Belastingen als beleidsinstrument; Rapport: Terugblik 2008
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 26452, nr. 6

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

27-03-2008

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2007-2008

26452 nr. 6

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamInhoud blz.1 OVER DIT ONDERZOEK1.1 De bedoeling van terugblikonderzoeken1.2 Onze eerdere aanbevelingen1.3 Conclusies over stand van zaken 20072 BELEIDSVOORBEREIDING BELASTINGUITGAVEN ONVOLDOENDE2.1 Achtergrond van onze aanbevelingen uit 1999 en
20032.2 Stand van zaken in 20073 RIJKSVERANTWOORDING VERBETERD, VERANTWOORDING DEPARTEMENTEN
SCHIET TEKORT3.1 Achtergrond van onze aanbevelingen uit 1999 en
20033.2 Stand van zaken in 2007Tabel 1: Evaluaties van belastinguitgaven en behandeling
daarin van de uitvoeringskosten (bedragen x € 1 miljoen; realisatie
2006 volgens de Miljoenennota 2008, Financiën, 2007)4 BELEIDSEVALUATIE VERBETERD4.1 Achtergrond van onze aanbevelingen uit 1999 en
20034.2 Stand van zaken in 20075 REACTIE MINISTERS EN NAWOORD ALGEMENE REKENKAMER5.1 Reactie ministers5.2 Nawoord Algemene RekenkamerBIJLAGE 1OVERZICHT AANBEVELINGEN EN REACTIE OORSPRONKELIJKE RAPPORTEN
(1999 EN 2003)BIJLAGE 2Overzicht belastinguitgaven per departementBIJLAGE 3Gebruikte afkortingenLITERATUUR
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26452Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 59 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 452Belastingen als beleidsinstrumentnr. 6RAPPORT: TERUGBLIK 2008Inhoud blz.1Over dit onderzoek51.1De bedoeling van terugblikonderzoeken5 1.2Onze eerdere aanbevelingen5 1.3Conclusies over stand van zaken
20076   2Beleidsvoorbereiding belastinguitgaven onvoldoende82.1Achtergrond van onze aanbevelingen
uit 1999 en 20038 2.2Stand van zaken in 20078   3Rijksverantwoording verbeterd, verantwoording departementen schiet
tekort103.1Achtergrond van onze aanbevelingen
uit 1999 en 200310 3.2Stand van zaken in 200710    4Beleidsevaluatie verbeterd124.1Achtergrond van onze aanbevelingen
uit 1999 en 2003124.2Stand van zaken in 200712    5Reactie ministers en nawoord Algemene Rekenkamer145.1Reactie ministers14 5.2Nawoord Algemene Rekenkamer15   Bijlage 1Overzicht aanbevelingen en reactie oorspronkelijke rapporten (1999
en 2003)16   Bijlage 2Overzicht belasting-uitgaven per departement19   Bijlage 3Gebruikte afkortingen in deze terugblik22   Literatuur231 OVER DIT ONDERZOEK1.1 De bedoeling van terugblikonderzoekenDe onderzoeksrapporten van de Algemene Rekenkamer bevatten standaard een
aantal aanbevelingen gericht op de oplossing van problemen die in het onderzoek
zijn gesignaleerd. Ministers zeggen soms naar aanleiding van deze aanbevelingen
concrete acties toe, soms ook niet. Wat gebeurt er met de aanbevelingen van
de Algemene Rekenkamer en de toezeggingen van bewindspersonen na de publicatie
van ons rapport? Hebben onze aanbevelingen opvolging gekregen?Deze vragen willen we graag beantwoorden. Niet alleen omdat de problemen
die we signaleren om een oplossing vragen, maar ook omdat we willen beoordelen
of onze aanbevelingen aan hun doel beantwoorden: zijn ze concreet genoeg,
kunnen de ministeries er iets mee?Wij monitoren over een langere periode – zo nodig vijf jaar of langer –
of ministeries onze aanbevelingen opvolgen en hun toezeggingen nakomen. Wij
voeren daarvoor niet alleen gesprekken met ambtenaren, maar steunen ook zo
veel mogelijk op de (voortgangs)informatie van de ministeries zelf.Wij bekijken voor ieder onderzoek afzonderlijk hoe lang wij blijven toetsen
en welke aanbevelingen en toezeggingen wij volgen. Dat is ook logisch: sommige
aanbevelingen gaan over zaken die jaren nodig hebben om hun beslag te krijgen,
andere aanbevelingen kunnen op veel kortere termijn gerealiseerd worden.In dit rapport kijken wij terug op het onderzoek Belastingen
als beleidsinstrument (Algemene Rekenkamer, 1999) en op de terugblik
daarop in ons rapport Tussen beleid en uitvoering:lessen
uit recent onderzoek van de Algemene Rekenkamer (Algemene Rekenkamer,
2003, pp. 89–93).1.2 Onze eerdere aanbevelingenHet onderzoek Belastingen als beleidsinstrument
had als doel inzicht te geven in de beleidsvoorbereiding, de uitvoering en
de beleidsresultaten van fiscale stimulerings- en ontmoedigingsregelingen.In ons onderzoek in 1999 deden wij de aanbeveling dat er meer consensus
moest komen over de interpretatie van het begrip belastinguitgave. In 2003
constateerden wij dat het begrip was afgebakend. Onder een belastinguitgave
wordt verstaan: een overheidsuitgave in de vorm van een derving of uitstel
van belastingontvangsten, die voortvloeit uit een voorziening in de wet voor
zover die voorziening niet in overeenstemming is met de primaire heffingsstructuur
van de wet (Financiën, 2003). Samengevat: een subsidie in de vorm van
een belastingvoordeel.In 1999 deden wij de aanbeveling dat de inzet van belastingen als beleidsinstrument
zorgvuldig en expliciet moet worden afgewogen. In 2003 constateerden wij dat,
door de introductie van het herziene toetsingskader voor nieuwe belastinguitgaven,
in opzet verbetering was aangebracht in de beleidsvoorbereiding.In 1999 deden wij de aanbeveling periodiek inzicht te geven in de belasting-
en premiederving. In 2003 constateerden wij dat dit inzicht was vergroot door
de verantwoording van de belastinguitgaven in een bijlage bij
de Miljoenennota. Wij vonden het verder belangrijk dat de vakministeries in
hun begrotingen naast het budgettaire belang ook de doelstellingen, beoogde
effecten en resultaten vermeldden van zowel hun belastinguitgaven als van
belastinguitgaven die zich over meerdere departementale operationele doelstellingen
uitstrekken. De minister van Financiën was het met ons eens. Daarnaast
constateerden wij in 2003 dat de uitvoeringskosten beperkt werden vermeld.
