sap heeft er in haar motie op aangedrongen om, bij
eventuele nieuwe steunoperaties, concrete en toetsbare eisen aan banken te
stellen om meer kredieten binnen Nederland te verstrekken. Hierover kan ik
het volgende opmerken. Vanwege Europeesrechtelijke implicaties kunnen dergelijke
eisen niet worden opgenomen in de voorwaarden. Binnen de gehele Europese Unie
is er sprake van vrij verkeer van goederen, personen, diensten en kapitaal.
Het opnemen van bepalingen in steunacties waarin van banken geëist wordt
dat zij de kredietverlening in Nederland op bepaalde toetsbare wijze zullen
vergroten, is in strijd met het vrij verkeer van kapitaal (artikel 56 EG)
en daarmee ontoelaatbaar. De vergrote kredietverstrekking komt dan immers
alleen de eigen markt, en niet de gehele Europese markt ten goede. In lijn
daarmee beschouwt de Europese Commissie steunacties dan ook eerder als ontoelaatbare
staatssteun indien daarin bepalingen zijn opgenomen die de strekking hebben
de eigen markt, en niet de gehele Europese markt, te bevoordelen. Hoe meer
en hoe preciezer dergelijke bepalingen zijn opgenomen in een steunactie, hoe
eerder de Europese Commissie de steunactie als ontoelaatbare staatssteun die
onverenigbaar is met de gemeenschappelijke markt zal beoordelen.
 
 Hieruit vloeit voort dat het niet mogelijk is om bij steunoperaties aan
banken concrete en toetsbare eisen ten aanzien van hun kredietverstrekking
op te leggen. In het geval van ING heeft ING zich ten tijde van het sluiten
van de back-up facility zelf gecommitteerd om € 25 miljard extra
krediet te verlenen aan consumenten en bedrijven tegen marktconforme condities.
Dit commitment van ING is vanwege voornoemde redenen echter niet rechtens
afdwingbaar. Ditzelfde zal gelden voor eventuele toekomstige steunacties aan
welke instelling dan ook.
 Stand van zaken commitment kredietverlening door ING
 Op 26 januari 2009 sloten ING en de Nederlandse overheid een overeenkomst
voor een zogenoemde illiquid assets back-up faciliteit. Als een onderdeel
van deze overeenkomst heeft ING zich gecommitteerd om EUR 25 mrd tegen marktconforme
voorwaarden beschikbaar te hebben om de groei van de Nederlandse kredietverlening
aan bedrijven en particulieren (inclusief hypotheken) te ondersteunen. Uiteraard
is ING daarbij mede afhankelijk van de vraag naar krediet vanuit consumenten
en het bedrijfsleven.
 
 Omdat het een commitment van ING zelf betreft zijn hieraan door de staat
geen voorwaarden verbonden. € 25 mrd komt, globaal genomen, overeen
met ongeveer 10 procent van de totaal in Nederland uitstaande leningenportefeuille
van ING aan zakelijke en particuliere klanten, gedurende een kalenderjaar.
 
 De Tweede Kamer heeft gevraagd om inzicht te krijgen in de ontwikkeling
van de kredietverlening. In de periode van januari tot en met april 2009 heeft
ING in totaal voor ca EUR 8,8 miljard aan kredieten verstrekt die onder dit
commitment van ING vallen. Van dit bedrag is ongeveer EUR 4,4 miljard aan
hypotheken, ca EUR1,5 miljard aan het grote bedrijfsleven (zgn. corporates)
en de rest aan het midden- en kleinbedrijf toe te wijzen.
 
 Bij de monitoring is uitgegaan van de door ING beschikbaar gestelde kredieten
(limieten) en niet van de mate waarin de klant die beschikbaar gestelde financiële
middelen ook direct benut («trekt»). Niet meegenomen zijn leningen
aan commerciële banken, de Nederlandse Staat, DNB en intercompany leningen.
Voorts zijn uitgesloten geldmarkt deposito’s met andere financiële
instellingen en grote bedrijven (met een eigen treasury), evenals investeringen
in schuldpapier en andere funding instrumenten zoals obligaties, commercial
paper, aandelen en andere openbaar verhandelbare waardepapieren. Het gaat
dus kort gezegd om nieuwe kredieten en kredietlijnen die ING met particulieren
of bedrijven in Nederland overeen is gekomen.
 
 Overigens wijst ING nog op het moeilijke economische klimaat, dat ertoe
leidt dat veel bedrijven en consumenten investeringen (overnames, hypotheken)
uitstellen waardoor er duidelijk sprake is van een terugval van kredietaanvragen
ten opzichte van de voorgaande periode. ING heeft de criteria waarop kredietaanvragen
worden beoordeeld niet gewijzigd, maar het sterk verslechterde economische
klimaat heeft er wel toe geleid dat de kredietrisico’s zijn toegenomen.
Dat vertaalt zich vervolgens in hogere kosten en de vraag om aanvullende zekerheden.
 Hoge spaarrentes in Nederland
 In de beantwoording van de Kamervragen van het lid Tang over de hoge spaarrentes
in Nederland is aangegeven dat de spaarrentes in Nederland gemiddeld hoger
zijn dan in België, Duitsland en het Eurogebied. Wanneer onderscheid wordt gemaakt naar soort spaarrente, kan ten
aanzien van de hoogteverschillen met omringende landen een onderscheid worden
gemaakt tussen enerzijds de rente op girale deposito’s en anderzijds
de rentes op vrij-opneembare en termijndeposito’s (tot één
jaar) (zie grafieken 5 tot en met 7). De statistieken tonen dat de gemiddelde
rente op girale deposito’s in Nederland structureel lager ligt dan in
de ons omringende landen. De gemiddelde rentes op vrij-opneembare en termijndeposito’s
in Nederland zijn daarentegen niet lager dan in de ons omringende landen.
Wat deze laatste twee rentes betreft, laten de verschillen tussen de Nederlandse
rentes en de buitenlandse rentes een volgende ontwikkeling zien. De verschillen
zijn over de periode van het eerste kwartaal 2003 tot en met het derde kwartaal
2008 gestaag afgenomen (het verschil ten opzichte van het Eurogebied is voor
vrij-opneembare deposito’s van 0,7% tot ongeveer 0,0%
en termijndeposito’s van 0,4% tot ongeveer 0,0% afgenomen). De afgelopen periode zijn beide rentes gedaald, waarbij
zij opgemerkt dat de rente in Nederland minder is gedaald dan in de ons omringende
landen, waardoor het renteverschil weer iets is toegenomen.
 
 Uit de statistieken blijkt dat de spaarrenteverschillen tussen Nederland
en de ons omringende landen een langere geschiedenis hebben dan de huidige
kredietcrisis. Een deel van de verklaring voor het renteverschil op vrij-opneembare
deposito’s tussen Nederland en België ligt in de gebruikte statistieken.
Zoals ook aangegeven in de beantwoording van de Kamervragen van het lid Tang
over de hoge spaarrentes in Nederland, vertekenen de Belgische statistieken
vanwege een vaak geboden getrouwheidspremie van 0,5–1,0%, die
niet in de officiële statistieken is opgenomen.
Dit verklaart echter slechts een deel van de renteverschillen tussen Nederland
en omringende landen. Het is niet met zekerheid te zeggen welke redenen ten
grondslag liggen aan de overige renteverschillen. Een eerste mogelijke reden
ligt in de mate van concurrentie tussen Nederlandse banken. Een hoge mate
van concurrentie om de tegoeden van Nederlandse spaarders kan ertoe leiden
dat banken bereid zijn een maximale spaarrente te bieden. Eventueel in combinatie
met mogelijke efficiëntievoordelen van Nederlandse banken
als gevolg van het in Nederland wijdverspreide internetbankieren en -sparen
kunnen daarom de spaarrentes in Nederland hoger zijn dan in omringende landen.
Daarnaast kan de vraag van Nederlandse banken naar tegoeden hoger zijn dan
in ons omringende landen, omdat Nederlandse banken structureel meer krediet
verlenen aan burgers (met name hypotheken) dan dat zij tegoeden ophalen bij
burgers. Denkbaar is dat Nederlandse banken relatief gezien een hogere rente
bieden om sparen voor consumenten aantrekkelijker te maken, om de kredietverlening
aan consumenten en het ophalen van tegoeden bij consumenten – vanwege
mogelijke risico’s – ongeveer gelijk te houden.
 
 De minister van Financiën,
 W. J. Bos
 De minister van Economische Zaken,
 M. J. A. van der Hoeven
 
 
 
 
 Zie DNB website onder Statistiek, Financiële instellingen, Banken,
Binnenlands bankbedrijf (monetair), Tabel 5.2.1.
 
 
 Dit zijn bedrijven met winstoogmerk waarover overheidsinstellingen zeggenschap
hebben, zoals Schiphol en de Nederlandse Spoorwegen.
 
 
 Kamerstukken II, vergaderjaar 2008–2009, 31 371, nr. 182.
 
 
 Zie DNB website onder Statistiek, Financiële instellingen, Banken,
Binnenlands bankbedrijf (monetair), Tabel: Kredietverlening door NL MFI’s
aan niet financiële bedrijven in Nederland, gecorrigeerd voor securitisaties
en breuken.
 
 
 Aanhangsel van de Handelingen II, vergaderjaar 2008–2009, 2631.
 
 
 De renteverschillen met België en Duitsland zijn echter blijven bestaan,
waarbij zij opgemerkt dat het verschil met Duitsland wel kleiner is geworden.
 
 
 Aanhangsel van de Handelingen II, vergaderjaar 2008–2009, 2631.