Wij vonden daarom dat het inzicht in de uitvoeringskosten zou moeten worden
verbeterd. Op deze aanbeveling ging de minister in zijn reactie niet in.In 1999 deden wij de aanbeveling dat de effectiviteit van bestaande regelingen
meer dient te worden onderzocht. In 2003 constateerden wij dat in beperkte
mate evaluaties van belastinguitgaven waren uitgevoerd en dat de evaluaties
vaak geen oordeel over de effectiviteit van de regeling bevatten. Wij drongen
erop aan dat de regel om de beleidsinstrumenten ten minste eens in de vijf
jaar te evalueren ook voor de belastinguitgaven zal worden nageleefd en dat
daarin, meer dan tot dan toe, aandacht wordt geschonken aan de effectiviteit.
De minister onderschreef deze aanbeveling.De aanbeveling over de interpretatie van het begrip «belastinguitgave»
is dus opgevolgd, maar bij de overige drie aanbevelingen zagen wij in 2003
nog ruimte voor verbetering. In deze terugblik komen wij daarom terug op de
volgende onderwerpen:• beleidsvoorbereiding: wordt de keuze van de belastinguitgave zorgvuldig
gemaakt door toepassing van het toetsingskader?• beleidsverantwoording: is verdere vooruitgang geboekt in de verantwoording
van de belastinguitgaven?• beleidsevaluatie: worden de belastinguitgaven eens per vijf jaar
geëvalueerd en wordt in de evaluaties de effectiviteit onderzocht?In bijlage 1 vindt u een overzicht van alle aanbevelingen zoals weergegeven
in de oorspronkelijke publicaties Belastingen als beleidsinstrument en Tussen beleid en uitvoering: lessen uit recent
onderzoek van de Algemene Rekenkamer en de reacties die de bewindspersonen
indertijd hebben gegeven.In bijlage 2 staat een overzicht van de belastinguitgaven per departement.De departementen die betrokken zijn bij belastinguitgaven zijn:• het Ministerie van Buitenlandse Zaken (BuiZa);• het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW);• het Ministerie van Financiën;• het Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke ordening en Milieubeheer
(VROM);• het Ministerie van Verkeer en Waterstaat (VenW);• het Ministeries van Economische Zaken (EZ);• het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV);• het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW);• Het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS).1.3 Conclusies over stand van zaken 2007Wij concluderen dat de beleidsverantwoordelijke departementen in 2007
nog steeds weinig aandacht besteden aan een zorgvuldige afweging van de keuze
voor een belastinguitgave en aan de verantwoording van de belastinguitgaven.
Het toetsingskader voor nieuwe of herziene belastinguitgaven wordt nauwelijks
toegepast en ook de opvolging van de Rijksbegrotingsvoorschriften voor de
verantwoording van de belastinguitgaven laat te wensen over. Daarmee
is het toezicht door de minister van Financiën op de naleving van deze
voorschriften onvoldoende.Daar staat tegenover dat de verantwoording in de Miljoenennota verder
is verbeterd. Overigens vinden wij wel dat de belastinguitgaven, net zoals
de andere uitgaven, ook verantwoord zouden moeten worden in de jaarverslagen.Positief is ook dat de belastinguitgaven nu periodiek worden geëvalueerd
en dat in het algemeen de effectiviteit van de regelingen daarin wordt meegenomen.In de volgende hoofdstukken gaan we dieper in op bovenstaande conclusies.
Samenvattend zijn wij van mening dat de belastinguitgaven – € 10,6
miljard in 2007 – een even zorgvuldige afweging en verantwoording behoeven
als andere subsidie-uitgaven. Dit besef is nu nog onvoldoende aanwezig binnen
de Rijksdienst. Wij zullen daarom in een later stadium opnieuw terugkomen
op de beleidsvoorbereiding, beleidsuitvoering en beleidsevaluatie van de belastinguitgaven.2 BELEIDSVOORBEREIDING BELASTINGUITGAVEN ONVOLDOENDE2.1 Achtergrond van onze aanbevelingen uit 1999 en
2003Wij constateerden in 1999 gebreken in de beleidsvoorbereiding van de belastinguitgaven.
De onderbouwing voor de keuze van het instrument werd meestal niet schriftelijk
vastgelegd en er ontbrak veelal een onderbouwing van de verwachte effectiviteit.
Onze aanbeveling was dat de inzet van belastingen als beleidsinstrument zorgvuldig
en expliciet moet worden afgewogen, waarbij naast de voordelen ook de nadelen
aan de orde komen.In 2003 stelden wij vast dat er, door de herziening van het in 1996 ingestelde
toetsingskader voor nieuwe belastinguitgaven (Financiën, 2003), in opzet
verbetering was opgetreden in de beleidsvoorbereiding. Hiermee was de minister
voor een belangrijk deel tegemoetgekomen aan onze aanbeveling.In deze terugblik hebben we gekeken of het toetsingskader door de beleidsverantwoordelijke
departementen bij de invoering van nieuwe regelingen ook daadwerkelijk is
toegepast. Het herziene toetsingskader was opgenomen in de Miljoenennota 2003
en daarom hebben we de toepassing van het toetsingskader onderzocht voor regelingen
die na 2002 zijn ingevoerd.2.2 Stand van zaken in 2007Na 2002 zijn de volgende belastinguitgaven ingevoerd:• startersaftrek bij arbeidsongeschiktheid (Ministeries van EZ en
 van SZW);• filmstimuleringsregelingen (Ministerie van OCW);• vrijstelling cultuurgrond (Ministerie van LNV);• vrijstelling natuurgrond (Ministerie van LNV);• verlaging tarief voor dieselauto’s met roetfilter (Ministerie
van VenW);• aftrek wegens geen of geringe woningschuld (Ministerie van VROM);• vrijstelling accijns biobrandstoffen (Ministerie van VROM);• vrijstelling overdrachtsbelasting stedelijke herstructurering 
(Ministerie van VROM);• ouderschapsverlofkorting (Ministerie van SZW);• levensloopverlofkorting (Ministerie van SZW).Alleen voor de startersaftrek bij arbeidsongeschiktheid zijn door het
Ministerie van EZ de aspecten uit het toetsingskader toegepast. Doordat het
toetsingskader voor nieuwe of herziene belastinguitgaven nauwelijks wordt
toegepast, is niet duidelijk waarom gekozen wordt voor een belastinguitgave
in plaats van een niet-fiscaal instrument. Bovendien ontbreekt daardoor een
expliciete vastlegging vooraf van de te verwachten effectiviteit van de regeling.
Die vastlegging is belangrijk met het oog op een zinvolle evaluatie tijdens
de uitvoering van de regeling.Wij zijn van mening dat de argumenten die departementen noemen om geen
gebruik te maken van het toetsingskader niet toereikend zijn.Een eerste argument is dat het toetsingskader weliswaar niet formeel is
toegepast, maar dat de aspecten daarvan in beginsel wel zijn meegenomen in
de voorbereiding. Wij beseffen dat het feit dat het toetsingskader formeel
niet is toegepast niet zonder meer betekent dat in de voorbereiding van de
regelingen voorbij is gegaan aan de elementen uit het toetsingskader. Uit
kamerstukken blijkt in het algemeen dat de eerste drie aspecten
van het toetsingskader in de beleidsoverwegingen zijn meegenomen. Dat zijn
de probleemstelling, de doelformulering en de noodzaak van financiële
interventie. De drie andere aspecten zijn echter niet zichtbaar in de beleidsvoorbereiding
meegenomen. Dat zijn ten eerste waarom een (fiscale) subsidie in plaats van
een heffing, ten tweede waarom een fiscale subsidie in plaats van een directe
subsidie, en ten derde is ex ante (voor de invoering of aanpassing van de
regeling) duidelijk dat een goede evaluatie verzekerd is.Een ander argument is dat de nieuwe regeling een voortzetting is van een
oudere regeling en dat daarom het toetsingskader niet van toepassing is. Wij
zijn van mening dat voortzetting van een oude regeling in een nieuwe vorm
bij uitstek het moment vormt om de regeling goed tegen het licht te houden.3 RIJKSVERANTWOORDING VERBETERD, VERANTWOORDING DEPARTEMENTEN
SCHIET TEKORT3.1 Achtergrond van onze aanbevelingen uit 1999 en
2003In 2003 constateerden wij dat de minister van Financiën sinds 1999
een verbetering had aangebracht in de verantwoording van de belastinguitgaven.
Dat had hij gedaan door aan de Miljoenennota een overzicht toe te voegen van
het budgettair belang van een aantal belastinguitgaven. Dit overzicht beperkte
zich tot de belastinguitgaven in de loon-, inkomsten- en vennootschapsbelasting.De Rijksbegrotingsvoorschriften beperkten zich echter voor de verantwoording
van de belastinguitgaven in de departementale begrotingen tot het vermelden van het budgettaire belang van die regelingen
die een directe samenhang hebben met één (operationele) beleidsdoelstelling.
Wij waren van mening dat in de departementale begrotingen ook het budgettair
belang vermeld zou moeten worden van regelingen die meerdere doelstellingen
of begrotingen raken. Ook vonden wij dat de vakministeries voor «hun»
belastinguitgaven de doelstellingen, beoogde effecten en resultaten zouden
moeten vermelden.De minister van Financiën reageerde hierop met de opmerking dat het
een misverstand is om uit de Rijksbegrotingsvoorschriften af te leiden dat
aan belastinguitgaven minder vergaande eisen worden gesteld dan aan andere
beleidsinstrumenten. Dat is volgens de minister beslist niet het geval.In 1999 concludeerden wij dat het Rijk, met uitzondering van de afdrachtverminderingen
in de sfeer van de loonbelasting, beperkt inzicht had in de uitvoeringskosten
van belastinguitgaven. In 2003 constateerden wij nog weinig vooruitgang; slechts
in een enkel geval werd informatie gegeven over de uitvoeringskosten van de
belastinguitgaven.Mede naar aanleiding van de terugblik in 2003 zegde de minister van Financiën
de Tweede Kamer toe dat inzicht zou worden verstrekt in de uitvoeringskosten
van belastinguitgaven (Financiën, 2003). In de Miljoenennota 2004 ging
hij nader in op deze toezegging. Daarin schreef hij dat de uitvoeringskosten
van de belastinguitgaven door de Belastingdienst niet apart worden bijgehouden,
omdat de administratie daarop niet is ingericht. Gegevens over de uitvoeringskosten
kunnen vaak alleen door middel van evaluatie worden verkregen. Voor zover
geen specifieke informatie voorhanden was, werd bij de berekening van de uitvoeringskosten
uitgegaan van 0,5% van het met de belastinguitgaven gemoeide budgettaire
belang. De uitvoeringskosten (exclusief de energie-investeringspremie) werden
op grond daarvan geraamd op € 19 miljoen in 1994 tot € 50
miljoen in 2002.3.2 Stand van zaken in 2007Wij constateren dat op rijksniveau verdere verbetering is aangebracht
in de verantwoording van de belastinguitgaven. Vanaf de Miljoenennota 2003
is het overzicht van het budgettair belang van belastinguitgaven uitgebreid
met de «Andere belastingen op inkomen, winst en vermogen» en de «Kostprijsverhogende
belastingen». Daarmee omvat de Miljoenennota voor de belastinguitgaven
nu alle belastingsoorten.De regelgeving in de Rijksbegrotingsvoorschriften voor de verantwoording
in de departementale begrotingen is eveneens verbeterd, waardoor de verantwoording
nu in opzet goed is vormgegeven. Wel vinden wij dat de belastinguitgaven,
net zoals de andere uitgaven, ook verantwoord zouden moeten worden in de jaarverslagen.De Rijksbegrotingsvoorschriften bevatten nu de expliciete bepaling dat
de departementale begrotingen de uitgaven, de budgettaire consequenties, het
gebruik en de effecten van de belastinguitgaven moeten vermelden.Helaas leven de departementen dit voorschrift in de praktijk nog onvoldoende
na. Slechts drie departementen, te weten EZ, SZW en VenW, geven in hun begrotingen
2008 informatie over het budgettair belang van de regelingen. De Ministeries
van EZ en van SZW geven daarnaast op onderdelen ook informatie over gebruik
en effecten. De overige departementen geven, op een enkele algemene opmerking
na, geen informatie over budgettair belang, gebruik en effecten.Geen van de departementale begrotingen 2008 bevat informatie over de uitvoeringskosten.De behandeling van de uitvoeringskosten in de evaluaties verdient nog
extra aandacht. Wij onderkennen met de minister van Financiën dat het
moeilijk is om in de evaluaties een exact gekwantificeerd beeld te geven van
de uitvoeringskosten nu de Belastingdienst die niet per regeling bijhoudt.
Wij vinden echter wel dat een onderbouwde indicatie kan worden gemaakt van
het niveau van de kosten, op grond waarvan een afweging mogelijk wordt van
kosten en baten.In drie van de acht evaluaties die wij hebben onderzocht wordt geen enkele
indicatie gegeven van de omvang van de kosten die samenhangen met de geëvalueerde
regeling. Tabel 1 geeft een overzicht van de door ons onderzochte evaluaties
en de behandeling daarin van de uitvoeringskosten.Tabel 1: Evaluaties van belastinguitgaven en behandeling
daarin van de uitvoeringskosten (bedragen x € 1 miljoen; realisatie
2006 volgens de Miljoenennota 2008, Financiën, 2007)Evaluatie Ministerie vanBedragUitvoeringkostenGebruik en effectiviteit van de aftrek scholingsuitgaven (SEO,
2005)OCW/SZW351Nee Evaluatierapport Het beperkte en ondergeschikte gebruik van de
weg in de MRB (Financiën, 2007)Financiën100Ja Evaluatie MIA, Vamil en Groen beleggen 2000–2004 (VROM,
2007)VROM179Ja Breder, lager, eenvoudiger? Een
evaluatie van de belastingherziening 2001 (Financiën, 2005)VROM655Nee* Evaluatie van de fiscale maatregelen in het zeescheepvaartbeleid
(VenW, 2007)VenW164Ja Ondernemen makkelijker en leuker? Evaluatie
zelfstandigenaftrek en andere fiscale instrumenten gericht op ondernemerschap (EIM, 2005)EZ1 857JaEvaluatie WSBO 2001–2005. Effecten, doelgroepbereiking en uitvoering (EIM, MERIT, 2007)EZ391JaFiscale faciliteiten en knelpunten bij natuurontwikkeling
door particulieren (LEI, 2005)LNV10NeeTotaal 3 707 Bron: Miljoenennota 2008* Er wordt wel een indicatie gegeven van de totale verandering van
de uitvoeringskosten van de Belastingdienst tengevolge van de doorvoering
van de Belastingherziening 2001, maar niet een indicatie voor de kosten die
samenhangen met de specifieke regeling.4 BELEIDSEVALUATIE VERBETERD4.1 Achtergrond van onze aanbevelingen uit 1999 en
2003In ons onderzoek uit 1999 concludeerden wij dat het inzicht in de resultaten
van de inzet van belastingen als beleidsinstrument nog grotendeels ontbrak.
Daarom vonden wij het van belang dat de effectiviteit van bestaande regelingen
meer zou worden onderzocht.In 2003 stelden wij vast dat de Miljoenennota vanaf 2002 informatie
geeft over afgeronde, lopende en voorgenomen evaluatieonderzoeken naar belastinguitgaven.
Er waren in 2002 echter nog maar voor een beperkt aantal belastinguitgaven
evaluaties uitgevoerd en de wel uitgevoerde evaluaties bevatten vaak geen
oordeel over de effectiviteit van de regeling. Wij drongen erop aan dat de
regel wordt nageleefd om beleidsinstrumenten, waaronder de belastinguitgaven,
ten minste eens in de vijf jaar te evalueren en daarin meer aandacht dan tot
dan toe te schenken aan de effectiviteit.In zijn reactie onderschreef de minister van Financiën de aanbeveling
om strakker de hand te houden aan de regel om belastinguitgaven eens in de
vijf jaar te evalueren, en dat in die evaluaties wordt ingegaan op de doelstelling,
de doelmatigheid en de effectiviteit.In de Miljoenennota 2004 komt de minister terug op de evaluatie van de
belastinguitgaven. Voor een adequate en tijdige uitvoering van evaluaties
van belastinguitgaven zou het Ministerie van Financiën een meer actieve
verantwoordelijkheid gaan nemen. Om te waarborgen dat alle van belang zijnde
aspecten in voldoende mate in een evaluatie aan de orde komen zouden het Ministerie
van Financiën en de betrokken beleidsdepartementen bij de evaluatie worden
betrokken.4.2 Stand van zaken in 2007De regel dat beleidsinstrumenten, waaronder belastinguitgaven, eens in
de vijf jaar moeten worden onderzocht, is met ingang van 2006 gewijzigd. Regelingen
hoeven niet meer per se elke vijf jaar geëvalueerd te worden, maar met
een termijn die aansluit bij de beleidscyclus (Financiën, 2006). Het
Ministerie van Financiën hanteert voor de evaluatie van de belastinguitgaven
echter nog steeds de vijfjaarstermijn. Daarom gaan wij in deze terugblik ook
nog uit van de vijfjaarstermijn.Wij constateren dat op het gebied van de evaluatie van de belastinguitgaven
goede vooruitgang is geboekt. Met ingang van januari 2004 is binnen het Ministerie
van Financiën een aparte sectie van start gegaan die zich bezighoudt
met de evaluatie van belastinguitgaven. Wij vinden de instelling van de sectie
positief omdat deze een waarborg vormt voor een tijdige en kwalitatieve uitvoering
van de beleidsevaluaties.Het Ministerie van Financiën heeft de instellingsdatum van de sectie
als begindatum van de vijfjaarstermijn voor de evaluatie van belastinguitgaven
gekozen. Wij constateren dat daardoor weliswaar niet in alle gevallen precies
de vijfjaarstermijn gehaald is, maar dat in 2008 naar verwachting alle beoogde
evaluaties zullen zijn uitgevoerd. Uitzonderingen vormen regelingen waarvoor
in de Miljoenennota 2008 staat aangegeven waarom van een evaluatie is afgezien.
Het gaat dan om regelingen die na 2003 zijn ingevoerd, belastinguitgaven die
nog nauwelijks van de grond zijn gekomen en belastinguitgaven waarbij wijzigingen
recentelijk zijn doorgevoerd of voorgenomen.Positief is dat in alle acht evaluaties die we hebben onderzocht (zie § 3.2,
tabel 1) aandacht is besteed aan de effectiviteit van de regelingen.Wij plaatsen daarbij wel de kanttekening dat in de evaluatie van de vrijstelling
rechten op bepaalde kapitaalsuitkeringen forfaitair rendement (in feite de
kapitaalverzekering eigen woning, Financiën, 2005) niet echt sprake was
van een effectmeting. Vastgesteld wordt dat het beroep op de vrijstelling
sinds de belastingherziening in absolute zin niet is afgenomen. Deze bevinding
sluit aan bij de vraagstelling van de evaluatie of het voortzetten van de
oude regeling doelmatig en effectief is gebeurd. Daarmee geeft de evaluatie
echter geen inzicht in hoeverre het sparen voor de eigen woning relatief is
toegenomen of afgenomen, dus in hoeverre de regeling feitelijk bijdraagt aan
het bereiken van de doelen.Er vindt bijvoorbeeld geen vergelijking plaats met de toename van nieuwe
hypotheekvormen die soms een hoger belastingvoordeel kennen. Overigens is
de evaluatie uitgevoerd door het Ministerie van Financiën zonder dat
het Ministerie van VROM, dat beleidsverantwoordelijkheid is voor de regeling,
hierbij betrokken was.Dit neemt niet weg dat de effectmeting in de evaluaties is verbeterd.5 REACTIE MINISTERS EN NAWOORD ALGEMENE REKENKAMER5.1 Reactie ministersDe minister van Financiën heeft op 28 februari 2008 gereageerd
op het onderzoek, mede namens de ministers van BuiZa, OCW, VROM, VenW, EZ,
LNV, SZW en VWS. De integrale reactie staat op www.rekenkamer.nl.De minister van Financiën is het eens met onze constatering dat er
consensus is gekomen over het begrip belastinguitgaven en dat door de introductie
van het herziene toetsingskader in opzet een verbetering is aangebracht in
de beleidsvoorbereiding.De minister ondersteunt het belang van een striktere toepassing van het
toetsingskader, maar plaatst daarbij enkele opmerkingen. Volgens de minister
zal er niet in alle gevallen ruimte zijn voor het volledige toepassen van
het toetsingskader; in sommige gevallen zal in een coalitieakkoord of amendement
de afweging voor het instrument al zijn vastgelegd. De minister geeft aan
dat de argumentatie hiervoor en toepassing van de andere elementen uit het
toetsingskader uiteraard wel geboden blijven.De minister wijst er ook op dat de verantwoording van het doorlopen van
het toetsingskader in zijn uitwerking asymmetrisch is, omdat geen verslag
wordt gedaan van voorstellen voor belastinguitgaven die het niet hebben gehaald
door toepassing van het toetsingskader. De eis in het toetsingskader voor
een ex ante verzekering van een evaluatie is volgens de minister per definitie
gedekt, doordat dit al is vastgelegd in de Rijksbegrotingsvoorschriften.De minister onderschrijft het belang dat de Rijksbegrotingsvoorschriften
op het punt van de verantwoording van de belastinguitgaven worden nageleefd.
Het Ministerie van Financiën zal hiervoor in het IOFEZ1 aandacht vragen en ook de toetsing op dit punt aanscherpen. Het bestaande
overzicht in de Miljoenennota zal worden uitgebreid met regelingen die op
belastinguitgaven lijken of tot een grote budgettaire derving leiden.De minister is het niet met ons eens dat de belastinguitgaven naast de
begrotingen en de Miljoenennota ook in de jaarverslagen verantwoord moeten
worden. Hij geeft aan dat de belastinguitgaven in de begroting zijn opgenomen
om een integraal overzicht te verschaffen van de kosten van het beleid, waardoor
een betere afweging gemaakt kan worden. Dit is ten behoeve van het autorisatierecht
van de Tweede Kamer. De verantwoording vindt plaats via de reguliere kanalen
van het Belastingplan, de Miljoenennota en het Financieel Jaarverslag van
het Rijk. Belastinguitgaven zijn geen uitgaven van het betreffende departement.Over de uitvoeringskosten merkt de minister op dat alleen in gevallen
van een separate uitvoeringsinstelling, speciaal ten behoeve van de uitvoering
van de belastinguitgaven, het in beginsel mogelijk is om die kosten in de
begroting op te nemen. Voor de overige gevallen is het voldoende om alleen
in de evaluatierapporten in te gaan op de uitvoeringskosten, waarbij de aandacht
kwalitatief uitgaat naar de ervaringen van de betrokken kennisgroepen van
de Belastingdienst. Kwantitatief is niet meer te melden dan het indicatieve
cijfer van 0,5% van de met de belastinguitgaven gemoeide derving, dat
in de Miljoenennota 2004 staat. Ook wordt jaarlijks het Beheersverslag van
de Belastingdienst gepubliceerd. Daarin wordt niet specifiek ingegaan op de
uitvoeringskosten van belastinguitgaven, maar er is wel een bijlage
opgenomen met kengetallen.Refererend aan onze opvatting dat binnen de Rijksdienst nog onvoldoende
besef aanwezig is dat belastinguitgaven een even zorgvuldige afweging en verantwoording
behoeven als andere subsidie-uitgaven spreekt de minister zijn voornemen uit
aan een verbetering van dat besef te blijven werken. Zijn reacties op onze
aanbevelingen spelen daarbij een rol evenals het feit dat de bewindslieden
alle hierop betrekking hebbende aanbevelingen uit het twaalfde rapport van
de Studiegroep Begrotingsruimte hebben overgenomen.5.2 Nawoord Algemene RekenkamerDe Algemene Rekenkamer vindt het positief dat de minister van Financiën
zich heeft voorgenomen te blijven werken aan de verbetering van het besef
dat belastinguitgaven een even zorgvuldige afweging en verantwoording behoeven
als andere subsidie-uitgaven. Positief is ook dat de minister door middel
van overleg en aanscherping van de toetsing de verantwoording door de departementen
wil bevorderen.Wij vinden het jammer dat de minister van oordeel is dat de belastinguitgaven
niet verantwoord hoeven te worden in de jaarverslagen. Naar onze mening horen
ze daar wel in thuis. Belastinguitgaven dienen immers specifieke beleidsdoelen,
variërend van bevordering van kennis en ondernemerschap tot verbetering
van milieu en wonen. Als zodanig dragen ze bij aan de realisering van doelstellingen
van het kabinetsbeleid op bijvoorbeeld de terreinen van klimaat en kennis,
samen met andere beleidsinstrumenten als reguliere subsidie-uitgaven en regelgeving.
Belastinguitgaven vormen daarbij een substantieel deel van het totaal van
de voor het beleid ingezette financiële middelen. Daarom kan een verantwoording
van de beleidsuitvoering in de departementale jaarverslagen niet volledig
zijn als daarin de bedragen, benutting en effecten die gemoeid zijn met belastinguitgaven
ontbreken. Dit sluit in onze ogen aan bij de huidige kabinetsvoorstellen om
de verantwoording meer beleidsinhoudelijk te maken en vooral te richten op
de realisatie van de beleidsprioriteiten van het kabinet. BIJLAGE 1OVERZICHT AANBEVELINGEN EN REACTIE OORSPRONKELIJKE RAPPORTEN
(1999 EN 2003)Belastingen als beleidsinstrument 1999Terugblik 2003ConclusieAanbevelingToezegging
bewinds- personenConclusieAanbevelingToezegging minister van FinanciënEr bestaat onduidelijkheid over de vraag
welke regelingen als fiscale stimulerings- of ontmoedigingsregelingen kunnen
worden aangemerkt. Er dient meer consensus
over de interpretatie van de begrippen te komen. Het begrip belastinguitgave
is zover mogelijk afgebakend.  De beleidsvoorbereiding vertoont een aantal
gebreken.De inzet van
belastingen als beleidsinstrument moet zorgvuldig en expli- ciet worden afgewogen,
waarbij naast de voorde- len ook de nadelen aan de orde moeten komen. VenW en OCW zeggen in zijn algemeenheid
toe de aanbeveling te volgen. SZW zegt toe meer aan- dacht aan de raming versus
realisatie van derving te geven. Finan- ciën zegt slechts toe te bezien
of de interne verslaglegging van het besluitvormingsproces kan worden verbeterd. Door de introductie van
een toetsingskader zijn in opzet verbeteringen aan- gebracht in de beleidsvoorbereiding.  Het Rijk heeft beperkt inzicht in de belasting-
en premiederving, uitvoeringskosten, administratieve lasten, en in de naleving
van voorwaarden van regelingen. Het
is van belang dat periodiek inzicht wordt verkregen in genoemde aspecten.SZW zegt toe meer aan-
dacht te geven aan de toelichting op de verschil- len tussen ramingen en realisaties.
EZ zegt toe met de aanbeveling reke- ning te houden bij het opstellen van
de evalua- tieplanning bij de begro- ting.Het inzicht in de belasting- en premiederving is in de loop der jaren vergroot,
zij het dat de uitvoeringskosten nog maar beperkt in de begrotingen worden
vermeld.     De begrotingsaanschrij- ving beperkt zich tot het vermelden van het bud- gettaire
belang van belas- tinguitgaven in de depar- tementale begrotingen die een
directe samenhang hebben met één (operationele) doelstelling. De Algemene Rekenkamer
acht het van belang dat de begrotingsaanschrijving ook de opname in de departementale
begrotingen regelt voor belastinguitgaven die zich uitstrek- ken over meerdere
(ope- rationele) doelstellingen en dat gegevens daarover worden opgenomen
in de departementale begrotingen.     De begrotingsaanschrij- ving regelt niet dat de vakministers voor «hun»
belastinguitgaven de doelstellingen, beoogde effecten en resultaten vermelden. De Algemene Rekenkamer
acht het van belang dat de begrotingsaanschrijving regelt dat de vakministers
voor «hun» belastinguit- gaven de doelstellingen, beoogde effecten
en resultaten vermelden en dat deze gegevens ook feitelijk worden opgenomen
in de departementale begrotingenSamen met de Rekenkamer acht de minister het van belang dat vakministeries
de bijdrage aan doelstellingen, beoogde effecten en de resultaten van «hun»
belas- tinguitgaven melden in de departementale begrotingenHet Rijk heeft nog onvoldoende inzicht
in de resultaten van fiscale stimuleringsregelingen. Het is van belang dat de ministeries bij de invoe-
ring van regelingen voor- waarden creëren om de effectiviteit van regelingen
op termijn te kunnen onderzoeken. Het belang van deze aan- beveling wordt onderschreven door SZW, VenW, OCW
en Financiën. Echter geen concrete toezeggingen.Er is een basis gelegd voor de evaluatie van de belastinguitgaven.
Er zijn nog maar in beperkte mate evaluaties uitgevoerd en de wel uitgevoerde
evaluaties bevat- ten vaak geen oordeel over de effectiviteit van de regeling. De minister van Financiën onderschrijft de aanbeveling van
de Rekenkamer om strakker de hand te houden aan de regel om beleidsinstrumenten
ten minste eens in de vijf jaar te eva- lueren. Daarbij moet bedacht worden
dat het aantonen van effecten van regelingen vrijwel altijd op het probleem
stuit dat de aan een regeling toe te schrijven effecten moeilijk te isoleren
zijn van effecten die het gevolg zijn van endo- gene economische ontwik- kelingen. De effectiviteit van de vier door de Rekenkamer
onderzochte regelingen loopt uiteen. Van de regelingen investeringsaftrek
en VAMIL lijkt een positieve invloed op het gedrag uit te gaan. De regeling
Groen beleggen en de Afdrachtvermindering lage lonen lijken weinig effect
te hebben. De effectiviteit van bestaande
regelingen dient meer te worden onderzocht. Mede op basis van uitkomsten van
dergelijk onderzoek kan worden bepaald of een regeling voortgezet, dan wel
aangepast dient te worden. SZW, OCW
en Financiën stellen ex post evaluaties naar bestaande regelingen in
het vooruitzicht. De overige bewindspersonen deden op dit punt geen toezeggingen.   Het inzicht in de resultaten van fiscale ontmoedigingsregelingen
varieert. Waar informatie bekend is, lijkt sprake te zijn van een zekere remmende
werking op het gedrag.     BIJLAGE 2Overzicht belastinguitgaven per departementRegelingen per departementRealisatie volgens aangepaste raming 2006 (x € 1 miljoen)Ministerie van Buitenlandse Zaken: 2 regelingenTotaal: 2Vrijstelling sociaal-ethisch beleggen forfaitair rendement1Heffingskorting sociaal-ethisch beleggen1Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap:
12 regelingenTotaal:
1 323Filmstimuleringsregelingen (tot 2005 samen met het Ministerie
van EZ)15 Afdrachtvermindering onderwijs (samen met het Ministerie van SZW)184 Vrijstelling voorwerpen van kunst en wetenschap forfaitair rendement5Vrijstelling cultureel beleggen forfaitair rendement1Aftrek kosten monumentenwoning66 Aftrek voor scholingsuitgaven (studiekosten)158 Heffingskorting cultureel beleggen1 Verlaagd tarief omzetbelasting boeken, tijdschriften, week- en
dagbladen539 Verlaagd tarief omzetbelasting bibliotheken (verhuur boeken),
musea e.d. 104Verlaagd tarief omzetbelasting kermissen, attractieparken, sportwedstrijden
en -accommodatie106 Verlaagd tarief omzetbelasting circussen, bioscopen, theaters
en concerten115Vrijstelling overdrachtsbelasting monumenten29Ministerie van Financiën: 12 regelingenTotaal: 903Doorschuiven aanmerkelijkbelangwinst bij aandelenfusie36Kindertoeslag forfaitair rendement19 Ouderentoeslag forfaitair rendement95 Vrijstelling rechten op kapitaalsuitkering bij overlijden forfaitair
rendement7Aftrek afkoopsommen echtscheidingsuitkeringen3Giftenaftrek247 Faciliteiten Successiewet algemeen nut beogende instellingen209 Vrijstelling omzetbelasting vakbonden, werkgeversorganisaties,
politieke partijen, kerken84Vrijstelling omzetbelasting fondswerving108 Vrijstelling motorrijtuigenbelasting motorrijtuigen ouder dan
25 jaar92Vrijstelling motorrijtuigenbelasting reinigingsdiensten1Overige vrijstellingen2 Ministerie van Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer: 15 regelingenTotaal: 1 234Willekeurige afschrijving Milieu-investeringen (VAMIL)34 Milieu-investeringsaftrek (MIA)94 Vrijstelling groen beleggen forfaitair rendement51Vrijstelling rechten op bepaalde kapitaalsuitkeringen forfaitair
rendement655 Aftrek wegens geen of geringe eigenwoningschuld227 Gedeeltelijke vrijstelling van inkomsten uit kamerverhuur19 Heffingskorting groen beleggen64Teruggaaf energiebelasting kerkgebouwen5 Teruggaaf energiebelasting non-profit5 Laag tarief accijnzen OV-bussen en huisvuilauto’s1 Vrijstelling accijns biobrandstoffen50Vrijstelling belasting op personenauto’s en motorrijwielen
elektrische en hybride motorrijtuigen14 Nihiltarief motorrijtuigenbelasting OV-bussen op LPG (samen met
het Ministerie van VenW)0 Verlaagde grondslag motorrijtuigenbelasting hybride (bestel)auto’s
en nihiltarief elektrische motorrijtuigen0Vrijstelling overdrachtsbelasting stedelijke herstructurering15 Ministerie van Verkeer en Waterstaat: 13 regelingenTotaal: 1 098Willekeurige afschrijving zeeschepen1Keuzeregime winst uit zeescheepvaart (tonnagebelasting)81Afdrachtvermindering zeevaart82 Zeedagenaftrek2Verlaagd tarief omzetbelasting vervoer van personen (w.o. openbaar
vervoer)634 Vrijstelling accijnzen communautaire wateren76 Vrijstelling accijnzen luchtvaartuigen129Teruggaaf belasting op personenauto’s en motorrijtuigen
taxi’s31 Verlaging tarief belasting op personenauto’s en motorrijtuigen
voor dieselauto’s met roetfilter29 Nihiltarief motorrijtuigenbelasting OV-bussen op LPG (samen met
het Ministerie van VROM)0 Vrijstelling motorrijtuigenbelasting taxi’s33Vrijstelling motorrijtuigenbelasting wegenbouw0Teruggaaf belasting op zware motorrijtuigen internationaal
gecombineerd vervoer0 Ministerie van Economische Zaken: 24 regelingenTotaal: 4 426Zelfstandigenaftrek1 323 Extra zelfstandigenaftrek starters71 Startersaftrek bij arbeidsongeschiktheid (samen met het Ministerie
van SZW)0 Fiscale oudedagsreserve (FOR), niet omgezet in lijfrente232 Meewerkaftrek14Stakingsaftrek20 Doorschuiven stakingswinst106Bedrijfsopvolgingsfaciliteit in Successiewet93Kleinschaligheidsinvesteringsaftrek207 Willekeurige afschrijving starters10 Aftrek speur- en ontwikkelingswerk8Filmstimuleringsregelingen (voorheen samen met het Ministerie
van OCW; vanaf 2005 uitsluitend door OCW)15Energie-investeringsaftrek (EIA)286 Afdrachtvermindering speur- en ontwikkelingswerk391 Vrijstelling durfkapitaal forfaitair rendement11 Heffingskorting durfkapitaal9Persoonsgebonden aftrekpost durfkapitaal5 Verlaagd tarief omzetbelasting voedingsmiddelen horeca1 105 Verlaagd tarief logiesverstrekking221 Omzetbelasting vrijstelling post164Kleine ondernemersregeling omzetbelasting77 Verlaagd tarief accijnzen kleine brouwerijen1 Raffinaderijvrijstelling accijnzen41 Vrijstelling overdrachtsbelasting bedrijfsoverdracht
in familiesfeer16 Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit:
12 regelingenTotaal:
719Landbouwvrijstelling171 Bosbouwvrijstelling1Vrijstelling vergoeding bos- en natuurbeheer5 Vrijstelling bos- en natuurterreinen forfaitair rendement4 Verlaagd tarief energiebelasting glastuinbouw149 Verlaagd tarief omzetbelasting sierteelt179 Landbouwregeling omzetbelasting33Tariefdifferentiatie accijnzen tractoren en mobiele werktuigen130 Vrijstelling overdrachtsbelasting landinrichting1 Vrijstelling overdrachtsbelasting Bureau Beheer Landbouwgronden11 Vrijstelling overdrachtsbelasting cultuurgrond35 Vrijstelling overdrachtsbelasting natuurgrond0 Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid:
12 regelingenTotaal:
1 125Startersaftrek bij arbeidsongeschiktheid (samen met het Ministerie
van EZ)0Afdrachtvermindering langdurige werklozen13Afdrachtvermindering onderwijs (samen met het Ministerie van OCW)184 Afdrachtvermindering betaald ouderschapsverlof48Werknemersspaarregelingen (o.a. spaarloon)236Feestdagenregeling37 Vakantiebonnen18Ouderschapsverlofkorting33 Arbeidskorting voor ouderen190 Levensloopverlofkorting2 Vrijstelling spaarloon- en premiespaarregeling, forfaitair rendement6Verlaagd tarief omzetbelasting arbeidsintensieve diensten358 Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport: 3 regelingenTotaal: 61Vrijstelling omzetbelasting sportclubs60 Teruggaaf belasting op personenauto’s en motorrijtuigen
ambulance0 Vrijstelling motorrijtuigenbelasting ambulances1Bron: Financiën, Miljoenennota 2008, bijlage 5 en internetbijlage
4BIJLAGE 3Gebruikte afkortingenBuiZaBuitenlandse Zaken EZEconomische ZakenLNVLandbouw, Natuur en Voedselkwaliteit OCWOnderwijs, Cultuur en Wetenschap SZWSociale Zaken en WerkgelegenheidVenWVerkeer en Waterstaat VROMVolkshuisvesting, Ruimtelijke ordening en Milieubeheer VWSVolksgezondheid, Welzijn en SportLITERATUURAlgemene Rekenkamer (1999). Belastingen als Beleidsinstrument. Tweede
Kamer, vergaderjaar 1998–1999, 26 452, nr. 2. Den Haag, Sdu.Algemene Rekenkamer (2003). Tussen beleid en uitvoering:lessen uit recent onderzoek van de Algemene Rekenkamer. Tweede Kamer,
vergaderjaar 2002–2003, 28 831, nrs. 1–2. Den Haag,
Sdu.EIM (2005). Ondernemen makkelijker en leuker? Evaluatie
zelfstandigenaftrek en enkele andere fiscale instrumenten gericht op ondernemerschap. Zoetermeer, EIM.EIM, MERIT (2007). Evaluatie WSBO 2001–2005. Effecten, doelbereiking en uitvoering. Zoetermeer, EIM.LEI (2005). Fiscale faciliteiten en knelpunten bij natuurontwikkeling
door particulieren. Den Haag, LEI.Financiën (2003). Miljoenennota 2003. Tweede Kamer, vergaderjaar
2002–2003, 28 600, nr. 1. Den Haag, Sdu.Financiën (2003). Tweede Kamer, vergaderjaar 2003–2004, 28 880,
nr. 101, p. 10. Den Haag, Sdu.Financiën (2005). Breder, lager, eenvoudiger? Een evaluatie van de belastingherziening 2001. Tweede Kamer, vergaderjaar
2005–2006, 30 375, nrs. 1–2. Den Haag, Sdu.Financiën (2006). Regeling periodiek evaluatieonderzoek en beleidsinformatie
2006, Staatscourant 28 april 2006, nr. 83, p. 14.Financiën (2007). Miljoenennota 2008. Tweede Kamer, vergaderjaar
2007–2008, 31 200, nr. 1. Den Haag, Sdu.Financiën (2007). Evaluatierapport Het beperkte en ondergeschikte
gebruik van de weg in de MRB. Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007,
30 800 IXB, nr. 17. Den Haag, Sdu.Financiën. Handboek Financiële Informatie en Administratie Rijksoverheid
(Hafir). A2.10. Zie ook: Financiën (2007). Miljoenennota 2008, bijlage
8: Begrotingsregels, pp. 100–111. Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008,
31 200, nr. 1. Den Haag, Sdu.SEO (2005). Gebruik en effectiviteit van de aftrek scholingsuitgaven.
Amsterdam, SEO.VenW (2007). Evaluatie van de fiscale maatregelen in het zeescheepvaartbeleid.
Tweede kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 200 XII, nr. 4, bijlage
2. Den Haag, Sdu.VROM (2007). Evaluatie MIA, Vamil en Groen beleggen. Den Haag, VROM.XNoot1Interdepartementaal overleg directeuren financieel-economische zaken. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26452-6.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl