Schoon en zuinig; Verslag van een Notaoverleg
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-23 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 31209, nr. 25

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

10-03-2008

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2007-2008

31209 nr. 25

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningStenografisch verslag van een notaoverleg van de vaste commissie voor
Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer en de vaste commissie
voor Economische Zaken
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 31209Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 226 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
31 209Schoon en zuinignr. 25VERSLAG VAN EEN NOTAOVERLEGVastgesteld 3 maart 2008De vaste commissie voor Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer1 en de vaste commissie voor Economische Zaken2 hebben op 27 februari 2008 overleg gevoerd met minister Cramer
van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer en minister Van
der Hoeven van Economische Zaken over het Europese Energie-
en Klimaatpakket.Van het overleg brengen de commissies bijgaand stenografisch verslag uit.De voorzitter van de vaste commissie voor Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer,KoopmansDe voorzitter van de vaste commissie voor Economische Zaken,Kraneveldt-van der VeenDe adjunct-griffier van de vaste commissie voor Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer,Van HalenStenografisch verslag van een notaoverleg van de vaste commissie voor
Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer en de vaste commissie
voor Economische ZakenWoensdag 27 februari 2008 10.00 uurDe voorzitter: KoopmansAanwezig zijn 11 leden der Kamer, te weten:Duyvendak, Van der Ham, Jansen, Koopmans, Madlener, Neppérus, Ouwehand,
Samsom, Spies, Van der Staaij en Wiegman-van Meppelen Scheppink,en mevrouw Cramer, minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer, en mevrouw Van der Hoeven, minister van Economische Zaken.Aan de orde is de behandeling van:de brief van
de ministers van VROM en EZ en de staatssecretaris van BuZa d.d. 1 februari
2008 over voorstellen van de Europese Commissie voor wetgeving, nodig om haar
klimaatdoelstellingen te realiseren (31209, nr. 10);de brief
van de ministers van VROM en EZ d.d. 7 februari 2008 inzake de bouw van
kolencentrales in relatie tot het huidige klimaatpakket van de EU (31209,
nr. 11);de brief van de ministers van EZ en VROM d.d. 18 februari
2008 over de aanpak van het veilen van emissierechten voor de periode 2008-2012
(28240, nr. 19).De voorzitter:Ik heet eenieder van harte welkom. Wij hebben voor deze vergadering de
tijd tot vijf uur vanmiddag, dus ik zal de leden aan hun spreektijd houden.De heerJansen(SP)Voorzitter, in welke stemming moeten onze bewindslieden afreizen naar
Brussel? Gelet op hun brief over de voorstellen van de EU kunnen zij die reis
best positief gestemd aanvaarden. Het komt erop neer dat de regering vindt
dat Europa aardig op koers is, dat de essentie van de Nederlandse inbreng
gehonoreerd is en dat er nog slechts wat punten en komma's gezet moeten worden.
Wij denken dat een andere toon beter zou zijn, want de ambitie van Europa
is nog steeds 20% reductie van de CO2-emissies, wat 10 procentpunt
minder is dan de Nederlandse doelstelling. Daar hebben wij last van en het
lijkt ons een buitengewoon slecht signaal voor de rest van de wereld. Verder
zijn er in het EU-pakket zeer slappe duurzaamheidsdoelstellingen opgenomen
voor biomassa en biobrandstof. Er is ook geen hard pakket van efficiencymaatregelen
op productniveau, zoals lampen of koelkasten, zaken waarbij iedereen zich
iets kan voorstellen. Sterker nog, de voorgestelde wijziging van het emissiehandelssysteem
heeft het perverse effect dat het gebruik van zuinige elektrische toestellen
ten goede komt aan de elektriciteitsbedrijven; ik kom hierop nog terug. Kortom,
wij vinden het beeld helemaal niet zo florissant en wij adviseren de regering
om uit te stralen dat Nederland veel verder wil gaan en dat wij er erg teleurgesteld
over zijn dat het hierbij gebleven is.Er wordt in alle notities heel veel gerekend, zowel in de Brusselse als
in de Nederlandse. Wij pleiten ervoor, onze rekenmethode zo snel mogelijk
af te stemmen op een Europese standaard, zodra die zich aftekent.Dan de verdeling van de inspanningen over de lidstaten. Onze fractie is
het met de regering eens dat het niet-ETS-aandeel voor Nederland redelijk
is, maar wel met de kanttekening dat dit dan ook voor de andere lidstaten
moet gelden. Wij schatten in dat sommige lidstaten vinden dat hun aandeel
kleiner moet worden, en wij passen ervoor dat Nederland straks de bietenbrug
op moet gaan. Dit is wat ons betreft gewoon een kwestie van take it or leave
it, want deze deal is met veel moeite tot stand gekomen.De heerMadlener(PVV)Nederland spreekt telkenmale uit dat het hogere ambities heeft dan wat
de EU voorstelt, wat mij niet handig lijkt bij de onderhandelingen. Wat verwacht
u van die onderhandelingen als wij al uitspreken dat wij meer willen doen
dan wat de EU vraagt?De heerJansen(SP)Wij willen dat Nederland bepleit dat de ambitie van de EU verhoogd wordt,
dat de normen voor alle lidstaten strenger worden. Mocht dit niet lukken,
dan dient Nederland de lat voor zichzelf hoger te leggen, maar dat betekent
niet dat andere landen dan minder behoeven te doen. Dat geldt hooguit voor
het ETS-deel, maar niet voor zaken als de gebouwde omgeving, transport en
dergelijke. Daar kunnen wij op nationaal niveau de lat hoger leggen dan in
Brussel, zonder dat anderen erdoor omlaag gaan.De verdeling van het ETS-deel, de grote industrie en de elektriciteitscentrales,
vindt plaats in Brussel, deels door veilingen en deels door een ander mechanisme
dat nog niet helemaal duidelijk is. De SP-fractie dringt erop aan dat Nederland
nu en in de toekomst buitengewoon kritisch is op de monitoring, op alle mechanismen
om rechten in het kader van het ETS te verdelen en om te controleren
of de doelstellingen gehaald worden.Wij kunnen instemmen met het voorstel van de Europese Commissie om de
emissiedoelen tussen 2013 en 2020 lineair te laten afnemen. Dat lijkt ons
een heel redelijk uitgangspunt. Dat betekent wel dat Nederland als een speer
programma's moet opstarten. Als wij te traag starten, doen wij aan het begin
van de periode te weinig en hebben wij een achterstand. Wij kunnen overigens
wel lenen en schuiven. Wij voorzien een groot probleem met CCS, de afvang
en opslag van CO2.Wat gebeurt er precies als een lidstaat zijn doelen niet haalt? Welke
sanctie staat daarop? Hoe hard tikt die aan? Is de sanctie ook zwaarder dan
het voordeel dat een lidstaat heeft door niet aan de eisen te voldoen? Hoe
waterdicht is het controlesysteem op het halen van de doelstellingen? Wat
zijn de risico's?Wij dringen erop aan om nu al doelstellingen te formuleren voor het Europese
pakket bij een doelstelling van -30%. Weliswaar is geregeld dat de
lat omhoog kan indien er internationaal een deal komt, maar wij willen in
dit stadium al vastleggen wat dat dan betekent voor het Europese programma.
Beperking van externe emissiekredieten lijkt ons in eerste instantie niet
fout.Wij vinden het een goede zaak dat de emissiehandel op Europees niveau
wordt gebracht. De SP-fractie heeft ook steeds gepleit voor een uitbreiding
van het aandeel dat geveild wordt. Het principe van 100% veilen lijkt
ons nog steeds een uitstekend principe, zowel voor de elektriciteitsproducenten
als voor de energie-intensieve industrie. Het is echter waar dat de energie-intensieve
industrie een concurrentieprobleem op de wereldmarkt heeft als Europa het
alleen doet. Wij denken dat er manieren zijn om negatieve effecten ervan te
voorkomen. Allereerst bepleiten wij om de opbrengst van de veiling terug te
sluizen in de vorm van subsidies voor investeringen in energie-efficiëntie.
Het geld dat wordt betaald bij de veiling, wordt teruggepompt in de sector
om energie-efficiency en verduurzaming te financieren. Daarmee heeft het ook
een structuurversterkend effect. De Nederlandse economie wordt versterkt door
dat mechanisme, omdat Nederland daarmee in de toekomst minder afhankelijk
wordt van fossiele energie. De Commissie bepleit om op Europees niveau daarvoor
20% uit te trekken, waarvan de regering zegt dat zij dat niet ziet
zitten. De SP-fractie is er in elk geval voorstander van om op nationaal niveau
de opbrengsten van de veiling te besteden. Wij kunnen ons overigens heel goed
voorstellen dat een aantal procenten van de veilingopbrengst wordt uitgetrokken
voor een betere voeding van het adaptatiefonds, omdat dat op dit moment nog
steeds financieel rammelt, zoals wij allen na Bali weten.Voor het probleem van concurrentie van import van buiten de EU stelt de
SP-fractie voor om in Europees verband te bepleiten dat wordt afgerekend aan
de grens. Om te voorkomen dat de WTO ons terugfluit wegens concurrentievervalsing,
zou de opbrengst van die heffing kunnen worden besteed in het kader van het
Clean Development Mechanism of het Adaptatiefonds. Kortom, er zouden investeringen
mee kunnen worden gedaan in de landen die zelf niet voldoende hebben geïnvesteerd
in verduurzaming.De Europese Commissie stelt voor om de hoeveelheden te veilen rechten
te verdelen via historische emissies en de nationale welvaart. Vooral het
eerste lijkt ons geen goed principe, omdat het eigenlijk een beloning betekent
voor luiheid. Dat is geen goede zaak. Wij pleiten ervoor, die rechten te verdelen
op basis van een benchmark. Wij hebben een aantal keren gesproken over het
DSM-model, waarbij men op basis van de output van de industrie rechten toekent.
Dat lijkt ons een veel betere basis voor de verdeling dan de historische emissies.De Europese Commissie stelt voor om een zekere flexibiliteit in te bouwen
in het ETS om overschotten en tekorten van jaren te kunnen doorschuiven. Dat
lijkt aardig, maar heeft dat niet als groot nadeel dat landen die in het begin
veel rechten overhouden – daarbij denk ik aan de nieuwe lidstaten van
de EU – in de beginjaren zoveel kunnen sparen dat ze in de latere jaren
relatief weinig behoeven te doen? Wij willen zeker stellen dat in de nieuwe
EU-lidstaten net zoveel wordt geïnvesteerd in de energie-efficiency als
in de andere EU-lidstaten.Graag krijg ik een toelichting van een van beide ministers op het perverse
effect van energiebesparing op het ETS. Dit effect is ons eigenlijk pas duidelijk
geworden tijdens de hoorzitting met het Milieu- en Natuurplanbureau. Het lijkt
ons een zeer ongewenst effect. Datzelfde effect treedt op bij een hoger percentage
duurzame energie. Het lijkt ons dat dit probleem moet worden opgelost voordat
het systeem gaat draaien.Ik kom hiermee op het percentage hernieuwbaar en de discussie over biomassa.
De doelstelling van 14% is in lijn met de doelstelling van 16%
die Nederland in Schoon en Zuinig heeft afgesproken. Dat is weliswaar minder
dan in het regeerakkoord stond, maar voor ons toch acceptabel, al is het mager.
Dat de duurzaamheidscriteria op Europees niveau heel slap zijn, is een bijzonder
groot probleem voor ons. De minister van Milieu zal weten dat die criteria
slap zijn, aangezien de door haar geformuleerde Cramercriteria een stuk strenger
zijn dan de afspraken op Europees niveau. Dit geldt zowel voor de biomassa
die wordt verbrand bij elektriciteitsopwekking als voor de biomassa die wordt
ingezet als biobrandstof. Ik wijs op de recente uitspraak van de Engelse collega
van de minister Ruth Kelly. Zij heeft recentelijk gezegd: "We are not
prepared to go beyond current UK target levels for biofuels until we are satisfied
it can be done sustainably." Wij stellen voor, dat Nederland zich op
dezelfde manier opstelt. Zo nodig zal ik een motie indienen om de Kamer een
uitspraak daarover te ontlokken. Wat ons betreft, moet het minimale CO2-rendement voor de in te zetten biomassa en biobrandstof omhoog van
35% naar 50%.Het kabinet zegt zich te willen inzetten voor het kosteneffectief beschikbaar
maken van biobrandstoffen door onder meer het afbouwen van bestaande handelsbelemmeringen.
Dat klinkt heel sympathiek, ook in het kader van ontwikkelingssamenwerking,
maar in de huidige omstandigheden betekent dit dat wij de deur weer extra
openzetten voor niet-duurzame stromen. Wat ons betreft, zijn die twee zaken
aan elkaar gekoppeld: als er geen goed mechanisme is om de duurzaamheid vast
te stellen van stromen uit ontwikkelingslanden naar Europa, moeten wij daar
niet nu de deur voor openzetten. Dit is overigens geen stellingname die wijzelf
hebben verzonnen. Wij hebben de afgelopen zomer een hoorzitting gehouden met
een aantal ngo's uit ontwikkelingslanden die precies hetzelfde zeiden. Mevrouw
Cramer was daarbij aanwezig.Ik kom nu tot de CO2-afvang en -opslag. Zowel het EU-klimaatpakket
als het Nederlandse programma Schoon en Zuinig leunt heel zwaar op CCS. CCS
heeft uitsluitend een functie als overgangsmaatregel. Het is geen
langetermijnoplossing, in tegenstelling tot energie-efficiency en verduurzaming.
Het heeft ook geen positief effect, althans de SP-fractie ziet dat niet, op
de verduurzaming van de Nederlandse economie. Het is uitsluitend een investering
om de CO2 onder de grond te stoppen. Dat leidt tot een heel ander
resultaat dan wanneer men minder fossiele energie hoeft in te kopen. Dat heeft
ook een positief economisch effect. Het is wat mijn fractie betreft dus geen
maatregel die hoog op de politieke agenda moet staan. Sterker nog, CCS is
vooral nodig als men een grote hoeveelheid kolen gebruikt voor de energieopwekking.
Men zou zelfs kunnen zeggen dat men kolen aantrekt als de Nederlandse regering
en Europa zwaarder inzetten op CSS. Het wordt dan aantrekkelijker om kolen
in te zetten voor de opwekking van elektriciteit.Daarbij komt dat de techniek pas op zijn vroegst tegen 2020 zal zijn opgeschaald
tot het niveau van een volledige kolencentrale. Op dit moment loopt er een
aantal heel kleinschalige experimenten. Over drie of vier jaar wordt er een
grootschaliger experiment gestart, maar dat is nog steeds slechts voor een
stukje van de emissie van een centrale. Pas tussen 2015 en 2020, waarschijnlijk
tegen 2020, zal het systeem bruikbaar zijn en dan nog tegen een extra energieverbruik
van ongeveer 20%, zoals het zich nu laat aanzien. Kortom, men heeft
op iedere vijf kolencentrales die men straks bouwt, één kolencentrale
nodig om de CCS te regelen. Dat kost heel veel extra energie.De SP-fractie is nog steeds van mening dat het alternatief dat ongeveer
een jaar geleden is ontwikkeld door Green4sure – de milieubeweging en
de vakbeweging – een veel beter alternatief is. Dat alternatief gebruikt
geen kolen. Wij geven toe dat daarbij het risico bestaat dat men in de overgangsperiode
zwaarder leunt op gas. Anderzijds kan men daardoor meer investeren in snellere
verduurzaming. Dat betekent dat men het aandeel van wind, zon en dergelijke
sneller op peil heeft. Daarmee wordt de afhankelijkheid van gas op termijn
veel lager.Milieudefensie en Greenpeace staan vandaag voor de deur met zandzakken
om voor een Nederlandse klimaatwet naar Engels voorbeeld te pleiten. De SP-fractie
vindt dat een prima idee. De essentie van de Engelse milieuwet is dat er voor
de lange termijn doelstellingen van klimaatbeleid worden geformuleerd. Ze
worden wettelijk verankerd, dus zijn niet afhankelijk van de politieke wind.
Voor de komende veertig jaar bestaat er nu zekerheid over de manier waarop
het is geregeld. Bovendien wordt het kader voor de financiering geregeld.
Een laatste belangrijk aspect is dat ook de systematiek voor de tussendoelen
is geregeld. Met andere woorden: niet alleen het langetermijnperspectief wordt
vastgelegd, maar ook de doelen waarop men de komende jaren kan worden afgerekend.Dat laatste lijkt ons een heel belangrijke zaak. De doelstellingen van
het regeerakkoord waren prachtig en zeer ambitieus. De doelstellingen van
Europa zijn al een stuk minder prachtig. Die worden niet vanzelf gehaald;
het gaat er vooral om dat er de komende vier jaar op jaarbasis al afrekenbare
resultaten worden geboekt. Op dat punt is mijn fractie het meest kritisch.Ik sluit af met een verwijzing naar het debat dat wij gisteravond voerden
met de minister van Economische Zaken over de SDE. De buitenwacht zegt dat
men met het geld dat voor de SDE is uitgetrokken in de verste verte de duurzaamheidsdoelstelling
van het kabinet niet haalt. De minister van Economische Zaken heeft veel zelfvertrouwen
en heeft gezegd dat dit wel zal gebeuren. Zij verwees daarbij naar de minister
van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, want zij zijn
samen verantwoordelijk voor Schoon en Zuinig. Daarmee wordt haar politieke
verantwoordelijkheid wel erg groot. Over een jaar zullen wij bezien wat er
terechtkomt van al die mooie plannen. "The proof of the pudding is in
the eating", dus wij zullen over een jaar zien of het gaat lukken, met
of zonder Europa. Als de minister zegt: wij gaan dit halen, dan staat zij
daarvoor.MevrouwSpies(CDA)Voorzitter. Ik zal beginnen met het tellen van een aantal zegeningen,
maar maakt u zich geen zorgen: ook de CDA-fractie heeft nog een groot aantal
kritische vragen bij het gepresenteerde pakket. Een jaar geleden hebben de
regeringsleiders van de Europese Unie hun nek uitgestoken. Zij hebben forse
ambities vastgelegd voor de aanpak van het klimaatbeleid. En een jaar later
kunnen diezelfde regeringsleiders deze ambities, deze beloften, omzetten in
concreet te behalen resultaten. Daden die nodig zijn om die ambities ook echt
te realiseren.De CDA-fractie is van oordeel dat de Europese Commissie met de voorstellen
van eind januari een knap stukje werk heeft geleverd. Per lidstaat zijn taakstellingen
geformuleerd voor het terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen en het
te bereiken aandeel duurzame energie. Ook is een forse herziening van het
instrumentarium gepresenteerd waarvan de voorstellen voor emissiehandel een
belangrijk onderdeel vormen.Het lijkt erop dat de voorstellen van de Commissie niet slecht zijn gevallen,
en dan formuleer ik het voorzichtig, of, en dan citeer ik het ECN, de Commissie
heeft een samenhangend, doordacht en realistisch pakket gepresenteerd en dat
allemaal tegen voor de burger aansprekende resultaten. Wij krijgen een grotere
energie-efficiency. Dit levert zeker bij de huidige olieprijzen ook concurrentievoordelen
op. Die voordelen zijn er zeker ook in de vorm van stimulansen voor innovatie
en "first mover-schap". Wij krijgen een grotere energiezekerheid
en dat allemaal tegen aanvaardbare kosten. Op Europese schaal kost dit pakket
ons nog geen 0,5% van de voorziene groei van ons bruto nationaal product
en dan laten wij inverdieneffecten zoals de vermindering van adaptatiekosten
en minder gezondheidsschade nog buiten beschouwing.Dit betekent echter niet dat wij nu kunnen tekenen bij het kruisje en
overgaan tot de orde van de dag. Wij hebben ook nog wel wat vragen en wensen
voor verbetering. In de eerste plaats: dank aan MNP, CPB en ECN voor de voorlopige
doorrekening. Wij zijn met het kabinet benieuwd naar definitievere cijfers
van de consequenties voor Nederland van dit pakket en mogelijk nog betere
pakketten.Ik kan er ook niet omheen dat dit pakket nog niet voldoende is om de klimaatverandering
aan te pakken. De regeringsleiders hebben zelf aangegeven dat er een mondiaal
vervolg op Kyoto moet komen en dat als dat er komt, de EU bereid is om een
taakstelling van -30% te realiseren. Die ambitie is ons te ver weg
gestopt en dat vinden wij niet verstandig. Nog los van het feit dat wij in
Nederland doelen hebben geformuleerd die verder gaan dan het nu gepresenteerde
pakket, gaat het er ons om dat wij alles op alles moeten zetten om eind 2009
in Kopenhagen dat wereldwijde vervolg op Kyoto te realiseren.
Op Bali heeft de EU punten gescoord; dat schept verplichtingen. Als je de
wereld -30% in het vooruitzicht hebt gesteld en je vult dat slechts
tot -20% in, hoe geloofwaardig ben je dan nog op dat wereldwijde strijdtoneel?
Hoe overtuigen wij China, India, ontwikkelingslanden van de oprechte ambities
die op Bali zijn verwoord en dat wij tot -30% zouden willen gaan?Wij dringen er dan ook op aan dat de Europese Commissie doorgaat en ook
een voorstel doet voor het door iedereen gewenste scenario van een wereldwijde
aanpak van klimaatverandering. Daar heeft de Europese Commissie nog huiswerk
te doen. Het kabinet zou zich er met alle mogelijke middelen sterk voor moeten
maken dat deze uitwerking er ook komt. Graag hoor ik welke middelen het daarvoor
in gedachten heeft.Laten wij ons daarbij ook realiseren dat de voorstellen van de Europese
Commissie zich concentreren op de aanpak van de klimaatverandering aan de
voorkant. Vanuit Europees perspectief is dat terecht.De heerDuyvendak(GroenLinks)Ik begrijp dat mevrouw Spies overgaat naar een ander onderwerp. Het is
belangwekkend wat zij zegt. Als ik het goed begrijp, vraagt zij om een voorstel
van de Europese Commissie voor een -30%-scenario waarin ook een verdeling
van landen is opgenomen waaruit blijkt hoe het ETS functioneert. Moet het
bij een voorstel blijven, of moet er in dit traject ook al overeenstemming
worden bereikt over die voorstellen zoals dit ook voor het -20%-pakket
geldt?MevrouwSpies(CDA)Het zou mij een lief ding waard zijn als ook over dat pakket overeenstemming
wordt bereikt. Dat was immers de inzet van de Europese regeringsleiders nog
geen jaar geleden. Dat was ook de inzet van de Europese Unie op Bali. Zij
zouden zichzelf recht doen door dit pakket helemaal uit te werken.De heerDuyvendak(GroenLinks)Mevrouw Spies vraagt dus eigenlijk aan minister Cramer en minister Van
der Hoeven om tijdens de komende Europese raden ervoor te pleiten dat er zo
snel mogelijk zo'n pakket op tafel komt en dat ook daarover de onderhandelingen
worden gestart?MevrouwSpies(CDA)Ik heb de appreciatie in de brief van de regering zodanig gelezen dat
dit ook de intentie is van het Nederlandse kabinet.De heerVan der Ham(D66)Voorzitter. Ik ben blij dat het CDA zegt dat Europa voorop moet gaan,
niet moet afwachten, het goede voorbeeld moet geven. Toch is het in dit soort
debatten belangrijk om door te exerceren: wat zou er gebeuren als dit niet
het geval is? Wat Europa gaat doen, hebben wij niet in de hand. Vindt mevrouw
Spies dat Nederland dan dezelfde positie moet innemen als Europa, of de hogere
ambities zou moeten invullen? Zo zou Nederland voorop kunnen lopen in Europa
en andere landen kunnen meekrijgen. Waar houdt de ambitie van het CDA op?MevrouwSpies(CDA)Die ambitie is groot. De Nederlandse doelen staan voor het CDA niet ter
discussie. Het kabinet stelt die ook niet ter discussie naar aanleiding van
het voorstel van de Europese Commissie. Wij gaan ervan uit dat wij het pakket
nog zoveel beter kunnen krijgen, dat in Kopenhagen -30% kan worden
afgesproken. Ik ga ervan uit dat u ons daarbij helpt, als groot gelover in
de Europese samenwerking. Hiervoor hebben we nog twee jaar te gaan.De heerVan der Ham(D66)Wat is voor de CDA-fractie plan B?MevrouwSpies(CDA)Het coalitieakkoord is helder: Nederland gaat voor de -30%.De voorstellen van de Europese Commissie richten zich sterk op allerlei
mitigatiebeleid, terwijl vele landen buiten Europa, en ontwikkelingslanden
in het bijzonder, veel meer belang hebben bij maatregelen die de gevolgen
van klimaatverandering bestrijden: maatregelen die verdroging en erosie tegengaan
en mensen beschermen tegen periodes met te veel water. Die adaptatiemaatregelen
mogen we echt niet uit het oog verliezen. De suggestie van de stap van 20%
naar 30% via een groter aandeel CDM willen wij prominenter terugzien.
Een nadere uitwerking hiervan is ook nodig omdat we haast hebben. Commissie,
Raad en Parlement hebben de ambitie om dit hele pakket nog vóór
de verkiezingen voor het Europese Parlement in juni volgend jaar klaar te
hebben. Dat is een enorme klus, maar zowel landen als bedrijven willen terecht
zo snel mogelijk weten waar zij aan toe zijn, om zelf aan de slag te kunnen.
We moeten dus voorkomen dat we na Kopenhagen opnieuw een onderhandelingscircuit
krijgen; vandaar de wens van de uitwerking van het scenario naar 30%.Nog één algemene opmerking over de verdere uitwerking. In
de huidige voorstellen wordt vrij veel overgelaten aan comitologie. Dat betekent
dat de politiek op afstand komt te staan ten gunste van ambtelijke vertegenwoordigers.
Hoe deskundig en gemotiveerd die ook zijn, ik vraag het kabinet op dit punt
zelf de vinger aan de pols te houden. Keuzes over klimaatverandering zijn
niet snel technische uitwerkingen, maar politieke besluiten, die door de politiek
in het Europees Parlement en in de nationale parlementen en de Raden van ministers
moeten worden gemaakt. Graag de toezegging dat het kabinet de voorstellen
op dit punt kritisch zal volgen en, waar nodig, voorstellen tot verbetering
zal doen.Ik ga nu meer gedetailleerd in op de diverse voorstellen. De commissie
heeft op basis van criteria van kosten, effectiviteit en eerlijkheid of draagkracht
een voorstel gedaan voor taakstellingen per lidstaat en voor emissiehandel.
In dat voorstel lijkt een redelijke balans te zijn gevonden. Met collega Jansen
van de SP waarschuw ik er wel voor dat vele landen nu terugtrekkende bewegingen
zouden kunnen maken. We moeten elkaar vasthouden op de beloften die de regeringsleiders
hebben gedaan. We moeten in die balans zo weinig mogelijk gaan duwen en trekken;
als het evenwicht wordt verstoord, zullen we veel verder van huis zijn. Toch
twee kanttekeningen hierbij. De Commissie stelt een lineaire afname van de
emissies voor in niet-emissiehandelssectoren. Wij kunnen ons vinden in tussentijdse
monitoring, rapportage en verantwoording, maar laten wij onszelf geen jaarlijks
circuit aandoen van verantwoording en afrekening; dat werkt contraproductief
en staat vooral ver af van de werkelijkheid, die bijvoorbeeld laat zien dat
de verbetering van energie-efficiency zich in de komende jaren niet keurig
langs een constante lijn zal voltrekken. Graag een signaal van
de regering op dit punt.De heerJansen(SP)Voorzitter. De SP is ook tegen bureaucratie, maar ieder jaar maakt het
MNP al een keurige analyse van de stand van natuur en milieu in Nederland.
In wezen is zoiets dus een uitbreiding van wat we al hebben. Wat is daarop
tegen?MevrouwSpies(CDA)Daar zou iets op tegen zijn, als het leidt tot jaarlijkse afrekening op
de geleverde prestaties. We kunnen niet een keurige rechte lijn van nu naar
2020 trekken en zien dat, via stapjes van -2% of -3%, onze prestaties
consistent verbeteren. Je hebt soms een paar jaar waarin je zit te wachten
op een innovatie of waarin je zit te wachten op het effectief worden van grote
investeringen. Dan kun je in een keer een enorme terugval krijgen en daarna
weer een afvlakking over een aantal jaren heen. De wereld is niet zo maakbaar
dat wij keurig netjes ieder jaar -2% of -3% met elkaar zullen
realiseren.De heerJansen(SP)Het nadeel van uw aanpak is dat wij straks elke keer wachten op 2019.
Zo van: wacht u maar, wij moeten nog op stoom komen. Dat betekent dat veel
zaken naar voren worden geschoven. De lineaire afname is juist een zekerheid,
dan weet je dat je direct aan de bak moet.MevrouwSpies(CDA)De heer Jansen heeft mij niet goed verstaan. Ik heb gezegd dat ik pleit
voor rapportage, voor verslaglegging en voor het houden van de vinger aan
de pols. Ik pleit ook voor tussentijdse doelstellingen, zoals wij die in Nederland
hebben vastgelegd in het programma Schoon en Zuinig. In 2010 kijken wij waar
wij staan, opdat wij tijdig kunnen bijsturen. Maar een jaarlijkse afrekenbaarheid
op -2% of -3% doet geen recht aan de werkelijkheid buiten.De heerDuyvendak(GroenLinks)Mevrouw Spies is wel consequent. Zij verzet zich tegen de klimaatwet,
dus verzet zij zich ook tegen het jaarlijks afrekenbaar zijn. Ik was nu juist
zo blij met dit voorstel, omdat het eindelijk hard maakt wat tot nu toe boterzacht
was.Als het over de zalmnorm en het EMU-saldo gaat, is mevrouw Spies wel voor
jaarlijks hard afrekenbare doelen. Waarom is zij dan nu tegen, terwijl er
enorm veel flexibiliteit is? Want je mag vooruitrekenen, je mag het meenemen
uit het vorige jaar. Het is helemaal niet hard per jaar. Er zit ook nog een
marge in van een paar procent. Waarom is zij in het ene geval, namelijk bij
het financiële beleid, ervoor, en bij het milieubeleid ertegen?MevrouwSpies(CDA)Mijnheer Duyvendak doet geen recht aan de werkelijkheid, want voor het
financiële beleid hebben wij een overalldoelstelling afgesproken over
waar wij in 2011 willen staan. Ik ben niet alleen maar tegen die klimaatwet
vanwege die lineaire doelstellingen. Ik ben er vooral tegen omdat wij alles
op alles moeten zetten om die klimaatwet overbodig te maken. Met de Europese
voorstellen en Europese wetten en regels die wij met elkaar in dit pakket
afspreken, zullen wij ervoor zorgen dat wij de klimaatwet op nationaal niveau
helemaal niet nodig hebben.De heerDuyvendak(GroenLinks)Uit de grote problemen met de veel te slechte luchtkwaliteit en de gezondheidsslachtoffers
daardoor, moeten wij de les trekken dat wij veel te laat op de rem hebben
getrapt. Er is jaarlijks gemonitord, wij zagen precies hoe het fout ging,
maar er gebeurde niets. Dat is waar mevrouw Spies voor pleit. Was het in dat
geval niet veel beter geweest als er jaarlijks hard afgerekend was? Dan hadden
wij nu niet die grote problemen gehad.MevrouwSpies(CDA)De veronderstelling van de heer Duyvendak dat er niets gebeurt op het
gebied van het terugdringen van CO2-emissierechten, betekent dat
hij een jaar lang heeft zitten slapen. In het programma Schoon en Zuinig is
veel neergelegd. Er zijn veel concrete maatregelen in gang gezet. De Europese
Commissie doet veel verbetervoorstellen. De heer Duyvendak doet dat totale
pakket geen recht. Het is niet juist dat er opnieuw niets gebeurt en dat wij
veel te laat wakker worden.De heerDuyvendak(GroenLinks)Mevrouw Spies verdraait mijn woorden. Ik zei dat er met de luchtkwaliteit
jarenlang niets is gebeurd, waardoor wij zo scherp uit de bocht zijn gevlogen.
Ik zei dat het heel goed is dat je jaarlijks afgerekend wordt, om te voorkomen
dat het rond die CO2, wat nog een veel groter probleem is, hetzelfde
zal gebeuren. Mevrouw Spies wekt de verdenking dat zij die grenzen niet wil
omdat zij die te strak vindt en zij haar gang niet meer kan gaan.MevrouwSpies(CDA)De heer Duyvendak doet volstrekt onrecht aan de ambities die ik elke keer
heb verwoord en aan de afspraken die wij elke keer hard en afrekenbaar met
elkaar hebben gemaakt. GroenLinks, en de heer Duyvendak in het bijzonder,
lijkt nog steeds te geloven in een theoretische werkelijkheid dat wij elk
jaar exact -3% doelstellingen kunnen halen en daarop afrekenbaar kunnen
zijn. Zo maakbaar is de samenleving niet.De heerVan der Ham(D66)De fractie van D66 heeft wel sympathie voor de klimaatwet. Ik begrijp
wel dat mevrouw Spies die overbodig wil maken, maar het voorbereiden van de
klimaatwet is wellicht een extra stimulans voor degenen die eraan moeten bijdragen,
inclusief politiek en bedrijfsleven, om er vrijwillig meer werk van te maken.
Dat is heel nuttig. Zou mevrouw Spies de klimaatwet eventueel voorbereid willen
zien door het kabinet? De voorbereiding van een dergelijke wet zoals ze die
in Engeland hebben en die ook door een aantal milieuorganisaties wordt voorgesteld,
kan juist een pressiemiddel zijn om de wet niet nodig te hoeven laten zijn.
Dat is een beproefd instrument.MevrouwSpies(CDA)In Engeland is er niet een dergelijke wet. Men is daar niet verder dan
een aantal natuur- en milieuorganisaties in Nederland op dit moment. Wat denkt
u dat Italië, Slovenië, Roemenië of Malta gaan doen als Nederland
zegt: wij hebben Europa niet nodig, want wij doen het in ons eentje toch wel?
Wat gaat er dan gebeuren? Dan gaat iedereen achterover leunen. Dan halen wij
druk af van het Europese proces om tot een stevig en ambitieus pakket te komen.
Als iedereen voor zich gaat zeggen: wij doen het zelf wel als het aan de onderhandelingstafel
niet lukt, gaat een land als Roemenië toch nooit meer iets doen?De heerVan der Ham(D66)Dat begrijp ik en het zou voor mij ook een overweging zijn om niet meteen
achter het idee aan te rennen. Het kan ook symboolwetgeving worden, waar wij
voor het klimaat niets aan hebben. Ik heb er dus sympathie voor, maar uw bezwaren
deel ik voor een deel. Als Nederland in de discussie op Europees niveau voorop
wil blijven lopen, moet het aan dat soort landen laten zien dat het niet alleen
vrijblijvende afspraakjes zijn die gemaakt worden bij een glas sherry bij
een regeringsleider thuis. Wij moeten concrete, afrekenbare afspraken maken.
Wetgeving kan daarbij dienstig zijn. Daarin zou Nederland de kaders kunnen
stellen en voorleven.MevrouwSpies(CDA)Dat doet Nederland al. Nederland is op dit punt in Europees verband een
van de "leading nations", zoals zij op Bali telkens genoemd worden.
Wij geven het goede voorbeeld en zijn verder dan welke lidstaat dan ook in
het concreet vertalen van de ambities uit het coalitieakkoord. Voor de geloofwaardigheid
van de Nederlandse inzet hebben wij naar mijn stellige overtuiging op dit
moment geen concept voor een klimaatwet nodig als stok achter de deur.Voorzitter. Het kabinet geeft aan, zelf kritisch te bezien of de beperking
die gesteld wordt aan de inzet van externe emissiekredieten tot maximaal 3%
niet een te grote beperking vormt. "Kabinet verklaar u nader", zou
ik willen zeggen, want ook bij de CDA-fractie leeft de vraag of dit niet te
krap is. Wanneer kunnen wij de nadere analyse en de voorstellen van de regering
tegemoet zien?Op het gebied van de emissiehandel moet duidelijk nog het een en ander
worden verduidelijkt en verbeterd. Laat ik vooropstellen dat de voorstellen
een forse verbetering inhouden van het bestaande systeem en daadwerkelijk
tot een Europees gelijk speelveld voor deelnemende bedrijven zouden moeten
leiden. Wij kunnen ons vinden in de indeling in drie groepen, waarbij vanaf
2013 voor de elektriciteitssector 100% geveild gaat worden. Voor de
groep overige bedrijven is nog onduidelijk welke sectoren wanneer te maken
krijgen met een oplopend te veilen percentage aan emissierechten. Belangrijk
is de tegemoetkoming aan sectoren die mondiaal opereren en door veiling te
veel concurrentienadelen zouden ondervinden. De staal- en aluminiumindustrie
en een deel van de chemie vallen hier mogelijk onder. Het zou wenselijk zijn
om zo snel mogelijk helder te krijgen welke sectoren hieronder komen te vallen.
Waarom wil de Europese Commissie hiermee tot 2010 wachten? Er ligt op dit
punt een uitdaging of een bewijslast bij de sectoren zelf, om overtuigend
bij de Europese Commissie aan te geven dat zij een uitzonderingspositie zouden
moeten krijgen. Welke rol ziet het kabinet voor zichzelf in dit proces weggelegd?
Moeten wij ons aansluiten bij Oostenrijk, Frankrijk, Finland, Duitsland, Hongarije
en Tsjechië, die in een brief aan de Europese Commissie voor versnelling
van de keuze hebben gepleit?De CDA-fractie steunt het kabinet in het streven om alle kleine installaties,
onder de 25 ton, niet onder het ETS te laten vallen. Klopt het dat de mogelijkheid
van pooling blijft bestaan? De minister geeft aan, het voorstel kritisch te
zullen beoordelen op gevolgen voor administratieve lasten. Wanneer kunnen
wij de eerste resultaten daarvan tegemoet zien?Dan kom ik nu op de vraag wie er mee mag doen aan de veiling. In de brief
over de periode van 2008 tot 2012 voor Nederland, schrijft de minister dat
de veiling openbaar is; iedereen moet kunnen meedoen. Betekent dit naar het
oordeel van de minister dat niet alleen bedrijven die behoren tot de sectoren
die vallen onder het ETS kunnen meedoen, maar bijvoorbeeld ook speculanten?
Bestaat de mogelijkheid dat wij hedgefondsen krijgen die puur en alleen speculeren
in CO2-emissierechten? Is dat de bedoeling? Wij hebben daar grote
bedenkingen bij. Houdt het systeem dat wordt voorgesteld voldoende rekening
met koppeling met mogelijk andere handelssystemen en uitbreiding naar andere
landen, ook buiten de EU? Wij kunnen ons niet aan de indruk onttrekken dat
de huidige voorstellen nogal naar binnen gekeerd zijn. Een bijzonder ingewikkeld
punt is natuurlijk de vraag hoe wij de opbrengsten van die veiling gaan besteden.
Laat ik vooropstellen dat onze fractie hierover nog geen definitieve conclusies
heeft getrokken. Wel vinden wij het terecht om daarbij de regels over de begrotingssystematiek
als vertrekpunt te kiezen. Dat betekent dan ook dat de aanbevelingen van de
Europese Commissie niet meer dan suggesties kunnen zijn, hoe sympathiek misschien
ook. De Europese Commissie moet haar boekje niet te buiten gaan door met dit
soort suggesties te komen. Simpel redeneren, zoals de minister van Financiën
zou kunnen doen, dat de veilingopbrengsten terechtkomen in de schatkist en
dat wij dan wel zien wat wij ermee doen, is wat ons betreft te kort door de
bocht. Ook de stelling dat wij de facto al een bedrag aan adaptatie en mitigatie
besteden dat ongeveer gelijk is aan het oormerken van 20% van de veilingopbrengsten,
zoals de Commissie suggereert, is iets te gemakkelijk. De CDA-fractie is gevoelig
voor het argument dat de opbrengsten van een veiling op de een of andere manier
weer ten goede moeten komen aan sectoren die deze lastenverzwaring voor hun
kiezen hebben gekregen. Dat is van groot belang voor het draagvlak voor het
beleid dat wij voeren en dat forse inspanningen vraagt van veel bedrijven.
Ik hoef de parallel met de discussie over de vliegtaks en de verpakkingenbelasting
vast niet in herinnering te roepen. Niet voor niets hebben ook al heel veel
commissies gepleit voor vergroening en voor een balans waarbij lastenverzwaring
elders in de vorm van lastenverlichting terug zou moeten komen.MevrouwWiegman-van Meppelen Scheppink(ChristenUnie)Ik begrijp dat het oormerken u te ver gaat, maar dat u het wel in de vorm
van een bepaalde lastenverlichting elders terecht wilt zien komen bij de sector
die hieronder te lijden heeft. Als er één sector is die behoorlijk
lijdt onder onze energieproductie en -consumptie, dan is het wel de sector
ontwikkelingslanden. Zou het dan vanuit dat oogpunt niet heel logisch zijn
om naast het bedrijfsleven ook heel goed te kijken naar de rol en de mogelijkheden
voor ontwikkelingslanden?MevrouwSpies(CDA)Dat zou absoluut kunnen. Ik zou mij kunnen voorstellen dat wij die veilingopbrengsten
investeren in technologieontwikkeling, in innovatie, maar ook in klimaatadaptatie,
bijvoorbeeld in ontwikkelingslanden. Ik vind dat het kabinet op dat punt met
een voorstel moet komen dat recht doet aan de wens tot een dergelijke balans.
Daarbij moeten wij echter geen verkeerde prikkels gaan organiseren. Wij zullen
het op een heel slimme manier moeten doen. Wij hebben immers een
bepaalde CO2-prijs nodig om investeringen in besparing, in duurzaamheid
en in CCS rendabel te maken. Dan werkt compensatie voor een mogelijk hogere
energierekening contraproductief op het besparingsgedrag of op andere investeringen.
Wij zullen dat dus op een heel creatieve, slimme manier moeten doen. Ik heb
begrepen dat daarover gesprekken plaatsvinden met het bedrijfsleven, maar
ik zou aan het kabinet graag mee willen geven dat er bij de besteding van
de veilingopbrengsten een balans moet komen tussen lastenverzwaring en lastenverlichting.De heerDuyvendak(GroenLinks)U zegt dat het geld weer terug moet naar de sectoren die het betalen.
Nu is dat breed gedefinieerd. Vindt u dat op individueel bedrijfsniveau de
lasten ook niet verzwaard mogen worden? Of zegt u: het principe is dat de
vervuiler betaalt, en niet dat de vervuiler incasseert wat hij eerst betaald
heeft.MevrouwSpies(CDA)Ik denk niet dat wij hier al met elkaar tot een concreet en acceptabel
voorstel kunnen komen, maar het principe dat de vervuiler betaalt zien wij
als grondslag om te gaan veilen. Wij hebben een CO2-prijs nodig
die hoog genoeg is, maar wij zullen de opbrengsten van de veiling op een slimme
manier moeten gaan gebruiken, waarvan ook degenen profijt moeten kunnen hebben
die met lastenverzwaringen te maken krijgen. Dat kan via investeringen in
innovatie of via investeringen in schonere productietechnieken. Voor ons is
een adequate CO2-prijs het uitgangspunt. Daarnaast geef ik aan
onszelf, aan het kabinet en aan iedereen in deze zaal de opdracht mee om te
bezien of wij een balans kunnen vinden die leidt tot een goede besteding van
de veilingopbrengsten.De heerDuyvendak(GroenLinks)Maar op individueel bedrijfsniveau kan dat leiden tot een lastenverhoging.MevrouwSpies(CDA)Dat kan.De heerMadlener(PVV)Het CDA is een regeringspartij. Zij is dus voor 100% verantwoordelijk
voor wat wij nu gaan doen. Dat is niet niks. Mij lijkt het dus heel redelijk
om het CDA te vragen, te kwantificeren hoeveel het de Nederlandse industrie
per jaar kost dat wij daar geld bij weghalen en enerzijds de schatkist in
laten vloeien, anderzijds het buitenland in laten vloeien door middel van
het ETS, op grond waarvan de Nederlandse industrie rechten moet kopen, terwijl
de opbrengst daarvan naar landen als Roemenië en dergelijke gaat. Mevrouw
Spies moet daar op zijn minst een beeld van hebben. Welke gevolgen heeft dit
voor de Nederlandse consument, zeker met het oog op de huidige hoge olieprijzen,
die voorlopig blijven stijgen? Mij lijkt dit heel redelijke vragen aan een
partij die dit zo wil doen.MevrouwSpies(CDA)Mijnheer Madlener, u had het antwoord zelf kunnen krijgen als u afgelopen
dinsdag op de hoorzitting was geweest, want toen hebben ECN, het Centraal
Planbureau en het Milieu- en Natuurplanbureau uitgerekend dat de opbrengsten
van de veiling, dus de kosten voor degenen die dat op moeten brengen, variëren
tussen de 1,5 mld. en 3,1 mld. en dat het ons ongeveer 0,5% van de
groei van ons bruto nationaal product in 2020 gaat kosten. Dit zijn voorlopige
cijfers. Zij betreffen de kosten. Voor dat bedrag kunnen wij investeren in
continu innoveren en in het op een slimme manier ontwikkelen van technieken
die het geheel goedkoper kunnen maken. Mijnheer Madlener, u weet net zo goed
als ik dat de energierekening van de consument door de huidige hoge olieprijzen
al heel erg hoog is. U weet ook dat juist dankzij besparingsmogelijkheden
en het bieden van alternatieven via de gisteravond besproken Stimuleringsregeling
Duurzame Energieproductie en heel veel andere manieren, de consument haar
energierekening nu al en niet pas in 2013, wanneer deze voorstellen operationeel
worden, lager kan krijgen.De heerMadlener(PVV)Ik heb de hoorzitting via internet gevolgd, dus ik ben er eigenlijk wel
een beetje bij geweest.MevrouwSpies(CDA)U had zelfs vragen kunnen stellen!De voorzitter:U bent er eigenlijk altijd een beetje bij, mijnheer Madlener.De heerMadlener(PVV)Het probleem is wel dat het door het CBS berekende impassescenario niet
voldoet. Dat scenario gaat namelijk uit van een CO2-reductie met
slechts 5% in de Europese Unie, terwijl wij nu afspraken maken over
een reductie met 20% of zelfs 30% overeenkomstig de wens van
de regering. Dat impassescenario is dus niet correct. Daarom vraag ik om steun
van mevrouw Spies voor het verzoek aan de minister om dat impassescenario
eens goed uit te rekenen, dus op grond van de regeringsdoelstellingen, indien
wij die inderdaad nastreven, terwijl de rest van de wereld niets doet. Dat
is namelijk het waarschijnlijkste scenario. Daarbij is er geen antwoord op
de gevolgen voor de consument en op wat er gebeurt met de hoge olieprijzen.
De scenario's kloppen dus niet. Het kan heel anders uitpakken dan mevrouw
Spies nu zegt.MevrouwSpies(CDA)Ik ben er helemaal voor om het Centraal Planbureau, het Milieu- en Natuurplanbureau
en wie dan ook te blijven raadplegen en verschillende scenario's te laten
doorrekenen, zodat inzicht wordt verschaft in de consequenties, kosten, maar
ook baten van de voorstellen die wij nu doen. Ik heb daar net overigens ook
al voor gepleit. Mijnheer Madlener, u moet zich wel realiseren dat wij niet
alleen het Nederlandse bedrijfsleven op kosten jagen, zoals u steeds wilt
doen geloven, maar dat wij over een Europees systeem van emissiehandel praten.
Dat leidt dus tot een gelijk speelveld voor alle Nederlandse bedrijven op
de Europese markt. Roemeense, Spaanse en Italiaanse bedrijven worden op dezelfde
manier onderdeel van dat systeem van emissiehandel.Over de veilingopbrengsten heb ik voldoende gezegd. Ik wil het nu nog
even over de prijs van CO2-rechten hebben, want het succes van
het emissiehandelssysteem en van het bestrijden van klimaatverandering is
natuurlijk afhankelijk van de CO2-prijs die uiteindelijk wordt
gerealiseerd. Welke prijs is naar het oordeel van de minister nodig om CCS-projecten
op de langere termijn rendabel te laten zijn? Wanneer kan windenergie op zee
met een kolencentrale concurreren? Wanneer zijn investeringen in energie-efficiencywinst
snel genoeg terug te verdienen? De verwachtingen daarvan lopen enorm
uiteen; marges van € 30 tot € 60 per ton zijn geen uitzondering.
Is er naar het oordeel van het kabinet een minimaal te halen prijs nodig?
Het gerucht doet de ronde dat de Europese Commissie zo'n € 30 per
ton nastreeft, omdat een dergelijke prijs maatschappelijk aanvaardbaar zou
zijn. Klopt dat gerucht? Hoe belangrijk de emissiehandel ook is, wij moeten
de rest van onze gereedschapskist op orde houden. Dat betekent dat wij via
IPPC-richtlijnen voortschrijdende normstelling nauwlettend in het oog moeten
houden, de stand der techniek moeten blijven aanscherpen en innovaties ook
op die manier moeten stimuleren en afdwingbaar maken. Graag uw aandacht hiervoor.
Kunt u toezeggen dat u zich op deze instrumenten blijft concentreren?De Commissie heeft een voorstel voor een richtlijn over hernieuwbare energie
gepresenteerd. De CDA-fractie zet daarbij toch de nodige vraagtekens. Wij
weten allemaal hoe ver wij, zeker ook in Nederland, nog verwijderd zijn van
het bereiken van de doelstelling. Wij hebben daar gisteravond in het kader
van de Stimuleringsregeling Duurzame Energie uitgebreid over gesproken. Ik
concentreer mij nu op het voorstel voor de richtlijn. Dat voorstel is niet
goed genoeg. De lat voor duurzaamheidscriteria voor biomassa en biobrandstoffen
moet hoger, in lijn met de ambities van het kabinet en de door de Kamer aangenomen
moties. Ik zal ze hier niet meer allemaal oplepelen, maar ik heb wel een aantal
kritische vragen en suggesties. Zolang de duurzaamheidscriteria onvoldoende
zijn, kunt u de keuzen zoals bij de SDE suggereren. Dat betekent bijvoorbeeld
geen biomassa uit producten die ook voor voeding geschikt zijn. Ik heb ook
de indruk dat de aandacht voor dit thema op internationaal niveau ten koste
gaat van onze prestaties op nationaal niveau. De Kamer heeft nog steeds geen
voorstel ontvangen over de vraag hoe WTO-barrières genomen kunnen worden
in relatie tot eisen die wij op grond van duurzaamheid aan biomassa willen
stellen. Wat op dit moment op nationaal niveau al wel kan, gebeurt niet. U
had drie maanden de tijd om in de AMvB een zwaarder gewicht voor volgende
generaties biobrandstoffen vast te leggen. Die drie maanden zijn om, maar
de AMvB is nog niet gewijzigd. De voorstellen voor een systeem van uitwisseling
van groencertificaten tussen lidstaten zijn voor de CDA-fractie niet duidelijk
genoeg. Wij hebben nog onvoldoende zicht op de (financiële) consequenties
van deze voorstellen. Ik wacht graag een nadere verduidelijking hiervan in
een fiche af, maar ik wil het daarin dan ook wel zien.Alles overwegende, denk ik dat het kabinet bij de richtlijn voor hernieuwbare
energie een voorbehoud moet maken. Dat voorbehoud bestaat wat ons betreft
uit twee elementen. Ten eerste mag het kabinet niet instemmen met de richtlijn
zolang de duurzaamheidscriteria niet in lijn zijn met wat kabinet en Kamer
hebben vastgelegd. Ten tweede mag het kabinet niet instemmen met verplicht
aandeel van 10%, zolang wij niet de garantie hebben dat dat verantwoord
kan. Ik roep de motie-De Krom/Spies (30800-XI, nr. 42) nog maar eens in herinnering.Bij CO2-afvang en -opslag wordt het tijd dat wij CCS vertalen
van mooie beloften naar mogelijke toepassingen in concrete projecten. U geeft
aan, de Kamer hierover op korte termijn nader te informeren. Dat is prima,
maar het moet onderhand wel snel gebeuren. Wij hebben al een hele tijd Borsselegeld
hiervoor op de plank liggen. Er zijn twee proeven uit deze middelen mogelijk
gemaakt. Verder is er nog een aantal andere concrete plannen. Er zijn echter
vooral nog heel veel onzekerheden bij mogelijke initiatiefnemers, maar ook
steeds meer bij omwonenden. Onzekerheid en onduidelijkheid veranderen heel
snel in ongerustheid en onrust, zoals nu concreet in Barendrecht het geval
is. Dat moeten wij voorkomen. Wanneer komt u dus over de brug? U schrijft
ook dat het nog niet duidelijk is op welke wijze deze projecten zullen worden
gefinancierd. Kennelijk gaat u er daarbij nog steeds vanuit dat de Europese
Commissie geld beschikbaar stelt. Ik heb echter ook andere berichten gehoord.
Ik krijg dan ook graag een nadere toelichting.De heerJansen(SP)Ik kan mij er nog wel iets bij voorstellen dat er Europees geld wordt
gestoken in de ontwikkeling van CCS. Bent u het ten principale eens met de
SP-fractie dat de financiering van CCS straks in de productiefase gewoon voor
100% door de vervuiler moet worden betaald?MevrouwSpies(CDA)Ja zeker.Het kabinet geeft aan, de Kamer apart te zullen informeren over de nieuwe
richtsnoeren voor staatssteun. De staatssteunvoorstellen worden royaler, dus
nationale overheden kunnen aan bedrijven wat gemakkelijker middelen die milieudoelen
mede bevorderen, ter beschikking stellen. De CDA-fractie staat daar in principe
positief tegenover. Op die manier wordt het voor de overheid gemakkelijker
om projecten zoals CCS in ieder geval in de startfase te stimuleren. Wij zien
echter wel een risico. Als ik het vriendelijk formuleer, heeft mijn fractie
de indruk dat Nederland nu niet direct een genereuze staatssteuntraditie heeft.
Wij kunnen ons niet aan de indruk onttrekken dat andere lidstaten in het verleden
nogal eens alle mogelijke gaten en kieren van de Europese regels hebben opgezocht
om eigen bedrijven te steunen.Daarmee was er lang niet altijd sprake van een gelijk speelveld. Als nu
de mogelijkheden ruimer worden, zou ook de Nederlandse overheid ruimhartiger
moeten worden. Wij kunnen vast veel van onze buren en andere lidstaten leren.
Ik ben heel benieuwd wanneer de minister met een reactie komt. Ik zie graag
dat zij daarbij ook aandacht besteedt aan de traditie en de voorstellen in
andere landen.MevrouwWiegman-van Meppelen Scheppink(ChristenUnie)Ik hoorde u kritische vragen stellen over CCS, financiële duidelijkheid,
aansprakelijkheid en veiligheid. Hoe beoordeelt u de sterke inzet van dit
kabinet op CCS, ook wat de overheidsinvesteringen betreft?MevrouwSpies(CDA)Lieverkoekjes worden niet gebakken. Als wij onze doelstellingen willen
halen, hebben wij een heel forse inzet nodig op energiebesparing en op duurzame
energie. Daaraan draagt de Nederlandse overheid flink bij, ook in financiële
zin. Wij hebben olie, kolen en gas nodig voor de komende decennia. Dan hebben
wij ook instrumenten nodig om ervoor te zorgen dat wij die brandstoffen schoner
gaan maken. CCS is daarin een belangrijk instrument. Wij hebben niet alleen
maar leuke of voordelige keuzes. Een instrument als CCS hebben wij heel hard
nodig. Gelet op de Nederlandse bodem hebben wij ook goede natuurlijke voorwaarden om ervoor te zorgen dat wij ook deze techniek gaan gebruiken.
Vriend en vijand verwachten daar veel van. Laten wij die techniek dan ook
gaan toepassen, want alternatieven in de zin van meer biomassa zijn op dit
moment ook onvoldoende voorhanden. Nog meer duurzame energie gaat nog veel
meer kosten. Ook met de inzet op CCS zijn wij een behoorlijke balans aan het
vinden tussen besparing, duurzaamheid en het schoner maken van fossiele bronnen.MevrouwWiegman-van Meppelen Scheppink(ChristenUnie)U zegt heel stellig dat andere mogelijkheden duurder zijn, maar had ik
dat beeld maar. Wij weten nog niet precies wat CCS ons gaat kosten. Wij denken
nu nog na over demonstratieprojecten en wij zoeken nog naar een financiële
bijdrage daarvoor, die wij misschien uit Europees geld kunnen bekostigen.
Ik heb nog helemaal niet het gevoel dat het zo zwart-wit ligt dat CCS betaalbaar
en mogelijk is en een oplossing biedt.MevrouwSpies(CDA)Dan moet u ook een keuze maken hoe wij in onze energievoorziening voor
de komende veertig tot vijftig jaar kunnen blijven voorzien. Ik constateer
dat wij ons zeer inspannen voor 20% energiebesparing en dat wij veel
moeite hebben om dat doel te halen. Wij weten niet hoe wij dat percentage
nog verder kunnen ophogen. Wij hebben nog even 60% op een andere manier
nodig. Wij ontkomen dus niet aan de keuze voor een grotere inzet voor kernenergie
of voor het schoner maken van onze fossiele brandstoffen. Dan hebben wij dus
CCS nodig. Als u het beter weet, hoor ik het graag. Wij zijn allemaal niet
bereid om hier het licht uit te doen en onze mobieltjes en computers niet
meer te gebruiken. Dus de energievraag blijft.Voor de niet-ETS-sectoren blijft bronbeleid een cruciaal instrument om
doelstellingen te bereiken. De ecodesignrichtlijnen en andere richtlijnen
die eisen stellen aan apparaten en auto's moeten sneller en met meer resultaat
worden aangepast. Wij zijn er niet gerust op dat dit in Brussel voldoende
prioriteit heeft. Wij zijn bovendien bang dat de Europese Commissie, nu er
een flink pakket op tafel ligt op dit front, de aandacht laat afleiden van
al die andere voorstellen die ook gewoon zouden moeten worden ingevoerd. Ik
nodig de ministers dan ook uit om de Europese Commissie op dit punt hinderlijk
te blijven volgen, want zonder Europees bronbeleid komen wij ook nationaal
minder ver dan wij graag zouden willen.Er zijn pleidooien voor een grote CO2-grens rond de EU en een
importheffing in de vorm van een CO2-toeslag op producten van buiten
Europa. Dat klinkt misschien sympathiek. Toch is dit volgens mijn fractie
uiteindelijk geen begaanbare weg. Zulke nieuwe handelsbelemmeringen zijn hooguit
voor de korte termijn aantrekkelijk, maar staan haaks op de internationale
politiek zoals wij die sinds jaar en dag kennen. Ik ga ervan uit dat het kabinet
dit soort voorstellen niet in het achterhoofd heeft.De heerJansen(SP)Mevrouw Spies verwijst naar mijn bijdrage. Ik heb aan de CO2-toeslag
wel gekoppeld dat de opbrengst ervan teruggesluisd wordt naar CDM en adaptatie.
Op die manier blijft het geld in de ontwikkelingslanden, maar komt het wel
terecht in de hoek waar het had moeten zitten.MevrouwSpies(CDA)Het gaat hierbij uiteraard niet alleen om Europese import uit ontwikkelingslanden,
maar ook om import uit China, India, de Verenigde Staten enzovoort. Mijns
inziens is dit echt niet de weg die wij voor onze internationale handelspolitiek
zouden moeten kiezen. Er worden op deze manier immers hoe dan ook handelsbelemmeringen
in het leven geroepen. De geschiedenis heeft inmiddels uitgewezen dat handelsbelemmeringen
ook voor ontwikkelingslanden op de langere termijn niet voordelig zijn.De heerJansen(SP)Het doel is natuurlijk om hiermee andere landen een extra prikkel te geven
om mee te doen met ETS.MevrouwSpies(CDA)U denkt dat wij op die manier in Kopenhagen tot een mondiaal vervolg op
Kyoto komen? Als wij uw voorstel zouden overnemen, zou dat mijns inziens geen
positief effect hebben op de pogingen van de Europese Unie om een wereldwijd
verdrag te sluiten over klimaatverandering.De heerMadlener(PVV)Ik ben blij dat dit importprobleem nu wel door meerdere partijen aan de
orde wordt gesteld. Als wij onze industrie immers op kosten jagen, zullen
wij meer gaan importeren. Per saldo zal er daardoor meer CO2 worden
uitgestoten. Daarop heeft de CDA-fractie geen antwoord. De slechte poging
van de SP-fractie om dit probleem te blokkeren, is wel een serieuze poging.
Wat is het antwoord van de CDA-fractie op dit probleem? Verder is het toch
zo dat de CDA-fractie veel verder wil gaan dan de afspraken die nu binnen
Europa zijn gemaakt? Mevrouw Spies vindt toch dat de Europese voorstellen
lang niet ver genoeg gaan? Nederland moet toch voorop lopen? Het CDA heeft
toch de handtekening gezet onder de 30% reductie die in het regeerakkoord
staat? Vindt de CDA-fractie het slim om voorafgaand aan de onderhandelingen
met Europa al te roepen dat Nederland meer wil doen dan de rest van de landen?De voorzitter:Op deze vragen zou mevrouw Spies haar hele betoog opnieuw kunnen houden.
Dat is niet nodig.MevrouwSpies(CDA)Mijnheer Madlener is vergeten dat Europa de eerste was om een afspraak
te maken over een reductie van 30%. In dit opzicht komen de Europese
en de Nederlandse ambities gelukkig nog steeds overeen. Ik vind het alleen
wat jammer dat de Europese Commissie de 30% reductie uit het oog lijkt
te zijn verloren. Wij moeten de Europese Commissie daaraan dus weer even herinneren.
Verder schetst de heer Madlener het zwartste scenario als hij het heeft over
extra importen in Europa en extra CO2-uitstoot. Een onderdeel van
het Europese emissiehandelssysteem is nu juist dat wij in het percentage te
veilen rechten rekening kunnen houden met internationale concurrentieposities
van een aantal bedrijven, ook wereldwijd. Er is dus een mogelijkheid om de
effecten te voorkomen die de heer Madlener uitermate negatief schetst. Als
het systeem van emissiehandel goed wordt vormgegeven, zullen de effecten niet
optreden waarmee de heer Madlener de Nederlanders nu probeert angst aan te
jagen.De heerMadlener(PVV)Dit is klinkklare onzin. Hoe kan mevrouw Spies beweren dat
onze industrie niet benadeeld wordt ten opzichte de buitenlandse als wij onze
energieprijzen verder verhogen door deze maatregelen? Er zal gewoon meer worden
geïmporteerd. Dat kan mevrouw Spies toch niet ontkennen?MevrouwSpies(CDA)De energiemarkt is een Europese markt. Er wordt niet of nauwelijks energie
van buiten Europa geïmporteerd. De emissiehandel is daarom een Europese
handel voor energieproducenten. Die hebben dus geen last van import van buiten
Europa.De heerMadlener(PVV)Onze industrie gebruikt dus geen energie.MevrouwSpies(CDA)Die energie wordt in Europa gemaakt.De heerMadlener(PVV)Waarom vindt mevrouw Spies mijn scenario het zwartste scenario? Volgens
mij is dat het scenario. Europa wil dit, maar de rest van de wereld doet niet
mee.MevrouwSpies(CDA)De heer Madlener gebruikt grote woorden. Hij durft zelfs te zeggen dat
ik onzin verkondig. Ik baseer mij op cijfers van ECN, het CPB en het Milieu-
en Natuurplanbureau over doorrekeningen van de Europese Commissie en het kabinet.
Het zou de heer Madlener sieren als hij zijn beweringen voorziet van bewijsvoering.
Tot op heden heb ik alleen suggestieve opmerkingen van hem gehoord, maar hij
heeft nog niet een concreet voorstel gedaan die zijn beweringen staven.MevrouwNeppérus(VVD)Voorzitter. De VVD maakt zich zorgen over de ontwikkelingen rond het klimaat.
Er moet dus iets gebeuren. De energievoorraden aan olie en gas zullen op termijn
opraken. Stilzitten is dus niet goed. Essentieel is wel dat de dingen die
je wilt doen, daadwerkelijk ook gebeuren. Dat betekent dat er reële doelen
moeten worden gesteld die moeten kunnen worden gehaald. Er is wat dat betreft
niet alleen sprake van een nationaal probleem, maar ook van een internationaal
probleem. Deze kwestie moet internationaal worden aangepakt. In Bali is een
eerste mondiale stap gezet. Dat is voor ons essentieel, maar het is ook gebleken
hoe moeilijk het is. De Kyotodoelen waren op papier hard, maar in de praktijk
bleken ze boterzacht. Als je dus dingen wilt afspreken, moet je goed bezien
welke doelen haalbaar zijn en hoe je die wilt bereiken. Er moet vervolgens
ook op worden toegezien hoe ze worden gehaald.Er liggen nu nieuwe plannen uit Brussel. Die zijn vergezeld van flinke
doelstellingen, vergeleken met de doelstellingen waarover in de rest van de
wereld wordt gediscussieerd. Wat ons betreft mag zeker worden ingezet op de
doelstelling van een reductie van het CO2-gehalte met 20%,
maar wij moeten ons ervoor blijven inspannen dat de rest van de wereld meedoet,
want dat is essentieel. In Amerika komen de verkiezingen eraan. Wij wachten
die af, maar ook China en India moeten meedoen, want pas dan kunnen wij stappen
voorwaarts zetten.In het werkprogramma Schoon en Zuinig van het kabinet staan andere percentages.
Daarin wordt gesproken over een CO2-reductie van 30%, maar
daarmee wordt voor de muziek uitgelopen. Wij hoeven echter niet het braafste
jongetje van de klas te zijn. Er moet in Brussel en mondiaal stevig worden
ingezet op haalbare doelstellingen waar een uitdaging in zit, ook voor het
bedrijfsleven. Doemdenken is er niet bij. Haal die doelen en ga niet voor
de muziek uitlopen, want dan bereik je volgens ons eerder het tegendeel. Dan
worden doelstellingen niet gehaald, zodat noch de economie noch het milieu
daar beter van wordt.MevrouwSpies(CDA)Ik wil de positie van de VVD heel precies weten. Steunt de VVD het Nederlandse
kabinet en de Europese Commissie in hun ambitie om in Kopenhagen -30%
af te spreken als de rest van de wereld meedoet?MevrouwNeppérus(VVD)Die -30% is met het oog op Kyoto nog dromenland. Wij vinden dat
er eerst naar 20% moet worden gekeken, want dat percentage heeft eerder
in de plannen van de regeringsleiders gestaan. Daar moet op worden ingezet.
Als je een hoger percentage wilt bereiken, moet je van een veel verder liggend
jaar uitgaan. Daar willen wij best over nadenken, maar er moet eerst mondiaal
worden gekeken. De werkelijkheid leert dat Kyoto gewoon een pakje boter is
gebleken.MevrouwSpies(CDA)Dat betekent dat de VVD afstand neemt van de eerder geformuleerde ambitie
van de Europese Commissie en de Europese regeringsleiders dat Europa bereid
moet zijn te komen tot een reductie van 30%, als dat mondiale vervolg
op Kyoto er komt. Toen wij vorig jaar over de voorjaarstop spraken, was een
dergelijk standpunt van de VVD-fractie mij immers nog niet bekend.MevrouwNeppérus(VVD)De VVD-fractie heeft het bij de voorbereidingen van de Europese Top steeds
gehad over reële doelen en over deze 20%. Zover zijn wij nog lang
niet. Laten wij eerlijk zijn. Voordat wij als Nederland en als Europa deze
20% halen, zal er nog zo verschrikkelijk veel moeten gebeuren. Laten
wij eerst naar een reëel doel kijken dat al moeilijk genoeg zal zijn
om te realiseren. Laten wij onszelf niet voor de gek houden. Hoe moet je deze
20% bereiken? Dat blijkt al moeilijk zat te zijn. Ook bij eerdere debatten
hebben wij gezegd dat wij moeten blijven insteken op deze 20%. Als
in Kopenhagen blijkt dat men mondiaal 30% moet realiseren, ga ik ervan
uit dat het kabinet heel kritisch zal doorvragen hoe reëel men is, hoe
hard deze eis is en of dat het wellicht weer om een stuk papier gaat. Mijn
zorg is dat wij, net als bij het Verdrag van Kyoto, te maken hebben met het
bekende zachte pakje boter. Ik wil iets harders. Het gaat mij erom dat een
en ander ook echt gebeurt, dat met tussenstappen wordt toegezien op het naleven
van de afspraken in de praktijk. Papier is, naar gebleken is, immers erg geduldig.De heerDuyvendak(GroenLinks)Ik ben het met mevrouw Spies eens dat het opmerkelijk is wat de VVD-fractie
zegt. Het doel van deze 30% is immers niet uit de lucht komen vallen,
maar ingegeven door het heel reële gevaar dat wij uitkomen boven een
temperatuurstijging van twee graden met alle gevolgen van dien. Dat is de
realiteit van deze doelstelling van 30%. Vindt mevrouw Neppérus
deze realiteit niet veel belangrijker dan de andere realiteit dat het wellicht
lastig is om een en ander te realiseren? Laat de VVD-fractie
de twee gradendoelstelling los?MevrouwNeppérus(VVD)De VVD-fractie is sterk voor realiteit. Dat betekent dat wij reële
doelen willen zien en deze met de hele wereld willen halen. Als alleen Europa
het doel haalt is, hoe mooi ook, maar een heel klein stukje van de CO2-uitstoot verminderd. Laten wij onszelf niet voor de gek houden. Wij
zijn voor reële doelen. Maak deze 20% wat ons betreft keihard
in plaats van vrijblijvend afwachten of het doel bereikt wordt om vervolgens
twee of drie jaar later tijdens een conferentie vast te stellen dat het niet
gehaald is. Wij willen doelen halen. Zie daar dan ook op toe.De heerDuyvendak(GroenLinks)Is het doel van de klimaatpolitiek van de VVD-fractie nu wel of niet om
binnen deze temperatuurstijging van twee graden te blijven?MevrouwNeppérus(VVD)Het gaat mij erom dat doelstellingen worden gehaald. Ik ben ervan overtuigd
dat je met 20% en keiharde afspraken veel verder komt dan met afspraken
die nog in de lucht hangen. Mocht blijken dat de hele wereld in Kopenhagen
of daarna zegt bereid te zijn om te praten over veel hardere afspraken, dan
hoor ik dat graag en zullen wij hierover serieus nadenken. Voorlopig heb ik
nog geen enkel signaal in die richting ontvangen. Laten wij dan ook reëel
zijn en zorgen dat deze 20% wordt gerealiseerd.De heerVan der Ham(D66)Op zichzelf is het goed dat wij praktisch en pragmatisch zijn. Een definitie
van pragmatisme is dat je een probleem zo specifiek maakt, dat je het kunt
oplossen. Als je spreekt over de hele wereld die overtuigd moet worden, ben
je niet specifiek genoeg. Wij hebben het immers over de westerse, geïndustrialiseerde
wereld. Tijdens de conferentie op Bali stond Amerika zelfs alleen en moest
uiteindelijk omgaan. Zelfs de rechtse presidentskandidaat in Amerika, McCain,
blijkt pro milieu te zijn. Het probleem blijkt dus oplosbaar te zijn. Het
doemdenken van mevrouw Neppérus blijkt niet zo realistisch te zijn.
Als wij specifiek kijken naar de landen waarmee wij straks zaken moeten doen
om tot hogere doelstellingen te komen, dan zijn er uitdagingen en mogelijkheden.
Het zwartkijken van mevrouw Neppérus is dan volgens mij niet meer aan
de orde.MevrouwNeppérus(VVD)Ik laat definities van pragmatisme graag over aan de D66-fractie. Dat
was immers ooit een van haar doelen. Ik ben helemaal niet aan het doemdenken,
in tegendeel. Ik wil reële dingen bereiken en daarin zit nu net de uitdaging.
Dan kun je immers het bedrijfsleven meekrijgen. De heer Van der Ham spreekt
over Amerika. Wij wachten af wie president wordt. Ik heb de kandidaten nog
niet heel concreet hierover horen spreken. Als je president wilt worden, beloof
je natuurlijk van alles. Maar er zijn natuurlijk ook werelddelen waar het
energieverbruik in de komende tijd naar verwachting gewoon zal toenemen. Wij
hopen natuurlijk dat de welvaart in Afrika zal toenemen, en in Azië zijn
er al landen die een enorme sprong maken. Dat is prima, daar zijn wij allemaal
blij mee, maar dit betekent verdere groei. Daarom pleit ik ervoor, reële
doelen te bepalen en af te spreken dat wij ze echt gaan halen. En ik ben ervan
overtuigd dat wij ze dan ook zullen bereiken, want er zijn ook voldoende uitdagingen.
Ik voorzie niet dat alles kapot zal gaan in het bedrijfsleven, er zijn juist
uitdagingen voor het bedrijfsleven. Mocht over een aantal jaren blijken dat
iedereen echt harde, reële afspraken wil maken – wellicht zal dat
in Kopenhagen zijn – dan gaan wij opnieuw praten.Wij zullen zeker verder moeten op het pad van duurzame energie; hierover
hebben wij gisteren in een algemeen overleg al uitgebreid met minister Van
der Hoeven gesproken. De voorstellen uit Brussel op dit punt geven mij geen
warm gevoel, want Nederland gebruikt nu 2,5 à 2,6% duurzame
energie, dus hoe reëel zijn die voorstellen? Nederland heeft in tegenstelling
tot een aantal andere landen ook geen bergen die het mogelijk maken om veel
energie met waterkracht op te wekken. Hierbij komt dat eigenlijk de hele Kamer
kritische kanttekeningen heeft geplaatst bij de voorgestelde percentages voor
het bijmengen van biobrandstoffen en bij de effecten van de eerste generatie
van die brandstoffen. De duurzaamheidscriteria die de commissie-Cramer voor
het gebruik van biomassa heeft aangegeven, vind ik een goede basis, maar minister
Cramer is er nog niet in geslaagd om deze heel duidelijk in de Brusselse voorstellen
te laten opnemen. De percentages die er nu in vermeld zijn, baren ons dan
ook grote zorgen; wij vinden ze niet acceptabel.De klimaatproblemen noodzaken tot het gebruik van duurzame energie, want
wij weten dat de vraag naar en het aanbod van olie en gas omstreeks 2030 wellicht
niet meer echt in balans zullen zijn. En mede in verband met de leveringszekerheid
zouden wij dan ook moeten nadenken over het gebruik van kernenergie. Daar
moeten wij echt mee verder, anders redden wij het niet.Hoe kun je bereiken dat er juist in de sector die buiten het veilen blijft,
schonere auto's, bromfietsen, vliegtuigen en ook gewoon stofzuigers komen?
Ik denk dat er op dit punt een heleboel winst te behalen is en dat de regering
hier dan ook veel meer op zou moeten inzetten in Brussel. Ook hierbij is er
sprake van een enorme uitdaging aan het bedrijfsleven.Uit Schoon en Zuinig blijkt dat de regering heel veel verwacht van CO2-opslag, maar uit de stukken uit Brussel spreekt nog veel onzekerheid;
het gaat daarbij om demonstratieprojecten. Principieel betekent de opslag
van CO2 niet dat er minder wordt uitgestoten. Ik kan me voorstellen
dat dit middel tijdelijk nodig is, maar er moet wel naar een echte oplossing
gezocht worden, want de uitstoot gaat gewoon door. De financiering is mij
niet duidelijk. Ik ben ook benieuwd naar de proefprojecten die er zouden komen.
In Barendrecht is er al heel wat publieke onrust. Hoe staat het met het project
dat in Friesland zou komen? Ik hoor daar verschillende berichten over. Hoe
zijn de contacten daarover met het bedrijfsleven?Het ETS en de allocatie vormen een belangrijk onderwerp. Als liberaal
zeg ik natuurlijk dat veilen mij zeer aanspreekt. Voor een aantal producten
is echter niet alleen Europa op de markt; die producten kunnen ook in andere
werelddelen worden gemaakt. Dan is het essentieel om ervoor te zorgen dat
de hele wereld meedoet. De ene sector zal er gevoeliger voor zijn dan de andere,
maar je moet toch nadenken over het risico van verplaatsing van productie.
Het idee van veilen spreekt mij dus aan, maar wellicht moet men ook tussentijds
nadenken over het gaan werken met plafonds. Ik krijg ook graag een reactie
van de minister op het model van DSM met de gratis emissierechten
en de benchmark, om het vergelijkenderwijs te doen.In de hoorzitting met de planbureaus kwam ook de vraag naar voren hoe
een bereikte energiebesparing en resultaten werken op het ETS-systeem en de
plafonds die erin worden gebruikt.Onder het ETS-systeem zal ook de luchtvaart komen. Wij kunnen ons dat
goed voorstellen. Wellicht moet men ook aan de scheepvaart gaan denken. Als
de luchtvaart eronder valt, is dan ook nog de luchtvaarttickettaks nodig?
Als die er ook komt, is men namelijk aan twee kanten tegelijk bezig.Wij kunnen ons goed voorstellen dat er een ETS-systeem komt, maar ik wil
meer inzicht hebben in de administratieve lasten. Wat kunnen wij precies verwachten?
Wat kan het bedrijfsleven verwachten?Er zijn kosten en opbrengsten. Het staat vast dat het geheel – het
klimaatprobleem, het tegengaan ervan en maatregelen om de gevolgen op te vangen,
ook mondiaal – veel geld zal kosten. Het gaat om heel hoge bedragen,
om miljarden. Ik ben blij dat de planbureaus de Kamer in een publieke zitting,
die ook op internet was te volgen, hebben bijgepraat over de gevolgen. Het
is goed dat er een eerste berekening is, maar voor ons is een verdere doorberekening
van zowel de milieueffecten als de economische effecten voor het bedrijfsleven
en de consument essentieel. Wat kan het betekenen, zowel wanneer er mondiaal
afspraken worden gemaakt als wanneer het zich beperkt tot Europa?Er zijn ook opbrengsten in het systeem, de veilingopbrengsten. Wij konden
meteen overal vinden hoe die moesten worden verdeeld. Mijn fractie wil er
nog verder naar kijken, want eigenlijk is een beter inzicht op papier nodig
in de gevolgen van voorstellen. Het is altijd tijdelijk, want op een gegeven
moment is een proces bekend en moet het kunnen draaien. Het prikkelen van
het bedrijfsleven is één ding. Je kunt ook een compensatie van
de lasten geven, maar als je dat 100% gaat doen bij afzonderlijke bedrijven,
moet je niet gaan veilen. Daar moet je dus goed over nadenken. Zo luisterend,
zijn echter meer partijen nog bezig met de vraag hoe het precies moet gebeuren.
Je moet natuurlijk ook kijken wat het voor de consument betekent.Het zijn enorme voorstellen. Onze oproep is om te streven naar reële
doelen en om die echt hard te maken met elkaar. Dan zullen economie en zeker
ook milieu hand in hand kunnen gaan. Dat is voor ons nog steeds het meest
essentiële.De heerSamsom(PvdA)Voorzitter. Vorige week nam de premier hoogstpersoonlijk het boekje De
Staat van het Klimaat 2007 in ontvangst. Daarin staat een intrigerende aanbeveling.
Nederland moet, zo staat er, een gerichtere klimaatdiplomatie (een nieuw woord)
in Europa onderhouden. Die Europese klimaatdiplomatie is de centrale kwestie
in dit debat: welke opdracht geeft het Nederlandse parlement aan de regering
mee voor de Europese discussie over het klimaat- en energiepakket. Wat willen
wij nog veranderd zien in de voorstellen die de Europese Commissie op 27 januari
heeft gepresenteerd? Daar draait het vandaag om.Het is een lang debat en ik meende aan de andere kant van de tafel een
verzuchting waar te nemen, maar ik ben er trots op dat het Nederlandse parlement
zo uitgebreid de tijd neemt om deze maatregelen te bespreken. Laat niemand
later zeggen dat wij zaten te slapen toen Europa cruciale maatregelen voorbereidde
voor de toekomst van onze energievoorziening en daarmee de toekomst van onze
kinderen. Wij sliepen niet. Wij waren klaarwakker en – ik heb het nagegaan
bij mijn collega-parlementariërs in andere landen – wij zijn vooralsnog
het eerste parlement dat erover spreekt. Daar komt het ook nog wel. Onze regering
kan zich in haar handjes knijpen met zo'n parlement zou ik zeggen, want ze
kan straks goed beslagen ten ijs naar de diverse Europese raden waarin dit
allemaal zal worden besloten. Maar goed, oplettendheid garandeert nog geen
goed resultaat. Er is dus nog heel veel te doen, ook vandaag. Voordat wij
ons weer naar binnen richten en kijken naar alle specifiek Nederlandse aspectjes
en facetjes van deze klimaatmaatregelen, iets waarin wij ontzettend goed zijn,
wil ik eerst een paar dingen zeggen over de bredere Europese context.Mijn fractie is ervan overtuigd dat de Europese Top van maart 2007, waarop
de basis voor deze plannen werd gelegd, van historische betekenis zal blijken
te zijn. Want op die top kreeg Europa eindelijk weer een groot doel. Natuurlijk
had Europa daarvoor ook wel heel veel doelen, misschien wel iets te veel,
maar desondanks of misschien juist daardoor was de focus, de inspiratie, de
missie van het Europese project zo zoetjesaan een beetje verdwenen. Nederland
kan daar nu nog steeds over meepraten. In de afgelopen jaren is de zoektocht
naar een nieuw Europees elan niet altijd even succesvol, om niet te zeggen
contraproductief geweest. Brussel ging zich meer en meer toeleggen op zaken
waarover Europeanen liever zelf gaan, zoals wonen, zorg en sociale zekerheid.
In plaats van inspiratie te leveren, wekte Brussel de afgelopen jaren vooral
irritatie. Een poging om de inspiratie nieuw leven in te blazen met zoiets
als de Lissabonagenda is inmiddels net zo verzand als de haven van Staveren.Die inspiratie kan wel uitgaan van het project van Europa dat wij nu meer
in detail bespreken, namelijk de klimaatagenda: geen eenzijdig groeiverhaal,
zoals de Lissabonagenda, waarbij men zich blindstaart op een ratrace tussen
diverse continenten met snel oprakende grondstofvoorraden en een verstikkend
milieu tot gevolg, maar een verhaal over een schone toekomst met een bestendig
klimaat en een duurzame energievoorziening. Een toekomst waarin onze kinderen
dezelfde of zelfs meer kansen krijgen als wij om hun talenten te benutten
en een gelukkig leven te leiden. Zoals de generatie van onze ouders na de
oorlog werkte aan een vreedzaam en welvarend Europa en daarin ook slaagde,
zo moeten wij werken aan een duurzaam Europa waarin die vrede en welvaart
behouden kunnen blijven. Wij moeten daarin ook slagen.De heerVan der Ham(D66)De heer Samsom sprak over de Europese gedachte. Hij weet dat ik die met
hem deel. Over de milieuagenda is wel gezegd: Europe rescues the environment
and the environment rescues Europe from irrelevance. Dat is volgens mij ook
wel een beetje waar. De heer Samsom zei dat de Lissabondoelstellingen verzand
zijn. Ik hoop dat ze nog niet helemaal verzand zijn, maar als ze al verzand
zijn, komt dat onder andere door een kabinet dat niet wil hervormen in de
richting die met de Lissabonagenda aan ons is gesuggereerd, bijvoorbeeld het
ontslagrecht. Hij moet dan vooral de hand in eigen boezem steken. Zijn oud-premier
Kok heeft geadviseerd om in Nederland veel meer te gaan doen
aan dat soort zaken, juist ook om duurzaam te investeren in de toekomst en
om een economie op te bouwen waarin wij kunnen investeren in schone technologieën.
Ik hoop dat de heer Samsom de Lissabondoelstellingen niet helemaal loskoppelt
van de klimaatdoelstellingen. Dat zou zeer dom zijn. Die doelstellingen horen
bij elkaar en versterken de economische kracht. Ik hoop niet dat de fractie
van de Partij van de Arbeid deze doelstellingen afschrijft. Dat zou in het
licht van haar ideologie passen, maar niet in het belang zijn van het Koninkrijk
der Nederlanden.De heerSamsom(PvdA)De heer Van der Ham heeft uit mijn inleiding misschien kunnen opmaken
dat ik niet heel rouwig ben over het feit dat de Lissabonagenda niet die eenzijdige
groeiagenda is gebleven die ze oorspronkelijk was, niet die rat race tussen
China, Europa en Amerika in de strijd om de grondstoffen. Dat trekt "spaceship
Earth" uiteindelijk toch niet. In die zin ben ik daar niet zo rouwig
om. Ik sta ook heel anders in de discussie over de hervormingen, maar dat
debat zullen wij vast elders nog voeren. De Europese Lissabonagenda is met
deze milieuagenda aangevuld, zou men minder gechargeerd kunnen stellen. Zij
heeft een beter evenwicht gekregen en is nu een duurzaamheidsagenda voor de
toekomst geworden. Ik herinner mij nog dat de heer Barroso drie jaar geleden
in een schandalige persconferentie heeft gezegd: het gaat nu heel slecht met
de werkgelegenheid, dus ik vergeet het milieu even. Ik hoop dat hij inmiddels
die persconferentie ook is vergeten. Gelukkig hebben wij hem later veel beter
gezien, bijvoorbeeld op 27 januari jongstleden, toen hij dit pakket presenteerde.
Balans, evenwicht en duurzaamheid, daarom gaat het als wij spreken over de
toekomst van Europa. Met die missie willen wij graag verder.De heerVan der Staaij(SGP)Het is mij opgevallen dat de heer Samson bijna het klimaat- en energiepakket
aangrijpt als een nieuw zingevingsproject voor de Europese Unie. Dat is een
wat andere benadering dan dat men Europa nodig heeft om de problemen aan te
pakken. Betekent dit hij er, anders dan het kabinet volgens de stukken, voor
voelt om bijvoorbeeld de opbrengst van die veilingen door Europa mede te laten
oormerken?De heerSamsom(PvdA)Wellicht moet de heer Van der Staaij voor beide zaken even mijn bijdrage
afwachten. Uiteraard zal ik straks betogen dat Europa heel hard nodig is om
onze klimaatdoelstelling te halen. Dat is de essentie van de aanpak die wij
Europees kiezen. Op het veilen zal ik ook nog komen.Alle scepsis over Europa ten spijt, zal iedereen toch moeten concluderen
dat Europa zich, misschien net op tijd, maar toch, heeft herpakt en in plaats
van weg te zinken in lethargie over een afgewezen grondwettelijk verdrag,
de steven op de toekomst heeft gericht met een klimaatagenda, een terrein
waarop haar meerwaarde bij iedereen onomstreden is. Het is ook een correctie
op de eenzijdige markt- en muntbenadering. Ik zei het al: dat juichen wij
toe. Ik wijs erop dat die wending expliciet in het regeerakkoord is terug
te vinden. Het Milieu- en Natuurplanbureau heeft dat in haar analyse van het
regeerakkoord heel fijntjes geconcludeerd. Ik kan niet nalaten dit te citeren,
want het is de meest onderbelichte en ondergewaardeerde passage in alle analyses
die indertijd van het regeerakkoord zijn gemaakt. Er staat: "Het hoofdlijnenakkoord
van het kabinet-Balkenende II liet duidelijke overeenkomsten zien met de Europese
Lissabonstrategie, maar het huidige regeerakkoord toont veel meer parallellen
met de EU-duurzaamheidsstrategie en dat is een opmerkelijke omslag."
Kijk, dat stond er toch heel mooi en toen moest de Europese Top van maart
2007 nog komen. Het waren dus profetische woorden van het MNP.30% CO2-reductie, 20% duurzame energie en 20%
meer efficiency in 2020, dat zijn de kentallen van Europa's nieuwe missie.
Met zo'n pakket neemt Europa niet alleen het voortouw in de wereldwijde strijd
tegen klimaatverandering, maar stelt zij ook haar toekomstige energievoorziening
zeker, door deze minder afhankelijk te maken van de grillen van Poetin of
zijn opvolger Medvedev of de Iranese ayatollahs of wie daar ook maar mag zitten.Ik keer langzaam terug naar Nederland. Waar Europa de wereld op sleeptouw
wil nemen, wil Nederland Europa op sleeptouw nemen. En wij Nederland, zeg
ik er even bij, ietwat aanmatigend misschien. Daarbij zou een kopgroep van
nog enkele landen wel heel goed uitkomen. In ons eentje de Polen, de Grieken,
de Letten, met alle waardering voor de landen daar, voortsleuren, wordt een
heel lastige klus. Kan de minister aangeven wie er nog meer aan onze kant
meetrekken. Duitsland? Dat ziet er goed uit, maar het ligt toch wat genuanceerder
als men zijn inzet ziet bij bijvoorbeeld de normering van auto's. Engeland?
Of is dat toch als het puntje bij paaltje komt erg bang voor zijn groei? Frankrijk?
Of is president Sarkozy inmiddels met heel andere zaken bezig en is hij zijn
groene revolutie een beetje vergeten? Kortom, ik wil van de minister graag
een overzicht ontvangen van het krachtenveld. Hoe ziet dat eruit en waarop
kunnen wij rekenen in de toekomst?Na deze algemene beschouwing kom ik toe aan een gedetailleerde analyse
van wat er allemaal voorligt en, inderdaad niet onbelangrijk, wat dat voor
Nederland zal betekenen. Veruit het belangrijkste detail daarin is natuurlijk
de doelstelling zelf. Europa formuleert het omzichtig: wij doen minimaal 20%
en als de rest van de wereld meedoet, doen wij 30%. Dat is nogal een
verschil met de Nederlandse formulering: keihard -30% zonder clausules
erachteraan of ervoor. De vraag die ons allen natuurlijk bezighoudt, is: hoe
gaan wij dit mogelijke gat van 10% goedmaken. Snel uitgerekend is dit
zo'n 20 megaton, zo ongeveer het complete autoverkeer in Nederland. Althans,
als wij het moeten goedmaken, want vooralsnog ben ik heel optimistisch gestemd
over de kansen dat de rest van de wereld ook gaat meedoen aan het post-Kyotoverdrag
en dat Europa naar de -30% gaat. Ik ben namelijk nogal optimistisch
over de kansen dat een cruciale speler in de rest van de wereld, namelijk
de Verenigde Staten, gaat meedoen. Hoe kom ik aan dit optimisme? Door simpele
deductie. Er zijn nu nog vier presidentskandidaten over in Amerika, Obama,
Clinton, McCain en Ralph Nader. Alle vier hebben zij een dijk van een klimaatagenda.
Ik vrees dat het voor belastingen, gezondheid of Irak een groot verschil zal
maken wie de verkiezingen wint, maar voor het klimaat is het volstrekt om
het even en dat stemt mij buitengewoon vrolijk.De heerMadlener(PVV)De heer Samson zegt dat Nederland een keiharde inzet heeft, namelijk 30%.
Ik heb aan mevrouw Spies gevraagd waarom het handig is dat Nederland
meer wil dan de Europese Unie. Zij antwoordt: nee, wij doen hetzelfde als
de Europese Unie. De heer Samson zegt: wij doen meer dan de Europese Unie.
Ik wil nu weten wie er gelijk heeft. Doen wij nu meer of doen wij hetzelfde
als de EU?De heerSamsom(PvdA)Het spijt mij dat de simpele redeneringen van de heer Madlener niet altijd
op de complexe realiteit van toepassing zijn. Wij doen meer als Europa op
20% blijft steken, dat wordt een hele klus, en wij doen hetzelfde als
Europa ook -30% doet. Zo is de realiteit. Misschien kan de heer Madlener
dit niet in een zin vervatten, maar dat spijt me dan voor hem.Nederland hoeft natuurlijk niet lijdzaam of in blijde verwachting af te
wachten tot de wisseling van de wacht in het Witte Huis. Wij kunnen nu al
de klimaatdiplomatie vol inzetten en dat moeten wij ook doen opdat wij de
kansen groter maken dat Europa straks als geheel voor -30% kiest, bijvoorbeeld
door nu al in Europa aan te dringen op uitwerking van het -30%-scenario.
Dat is iets ingewikkelder dan alles maal anderhalf; 20% wordt 30%
en wij vullen dat gewoon met control + H in het Word-programma in. Helaas
is het een stuk ingewikkelder. Dit moet verder worden uitgewerkt en Europa
schrikt daar nu nog voor terug. Dat is begrijpelijk, maar niet acceptabel.
Dit scenario moet ook gewoon op tafel liggen, al was het maar om ons eerlijk
voor te bereiden op wat er komen gaat. Met alle strijdbaarheid die wij hebben
om de wereld desnoods in ons eentje te redden, moet ik toegeven dat het een
stuk overzichtelijker wordt als Europa ook naar -30% gaat. Het gat
dat wij moeten overbruggen als dat niet zo is, is immens en de mogelijkheden
daarvoor zijn beperkt.De heerDuyvendak(GroenLinks)De heer Samson zegt nu dat de Europese Commissie het -30%-scenario
op tafel moet leggen. Dit schrijft het kabinet ook in zijn brief, namelijk
dat -30% moet worden doorgerekend. De CDA-fractie ging tot mijn vreugde
verder. Mevrouw Spies zei dat er in dit traject ook moet worden onderhandeld
over een akkoord over dit -30%-scenario. Deelt de heer Samson die mening?De heerSamsom(PvdA)Dit gaat parallel lopen, want voordat de onderhandelingen zijn afgerond,
weten wij of wij naar -30% gaan. Uiteraard wil ik dat ook, maar daarvoor
moet je in eerste instantie de consequenties op tafel leggen. De Europese
Commissie heeft er vanaf maart 2007 tot januari 2008 over gedaan om dit uit
te werken. Ik hoop dat het tweede scenario sneller kan, maar het is politiek
gezien pijnlijker door alle verdelingsformules. Dit is geen klus die wij morgen
hebben geklaard. Het is een kwestie van lange adem waarvoor Nederland bondgenoten
moet zoeken. Dit is in 2009 misschien helemaal af en dan weten wij ook waarschijnlijk
wel wie er in het Witte Huis zit, als de stemmen in Florida op tijd zijn geteld.De heerDuyvendak(GroenLinks)De heer Samson zegt nu drie dingen tegelijk. Cruciaal is dat het akkoord
er is vóór Kopenhagen, en in dit geval betekent dit ook vóór
de verkiezingen van het Europees Parlement in het voorjaar van 2009, opdat
Europa dan standvastig zijn -30% klaar heeft. Wil de heer Samson dat
ook of niet?De heerSamsom(PvdA)Ik noemde ook het jaartal 2009. Dat jaar heeft 12 maanden. In de laatste
maand is Kopenhagen en halverwege zijn de verkiezingen voor het Europees Parlement.
Ik hecht er sterk aan dat dit pakket als geheel voor die verkiezingen is afgedaan.
Dat is echt cruciaal, veel crucialer nog dan dat andere cruciale punt, de
-30%-scenario's. Ik wil niet riskeren dat dit in gevaar komt. Maar
als het allebei kan, is dat mooi. In november 2008 weten we wie de Amerikaanse
president is en weten we dus waarop we ons serieus moeten richten. Ook maken
andere ontwikkelingen ons tegen die tijd wijzer. Wij zijn het dus eens, meneer
Duyvendak: we gaan ervoor en onderhandelen dóór.Als we onverhoopt – en onverwacht – met een gat komen te zitten
tussen de Nederlandse en Europese ambitie, hebben we een klus te klaren. De
mogelijkheden zijn beperkt. In de Kamer hebben we het volstrekt bizarre debat
achter de rug over de binnenlandse fysieke emissies in relatie tot de ETS.
Het was een van die momenten waarop ik blij was dat mijn Europese collega's
geen Nederlands spreken, maar de winst van deze gênante vertoning was
wel dat nu bijna iedereen inziet dat het niet zo veel zin heeft om bedrijven
die onder het emissieplafond vallen, met een soort nationalisatie van maatregelen
tot aanvullende CO2-reductie te dwingen. Dat is als drukken op
een waterbed: je kunt een hoekje naar beneden drukken, maar het geheel –
in dit geval de totale CO2-uitstoot in Europa – blijft gelijk.
Dat maakt voor het milieu dus niets uit. Dus, ministers, trek alle verloven
in, stuur al het talent op de ministeries naar de Europese slagvelden, maak
je beste mensen vrij, reis ook zelf naar Brussel, sluit je op met Barroso –
of tegen die tijd met Tony Blair – en ga niet weg voordat je de -30%
te pakken hebt. Dat is Klimaatdiplomatie met een grote K; alle ballen op een
goed resultaat!De heerDuyvendak(GroenLinks)U zeilt erlangs, maar ik denk dat u het over de kolencentrales had, hoewel
u ze niet noemt. In het debat van eind juni over de komst van vier à
vijf kolencentrales zei u dat die er alleen zullen komen als ze schoon zijn,
wat betekende met veel biomassabijstook of CO2-opslag. En in principe
regelt Europa dat, zo niet dan zou Nederland met een kolenbelasting komen
om er alsnog voor te zorgen dat ze schoon worden.U zult met mij eens zijn dat Europa niet voor schone kolencentrales gaat
zorgen, omdat de CO2-prijs daarvoor veel te laag is. E.ON is begonnen
met de voorbereidingen van de bouw van een kolencentrale op de Maasvlakte.
Trekt u nu de consequenties uit uw woorden van destijds, dat het nodig is
om in Nederland aanvullend beleid te voeren om de daad bij uw grote woorden
te voegen en te verhinderen dat er in Nederland vuile kolencentrales komen?De heerSamsom(PvdA)Ik volg het Europese energieveld redelijk nauwgezet en kijk daarbij iets
verder dan Lobith of de Vaalserberg; ik kijk daarbij gewoon naar Noordwest-Europa
en de rest. Dan zie ik dat kolencentrales in rap tempo worden afbesteld. Kolen
worden inderdaad duur en dat is een omstandigheid die nu even meezit, maar
kleinere ondernemingen zijn niet in staat om de investeringen en het business
plan sluitend te krijgen. Dat geldt niet voor E.ON, maar bijvoorbeeld wel
voor Nuon. De CO2-prijs speelt daarbij een grote rol en is dus
zeker niet waardeloos laag, zoals u zei.Voor de rest van mijn antwoord op uw vraag kan ik gewoon mijn tekst afmaken:
ik ga het namelijk hebben over plan B. Natuurlijk, alle ballen op Brussel
en we gaan onverkort voor het halen van de -30%, maar plan B moeten
we ook voorbereiden: met nationale maatregelen het gat tussen Europa en Nederland
dichten. Dat gat is volgens mij wel te overzien, omdat Nederland ook bij een
Europese doelstelling van -20% een relatief wat zwaardere opgave krijgt,
samenhangend met ons betere welvaartsniveau, dus eerlijk gedeeld. We krijgen
maar 90% van de te veilen rechten toebedeeld, de 10% gaat in
een solidariteitsfonds voor andere Europese landen die ook nog moeten werken
aan hun welvaart. Onze industrie krijgt, omgerekend, dus een plafond van -22%
of -24% toebedeeld; die 90% wordt namelijk niet in Nederland
gealloceerd. Het MNP zat er in zijn analyse volgens mij dus naast, maar dat
zij het vergeven, want die moest heel snel. Die 90% wordt dus niet
in Nederland gealloceerd. De Nederlandse industrie kan wel kopen, ze kan alles
kopen, maar neemt daarmee wel een extra CO2-opgave voor haar rekening.
We kunnen hier bomen over opzetten, maar de formule voor de Nederlandse allocatie
is wat dat betreft vrij helder.Met het MNP waren we het er vrij snel over eens dat de niet-emissiesectoren
relatief zwaar worden aangeslagen. Maar goed, dan is er nog steeds een gat.
Hoewel het in mijn ogen haalbaar is, is een plan B dus wel erg nodig. Ik hoop
van de ministers wel te vernemen welke ideeën zij daarover hebben, want
ook dat moet je voorbereiden. Wij hebben afgesproken dat wij dat in 2010 doen,
dus de minister hoeft het nu niet uitgewerkt op tafel te leggen, maar een
paar ideeën daarover zou wel goed zijn.Ik hoop dat iedereen nu wel begrijpt hoe ontzettend onbeholpener dat allemaal
is dan een gezamenlijke Europese aanpak. Ik doe daarom een klemmend beroep
op de fracties van de SP, PVV, Partij voor de Dieren, het lid Verdonk en de
SGP om de Europese eenheid op dit punt te koesteren. Over het Europese verdrag
worden wij het vast niet meer eens, maar ik stel voor om de nationale reflexen
op dit dossier te bedwingen. Dit lukt echt alleen in innige samenwerking en
niet met wantrouwen dat de SP-fractie zo graag koestert of cultiveert als
het om Europa gaat. Laat alstublieft dat onzalige idee over die vetorechten,
waar de SP kennelijk zo aan hecht, op dit punt varen. Als wij straks in de
EU moeten besluiten over het Verdrag van Kopenhagen, de opvolger van het Kyotoprotocol,
hebben wij die meerderheidsbesluitvorming hard nodig. Want anders hoeft alleen
Letland maar zijn vinger op te steken en gaat het hele feest niet door. Ik
hoop niet dat fracties dat op hun geweten willen hebben. Toen over het Kyotoprotocol
besloten moest worden waren er juridische discussies over dat eenparigheid
van stemmen geëist was. In het oude verdrag is dat ook te beargumenteren.
In het nieuwe verdrag staat "klimaat" expliciet vermeld als Europese
gezamenlijke missie, waardoor het veel eerder onder een meerderheidsbesluitvorming
gevoegd kan worden. Ik ga ervan uit dat er nog wel enige juridische staven
over gebroken zullen worden.Er is ook nog een plan C, en dat is voor de minister van Economische Zaken.
Roep het bedrijfsleven bij elkaar en spreek ze heel streng toe. Er wordt niet
meer gezaagd aan de stoelpoten van het klimaatbeleid. Want vrome beloften
over duurzaamheid ten spijt, constateer ik nu al dat het georganiseerde bedrijfsleven
zijn destructieve werk weer doet. Net als bij de Europese chemische stoffenwetgeving
worden ook nu kosten noch moeite gespaard om het gehele klimaatpakket aan
flarden te lobbyen. En dat lukt ze ook nog, dat is het ergste. De directeur
van Shell, het grootste bedrijf van Europa, stuurt één brief
naar de Europese Commissie en slaagt erin om de raffinaderijen die in de concepten
stonden voor 100% te veilen rechten, uit de te veilen categorieën
te houden. Vorig jaar stond de naam van datzelfde Shell ook prominent en doodleuk
onder de brief van Leaders for Nature, waarin zij de overheid opriepen om
een ambitieuzer klimaatbeleid te voeren. En als wij dat dan doen, schieten
ze het kapot. Dat is pure hypocrisie, een ander woord heb ik daar niet voor.De heerJansen(SP)Allereerst een reactie op de beschuldiging dat de SP-fractie met betrekking
tot het klimaatdossier niet op Europees niveau de regie zou willen hebben.
Wij hebben sinds jaar en dag op dit punt gezegd dat het in het Nederlandse
belang is dat wij op Europees niveau gezamenlijk een beleid formuleren. Ons
uitgangspunt is dat als het strookt met het Nederlandse belang en wij ook
nog de ruimte krijgen om iets extra's te doen, wij ervoor zijn. Dat zijn wij
altijd geweest. Het is gewoon stemmingmakerij om te beweren dat dat niet zo
is. In het Europees beleid dat de heer Samsom steunt, is het in veel gevallen
niet mogelijk om er een nationale kop op te zetten.Aansluitend heb ik een vraag over het allocatiebeleid van ETS-rechten
op het niveau van de lidstaten. In mijn bijdrage heb ik aangegeven dat ik
in de toedeling op basis van een mix van historische emissie en welvaart,
de eerste component niet verstandig vind. Hoe kijkt de PvdA-fractie daartegenaan?De heerSamsom(PvdA)Op die laatste vraag kom ik uitgebreid terug, want ik zal nog spreken
over de allocatie. Wat het eerste punt betreft: de SP-fractie kan niet selectief
winkelen in de Europese samenwerking. Zij kan niet in de regen lopen zonder
nat te worden. Zij moet hom of kuit geven op het gebied van bijvoorbeeld de
vetorechten. Zij kan niet zeggen: ik ben voor een gezamenlijke Europese klimaataanpak
en tevens alle vetorechten afwijzen. Dan is de SP-fractie er gewoon niet voor!
Dan is zij ertegen! Althans, dan geeft zij de hindermacht alle kans om te
slagen. Die kans moeten wij ze niet geven. Dat is geen stemmingmakerij. Ik
geef de SP-fractie een heel expliciete opdracht. Als zij zegt: Europa moet
gezamenlijk het klimaat aanpakken, moet zij de vetorechten op dat punt opgeven.
Kiezen is soms moeilijk!De heerJansen(SP)Wij bepalen per geval of wij ergens ja of nee op zeggen. Als wij ons committeren
aan het Europese ETS, zijn wij ons vetorecht kwijt in het vervolgtraject.
Dat realiseren wij ons terdege, maar wij willen dan wel graag per geval erover
kunnen meepraten. Ik vind dat u te veel een carte blanche geeft, in de trant
van: ga op milieugebied uw gang maar.De heerSamsom(PvdA)Straks ligt het Kopenhagenprotocol ter besluitvorming voor in de Europese
Raad. Dat is zo'n geval waar u het over hebt. Gelden dan vetorechten?De heerJansen(SP)Dat zullen wij tegen die tijd bezien.De heerMadlener(PVV)Ik zal de oproep van de heer Samsom om ons hard te maken voor een Europese
aanpak zeker niet steunen. Sterker nog, ik vind een Europese aanpak betekenisloos,
en wel omdat de wereld niet ophoudt bij Europa. Wij hebben een mondiale wereld.
Om die reden heeft Shell gewaarschuwd om de raffinaderijen erbuiten te houden.
Zij concurreren niet op Europese schaal, maar op een wereldmarkt. Wat heeft
het dan voor zin dat Europa strenge maatregelen neemt ten aanzien van de wereldspelers,
zoals Shell, die op wereldschaal moeten concurreren? Zij zullen hun industrieën
dan verplaatsen naar andere delen van de wereld. Vervolgens importeren wij
benzine uit de raffinaderijen daar. Waarom zet u Shell weg, in de trant van:
wat een eikels zijn dat – want dat lijkt u te willen zeggen –
terwijl u niet ingaat op de argumenten waarom zij dat hebben gedaan?De heerSamsom(PvdA)Dat doe ik, omdat wij er met elkaar heel goed over hebben nagedacht. De
producten van raffinaderijen concurreren niet op wereldschaal. Hebt u ooit
een loodvrijebenzinetanker helemaal naar Amerika zien varen? Raffinaderijen
maken producten voor de Europese markt en voor een groot deel zelfs voor de
nationale markt. Komt u nu niet weer aan met een vorm van simplisme, die zich
niet verhoudt tot de werkelijkheid. Raffinaderijen, net als elektriciteitsmaatschappijen,
concurreren met elkaar binnen Europa en zelfs nog maar binnen delen daarvan.
Zij staan niet onder druk, zoals de staalsector. Daarom begin ik niet over
Corus, maar wel over Shell.De heerDuyvendak(GroenLinks)In welke opzichten gaat u niet akkoord met de voorstellen van de Europese
Commissie voor het veilen? Zij heeft ten onrechte Shell voor een deel zijn
zin gegeven. Corus vindt u blijkbaar wel weer zo'n geval. Het kabinet gaat
akkoord met de voorstellen van de Europese Unie. In welke gevallen wil uw
fractie dat er geveild wordt, terwijl dit niet wordt voorgesteld?De heerSamsom(PvdA)Wij zijn zo goed op elkaar ingespeeld, dat wederom het vervolg van mij
betoog het antwoord op uw vraag inhoudt.Voorzitter. Ik kom de toedeling van de rechten. De sectoren die veilingen
moeten kopen, blijven vooralsnog te beperkt. Ik hoop en ga ervan uit dat de
regering zich zal inzetten voor het betrekken van de raffinaderijen bij de
volledige veiling. De categorie "meteen 100% veilen" hebben
wij dan gedefinieerd; de elektriciteitssector en de raffinaderijen. Wij zwichten
niet voor de druk van Shell. Voor de andere categorieën dient er een
gestaag oplopend veilingpercentage te worden gekozen, dat het liefst niet
op nul begint en dat ook geen enorme "hangzak" heeft, in de trant
van heel lang bijna niets en aan het eind misschien wat omhoog. Een gestaag,
lineair oplopend veilingpercentage biedt ook duidelijkheid aan de industrie.
De totaal vrijgestelde categorie moet zo klein mogelijk blijven. Ik noem het
staalbedrijf Corus, maar op een gegeven moment kan het zo zijn dat bescherming
niet meer nodig is omdat de rest van de wereld ook klimaatmaatregelen neemt.
In deze discussie speelt ook de klimaatheffing een rol. Je kunt namelijk de
Europese industrie ook beschermen door een kleine importheffing te leggen
op producten die elders zonder klimaatmaatregelen zijn geproduceerd. Dan gaat
het niet om producten die uit landen komen die zich houden aan het Kyotoprotocol.
Dat is heel Afrika. Dat is China. Dat is India. Dat zijn medeondertekenaars
van het Kyotoprotocol, die zich keurig aan de afspraken houden. Dat wij voor
hen wat minder strenge afspraken hebben gemaakt, heeft te maken met het feit
dat wij willen dat zij nog worden opgestuwd in de vaart der volkeren. Dat
is eerlijk delen. Het gaat natuurlijk om Amerika, een land dat zou moeten
meedoen, maar het niet doet. Dit stelt ons in staat om meer sectoren bij de
veiling te betrekken. Je kunt hen immers garanderen dat zij niet worden weggeconcurreerd
door de anderen. In een gezamenlijk ingezonden stuk met een aantal Europese
collega-parlementariërs heb ik ervoor gepleit om dit in 2005 al in te
voeren. Ik kreeg toen nog niet de indruk dat de Nederlandse regering erg gecharmeerd
was van deze maatregel, en eigenlijk nog steeds niet. Wat moet ik doen om
dat te veranderen? Wij willen wel graag dat het boven de markt blijft hangen
en ik weet er een heel goede reden voor: de Amerikanen zijn er al over begonnen.
Alleen draaien zij het in een soort perverse logica om en zeggen: u veilt
alles, maar u stelt een aantal sectoren vrij van de veiling. Dat is staatssteun.
Dat gaan wij belasten. Sommige redeneringen kan ik zelfs bijna niet volgen,
maar in die redenering lijkt het mij helder: oog om oog, tand om tand.Dan rijst de vraag wat te doen met de opbrengsten van de veiling. Ik zeg
u eerlijk dat dit voor mijn fractie een dilemma is. Ik constateer dan ook
tot mijn tevredenheid dat anderen er ook nog niet uit zijn. Wij sympathiseren
met de gedachte om die opbrengsten aan te wenden voor het klimaatbeleid, met
name in de vorm van internationale hulp aan arme landen. Dat levert immers
het aan twee kanten snijdende zwaard op. Sociaaldemocraten hebben niets met
doelheffingen. Als wij dat bij iedere heffing zouden doen, dan blijft er niets
over voor de spreiding van kennis, macht en inkomen. Voorts – en dat
is misschien nog belangrijker – zou het toch merkwaardig zijn als onze
steun aan Afrika werd bepaald door de opbrengst van de emissieveiling. Onze
steun aan Afrika hangt af van wat er in Afrika nodig is. Dat is solidariteit,
terwijl het andere toch een schijnkoppeling is.Nederland kan als goed voorbeeld dienen. Als wij zouden doen wat de Europese
Commissie van ons vraagt, dan moeten wij € 400.000 besteden aan
al die prachtige doelen, terwijl het in werkelijkheid gaat om enkele miljarden.
Het probleem met Nederland als lichtend voorbeeld is dat andere landen daar
misschien heel anders over denken. Er moet een mechanisme komen, internationaal,
om de hulp aan Afrika te financieren en al die andere zaken die zijn afgesproken
in Bali. Welk mechanisme hebben wij dan nog wel voor handen? Ik kan mij voorstellen
dat wij toch pleiten voor een opslag op rechten, zoals wij dat bij CDM doen.
Dat kunnen wij ook bij het ETS doen. Dan is het dus geen veilingopbrengst
die in nationale kassen komt, waaraan allerlei budgettaire begrotingsregels
beperkingen opleggen. Dan is het gewoon een opslag die betaald wordt op de
veiling, zie het maar als een soort transactiekosten. Dat kan enorm in de
papieren lopen, al met een heel kleine opslag.De heerJansen(SP)Ik begrijp dat de heer Samsom met vrij veel woorden zegt: laat dat geld
toch maar lekker de schatkist in lopen en dan zien wij wel weer verder. Toch zijn het ETS en het veilen primair allocatiemechanismen. Het is geen
belasting, maar een allocatiemechanisme. Als je het zo ziet, is het heel redelijk
om het geld dat eruit komt in de sector te laten. Dat kan als vliegwiel worden
gebruikt om de efficiëntiemaatregelen en de verduurzaming te stimuleren.
Hoe kijkt de heer Samsom daar tegenaan?De heerSamsom(PvdA)Het is toevallig ook een allocatiemechanisme, maar het is natuurlijk wel
zo dat wij nu bedrijven vragen om te betalen voor CO2-uitstoot.
Terecht. Wij vragen bedrijven om de milieukosten in de prijs van hun product
te verwerken. Zoals zij nu arbeiders moeten betalen, grond, een fabriek, machines,
zo moeten zij straks ook de milieuruimte gaan betalen. Het is dus wel degelijk
een belasting die past in het beeld van de vergroening van het belastingstelsel.
U weet ook dat de perfecte vergroening betekent dat je de belasting op dat
soort producten verhoogt en de belasting op arbeid dan verlaagt. Daar is de
SP volgens mij ook altijd voor geweest. Ik heb niet gezegd dat ik het afwijs,
het is voor ons een dilemma. Wij willen immers wel geld reserveren en genereren
voor Afrika. Niet omdat ik mij zorgen maak over wat Nederland in Afrika gaat
doen – daar zijn wij immers zelf bij – maar omdat ik wil dat er
een internationaal betrouwbaar financieringsmechanisme ontstaat. Het spijt
mij dat ik dat nog niet helemaal heb uitgewerkt voor onszelf, maar ik begreep
dat andere fracties daar ook nog niet helemaal uit zijn. Ik snap nu dat de
SP-fractie er al wel uit is.De heerJansen(SP)Tot geruststelling van de heer Samsom: wij zijn er ook nog niet helemaal
uit. Ook wij hebben nog steeds last van voortschrijdend inzicht. Misschien
dat hij ons daarbij nog kan helpen. Ik heb nog geen antwoord gehad op deel
twee van mijn vraag, het vliegwieleffect. Dat zou een heel positieve bijdrage
kunnen leveren aan de klimaatdoelstellingen.De heerSamsom(PvdA)Dat zou je ook kunnen bereiken als je afspreekt dat je Afrika, China en
India gaat helpen bij het oplossen van hun klimaatproblemen. Wat ook nog een
issue is, is wat je niet mag doen met de opbrengsten van emissieveilingen,
namelijk je eigen industrie toch weer een voordeeltje bezorgen, waarmee je
het net nog rechtgetrokken Europese speelveld toch weer scheeftrekt. Nu zouden
wij dat nooit doen, maar hoe zorgen wij ervoor dat anderen dat ook niet doen?
Welke regels garanderen dat dan? Staatssteunregels? Die zijn nogal makkelijk
te omzeilen. Extra alertheid is daar wel geboden, anders gaan wij toch weer
tegen elkaar op concurreren in een soort rat race tussen Duitsland, Nederland,
België en Frankrijk. Dan krijgen wij precies wat ons bij de eerste allocatie
ook al parten speelde.De heerVan der Staaij(SGP)Ik kom terug op de vraag die ik eerder stelde. Bepaalt Europa volgens
de heer Samsom wat er met de opbrengsten van de rechten gebeurt of mag Letland
zijn vinger opsteken en Nederland dus ook om te zeggen dat het nationaal wordt
ingevuld?De heerSamsom(PvdA)Wij gaan er nationaal over. Dat is helder en lijkt mij duidelijk.De heerDuyvendak(GroenLinks)Wat wil de heer Samsom nu precies dat er met de opbrengsten gebeurt? Coalitiepartner
het CDA zei dat de opbrengsten ten goede moeten komen aan de sectoren die
betalen. Het hoefden niet sec de bedrijven te zijn, maar wel de sectoren die
betaalden. Is dat ook de opvatting van de Partij van de Arbeid?De heerSamsom(PvdA)Deels zal dat zo zijn, maar het CDA zei ook dat dit niet één
op één het geval kan zijn. Al zou je het willen, je kunt het
niet eens zo regelen. Bij ons is dat ook niet zo. Als je de perfecte vergoeding
toepast, dus de belasting op milieuvervuiling verhoogt en de belasting op
arbeid verlaagt – ik noem Corus weer als voorbeeld, dat niet alleen
heel veel CO2 uitstoot, maar ook heel veel mensen in dienst heeft –
komt een gedeelte van de opbrengst van de veiling daar bij terug. Dat is terecht,
want dat willen wij juist. Het is alleen niet gekoppeld aan de milieuvervuiling,
maar aan hun andere maatschappelijke inzet.De inzet van CDM en JI vormde gisteren al een saillant onderwerp in het
debat over extra budgetten voor duurzame energie. De enorme omvang van de
afkoop door Nederland van zijn Kyotodoel is mijn partij altijd een beetje
een doorn in het oog geweest, niet omdat zij Afrika niet met mooie duurzame
projecten wil helpen, maar omdat daar emissiereducties in landen worden gegenereerd
die helemaal geen schaarste aan emissie hebben, geen plafond hebben. Daarmee
sla je het systeem lek. Dat heeft de Europese Commissie gelukkig ingezien.
Er is dus ook een halt aan toegeroepen. De regering vraagt zich nog af of
dat niet al te ruig is. Mijn partij verzoekt haar, de inzet van Europa op
dat gebied gewoon te steunen. Dat ligt natuurlijk anders als wij een reductie
met 30% realiseren, want dan doet de rest van de wereld mee en kunnen
emissierechten veel vrijer worden uitgewisseld. Dit is alleen een heel ander
verhaal.Voor een lineaire afname van de emissies, zoals vastgelegd in de Europese
afspraken, hebben wij de klimaatwet niet meer nodig, maar goed, misschien
kan daarin worden bestendigd wat op Europees niveau is afgesproken. Ik heb
de inbreng van het CDA gehoord en snap die. Toch kijk ik er iets ontspannener
tegenaan. De flexibiliteit die geboden is om mee te ademen met bijvoorbeeld
de economische groei, zit er gewoon in, want je mag 2% voor- en achteruit
schuiven. Het moet wel heel erg mee of tegen zitten, wil ons dat in een jaar
overkomen. Mee ademen met weersomstandigheden doet Kyoto trouwens sowieso
al blijkens de ingewikkelde mechanismes.De heerDuyvendak(GroenLinks)U steunt dus een "lineaire afrekening", omdat die relatief flexibel
is? Steunt u ook de inzet van klimaatwetten, waarvoor nu op het Plein wordt
gedemonstreerd?De heerSamsom(PvdA)Je moet geen wetten maken omdat zij een mooie vlag vormen op een prachtige
inzet; je moet wetten maken omdat zij nodig zijn. Ik kan u verzekeren wat
er gebeurt: wij krijgen een richtlijn en die moeten wij implementeren in Nederlandse
regelgeving. Die richtlijn komt eraan. Als de milieubeweging ons bij de implementatie
daarvan een handje helpt, dank ik haar daarvoor. Graag! Dat stukje krijgen
wij namelijk in de Nederlandse regelgeving terug, met de flexibiliteit die
daarbij hoort. Ik snap het CDA, maar wij kunnen daar wel redelijk
ontspannen mee omgaan, want de flexibiliteit is vrij fors.De heerDuyvendak(GroenLinks)U hebt zelf gezegd dat de inzet van wat in jargon de non-ETS-factoren
heten, op Europees niveau veel lager is dan de doelstellingen in het coalitieakkoord.
Straks wordt er op het Plein niet gedemonstreerd voor -1, -2 of -1,5, maar
voor een jaarlijkse realisatie van -3, dus dat is zeg maar boter bij de vis
voor het coalitieakkoord en een hogere ambitie dan Europa ons oplegt. Steunt
u opname daarvan in de wet?De heerSamsom(PvdA)Het mechanisme is hetzelfde. Bij de vertaling van de Europese richtlijn
zullen wij daarvoor zorgen. Wij hebben het hier net over gehad. Natuurlijk,
plan B is dat wij zelf voor onze eigen extra reducties zorgen, bovenop de
Europese doelstelling. Daarbij zal met name naar de niet-ETS-sector worden
gekeken. Dat plan B krijgen wij dus ook. Het past allemaal prima bij elkaar.
Wij moeten dingen niet moeilijker gaan maken, want zij zijn al ingewikkeld
genoeg. De doelstelling die de Europese Commissie ons oplegt, is fors, maar
nog altijd minder fors dan wij zelf hadden bedacht, dus daar gaan wij niet
over klagen, neem ik aan. Dat doen wij ook niet over het voor 2012 te realiseren
tussendoel. Dat staat er ook: 5,5% duurzaam. Dat tussendoel is onderbelicht
gebleven, maar het staat gewoon in de richtlijn. Ik heb het eens nagerekend.
Het wordt flink aanpoten, maar vooral dankzij de inspanningen op het vlak
van duurzame elektriciteit waarover wij gisteren spraken, halen wij het.Ik teken daarbij wel aan dat dat natuurlijk alleen gaat gelden als de
extra inzet van de fracties van PvdA, CDA en ChristenUnie in het debat van
gisteren ook wordt gehonoreerd. Dat wachten wij met spanning af.Wat doen wij met de groencertificaten die verhandelbaar zijn? Betekent
dit dat Nederland zijn doelstelling wel weer grotendeels in het buitenland
zal gaan halen, zoals ik GroenLinks gisteren al hoorde schamperen? Ik draai
het om. Welke mogelijkheden biedt dit om landen zonder veel eigen mogelijkheden
zoals Luxemburg, Tsjechië en Roemenië te verleiden om hun verplichtingen
te realiseren middels windmolenparken op de Noordzee? Daarmee kunnen wij het
windenergiecluster met duizenden arbeidsplaatsen nog een extra impuls geven.
Wij worden geen importeur maar exporteur van groencertificaten. Ik droom helemaal
niet. De Luxemburgse premier Juncker, niet de minste, misschien wel de nieuwe
voorzitter van de Europese Unie, heeft al gezegd dat hij met interesse kijkt
naar de Noordzee om zijn duurzame energieverplichting – die in Luxemburg
een beetje moeilijk te halen is – alsnog te realiseren. Luxemburg is
een rijk land met veel geld maar met weinig mogelijkheden. Wij gaan het park
voor Juncker neerzetten, hij gaat betalen, wij profiteren van de werkgelegenheid,
hij van de groencertificaten. Mooier kan het toch niet?De heerDuyvendak(GroenLinks)Denkt u nu werkelijk dat Nederland groencertificaten te verkopen heeft
en dus meer gaat realiseren dan haar eigen doel, terwijl wij in deze kabinetsperiode
niet meer dan twee armzalige windmolenparken weten te realiseren?De heerSamsom(PvdA)Ik zie dit echt zitten. Misschien ziet u het niet zitten, maar –
met alle respect voor uw relevantie – premier Juncker ziet het wel zitten.
Hij heeft het voor het zeggen als het gaat om de Luxemburgse inzet voor duurzame
energie.Biobrandstoffen zijn al veel ter sprake geweest. Wij steunen natuurlijk
de duurzaamheidscriteria die zijn opgenomen en de inzet om die aan te scherpen.
Zij moeten de juiste invulling krijgen. Mij dunkt dat Nederland daarin een
grote rol gaat spelen, gezien de geschiedenis van de commissie-Cramer.Tot zo ver is er weinig loos. Er zit mij echter wel iets anders dwars
met die biobrandstoffen, en wel het schijnbare gemak waarmee partijen –
ook milieuorganisaties, zeg ik met pijn in het hart – nu afstand nemen
van de verplichte afrekenbare doelstellingen. Dat is merkwaardig, want het
zijn altijd die partijen die met recht en rede hebben geklaagd dat er nooit
genoeg verplichte doelstellingen zijn. Nu is er een verplichte doelstelling
en valt het even tegen, en stappen wij er meteen weer van af. Dat was niet
de bedoeling. Dat vind ik te gemakkelijk. Laat er geen misverstand over bestaan
dat palmolie niet deugt. Zo zijn er nog wel meer biomassasoorten. Dat is echter
geen reden om de ambities te verlagen, maar om op zoek te gaan naar duurzame
methoden om die ambities wel in te vullen. Windmolens in de Waddenzee deugen
ook niet, maar ik heb – gelukkig – niemand horen zeggen dat wij
daarom de windenergieambitie moeten uitkleden. Zonnepanelen van galliumarsenide
leveren giftig chemisch afval op. Je kunt elke vorm van energie, ook duurzame
energie, gepaard laten gaan met heel veel schade en milieuvervuiling. De kunst
is om dat te voorkomen en toch je ambities te verwezenlijken. Dat is moeilijker
dan een van beide elementen loslaten. Wij gaan allebei doen, dat is lastig,
maar bij biobrandstoffen kan dat.Wij gaan de tweede generatie bevorderen, zodat wij geen oerwouden hoeven
kappen en niet concurreren met de voedselketen. De richtlijn biedt daarvoor
een prachtige oplossing, waar de motie-Spies in al haar visionaire werkelijkheid
al op voorsorteerde. Tel tweede generatie biobrandstoffen dubbel in de verplichting.
Zo geef je ze het comparatieve voordeel dat zij nodig hebben ten opzichte
van suikerethanol of palmoliediesel. Niet toevallig vroegen wij al om zo'n
dubbeltelling voor het concrete geval in Nederland en de investeringsplannen
van Nedalco. Gaan wij dit nu ook snel doen?De heerJansen(SP)Dit vind ik een voorbeeld van een maatregel waarvan ik wel heel blij ben
dat de SP van geval tot geval wil bekijken of wij dit ook in het Nederlandse
belang vinden. Als u een blanco cheque afgeeft, kunnen wij gedwongen worden
om niet duurzame biobrandstoffen te accepteren. Dat zien wij helemaal niet
zitten. Waarom gaat u daarmee zomaar akkoord?De heerSamsom(PvdA)Ik geef geen blanco cheque af. Dat doet u. U zegt dat wij die doelstelling
niet meer nodig hebben en die kunnen schrappen. Ik wil die doelstelling halen,
niet omdat ik zo nodig een wedstrijdje wil winnen met een ander werelddeel
over biobrandstoffen, nee, omdat wij een wedstrijd willen winnen met planeet
Aarde. Dat is pas een harde tante!De heerJansen(SP)Als Nederland geen meerderheid van de Europese Unie achter hardere duurzaamheids criteria krijgt voor biomassa en biobrandstoffen, vindt u dan dat
wij moeten zeggen dat wij ons best hebben gedaan, dat wij strijdend ten onder
moeten gaan en dat wij moeten meedoen? Of vindt u dit zo schandalig dat wij
daar echt niet aan meedoen?De heerSamsom(PvdA)Wij gaan tweede generatie biobrandstoffen dubbeltellen. Dan kunnen wij
de doelstelling nog een beetje ophogen ook, als u uw wiskunde op orde heeft.
Daarmee gaan wij aan de doelstelling voldoen met duurzame biomassa. Dat gaan
wij helemaal nationaal organiseren. Hier is in de motie-Spies al om gevraagd,
een motie waaronder ook de handtekening staat van de heer Samsom en van heel
veel anderen. Ik vraag de regering om deze motie onverkort uit te voeren,
het liefst nog voordat de nieuwe richtlijn van kracht is. Volgens mij kan
het namelijk ook al in de huidige richtlijn.Energiebesparing zit niet in het pakket maar hoort er uiteraard wel in.
Waar blijven de normen voor strijkijzers, koelkasten, droogtrommels, computers
en alle andere apparatuur? Wij hebben strenge en slimme normen nodig, zoals
die van het Japanse TopRunnerprogramma, waarbij iedere vijf jaar de norm wordt
geherdefinieerd op basis van het op dat moment best presterende apparaat in
zijn categorie. Zo juin je de bedrijven op om iedere keer de zuinigste te
zijn. Ik vind het echt teleurstellend dat dit niet uitgebreid in het pakket
van de Europese Commissie zit. Men zegt dan dat dit al zit in een andere ecodesignrichtlijn.
Dat is prima, maar er moet wel aan worden gewerkt. Ook op dit punt adviseer
ik daarom de minister om de verloven in te trekken en haar beste ambtenaren
in te zetten op de comitology van Europa. Laat zij ervoor zorgen dat zij het
bedrijfsleven overstemt en meebeslist over de normstellingen. Laat zij het
bedrijfsleven wel de ruimte geven om met eigen voorstellen te komen, maar
o wee als ze die positie alleen misbruiken voor obstructie. Kortom, laat zij
haar klimaatdiplomatie aanscherpen en naar Europa gaan. Wij wensen haar heel
veel succes.De heerDuyvendak(GroenLinks)Ik heb nog geen antwoord gehad op mijn vraag over de kolencentrales.De heerSamsom(PvdA)Ik had het over een plan B. Onder dit plan valt alles wat het nationale
gat kan dichten als wij in de onverhoopte en ook onverwachte situatie komen
dat Europa minder ver gaat dan Nederland. In dit plan B zit bijvoorbeeld een
ecotaksverhoging die gebaseerd is op de stroomsoort. Groene stoom wordt daarin
minder belast en vuile kolenstroom het allermeest. Dat zou een nationale maatregel
kunnen zijn die, in tegenstelling tot een of andere kolenbelasting, wel zou
kunnen werken en van Europa wellicht mag. Toch is het een onbeholpen maatregel;
dat heb ik al gezegd. Deze maatregel is veel meer onbeholpen dan al het andere
wat wij op Europees niveau kunnen doen. Niettemin is dit mijn antwoord op
de vraag van de heer Duyvendak. Ik ga er echter van uit dat de meeste centrales
al omgevallen zijn, omdat wij in Europa strenge CO2-normen afspreken
en kolencentrales alleen rendabel kunnen zijn met CO2-opslag. Voor
het laatste zijn in Nederland overigens grote mogelijkheden, want ook van
CO2-velden hebben wij er veel.MevrouwOuwehand(PvdD)De heer Samsom heeft de Partij voor de Dieren opgeroepen om vooral de
Europese samenwerking vrij spel te geven. Hij weet als geen ander dat mijn
partij vooral moeite heeft met het mechanisme dat uitgaat van deze Europese
samenwerking, waarbij Europa op gevoelige gebieden vooral als een schuilplek
functioneert. Daarbij redeneert men dat men geen stappen zet als niet eerst
iedereen in Europa meedoet. Ik heb de heer Samsom een pleidooi horen afsteken
over een kopgroep voor ambitieus milieubeleid binnen Europa. Hij ziet dus
ook dat er wel degelijk samenwerkingsvormen mogelijk zijn die kunnen inspireren,
ervoor kunnen zorgen dat doelstellingen wél worden gehaald en de rest
van de wereld kunnen meetrekken. Ik wil daarom de heer Samsom op zijn beurt
vragen hoe hij de doelstellingen van het milieubeleid van Europa beoordeelt.
Daarbij worden enorme obstructies opgeworpen tegen landbouwhervormingen, terwijl
wij weten dat de veehouderij wereldwijd de grootste veroorzaker is van de
uitstoot van broeikasgassen. Wat vindt hij van de onwil van Europa om actie
te ondernemen, wetende dat het gaat om 10 miljard dieren die ieder jaar in
Europa over de kling worden gejaagd?De heerSamsom(PvdA)Mevrouw Ouwehand had geen beter en gepassioneerder pleidooi kunnen houden
voor het opgeven van het onzalige plan om de vetorechten vast te houden. De
obstructie waarover zij het heeft, is mogelijk omdat de langzaamste van de
inmiddels 27 landen van de Europese Unie nu de snelheid bepaalt. Als mevrouw
Ouwehand blijft vasthouden aan de vetorechten, houdt zij die situatie in stand.MevrouwOuwehand(PvdD)Dit is geen antwoord op mijn vraag. Ik houd graag een Europees debat met
de heer Samsom, maar ik wil hem ook uitnodigen om eens mee te doen aan de
landbouwoverleggen. Ik wil graag van hem weten wat hij vindt van de Europese
ambities op het punt van het milieu, gesteld in het kader van het door Europa
negeren van de vervuiling vanuit de veehouderij. Wat vindt hij van de obstructies
die op dit punt worden opgeworpen door een zware Europese landbouwcoalitie?De heerSamsom(PvdA)Ik heb mijn appreciatie van de Europese ambitie al gegeven. -20%
is te weinig, -30% is goed. Ik heb goede verwachtingen dat het goed
komt.De heerMadlener(PVV)Voorzitter. Zo kennen wij de PvdA weer: de belastingen verhogen om arme
mensen in Afrika te helpen, een generaal pardon, waardoor voor miljarden euro's
aan uitkeringstrekkers naar binnen worden gehaald, en nu zelfs belasting heffen
in Luxemburg, omdat de Nederlanders zo rijk zijn. Ik verzoek de regering een
brief naar Luxemburg te sturen, met de mededeling dat dit slechts de opvatting
is van een individueel Kamerlid en niet van de regering. Ik vraag de heer
Samsom op te houden met het pesten van burgers en met het constant verhogen
van de belastingen. De opbrengst daarvan moet in ieder geval niet aan het
milieu worden besteed, want ik vind dat een vorm van bedrog.Ik herhaal nu opmerkingen waarmee ik mijn bijdrage aan het spoeddebat
begon. Dat is namelijk een mooie inleiding voor mijn algemene verhaal. Daarna
ga ik op enkele specifieke zaken.Wat betekent een vermindering van de uitstoot met 16% in 2020 voor
Nederland, terwijl de rest van de wereld dat niet doet? Dat leidt tot een
economische ramp. Onze welvaart die zoveel goeds heeft gebracht, wordt verkwanseld
aan zogenaamde klimaatdoelstellingen. Daarom wil ik een antwoord op misschien
wel de belangrijkste vraag in dit kader. Helaas heb ik dat antwoord tot nu
toe nog steeds niet gekregen. De vraag is wat het lijden van de Nederlandse
economie en de Nederlandse burgers oplevert voor het klimaat als de volgende
landen niet meedoen: Noord-Amerika, Zuid-Amerika, India, China en Rusland.
Wat hebben de Nederlandse voornemens dan voor zin? De Nederlandse regering
wil een Alleingang. De regering gaat voor een vermindering van de uitstoot
met 30%, ongeacht wat de rest van de wereld doet. De heer Samsom sprak
daar ook over. Dat levert echter niets op. Onze industrie zal niet meer investeren
in Nederland, maar de productie verplaatsen naar andere delen van de wereld.
Vervolgens gaan wij de producten wel weer importeren, waardoor de uitstoot
van CO2 toeneemt.Het vervoeren van benzine is niet zo vreemd, want dat gebeurt al. Wij
vervoeren aardolie en zelfs aardgas via leidingen. Het feit dat er weinig
benzine in Nederland wordt geïmporteerd, heeft te maken met de raffinaderijen
die wij hier hebben. Dat is echter geen wet van Meden en Perzen, want die
raffinaderijen kunnen ook worden verplaatst, waardoor wij wel moeten importeren.
Zo vreemd is dat dus niet. Wij vervoeren zelfs koffieboonschilletjes in schepen.
Benzine is een vrij duur product, maar het is gewoon te vervoeren. Het is
dus geen zekerheid dat de industrie die hier nu is, hier ook blijft. Daar
moeten wij wel voor zorgen, maar dat doen wij nu niet. Wij jagen die industrie
Nederland uit. De Nederlandse industrie produceert gemiddeld schoner en efficiënter
dan de industrie in China. Verplaatsing van de industrie naar China is dus
slechter qua CO2-uitstoot. De import wordt op die manier gestimuleerd,
maar inmiddels onderkennen andere partijen dat gelukkig ook. Wij moeten daar
een antwoord op hebben, want het gaat gebeuren. De volgende reactie is dat
daar ook weer belasting op wordt geheven. Wij zijn op die manier lekker bezig,
maar ik voorzie een economisch rampscenario. De regering moet daar een afdoend
antwoord op geven, want wat betekenen de importheffingen waar diverse partijen
om vragen voor de Nederlandse samenleving? De regering zal wel antwoorden
dat zij niets voelt voor importheffingen, maar dan krijg je wel een verplaatsing
van deze industrie en van de productie. Dat is al hard bezig, maar het wordt
nog versneld. Het lijkt een beetje op het palmoliebeleid. Nederland dacht
er goed aan te doen palmolie te gaan gebruiken als biobrandstof. In theorie
was dat een leuk idee, maar Nederland hield er geen rekening mee dat voor
het verbouwen van palmolie tienduizenden voetbalvelden aan oerwoud zijn gekapt,
met Nederlands subsidiegeld. Alle goede bedoelingen ten spijt, slaat de Nederlandse
regering de plank totaal mis. Diederik Samsom vraagt zich soms af wat hij
zijn kleinkinderen later moet antwoorden als zij vragen wat Nederland in 2008
aan het milieu heeft gedaan. Hij zal dan antwoorden: dankzij de partij van
opa, de toen nog bestaande PvdA, is al onze industrie verplaatst naar het
rijke en welvarende China en is met belastinggeld een gebied zo groot als
Nederland aan oerwoud gekapt. Wij bedoelden het in 2008 goed, maar wij wilden
geen kernenergie gebruiken en dachten dat onze welvaart zo sterk was, dat
wij het wel aan konden. Wat waren wij toen naïef. Gelukkig heeft China
nu een klimaatneutraal energiesysteem met kernenergie en onderhouden zij ons
met ontwikkelingshulp.De PVV-fractie zal nooit toestaan dat de regering ons land naar de afgrond
brengt. Wij willen geen kolencentrales, maar schone kernenergie. Wij willen
geen milieubelasting, maar sterke bedrijven die zelf kunnen investeren in
nieuwe technieken. Ik wil erop wijzen dat, toen dit beleid verzonnen werd,
de olieprijzen nog geen derde waren van wat ze nu zijn. De hoge olieprijzen
vormen voor bedrijven een enorme prikkel om te gaan investeren in zuinig omgaan
met energie. Ik vind dat wij hiermee rekening moeten houden.De heerVan der Ham(D66)In tegenstelling tot wat de heer Madlener zegt, doet Rusland wel mee aan
het Verdrag van Kyoto.De heerMadlener(PVV)Dat heb ik niet gezegd.De heerVan der Ham(D66)Dat zei u wel.Wat de biomassa betreft, kan ik het een klein beetje opnemen voor de heer
Samsom. Wij zijn samen verantwoordelijk geweest voor Kamervragen die juist
een eind hebben gemaakt aan biomassa en de subsidie voor palmolie. De heer
Madlener kan dat niet weten, want toen zat hij nog niet in de Kamer. Ik denk
genuanceerd over kernenergie. Wettelijk is het al lang mogelijk om in Nederland
kerncentrales te bouwen. Hoe kan het zijn dat het bedrijfsleven geen gebruik
maakt van deze mogelijkheid? Hoe is dat te verklaren? Dan moet er toch iets
zijn dat niet helemaal rendabel is?De heerMadlener(PVV)Ik zou zeggen: laten wij het de minister vragen.De heerVan der Ham(D66)Maar mijnheer Madlener, u bent zo overtuigd van kernenergie.De heerMadlener(PVV)Ik wil kernenergie zeker mogelijk maken.De heerVan der Ham(D66)Dat is al mogelijk.De heerMadlener(PVV)Inderdaad is die mogelijkheid er al. Laten wij het de minister vragen.De heerVan der Ham(D66)Dit is een serieuze vraag. De PVV-fractie zegt steeds dat dé oplossing
kernenergie is. Ik ben niet iemand die direct op hol slaat als het over kernenergie
gaat. Ik wil hierover een open debat voeren. Het is toch gek dat er al jarenlang
wetgeving bestaat die bovendien vrij open is. Iedereen die dat zou willen,
kan iets bouwen. Al jaren gebeurt dat niet. Wat is er volgens u aan de hand,
mijnheer Madlener? Wat zou u willen doen om de bouw te bevorderen? Welke problemen
worden u gemeld?De heerMadlener(PVV)De marktwerking binnen energieproductie is belangrijk. Als kolen op dit
moment goedkoper zijn dan kernenergie, zal de markt hiervoor kiezen. Windenergie
is momenteel volstrekt niet rendabel. Toch zijn er bedrijven die hiervoor
kiezen. Waarom doen zij dit? Omdat er een grote zak geld van de
regering bij komt. Ieder uur dat een windmolen draait, kost de belastingbetaler
veel geld. Dat realiseert haast niemand zich, maar dat is per saldo wel zo.
Ik wil de regering vragen wat zij gaat doen om kernenergie te behouden in
Nederland. Wij hebben de technologie in huis. In Nederland bestaat er draagvlak
voor en het kan een aanvulling zijn op de mix die wij hebben. Alles hangt
natuurlijk af van de prijs van aardolie. Als deze verder zal stijgen, worden
andere energievormen interessanter. Dat is iets waarmee de regering geen rekening
heeft gehouden. Deze hoge aardolieprijzen met enorme gevolgen voor bedrijfsleven
en burgers is een grote verandering geweest en een enorme prikkel. Als wij
hier bovenop nog allerlei belastingen gaan heffen, is dat erg dubbelop. Ik
vind het huidige beleid gevaarlijk. De vraag gaat over kernenergie. Ik denk
dat deze energievorm wel interessant kan zijn als de regering bereid is een
locatie aan te wijzen waar kernenergie welkom is. Ik verwacht dat er dan wel
interesse van de markt zal zijn.Waarom zijn wij eigenlijk bezig met het overhoop gooien van onze economie?
De reden is de klimaathysterie. Het lijkt nu algemeen geaccepteerd dat het
klimaat verandert, dat er een stijging van twee graden komt, dat het ijs verdwijnt,
dat de ijsbeer verdrinkt en dat wij allemaal in een soort zondvloed ten onder
gaan. Er zijn echter ontzettend veel signalen dat dit niet zo is.De heerVan der Ham(D66)Bangladesh?De heerMadlener(PVV)Bangladesh heeft al jarenlang problemen met water en wij hebben in de
jaren vijftig ook een overstroming gekend, maar dit heeft natuurlijk niets
te maken met een klimaatprobleem. Het gaat om een welvaartsprobleem of om
te weinig kustbescherming. Ik heb een rapport van ruim vierhonderd prominente
wetenschappers opgedoken die op z'n minst grote vraagtekens bij het hele klimaatbeleid
zetten. Dat is ook niet vreemd, want de hele klimaathysterie berust op theorieën.
Die zijn absoluut niet bewezen, wij weten gewoon niet wat er zal gebeuren.
Ik vind het heel vreemd dat wij zo makkelijk voorbijgaan aan het gegeven dat
wij dit niet weten. Ik bied de minister dit rapport aan; zij heeft een wetenschappelijke
achtergrond, dus het is voor haar misschien wel aardig om ook deze kant van
de zaak eens te belichten.De heerJansen(SP)Alle Kamerleden hebben gisteren een boekje van het KNMI "De staat
van het klimaat 2007" ontvangen, ook geschikt voor amateurs. Ik raad
u aan om dit boekje te lezen – het is niet dik – en daarna verder
te praten.De heerMadlener(PVV)Ik lees zeer veel theorieën en voorspellingen en u kunt mij een amateur
noemen, maar wij zijn allemaal amateurs. Wij weten het gewoon niet, er zijn
zeer veel theorieën die elkaar tegenspreken. Wij kunnen niet voorspellen
hoe het klimaat zich zal ontwikkelen, dus waarom zouden wij iets wat wij niet
zeker weten, vertalen in zulk extreem beleid, en dan ook nog alleen in Europa,
met alle economische schade van dien?De regering accepteert dus de theorie dat het klimaat ten onder gaat als
wij er niets aan doen. En wat gaan wij doen? Nederland moet voorop lopen in
Europa en Europa moet voorop lopen in de wereld. Dit vinden wij zeer schadelijk
voor onze maatschappij en het lost eenvoudigweg ook niets op. Het CPB heeft
het impassescenario doorgerekend: wat zal er gebeuren als Europa een reductie
van 5% nastreeft, terwijl de rest van de wereld er niets aan doet?
Dit scenario lijkt nu gevolgd te gaan worden, zij het dat Europa geen 5%
reductie wil, maar 20%, terwijl de rest van de wereld zelfs meer CO2 gaat produceren. Ik zou heel graag zien dat het CPB dit laatste scenario
ook eens doorrekent.De heerSamsom(PvdA)Dat scenario kost ons in 2020 0,5% van het nationale inkomen. Dit
betekent dat wij niet in januari 2020 35% rijker zullen zijn dan nu,
maar dat wij daarop moeten wachten tot april 2020. Dat is de doorrekening,
vindt u dat een ramp?De heerMadlener(PVV)Het impassescenario kent zeer veel onzekerheden en waarschijnlijker is
het scenario dat het nog veel meer gaat kosten. En dat vind ik inderdaad erg.
Er is in het impassescenario uitgegaan van 5% reductie, terwijl een
deel van de Kamer 20 of misschien wel 30% reductie wil. Dit laatste
scenario, in combinatie met een zelfs nog toenemende CO2-productie
in de rest van de wereld, acht ik het waarschijnlijkst. Dit is niet doorgerekend.
Overigens vind ik het inderdaad erg dat ik 50% belasting over mijn
salaris betaal en dat ik bij de benzinepomp ook nog 70% belasting op
een liter benzine betaal. Dat vind ik ronduit schandalig!Voorzitter. Het goede nieuws echter is dat gezien de hoge olieprijzen
dit soort beleid helemaal niet nodig is. Dit beleid is niet nodig om bedrijven
en burgers te stimuleren zuinig om te gaan met energie. Nee, het milieubeleid
is alleen nodig om de regering van geld te voorzien. Het is gewoon een melkkoe
geworden. De heer Samsom gehoord hebbende, is hij daar heel blij mee want:
hoe meer geld wij aan Afrika kunnen geven hoe beter het is. Ik wil daar dus
voor waarschuwen. Het is slecht beleid dat niets oplost.Dan het ETS. Ik wil graag weten of Nederland nu nettobetaler of netto-ontvanger
wordt. Aangezien Nederland tot de rijkere helft van de landen behoort, neem
ik aan dat Nederland nettobetaler zal worden. Onze industrie moet geld gaan
betalen om rechten in te kopen van bijvoorbeeld Roemenië. Verder wil
ik graag weten hoeveel miljard onze industrie moet gaan afdragen aan Roemenië.
Hoe goed is dat voor onze Nederlandse industrie?Ik heb ten slotte een concreet voorstel teneinde onze goede wil te tonen.
Wij zijn natuurlijk niet tegen energiebesparing maar deze mag niet ten koste
gaan van de welvaart. Stel dat wij alle huurders van corporatiewoningen het
recht geven op isolatie van hun woningen en op energiebesparende maatregelen
zoals een moderne cv-ketel, isolatie van dak, muren et cetera en dat wij dit
alles zouden laten betalen door de corporaties; en als ze geen geld hebben
verkopen ze maar een paar woningen. Zou dat niet een mooi voorstel zijn om én
iets te doen aan energiebesparing én de koopkracht van de huurders
te vergroten?MevrouwWiegman-van Meppelen Scheppink(ChristenUnie)Voorzitter. Met het kabinet heb ik waardering voor de voortvarendheid
waarmee het EU-beleid is ontwikkeld en voor het voorgenomen tijdpad tot 2009.
Voor de Europese verkiezingen moet het pakket zijn vastgesteld. Waar ik wel
behoefte aan heb, is meer inzicht in het traject dat vanaf dit
moment verder gevolgd gaat worden in EU-verband.Een paar opmerkingen over de voorgestelde maatregelen. Allereerst het
voorstel om broeikasgas met 20% te reduceren. Onze nationale ambities
voor CO2-reductie liggen hoger, namelijk 30%.Op zichzelf
begrijp ik het dat de Europese Commissie in verband met de internationale
verhoudingen een hogere ambitie afhankelijk wil maken van een internationaal
akkoord, maar de vraag is dan wel waarom wordt ingezet op 20% terwijl
op Bali 25% tot 40% is afgesproken. Het is van belang dat de
rijke geïndustrialiseerde landen het goede voorbeeld geven. Houdt de
EU met 20% dan wel voldoende druk op de ketel? Het is opvallend dat
de 30%-ambitie niet wordt doorgerekend. Wat betreft de ChristenUnie
moet de minister hier stevig op inzetten. Europa moet niet een afwachtende
houding aannemen en niet onder de 25% van Bali gaan zitten. Stel dat
het percentage 20 blijft en het kabinet wil blijven vasthouden aan de nationale
ambitie van 30%, moet de overige CO2-reductie voor Nederland
daarom in de niet ETS-sectoren worden gehaald of met CDM worden ingekocht?
Ik vraag dit omdat in Schoon en Zuinig juist veel verwacht wordt van de ETS-sector.
Wat ons betreft is het in ieder geval en-en. Wij moeten voortvarend aan de
slag met Schoon en Zuinig en wij gaan met een hoge en glasheldere inzet naar
Brussel.De mogelijkheden voor externe emissiekredieten via het Clean Development
Mechanism, het CDM, worden in de voorstellen van de Commissie beperkt tot
3% van de emissies van de niet-ETS-sectoren. Nu al wordt gesteld dat
bij een doelstelling van 30% voor dit extra deel voor de helft van
CDM gebruik mag worden gemaakt. Mijn fractie vraagt zich wel af of wij deze
kant op moeten. Uiteraard speelt kostenefficiëntie een rol, maar vroeg
of laat moeten de rijke landen in eigen land aan de slag en kunnen wij onze
reductiedoelstelling niet meer afwentelen op ontwikkelingslanden. Als wij
meer in eigen land doen, kunnen wij "first mover"-voordelen behalen
en een energie-efficiëntere economie, minder luchtvervuiling en een betere
energievoorzieningszekerheid voor elkaar krijgen.De voorstellen voor emissiehandel zijn erg intern, EU-gericht. Dat is
in dit stadium begrijpelijk maar wat betreft de ChristenUnie kun je klimaatdoelen
niet los zien van internationale gerechtigheid. Mijn fractie ziet mogelijkheden
voor het combineren van de duurzame doelen met de millenniumdoelen. Is de
minister bereid zich in te zetten voor hogere kwaliteitseisen voor CDM-credits,
bijvoorbeeld in de vorm van de CDM gold standard? Mijn fractie roept de minister
op om de komende tijd te gebruiken om het systeem van CDM aan te passen zodat
het echt duurzaam wordt en ook ten goede komt aan de lokale bevolking.Over het algemeen steunt de fractie van ChristenUnie voorstellen voor
harmonisatie en het uitbreiden van het aantal sectoren waarvoor emissierechten
zullen worden geveild. Het is wel van belang dat er voor deze sectoren snel
duidelijkheid komt. De handel in emissierechten blijft een middel en geen
doel. Het middel is goed omdat het bedrijven beloont die hun CO2-uitstoot
beperken en het innovatie stimuleert. Tijdens het rondetafelgesprek van de
vorige week werd echter ook een paar keer gesproken over mogelijke perverse
effecten, zoals het verschuiven van gebruik van elektriciteit naar gas. Een
ander pervers effect vind ik de fixatie op het plafond binnen het veilingsysteem.
Dit kan op langere termijn een rem betekenen op duurzame ontwikkelingen, omdat
alle bespaarde ruimte binnen het systeem weer kan worden opgevuld met nieuwe
CO2-uitstoot. Ik mis eigenlijk een methode waarmee wij het emissieplafond
in de loop van de tijd verder kunnen verlagen, zodat de bonus hiervoor groter
wordt dan de prijs op de laatste CO2-rechten, om de emissieruimte
tot het plafond te gebruiken.De regering maakt bezwaar tegen het voorstel dat Europa wellicht 20%
van nationale veilingopbrengsten zou willen oormerken voor onder meer beleid
gericht op het reduceren van broeikasgasemissies en het aanpassen aan klimaatveranderingen
hier en in ontwikkelingslanden. Ik deel dit bezwaar vanuit de gedachte dat
Nederland over zijn eigen begroting gaat, maar de gedachte van oormerken vind
ik op zichzelf wel mooi. Wij hebben het wel vaker met veilingopbrengsten gedaan,
zoals bij de UMTS-veiling. Het sluit ook aan bij de op Bali gemaakte afspraken
over additionele financiering voor internationaal klimaatbeleid. Het is rechtvaardig
om een deel van de opbrengsten ten goede te laten komen aan landen die door
de gevolgen van klimaatverandering het zwaarst worden getroffen en er het
minst aan hebben bijgedragen. Dus waarom zouden wij als Nederland daarin niet
juist een voorbeeld geven?De Europese doelstelling voor hernieuwbare energie is ambitieus volgens
het kabinet. De ambitie in het coalitieakkoord ligt echter nog iets hoger.
Nederland loopt met de huidige 2,4% achter op veel andere Europese
partners. Hoe gaan wij 20% bereiken? Ik mis een nadere analyse op dit
punt in de kabinetsbrief. Ik denk heel concreet aan wat actuele discussies
die spelen. Op het land gaat het met windenergie nog niet goed. De provincie
Utrecht wil geen energie meer steken in de plaatsing van turbines op land
na de afkeuring van de locatie Woerden door de minister. De ChristenUnie roept
de minister op de discussie over windenergie nu heel snel vlot te trekken.
Ik heb begrepen dat er overleg plaatsvindt met het IPO en de VNG, maar is
het niet veel zinvoller om juist met alle partijen om de tafel te gaan zitten
om deze impasse te doorbreken?Als het gaat om biobrandstof en biomassa kan ik mij aansluiten bij de
woorden van mevrouw Spies over de criteria en de WTO-barrières en vooral
de voorbehouden zoals zij die heeft geformuleerd.Het kabinet stelt in het fiche dat de duurzaamheid te allen tijde gewaarborgd
moet zijn. Maar is dat dan op dit moment nog wel het geval? De ChristenUnie
vindt dat onderzoek naar de effecten van de inzet van biomassa en de heroverweging
van een bijmengverplichting op korte termijn noodzakelijk zijn en verzoekt
het kabinet zich hiervoor in te zetten. Een klimaatdoel voor productie en
transport van alle transportbrandstoffen is een goed alternatief.Mijn laatste vraag over biobrandstoffen betreft de peildatum van 1 januari
2008. Hiermee worden de recente ontbossers beloond. Is de minister bereid
zich in te zetten voor het vervroegen van die peildatum tot die van het FEC,
namelijk 1995?CCS ofwel de opslag van CO2 speelt een centrale rol in het
Nederlandse beleid. Het onderbrengen in ETS en het vaststellen van Europese
richtlijnen steun ik. De ChristenUnie deelt de bedenkingen van de regering
als het gaat om de balans tussen de bevoegdheden van de Commissie en die van
de lidstaten bij de vergunningverlening voor CCS. Het primaat
dient bij de lidstaten te liggen. Ik vraag mij af of wij zo sterk op CCS moeten
inzetten. Het inzetten van overheidsgeld zoals de opbrengsten uit de emissiehandel
voor CO2-opslag betekent dat wij minder toekomen aan daadwerkelijke
duurzame innovaties, echte energietransitie voor de toekomst, zoals wind in
combinatie met energieopslag in water en accu's. CCS blijft een "end
of pipe"-techniek en heeft als nadeel dat het leidt tot een hoger energieverbruik
en een toename van de afhankelijkheid van kolen en gas. Er zijn geen synergie-effecten
door reductie van andere gassen. Bovendien kan inzet van CCS leiden tot verdringing
van andere opties. Het is nog maar de vraag of CCS van de grond zal komen,
gezien de geraamde emissieprijzen. Als het aandeel hernieuwbare energie toeneemt,
zoals wij willen, zal de CO2-prijs misschien zelfs lager zijn dan
de ramingen. Opvallend vind ik dan ook de stelling dat de voorwaarden in de
richtlijn voor CO2-opslag een reëel perspectief dienen te
bieden op de toepassing van CO2-afvang, -transport en -opslag op
de gewenste grote schaal. Wat wordt hiermee bedoeld?Wat betreft de ChristenUnie staan veiligheid en het voorzorgbeginsel voorop.
Dan is het kiezen van een locatie voor experimenten in Barendrecht, in een
toch wel dichtbevolkt gebied, opmerkelijk. Een ander zorgpunt is de aansprakelijkheid
voor de afgesloten opslaglocaties.Het onderwerp energiebesparing mis ik in de voorliggende stukken, zeker
waar het gaat om de combinatie met de relatie tot de emissieprijs en het plafond.De heerDuyvendak(GroenLinks)Voorzitter. Ik heb hier bij mij een attribuut dat in ieder geval de ouderen
onder ons nog wel kennen, namelijk een kolenkit waarmee wij vroeger de kolenkachel
of de cv op kolen aanstookten. Nu is de vraag of wij met dit voorliggende
plan afscheid nemen van ouderwetse energievoorziening en toegaan naar een
moderne energievoorziening.De Europese Unie komt met een pakket van concrete maatregelen, waarvoor
zij echt een pluim verdient. De Europese Unie toont leiderschap, maar helaas
nog in onvoldoende mate. Wij hadden zo graag leiderschap gezien richting -30%
in plaats van richting -20%. Als het kabinet dan schrijft dat de Bali-impasse
is doorbroken en dat het eigen energie- en klimaatbeleid van de EU nu op orde
is, dan meen ik dat het te gul is in zijn complimenten richting de Europese
Commissie. Want wij hebben die -30% nodig om een reële kans te
hebben de stijging van de temperatuur op aarde tot 2 graden te beperken, Mijn
voorstel is precies hetzelfde als het voorstel dat het CDA deed; het kabinet
moet zich er sterk voor maken dat de Europese Commissie komt met een plan
voor -30% en dat er ook een akkoord over wordt bereikt. Het zijn dus
twee elementen: een plan en een akkoord. Wat het kabinet nu voorstelt is het
doorrekenen van -30%. Dat is niet voldoende. Er dient ook een akkoord
te komen. Dat biedt een kans op succes in Kopenhagen 2009. Anders zal Kopenhagen
2009 heel veel moeilijker worden.Mijn tweede algemene opmerking over het pakket is dat Nederland mazzel
heeft gehad dat in 1990 de Europese Unie nog niet in alle landen de CO2-uitstoot voldoende op orde had en dat 1990 dus niet als referentiejaar
genomen kon worden maar 2005. Nederland heeft in de periode tussen 1990 en
2005 slecht gepresteerd. Er zijn landen, zoals Denemarken, die wel goed gepresteerd
hebben. Denemarken dat veel gedaan heeft in die periode, moet nu weer heel
veel doen. Nederland heeft weinig gedaan en moet vergelijkbaar hetzelfde als
Denemarken doen. Dus Nederland wordt beloond voor zijn slechte gedrag de afgelopen
vijftien jaar. Dat is jammer. Dat is een onevenwichtigheid die in het systeem
zit.Ik ga in op een aantal onderdelen van het klimaatpakket. Mijn fractie
vindt het aandeel CDM nog te groot. Het kabinet hengelt naar meer ruimte voor
CDM, maar mijn fractie wil binnen het ETS en op nationale schaal een verdere
beperking. Wij willen de concurrentiekracht van onze economie versterken door
sterk te innoveren. Daarnaast willen wij de CO2-prijs hoger krijgen
dan € 30 per ton. Als het naar 30% zou gaan, blijft die CO2-prijs op dat te lage bedrag hangen. Wij willen de prijs verhogen.
Overigens hebben wij veel twijfels over de additionaliteit, de toegevoegde
waarde van veel CDM-projecten. Zo'n 40% van de projecten was anders
ook uitgevoerd en leidt dus helemaal niet tot extra reductie. Zet daar alstublieft
niet te zwaar op in.De heerSamsom(PvdA)De grens is gesteld op drie megaton per jaar. Dat vindt u dus te veel.
Hoe verklaart u dat in de tegenbegroting van GroenLinks wordt vastgehouden
aan twintig megaton per jaar? Daar komt u in second thought dus op terug?De heerDuyvendak(GroenLinks)Ja. Wij hadden het niet zo zwaar in het ETS gestopt. Nu wij zien wat de
consequenties zijn, is die CO2-prijs voor ons leidend. Wij willen
een hoge CO2-prijs en een echt innoverende nationale economie.Hoe zit de biomassa in het pakket? De criteria voor biobrandstoffen en
massastromen zijn te ruim. Ze zijn ook veel ruimer dan de Cramercriteria,
die wij eigenlijk al te ruim vinden. Daarnaast wordt ook gezegd dat Nederland
geen aanvullende eisen mag stellen. Wij mogen ze niet strenger maken; dit
is het dan ook. Wij willen ons daar fel tegen verzetten, net als tegen de
verplichte bijmenging van 10%. Het zou mooi zijn als het kon, maar
wij hebben de overtuiging dat dit nu perverse effecten zal hebben. Als wij
het alleen in Europa doen, hebben wij om die 10% te realiseren acht
maal het landbouwareaal van Nederland nodig! Dat is absoluut onwenselijk op
dit moment. Wij maken het probleem daarmee alleen maar groter. Het was een
makkelijke way-out geweest, zoals voor de VVD kernenergie misschien een makkelijke
way-out is, maar het probleem is te groot. Wij zullen vooral nog zwaarder
moeten inzetten op energiebesparing.De heerMadlener(PVV)Ik steun het pleidooi tegen die biobrandstoffen, maar er is één
biobrandstof die wél heel goed is: hout. Om hout in je woonhuis te
kunnen stoken, moet je een houtkachel hebben. Dat is een luxeproduct geworden.
Alleen rijke mensen stoken nog hout en doen het dus eigenlijk goed. Moeten
wij hout niet meer gaan promoten en ervoor zorgen dat iedereen weer zo'n gezellige
houtkachel kan gaan gebruiken?De heerDuyvendak(GroenLinks)Ik zal er eens heel diep over gaan nadenken.De heerSamsom(PvdA)De al eerder aangehaalde voorstellen van Green-4-Sure bevatten wel degelijk
15% tweede generatie biobrandstoffen. Neemt de heer Duyvendak
daar ook afstand van? Dat is toch het optimisme wat wij moeten nastreven?
Daar moeten wij toch aan werken?De heerDuyvendak(GroenLinks)Ik weet niet of u de brief hebt gelezen van Natuur en Milieu, Milieudefensie,
etc.? Zij doen een klemmend appel op ons om die verplichting van 10%
biobrandstoffen in de huidige omstandigheden in de huidige markt nu niet op
te leggen. Ik neem dat pleidooi graag over. Ik vind het veel te link. Ik ben
veel te bang voor verdergaande kap van tropische bossen. Ik ben veel te bang
dat de voedselprijzen in de derde wereld verder gaan stijgen als wij op deze
manier onze energieproblemen afwentelen op mensen elders.MevrouwSpies(CDA)Als ik het even samenvat, zegt GroenLinks: geen biomassa, geen kolen en
geen kernenergie. Wat dan wel?De heerDuyvendak(GroenLinks)Ik neem aan dat u wel onze klimaatbegroting hebt gezien. Wij zetten veel
forser dan het kabinet en dan Green-4-Sure in op energiebesparing. In de periode
tot 2010 zullen wij het vooral moeten hebben van energiebesparing. Het CDA
gaat er qua verkeer en vervoer mee akkoord dat er de komende twaalf jaar 25%
snelweg bij komt en dat het autoverkeer en daarmee de uitstoot nog heel fors
groeien. Als je dat soort dingen als uitgangspunt neemt, kom je in de problemen.
Dan heb je misschien biomassa of kernenergie nodig. Als je daarin strenger
durft te zijn, als je het openbaar vervoer een kans geeft – helaas gebeurt
dat niet – als je knijpt aan de kant van het autoverkeer, dan heb je
kansen om je doelen te realiseren. Onze plannen zijn doorgerekend door het
MNP, ze zijn haalbaar met drie keer betere resultaten dan de plannen van het
kabinet.MevrouwSpies(CDA)De heer Duyvendak noemt het jaartal 2010, maar wij praten over plannen
die tot 2020, 2050 strekken. GroenLinks kan een hele hoop laten doorrekenen,
maar alleen met energiebesparing komen wij er niet. Ook GroenLinks zal op
enig moment ergens vuile handen moeten maken om ervoor te zorgen dat wij toch
in onze energievraag kunnen blijven voorzien, hoever wij die met elkaar ook
proberen te reduceren.De heerDuyvendak(GroenLinks)De klimaatbegroting van GroenLinks is doorgerekend tot 2020 met een "tussengetal"
in 2010. Wat de vuile handen betreft, is het misschien goed om het over die
klimaatwet te hebben. Wij willen in die zin vuile handen maken, dat wij een
politiek willen die de leiding neemt, die wetten maakt, die grenzen stelt,
waardoor onze ingenieurs aan het werk gaan, waardoor energie bespaard wordt.
Dat is de drempel die de meeste politieke partijen nog steeds niet willen
nemen. En juist dat hebben wij nodig: de politiek moet harde grenzen stellen,
de politiek moet plafonds maken. Het ETS is daarvan een voorbeeld, maar het
moet strakker voor meer sectoren.De heerSamsom(PvdA)De heer Duyvendak heeft inderdaad zijn klimaatbegroting laten doorrekenen
en wint het op een fractie. Er is sprake van een fotofinish bij energiebesparing.
Er is sprake van een fotofinish bij duurzame energie. Vervolgens houdt hij
80%, 2400 petajoule, over om op een andere manier van energie te voorzien.
Daarover zegt hij niets. Hij wil geen kolen, hij wil niets anders. Wat gaat
het dan worden?De heerDuyvendak(GroenLinks)Wij houden helemaal niks over. Er is een heel groot verschil tussen wat
wij met onze voorstellen bereiken en wat het kabinet bereikt met Schoon en
Zuinig. U zei het daarnet zelf ook al; u begon terecht over een plan b. Het
kabinet leunt heel zwaar op maatregelen uit Europa. U noemde net een gat van
twintig megaton. Misschien is het nog wel wat groter. Dat gat weten wij op
te vullen, maar u hebt een plan b nodig.Ik kom op het ETS. De GroenLinks-fractie is ervoor om in alledrie de sectoren
vanaf het begin 100% te veilen. Het is een maatregel waar wij, in de
woorden van mevrouw Spies, misschien vuile handen mee maken. Soms doet het
pijn, soms is het lastig, maar dit soort type maatregelen is nodig om reducties
te realiseren die wij nodig hebben om de klimaatverandering echt te beheersen.Wat de opbrengst van de veiling betreft, zijn wij het niet eens met het
Nederlandse verzet tegen de 20% die volgens de EU besteed zou moeten
worden aan bepaalde sectoren. Ik vind het wel charmant om die 20% aan
adaptatie te besteden, dus kosten die de vervuiler elders in de wereld maakt.
Ik heb er trouwens ook helemaal geen moeite mee om die adaptatiekosten, die
overigens hoger dan die 20% zullen zijn, op een andere manier te financieren. "Als
het maar gebeurt", zo zou ik willen zeggen. Wel hebben wij heel grote
moeite met de woorden van de heer Wientjes: als wij voor die veiling, voor
die rechten moeten gaan betalen, dan is dat onteigening. Hij vindt dat hij
recht heeft op die vervuiling. Zijn vervuiling wordt onteigend. Wij hebben
daar grote problemen mee. Het is het regelen van het principe "de vervuiler
betaalt".Ik houd een pleidooi om ook de scheepvaart onder het ETS te brengen. Is
het nog reëel om te veronderstellen dat dit kan lukken?Het lineaire doelbereik betekent dat het jaarlijks afrekenbaar is. Wij
steunen dit idee. Wat denkt de regering ervan om ook het doel op het gebied
van duurzame energie lineair afrekenbaar te maken?Ik ben het eens met de woorden van de collega's over het missen van energiebesparing
in het EU-pakket. Met die ecodesignrichtlijn en dergelijke komen wij er natuurlijk
helemaal niet. Ik vraag het kabinet op welke manier het een poging gaat doen
om ook op het gebied van energiebesparing een daadkrachtig EU-beleid te krijgen.
Het dreigt nu een ondergeschoven kindje te worden.Ik kom op de Nederlandse situatie, in het bijzonder de kolencentrales.
Minister Cramer heeft op 29 juni 2007 met het perspectief op het EU-pakket
de bouw van kolencentrales in beschouwing genomen. In een persbericht schreef
zij over de gevolgen van het EU-beleid: "Exploitanten worden dan gedwongen
om maatregelen te treffen zoals CO2-afvang en inzet van biomassa."
Het persbericht is nu niet langer te vinden op de site van het ministerie.
Dat zal wel een foutje zijn. Het ECN heeft vorige week tijdens de hoorzitting
naar voren gebracht dat de CO2-prijs zó laag is, dat het
leidt tot de extra inzet van kolen. Voegt de minister de daad bij het woord
en gaan wij met elkaar regelen dat in Nederland alsnog die vuile kolencentrales
er niet komen? Om die reden heb ik hier een kolenkit neergezet. Wij hebben
een "kappen met kolen"-wet opgesteld. In november is
de wet rondgegaan voor maatschappelijke consultatie. Vandaag gaat de wet naar
de Raad van State. Ik bied de wet bij dezen aan de collega's en de ministers
aan. Als de ministers zeggen dat zij ermee aan de slag gaan en dat zij de
wet overnemen, dan gaat het misschien nog sneller. Wij moeten voorkomen dat
er in Nederland één, twee, drie, vier of vijf vuile kolencentrales
gebouwd worden. Het is bekend dat E.ON op dit moment op de Maasvlakte de hekken
geplaatst heeft. De graafmachines zijn bezig. Een krachtig politiek signaal
is heel erg nodig.De voorzitter:Het is mooi dat u de wet aanbiedt, maar als u de wet vandaag naar de Raad
van State stuurt, is het geen goed idee om de regering vandaag op het initiatief
te laten reageren.MevrouwSpies(CDA)Het persbericht mag van de site van VROM af zijn, maar de Zwitserse zakenbank
UBS laat vandaag weten dat de toekomst van kolencentrales door het pakket
van de EU bepaald niet rooskleurig is. Het lijkt mij goed als GroenLinks ook
van dat rapport kennis neemt. Het doet veronderstellen dat de voorstellen
exact datgene realiseren wat GroenLinks beoogt.De heerDuyvendak(GroenLinks)U was ook bij de presentatie van het ECN. Daar werd gemeld dat de kans
op vuilekolenstroom vanwege de lage CO2-prijs alleen maar waarschijnlijker
wordt. E.ON treft voorbereidende werkzaamheden. RWE heeft de bulldozers in
de Eemshaven al besteld. Het mooie van mijn wet is dat wij niet nu de kolenbelasting
introduceren. Nee, wij maken nu het juridische frame. In 2010, 2011 kunnen
wij besluiten of het echt nodig is om het van kracht te laten worden. Dan
kunnen wij besluiten of wij de CO2-prijs toch naar € 50
per ton ophogen. Als blijkt dat de EU of de politieke markt toch zijn werk
doet, dan hoeven wij de wet niet van kracht te laten worden. Maar wij vinden
het van groot belang om nu een vangnet te creëren om niet die vuile kant
op te gaan. Het kabinetsdoel om de schoonste en efficiëntste energievoorziening
in Europa te realiseren wordt dan niet op een brute manier verstoord.De voorzitter:Ik wijs erop dat deze wet geen onderdeel van de beraadslaging is.De heerSamsom(PvdA)Ik heb al gezegd dat kolencentrales nu bij bosjes omvallen. UBS heeft
dat doorgerekend en dat gaat de goede kant op. Stel nu dat wij heel effectief
zijn – en de ministers van der Hoeven en Cramer zijn dubbel effectief
in Brussel – en wij slagen erin om van de ongeveer 150 nieuw geplande
kolencentrales in Europa tot 2030, 145 uit de markt te drukken. Dan zijn er
nog vijf over, waarvan er vier in Nederland komen. Hoe vindt u dat?De heerDuyvendak(GroenLinks)Wat vond u in juni ervan? U zei toen: als het niet lukt via de Europese
route, dan introduceren wij in Nederland een kolenbelasting om te voorkomen
dat die vuile kolencentrales er komen.De heerSamsom(PvdA)Ik vroeg het aan u.De heerDuyvendak(GroenLinks)Ik haal even terug wat u in juni daarover zei en ik was het toen hartgrondig
met u eens; daarom vond ik het kabinetsdoel zo mooi. Nederland staat op de
eenentwintigste plaats als een van de vuilste economieën van Europa.
Er zijn 27 lidstaten en Nederland staat helemaal onderaan. Wij moeten omhoog
op die ladder en dat lukt niet als wij in Nederland vier kolencentrales bouwen.
Dat lukt alleen als wij heel fors energie besparen en duurzame energie realiseren.MevrouwWiegman-van Meppelen Scheppink(ChristenUnie)Vorige week is bij het rondetafelgesprek nadrukkelijk gesproken over het "waterbedeffect".
Ik heb misschien veel moeite met kolen in relatie tot duurzaamheid, maar ik
vraag u: hoe zijn wij bezig als wij als Nederland het vroomste jongetje van
de klas zijn, op het waterbed drukken en er allerlei dingen gebeuren in andere
Europese landen?De heerDuyvendak(GroenLinks)Wij moeten dat waterbed ook met zijn allen kleiner maken. Wij kunnen niet
zeggen: wij drukken hier of daar. Het waterbed moet erg krimpen. Door vuile
kolencentrales te bouwen, maken wij de druk op dat waterbed veel groter. Andere
maatregelen worden lastiger om te nemen. Wij maken het onszelf veel moeilijker.
In uw eigen regeerakkoord staat het doel om de energievoorziening in Nederland
veel schoner te maken. Als de bouw doorgaat – in 2011 is deze regering
klaar en in 2012 demissionair – en minister Cramer naar de vierde opening
van een kolencentrale moet, dan is de economie in deze periode veel vuiler
geworden. Dat moet u ook willen voorkomen. Wij kijken toch niet steeds naar
anderen; wij hebben toch zelf ambities?De voorzitter:Gaat u verder. U hebt een korte tweede termijn als u nog spreekminuten
neemt.De heerDuyvendak(GroenLinks)Dit waren interrupties.De voorzitter:Ik houd het heel precies bij.De heerDuyvendak(GroenLinks)Voorzitter. Ik ga verder met mijn betoog over Schoon en Zuinig in Nederland.
De heer Samson zei: er ontstaat een gat van 20 Mton. Ik schat dat het gat
25 Mton is; dat is een groot gat. Er is eigenlijk ook nog geen beleid voor
de non-ETS-sectoren. Ik weet nog niet hoe de reductie van 16% gerealiseerd
gaat worden; die gaat waarschijnlijk nog veel hoger worden. De resultaten
van Schoon en Zuinig zijn te optimistisch ingeschat, omdat daarin is gerekend
met een CO2-prijs van € 50 per ton, die € 30
gaat worden. Ik vraag met de heer Samson – hij noemt het een plan B,
ik noem het liever een plan A – het kabinet om een plan waarin staat
hoe het denkt tegen deze achtergrond de klimaatdoelen te gaan halen. Ik wil
dat plan niet pas in 2010, wanneer het kabinet met zijn afscheidstournee bezig
is, maar liefst zo snel mogelijk, zodat wij daarop nog beleid kunnen enten
om echt de doelen en de schone economie dichterbij te brengen.Ik stel tot slot een vraag over duurzame energie. Minister Cramer zei
dat het 14%-doel een zware dobber zou worden. Wat bedoelde zij daarmee?
Zij heeft zelf de doelstelling van 20% bepaald. Is dat een nog veel
zwaardere dobber? Gisteren sprak minister van der Hoeven heel optimistisch
over die 20%. Zij zei eigenlijk: kat in 't bakkie. Hoe kijkt minister
Cramer daar tegenaan? Het is verhandelbaar; vindt zij dat een
deel van die 20% ook in het buitenland gerealiseerd kan worden?De voorzitter:Ik geef het woord aan de heer Van der Ham en hij heeft acht minuten spreektijd.De heerVan der Ham(D66)Voorzitter. Het is van belang dat Europa energie oppakt, ook om zijn eigen
herkenbaarheid te vergroten. De EU begon ooit als een Europese Gemeenschap
voor Kolen en Staal. Zij is in crisis geraakt en teruggegaan naar de bron.
Natuurlijk hoopt mijn fractie dat de kolen en staal straks windmolens en zonnepanelen
zijn, maar op zichzelf is het een urgente en belangrijke herbronning van de
Europese Unie. Ik ben natuurlijk blij met de doelstellingen en ik zou heel
graag zien dat die doelstellingen hoger worden. Mijn fractie maakt zich grote
zorgen over de landen die willen uittreden omdat zij vinden dat zij te veel
op de schouders hebben genomen. Op die manier ontstaat een soort regendans
van spijtoptanten. Ik hoor graag van het kabinet met welke landen Nederland
op dit punt optrekt en welke mogelijkheden er zijn om de landen die aan de
achterkant hangen mee te krijgen. Alle oproepen die zijn gedaan om op het
punt van het milieu- en landbouwbeleid de veto's op te heffen, onderschrijf
ik van harte. Ik kijk daarbij ook naar de fracties die dat tegen houden, ook
in deze Kamer.Ik kom op een aantal onderdelen van het plan, zoals de biobrandstoffen.
Het zal niet nieuw zijn dat ook de D66-fractie daar zeer kritisch over is.
Duurzaamheid houdt niet alleen het kappen van oerwouden in; er moet ook gedacht
worden aan sociale duurzaamheidseisen. Vorige week was ik in Brazilië
waar ik de ethanolplantages zag. Er spelen grote sociale problemen bij de
teelt daarvan. Dat moet niet verkocht worden als "groene energie".
Op het punt van te stellen duurzaamheidseisen vind ik dat minstens de Cramer-eisen
leidend moeten zijn in Europa. Ik hoop dat de minister kans ziet om dat daadwerkelijk
te realiseren.De Europese aanpak schiet tekort, met name in de manier waarop de landen
samenwerken. Elk land gaat nu een ding doen om de doelstellingen te halen.
Daar wordt veel discussie over gevoerd. Het is jammer dat er weinig gezamenlijke
projecten zijn. Ik heb daar in het verleden al over gesproken. Er is een motie
aangenomen op 14 maart 2007 die mede ondertekend is door de leden Ten
Broeke, Neppérus en Samson over het bevorderen van gezamenlijke projecten
zodat meer wordt gedaan dan de som der delen. Een aantal projecten wordt op
die manier uitgevoerd; ik noem ITER, CERN en ESO. De minister van Economische
Zaken is onlangs bij ITER langs geweest. Daaruit blijkt dat zich bij samenwerking
technologische mogelijkheden voordoen die de som der delen overstijgen. Ik
vind het zo jammer dat in de plannen niet in een dergelijke visionaire en
langdurige investering is voorzien. Ik hoop dat de minister van Economische
Zaken zich wil inspannen voor een duurzame-energievariant op ITER net zoals
zij zich destijds als minister van OCW zo heeft ingezet voor ITER. Het is
van belang om fundamenteel, langdurig onderzoek te stimuleren zodat dat vleugels
krijgt.Gisteren is ook gesproken over CSP en over in hoeverre dat kan worden
gevoegd naar de groene certificaten. Ook op dat gebied zijn ongelooflijk veel
mogelijkheden voorhanden. Er wordt nu te veel gekozen voor nationaal of Europees;
bilaterale contacten, ook net buiten de EU, komen maar weinig voor. Er wordt
te marginaal gedacht.Op het punt van de emissierechten blijft het vreemd dat ondanks de uitbreiding
van een aantal bedrijven, de sectoren waar ontzettend veel CO2-uitstoot
voorkomt niet onder het emissiehandelssysteem vallen. Er is in dit verband
al gewezen op de scheepvaart, maar ik noem ook de landbouw en de raffinaderijen.
Het zou verder mooi zijn als de CO2-rechten volledig worden geveild.
Dat levert een sterke prikkel op voor het bedrijfsleven om schoner te werken.
Welke resultaatsverplichtingen liggen er en op welke manier worden deze afgedwongen?Een aantal milieuorganisaties hebben zich negatief uitgelaten over het
clean development mechanisme. Mijn fractie is daar niet per definitie negatief
over. Het is prima om in andere landen, ook buiten de Europese Unie, projecten
op dat gebied te doen. Die moeten echter wel voldoen aan eisen. Daar blijkt
het evenwel aan te ontbreken. Milieuorganisaties zetten terecht vraagtekens
bij de duurzaamheid van projecten. Een paar weken geleden heeft mijn fractie
mondelinge vragen gesteld over CO2-compensatiedoelen die niet altijd
worden gehaald omdat daar toch een beetje mee wordt gesjoemeld. Ik hoop dat
deze regering inzet op controle van dit soort CDM-projecten.De kolencentrales moeten zo schoon mogelijk zijn. Ik kijk met veel sympathie
naar het wetsvoorstel van de GroenLinks-fractie op dat punt. Die centrales
moeten in de buurt komen van de schoonste gascentrales. CSS-CCC-CCS is een
interessante techniek, maar hoewel de verwachtingen hooggespannen zijn, blijft
het aantal grootschalige projecten daaromtrent achter. Het neemt de vorm aan
van een laatste reddingsboei – los van schone energie en energiebesparing –
voordat een discussie wordt gevoerd over kernenergie. Ik hoop echt dat dergelijke
projecten versneld kans kunnen krijgen. Anders wordt in 2010 niet gesproken
over een verplicht aantal duurzaam, maar over te bouwen kerncentrales. D66
loopt niet weg voor dat debat maar wil dat debat wel voorkomen. Daar moeten
extra inspanningen voor worden geleverd. Bij de behandeling van de EZ-begroting
heeft mijn fractie amendementen ingediend om een extra impuls te geven, maar
die zijn niet aangenomen. Mijn fractie meent dat dergelijke investeringen
hard nodig zijn.Over de klimaatwetten heb ik bij interruptie al wat gezegd. Het adaptatiefonds
moet groter worden. De vorige fractievoorzitter van D66, mevrouw Van der Laan,
maakt zich daar in VN-verband hard voor. Mijn fractie steunt het pleidooi
dat zij onlangs heeft gehouden in Trouw. De CDA-fractie heeft al gezegd dat
de Borsselegelden maar op de plank blijven liggen.Ik sluit met enige hoopvolle opmerkingen af. De Lieberman-McCain Acts
zijn diverse keren ingediend, maar steeds gesneuveld. Straks zit McCain of
een andere groene kandidaat wellicht echter in het Witte Huis. Dat stemt hoopvol.
Ik neem op dit punt afstand van de opmerkingen van de PVV-fractie. Er zijn
ontzettend veel kansen. Europa moet niet wachten tot de EU wat doet en de
EU moet niet wachten tot de VN wat doet. Er moet initiatief worden genomen
want anders wacht de VN nog tot er vanuit de ruimte wat gebeurt. Dat moet
niet worden afgewacht. Als een deus ex machina komt een en ander anders via
natuurrampen bij ons terecht. Dat moet voorkomen worden.De voorzitter:Als ik streng was, dan restte u nu nog twee seconden voor uw betoog in
tweede termijn. Er komen nog twee woordvoerders aan het woord van de fracties
van de SGP en de Partij voor de Dieren. Zij krijgen een minuut spreektijd
van de fractie Verdonk.MevrouwOuwehand(PvdD)Ik beloof in dat geval dat ik niet met 25 moties kom in tweede termijn.Voorzitter. Ik sluit mij allereerst aan bij het pleidooi dat de heer Samson
hield voor een stevige inzet op klimaatdiplomatie. Laten wij zien hoe dat
nieuwe woord ingevuld wordt. Ik vind het van belang om het te noemen. De state
of mind binnen Europa moet verder worden losgeweekt van Lissabon. Voordat
wij vervallen in mitsen, maren, problemen en onmogelijkheden moeten wij pas
op de plaats maken en ons realiseren hoe ernstig de problemen zijn die gerelateerd
zijn aan klimaatverandering. Klimaatdiplomatie kan daartoe wellicht een eerste
aanzet geven. Ik hoor graag of het kabinet ook vindt dat er te veel in onmogelijkheden
wordt gedacht waardoor het echte probleem uit het oog wordt verloren. In Europa
wordt een stevig klimaatbeleid met de mond beleden, maar echte ambitieuze
en noodzakelijke doelstellingen komen niet van de grond. Als de doelstelling
wordt gesteld op 20% reductie terwijl bekend is dat minimaal 30%
nodig is, dan zet dat geen zoden aan de dijk. Het moet mij in dit verband
van het hart dat de voortdurende reflex om te kijken naar wat andere landen
doen, getuigt van een basisschoolniveau waar echt vanaf moet worden gestapt.
In plaats daarvan moet een voortrekkersrol worden gespeeld. De grote bijdrage
die Europa levert aan de uitstoot van broeikasgassen ten opzichte van minder
geïndustrialiseerde landen vraagt ook om die voortrekkersrol van Europa.
Er is een historische schuld te vereffenen. De doelstelling moet dus -30%
worden. Ik sluit mij aan bij de partijen die gepleit hebben voor een doorrekening
en een akkoord op dat punt.Voorzitter. In het Europese reductieplan kon ik weinig terugvinden over
de bijdrage van de veehouderij aan de uitstoot van broeikasgassen. Ik herhaal
dat de veehouderij wereldwijd 18% van alle broeikasgassen uitstoot.
Dat is meer dan verkeer en vervoer gezamenlijk. Ontbossing, grootschalige
teelt van voedergewassen, overmatig kunstmestgebruik, lange transporten van
productiemiddelen en de uitstoot door de veehouderij van CO2, methaan
en lachgas, vormen niet alleen een bedreiging voor het klimaat maar ook voor
de biodiversiteit, de zoetwatervoorraad en de verdeling van het steeds schaarser
wordende voedsel.De heer Samsom sprak over de noodzaak van een stevig klimaatbeleid voor
de Europese vrede en veiligheid. Ik had gehoopt dat hij ook de wereldvrede
daarbij zou betrekken. Wij zijn niet de enigen die ons daarover grote zorgen
maken. Ik neem aan dat de PvdA-fractie dat eveneens doet. De groter wordende
strijd om natuurlijke bronnen die steeds schaarser worden – ik doel
met name op voedsel – zou de wereldvrede ernstig kunnen bedreigen. Het
klimaatprobleem kan niet los daarvan worden gezien.Is de minister bereid om de klimaataspecten van de veehouderij in Europees
verband stevig aan de kaak te stellen? Wil zij daarvoor aandacht vragen? Ik
maak uit het programma Schoon en Zuinig wel op dat zij ziet welke bedreigingen
op ons afkomen. Het loslaten van de melkquota in Europees verband zou behoorlijke
negatieve effecten op het milieu kunnen hebben, maar ik zie wat dat betreft
nog geen beleid en evenmin stevige actie in Europa. Ik vraag mij af of de
minister bereid is om deze discussie in de Europese Commissie aan te zwengelen.Om niet alleen negatief te zijn vandaag, geef ik de minister mee dat er
mogelijkheden zijn die door de andere fracties niet zijn genoemd. De minister
heeft in antwoord op onze vragen vorig jaar aangegeven dat zij bereid is om
onderzoek te doen naar de milieueffecten, waaronder het klimaateffect, van
diverse vervangingsstrategieën voor vlees. Zoals wellicht bekend, hebben
wij zelf al wat rekensommetjes gemaakt. Daaruit blijkt dat, als alle Nederlanders één
dag in de week geen vlees eten, dit gelijk staat aan een CO2-reductie
die zou kunnen worden bereikt door het van de weg halen van 1 miljoen auto's.
Daarmee zouden wij in één klap voldoen aan de reductiedoelstelling
voor Nederlandse huishoudens in 2010, te weten 3 megaton. Dat zijn positieve
signalen waarmee wij wellicht ook in Europa verder kunnen. Hoe staat het met
dat onderzoek? Is de minister bereid om daar vaart achter te zetten? Wellicht
kan zij over niet al te lange tijd binnen Europa een handelingsperspectief
bieden waaraan nog niemand eerder had gedacht en dat zonder al te veel moeite
een enorme milieuwinst zal opleveren. Dan zou het niet nodig zijn om in "mitsen
en maren" te vervallen.Ondanks het Europese klimaatplan heeft Nederland vastgehouden aan zijn
eigen doelstelling van 30%. Dat is een compliment waard. Wij vrezen
echter dat dit ambitieuze doel niet zal worden behaald.In het licht van onder andere het loslaten van de melkquota en de doelstelling
op dat punt, verzoek ik de minister een reactie te geven.Tot slot spreek ik mijn zorg uit over de uitholling van het begrip "duurzaamheid",
vooral in relatie tot de discussie over biobrandstoffen. Wij denken dat het
een groot risico is om akkoord te gaan met biobrandstoffen die wij de schijn
van duurzaamheid willen meegeven. Het draagvlak om daadwerkelijk iets te doen
aan het klimaatprobleem onder burgers is groot. Dat zou daarmee onderuit kunnen
worden gehaald. Wij vragen ons af of de minister die gevaren onderkent en
of zij die wil inbrengen tijdens de discussie met de Europese Commissie over
de duurzaamheidscriteria die minder ver gaan dan de minister had voorgesteld.
Wij maken ons extra zorgen over het als duurzaam aanmerken van de covergisting
van mest uit de landbouw.De heerVan der Staaij(SGP)Voorzitter. De SGP-fractie heeft waardering voor het voorliggende klimaat-
en energiepakket van de Europese Commissie. Het geeft handen en voeten aan
de eerder geformuleerde klimaatdoelstellingen en het gaat niet alleen om Europa,
maar ook om het houden van druk op de internationale ketel. Uiteindelijk is
er natuurlijk toch een wereldwijde benadering nodig om simpelweg te voorkomen
dat bijvoorbeeld reductie van energie in bepaalde landen leidt tot stijging
van energie in andere, niet-deelnemende landen. Dan zou men immers per saldo
niet vooruit zijn gekomen. Er is voortvarendheid nodig vanwege de ernst van
de klimaatproblemen en om een duidelijk en stabiel economisch klimaat voor
duurzame investeringen te hebben. Het gaat om ecologie en economie, alsmede
om een goede balans tussen een gezond economisch beleid en een degelijk klimaatbeleid.Wij stemmen in met de ambities van het kabinet om verder te gaan dan de
doelstelling van 20% waarvan de Europese Commissie nu uitgaat en pleiten
er dus voor om in te zetten op de reductie van 30%.Er ligt een gevarieerd pakket voor dat onze sympathie heeft. Het is goed
dat wij daarover nu uitgebreid kunnen spreken. Tevens is van belang dat wij
de consequenties en de nationale pijnpunten tijdig en helder in beeld hebben.
Tijdens eerdere Europese milieudebatten – ik denk aan de debatten over
de Kaderrichtlijn Water – was het voor de Kamer in eerste instantie
niet een kunst om te zeggen dat het goed ging en dat het nog wel wat ambitieuzer
mocht. Later zag de Kamer echter waartoe een en ander in de praktijk leidde.
Zij heeft zich toen afgevraagd wat dat boze Europa Nederland aandoet. Dat
soort scenario's moeten wij voorkomen. Wij dienen onder ogen te zien waartegen
wij "ja" zeggen. Op hoofdlijnen is nu een koers bepaald, maar de
regering heeft ook zelf aangegeven dat de positie op een aantal punten nog
niet helemaal is uitgekristalliseerd. Op basis van de fiches en de uitwerking
van deze plannen op hoofdlijnen zullen wij tijdig en grondig moeten debatteren.
Ik noem een veiling bij emissiehandel als voorbeeld. Op zichzelf is dat naar
onze mening een idee dat aanspreekt, maar de vraag is hoe een en ander precies
moet worden uitgewerkt. Als dat niet goed gebeurt, kan het immers ook totaal
verkeerd gaan. Een zorgvuldige uitwerking is dus van belang. Voor een aantal
voorliggende zaken zit het venijn dus in de details.De EU gaat naar ons oordeel in het kader van de emissiehandel niet over
de opbrengst van de veilingen. De ideeën voor de nationale invulling
hebben onze sympathie. Ik doel dan op het binnen het land nagaan welke sectoren
last ondervinden en het internationaal onderzoeken hoe het geld voor doelen
in ontwikkelingslanden kan worden geïnvesteerd.Wij hebben nog uitwerkingsvragen ten aanzien van de energieproducenten
die vanaf 2013 al met een 100% veiling te maken hebben. Is het juist
dat producenten van stroom die ook warmte via WKK doorleveren, hun CO2-rechten niet volledig hoeven te gebruiken? Wat is de positie van bedrijven
met WKK-installaties die elektriciteitsproductie niet als hoofddoel hebben?
Ik doel onder andere op de glastuinbouwbedrijven.Het is belangrijk om te voorkomen dat door de inzet van externe emissiekredieten
de CO2-handelsprijs te laag blijft. Het kabinet zet wel in op een
hoger percentage toegestane externe emissiekredieten. Hoe voorkomen wij dat
de CO2-prijs te laag blijft en duurzame investeringen uitblijven?De Europese Commissie wil het CDM beperken. Nederland mag slechts 3 à
4 megaton uit het buitenland halen, terwijl het nu nog om een veel groter
aantal megatonnen gaat. Er is behoorlijk wat te overbruggen. Wat zijn de consequenties
daarvan voor de nationale doelstelling?Ook naar onze mening moet duurzame productie van biomassa aan meer criteria
voldoen dan nu wordt voorgesteld. Wij steunen het kabinet dan ook als het
zegt dat het wat dat betreft hogere ambities nastreeft en dat het meer criteria
wil stellen. Onder anderen heer Van der Ham heeft gesproken over het energieonderzoek.
Wij steunen dat er meer fundamenteel onderzoek wordt gedaan en verwijzen naar
de rapportage van de commissie-De Wit daarover, waarin duidelijk staat dat
dat noodzakelijk is. Daarvoor is een geldinjectie nodig. Internationaal onderzoek
is eveneens nodig. Wij zijn tevens van mening dat in het nationale energieonderzoek
meer aandacht moet worden besteed aan grondwater als energiebron, koude-/warmteopslag
en de reductie die op dat terrein mogelijk is. Tevens dient er meer aandacht
te zijn voor geothermie: het gebruik van warmte uit de aardkorst.Om tijd en energie te besparen sluit ik mij aan bij de opmerkingen die
zijn gemaakt over het ontbreken van maatregelen op Europees niveau over energiebesparing.
Ook daarop dient het accent te worden gelegd.De vergadering wordt van 13.25 uur tot 14.10 uur geschorst.De voorzitter:Ik deel de leden mee dat iedereen in totaal maximaal vijf keer mag interrumperen.MinisterCramerVoorzitter. Er zijn veel vragen gesteld over dit zeer belangrijke onderwerp
dat niet alleen in Nederland maar wereldwijd terecht aandacht vraagt. Het
is een enorme opgave die wij moeten vervullen, willen wij in staat zijn het
grote wereldprobleem van de 21ste eeuw aan te pakken.Bij mijn beantwoording van de vragen begin ik bij de heer Madlener die
de meest uitgebreide vragen heeft gesteld. Het kabinet houdt vast aan de 30%-doelstelling
omdat het van mening is dat gestreefd moet worden naar maximaal 2%
stijging van de temperatuur en daarvoor is 30% reductie in ieder geval
noodzakelijk.Het gaat echter niet om een Alleingang. Wij willen het klimaatprobleem
werkelijk aanpakken en wel zodanig dat het bedrijfsleven een kans krijgt om
te vernieuwen, te innoveren en te behoren bij de top van de toekomst en niet
bij de achterblijvers van de 20ste eeuw. De werkwijze van het programma Schoon
en Zuinig is zeer weloverwogen gekozen. Wij gaan in Europees verband duidelijk
aan de slag met het emissiehandelssysteem. Dat is voor het Nederlandse bedrijfsleven
goedkoper dan wanneer Nederland een Alleingang zou doen en alleen nationale
doelen zou stellen. Vervolgens hebben wij in Nederland voor de non-ETS-sectoren
een duidelijk beleid om de doelen te halen.De kosten voor Nederland van het Brusselse pakket vallen relatief gunstig
uit: 0,3% van het BNP. Dat is beslist geen slecht percentage.Ik ben het helemaal met de heer Madlener eens dat wij rekening moeten
houden met de verplaatsingseffecten. Het heeft immers geen zin om industrie
die energie-efficiënt produceert hier weg te jagen en ervoor te zorgen
dat die ergens anders met meer emissie een groter probleem veroorzaakt. Daarmee
is rekening gehouden. Daarom heeft het kabinet de drie onderdelen van het
ETS onderschreven: de E-sector, de middensector en degenen die nu nog in een
uitzonderingspositie verkeren.De heer Madlener weet net zo goed als ik dat wij instrumenten moeten inzetten
om technologie gericht op duurzame energie die nog niet kan concurreren in
de markt, flink te bevorderen. Dan hebben wij de regeling die gisteravond
is besproken hard nodig. Je moet natuurlijk wel zorgvuldig te werk gaan. Met
de SDE beogen wij juist dat de bedrijven een zetje krijgen en daardoor de
marktintroductie kunnen realiseren. Vervolgens moeten wij ervoor zorgen dat
de regeling marktconform functioneert. Er wordt dus een beleid gevoerd
waarmee heel scherp wordt ingezet op innovatie en waarmee het mogelijk wordt
om ook duurzame energie te gebruiken.Mevrouw Spies stelde vragen over het tijdpad. Zij vroeg zich af of wij
de doelen op tijd halen en of wij voorafgaande aan de Top van Kopenhagen het
nodige gereed hebben. Wij stevenen af op besluitvorming over het gehele pakket
in het voorjaar van 2009. In ieder geval moeten wij voor de verkiezingen van
het Europese Parlement in juni 2009 tot een afronding komen, omdat anders
vertraging ontstaat. Wij zijn er dus allemaal van overtuigd dat dit het tijdpad
is. Natuurlijk zal dat bestaan uit verschillende stappen. Nu is bijvoorbeeld
in de Milieuraad Slovenië aan zet. Daarna bekleedt Frankrijk het voorzitterschap
en uiteindelijk zal in Kopenhagen Denemarken leiding aan dit proces geven.De heren Samsom en Van der Ham vroegen wat de rol van Nederland in het
gehele proces is. Behoort Nederland wel tot de koplopers en jaagt het het
proces voldoende aan? Ik kan nadrukkelijk bevestigen dat wij tot de koplopers
behoren en dat wij aan het project trekken. Er zijn eigenlijk twee kopgroepen,
een in EU-verband en één in mondiaal verband. In EU-verband
zijn het vooral de landen die het EU-voorzitterschap bekleden of zullen bekleden.
Na Slovenië zal Frankrijk het voorzitterschap bekleden. Deze landen vinden
dat zij leiding aan het proces moeten geven. Zelf stel ik mij ook heel actief
in de Milieuraad op. Ik zet mij op Europees niveau vooral in op het voldoen
aan de duurzaamheidscriteria voor de biomassa. Ik noem verder de ecodesignrichtlijn,
CCS en ETS. Daarop richten wij ons voornamelijk. Verder streef ik naar tijdige
en goede internationale afspraken.De afgelopen maanden hebben wij hard gewerkt aan het tot stand brengen
van internationale afspraken. Ik heb een aantal internationale conferenties
bijgewoond, zoals die in New York en Monaco. Volgende week zal ik een conferentie
in Brussel bijwonen. In New York heb ik namens Nederland tegen vertegenwoordigers
van de VN en de aangesloten organisaties, met name UNDP en UNEP, gezegd dat
zij snel tot een taakverdeling moeten komen. Als de VN daar namelijk niet
snel voor zorgt, zal het proces veel te lang duren en zal het veel te veel
tijd kosten voordat wij überhaupt aan de slag kunnen. Ik heb tegen UNDP
en UNEP gezegd: wij willen dat jullie, en UNEP voorop, samen met de Wereldbank
een concreet plan maken en daarin zeggen wie wat doet en voor welke aanpak
wordt gekozen. Ik heb erbij gezegd dat de EU ze wil adviseren, zodat duidelijk
wordt wat precies door wie moet worden gedaan. Het proces is versneld en ik
ben erg tevreden dat door mijn actie, want die heeft ertoe geleid dat er een
stroomversnelling is gekomen. Het proces is in Monaco, waar ik vorige week
was, nog geactiveerd. Volgende week zal in Brussel in EU-verband worden afgesproken
op welke manier wij op basis van een voorstel van Nederland de verschillende
organisaties van de VN plus de Wereldbank heel gericht aan het werk kunnen
laten gaan.Ik heb nog een ander punt nadrukkelijk aan de orde gesteld en dat komt
ook in Brussel aan de orde. Dat betreft de vraag: hoe zorgen wij ervoor dat
wij ons wereldwijd op een rechtvaardige manier inzetten? Dat is van belang,
omdat nu elk land met een eigen pleidooi komt voor het financieel steunen
van land X of het laten uitvoeren van een bepaald plan door de Wereldbank.
Een aantal landen komt daarmee echt goed uit de verf. Dit zijn de landen die
goed kunnen lobbyen en de grotere, zich snel ontwikkelende landen zoals China
en India. Andere landen, die niet zo economisch aantrekkelijk zijn of die
niet zo hard roepen, komen in het verhaal niet voor. Er is dus geen rechtvaardige
verdeling van de wijze waarop de financiën gemobiliseerd worden. Dit
punt is heel belangrijk. Ook atollen en andere partijen moeten meegenomen
worden in het proces. Er dreigt momenteel een tweedeling te komen. Juist de
landen die al wat meer ontwikkeld zijn, worden bevoordeeld door het proces
dat ik zojuist beschreef. De armste landen krijgen de minste steun. Ik doel
hiermee op het punt dat mevrouw Wiegman eerder maakte. Ik vind dit zorgwekkend.
Dat heb ik ook naar voren gebracht. De consequentie is dat er volgende week
in Brussel gezamenlijk, als EU, afspraken worden gemaakt om te zorgen dat
de wereld dat wat er aan geld gemobiliseerd gaat worden, eerlijk verdeelt.
Die verdeling moet dan op zo'n manier geschieden dat alle taken die in Bali
zijn afgesproken ook inderdaad uitgevoerd gaan worden.MevrouwWiegman-van Meppelen Scheppink(ChristenUnie)Ik ben blij met wat ik hoor. Aan welke afspraken volgende week in Brussel
denkt de minister echter concreet? Gaat het om het CDM, om de Gold Standard
voor elkaar te krijgen, of denkt zij aan andere wegen?MinisterCramerNatuurlijk is dat een onderdeel van het geheel. Het gaat echter eerst
om het brede principe. Met het oog op Bali moeten er een aantal zaken gebeuren.
Aan afspraken, mitigatie en adaptatie werken wij natuurlijk keihard mee. Belangrijker
zijn het organiseren van de financiën, herbebossing en technologieoverdracht.
Juist die punten moeten gezamenlijk uitgewerkt worden. Het moet niet zo zijn
dat slechts een paar landen in de wereld dat elk voor zich doen. Dit geldt
ook voor herbebossing en technologieoverdracht. Er moet eerst gesproken worden
over de algemene spelregels, over de manier waarop ervoor gezorgd kan worden
dat de punten financiën, herbebossing en technologieoverdracht rechtvaardig
gebeuren. De financiën moeten daarbij op de juiste wijze worden ingezet.Mevrouw Spies wilde weten hoe er in het kader van de commitologie gewerkt
wordt aan het klimaatbeleid. Commitologie wil zeggen dat er ambtelijke werkgroepen
zijn die het werk feitelijk doen. Als ik het goed begrijp, betekent dit in
de ogen van mevrouw Spies dat er te veel aan de ambtenaren wordt overgelaten,
en het niet politiek genoeg wordt gemaakt. Alle ambtenaren krijgen echter
politieke instructies bij dit soort dossiers. Er is op die manier een duidelijke
wisselwerking tussen politiek en ambtenarij. De zorg van mevrouw Spies is
dus niet terecht. Er is een heel goed sturingssysteem en de politici zijn
zeer nauw aangehaakt in het proces. Dat valt al op te maken uit mijn betoog.
Het gaat één op één meteen samen. Bovendien moeten
wij ook snel en flexibel zijn. Dat is de reden dat ik heb ingegrepen in New
York. Het ging daar voornamelijk over de manier waarop de afstemming geregeld
moest worden. Dat vond ik te lang gaan duren. Er is vaart nodig. Daarom is
het van belang dat iedereen scherp blijft.Er zijn ook enkele vragen gesteld over het concrete Brusselse pakket.
De heer Jansen, mevrouw Spies, mevrouw Wiegman, de heer Samsom en wellicht
nog enkele anderen wilden weten of wij wel scherp zijn op die
30%. In de stukken staat namelijk voornamelijk 20% reductie.
Er werd gevraagd waar wij op afstevenen en of er wel genoeg gepleit was.In de eerste plaats zeg ik nadrukkelijk dat wij voortdurend gepleit hebben
voor opname van die 30% in het pakket. In het pakket is nu een methodiek
opgenomen. De methodiek behelst een directe vertaalslag. Als het 30%
wordt, wordt er via deze methodiek meteen omgerekend hoeveel percentages er
dan voor alle landen uitrollen. Dat is dus eigenlijk al gereed. Om tactische
redenen is het er niet ingezet, Men vond dat er eerst voor gezorgd moest worden
dat dit voor elkaar komt. Iedereen in de EU weet echter dat als de onderhandelingen
in Kopenhagen lukken, het opgeschroefd gaat worden naar 30%. Dan wordt
het 30%. Het is dus allemaal al geregeld. In feite staat al in de instructies
waarvoor wij in dat geval aan de lat staan.Er bestaan staatjes die duidelijk maken hoeveel Nederland dan moet halen.
Ik zie het hier zo snel niet staan. Als ik het uit het hoofd bereken, komen
die percentages in de buurt van de percentages die wij zelf als kabinet nu
al hebben.De heerDuyvendak(GroenLinks)Een groot aantal collega's en ik hebben in eerste termijn gevraagd of
Nederland zich tijdens de vergadering van de Milieuraad en in alle volgende
debatten in Europa wil inzetten voor een volwaardig -30%-pakket. In
haar brief schrijft de minister dat er nog geen doorrekening is en dat een
en ander nog niet op die manier gereed is, laat staan dat er gesproken wordt
over het komen tot een akkoord over dat pakket.MinisterCramerHet is wel doorgerekend en er is wel degelijk bekend wat het pakket inhoudt.
Ik doel dan op alle percentages. Dat is dus bij alle landen bekend.De heerDuyvendak(GroenLinks)De minister schrijft zelf het volgende in haar brief: "... ontbreken
de berekeningen die behoren bij de hoge reductiedoelstelling tot -30%."
De minister heeft gelijk als zij zegt dat die methodiek er is. Zij erkende
echter zelf dat de echte sommen, laat staan een akkoord daarover, om onverstandig
tactische redenen buiten de onderhandelingen worden gehouden. Ik zou graag
zien dat die sommen bij de onderhandelingen werden betrokken.MinisterCramerIk geef toe dat er een verschil is tussen methodiek en doorrekening. Wat
dat betreft heeft de heer Duyvendak dus een punt. De methodiek is natuurlijk
het belangrijkst en die ligt dus wel vast. Wij kunnen daarop verder aandringen
en ik ben zeker van plan om dat te doen, want ik wil ervoor zorgen dat voor
de onderhandelingen in Kopenhagen klip en klaar is wat het pakket dan wordt.
Verschillende Kamerleden hebben mij gevraagd of het mijn inzet is om het pakket
van 30% zo duidelijk mogelijk verankerd te krijgen. Als wij naar Kopenhagen
gaan, moeten wij wereldwijd kunnen aangeven voor welke percentages wij staan.De heerMadlener(PVV)Het is mogelijk dat in Kopenhagen met de hele wereld 30% wordt
overeengekomen. Wanneer vindt de minister dat de onderhandelingen in Kopenhagen
geslaagd zijn? Wat zullen wij doen als die onderhandelingen daar niet slagen?
Die kans bestaat natuurlijk ook.MinisterCramerDe onderhandelingen in Kopenhagen zijn geslaagd als wij wereldwijd een
afspraak kunnen maken en als wij invulling kunnen geven aan de Baliroadmap.
Dat is zonneklaar. Later in mijn betoog zal ik de vraag beantwoorden wat wij
doen als wij in Europees verband op 20% CO2-reductie zitten.De heerSamsom(PvdA)Wij hebben de Nederlandse regering ook gevraagd om er in Europa voor te
pleiten dat het pakket van -30% volledig inzichtelijk wordt. Dat is
toch iets anders dan dat de systematiek er al is. Als wij van -20%
naar -30% gaan, zal het Clean development mechanism (CDM) niet van
3 naar 6 megaton gaan. Dan komt er natuurlijk wat meer bij, omdat er een andere
wereldconstellatie bij hoort. De prachtige staatjes bij de effort sharing
directive zullen dan ook andere getallen bevatten. Er zal niet overal sprake
zijn van maal 1,5%.MinisterCramerDe antwoorden op de vragen van de heer Samsom zijn nagenoeg allemaal bekend,
maar niet alles staat in de tekst. Als wij kiezen voor 30%, mag de
helft van de emissiereductie CDM zijn. Zodoende hebben wij ook een bod voor
ontwikkelingslanden: wij zullen dan meer helpen via CDM. Het aandeel CDM wordt
dan dus groter. Nu is dat echter niet aan de orde. Ik zeg de Kamer toe dat
ik haar alle informatie stuur. Wij zullen de komende twee jaar scherper moeten
formuleren wat die 30% en al die andere zaken gaan inhouden. Als wij
in Kopenhagen onderhandelen, moet dit net zo goed op tafel liggen.De voorzitter:Wanneer zult u ons wat laten toekomen?MinisterCramerVoorlopig nog niets, want er wordt nog fiks onderhandeld. Over drie maanden
zijn wij in staat om een nieuwe rapportage te geven over de stand van zaken.De voorzitter:Dat is duidelijke taal.MevrouwSpies(CDA)Ik wil het nóg beter begrijpen. Er wordt gestreefd naar twee akkoorden:
een akkoord over het pakket dat de EU volstrekt helder heeft uitgewerkt op
die -20%, en een akkoord over de -30% als Kopenhagen slaagt.
Wij moeten lang vóór Kopenhagen weten wat van iedere lidstaat
wordt gevraagd als dat mondiale akkoord er komt. Beide akkoorden zijn in de
maak en moeten er van de minister heel snel komen.MinisterCramerWat ons betreft moeten ze er komen. Wij hebben veel druk op de EU uitgeoefend
om die 30% scherper te maken. De methodiek is geaccordeerd en in de
tekst staat dat in algemene zin 30% wordt nagestreefd als Kopenhagen
slaagt. Dat is dus al gerealiseerd. In het begin wilde men alleen maar praten
over 20%. Wij hebben stap 1 gezet. Voor stap 2 zet ik mij in, maar
of ik het bereik is vers twee. Immers, ik heb 26 collega's. Het eerste is
ook gelukt, dus ik hoop dat het tweede ook lukt. Het pakket van de 30%
moeten wij verhelderen. Als wij in Kopenhagen tot die 30% komen, moeten
wij meteen aan de slag kunnen en niet nog twee jaar verliezen om het allemaal
door te exerceren.Ik kom op de lastenverdeling. De heer Jansen vroeg of het wel fair is
om uit te gaan van de historische emissies. Er zijn meerdere parameters om
tot deze verdeling te komen. Het is een bouwwerk. Als je er één blokje uithaalt, zakt het hele bouwwerk in elkaar. Het kabinet is
heel tevreden met de manier waarop het bouwwerk in elkaar zit. Er is met veel
gevoeligheden rekening gehouden, zonder dat te veel concessies zijn gedaan.
De historische emissiegegevens vormen een onderdeel van het bouwwerk.Als referentiejaar is 2005 gekozen. Volgens de heer Duyvendak heeft Nederland
daar mazzel mee. Onze reductie is 16% voor non-ETS ten opzichte van
2005. Omgerekend naar 1990 is het ongeveer 22%. Het ligt dus hoger
dan onze aanslag. Wij komen er niet gunstig vanaf.De heer Madlener vroeg naar de kosten. Vanwege het ETS is het voor het
bedrijfsleven kostenefficiënter dan in een nationale aanpak. De heer
Madlener maakt een drama van de kosten, maar ik kan een écht drama
schetsen van wat ons overkomt als wij niet investeren. Als wij investeren
in het klimaatbeleid ter realisering van de EU-doelen zou dat ongeveer 2 mld.
kosten, oftewel 0,32% van het BNP. Dat is dus maar heel relatief. De
heer Madlener praat alleen maar over kosten, maar weet hij hoeveel werk het
met zich brengt als wij de slag naar duurzame energie maken? Realiseert hij
zich ook wat voor een koploperspositie wij daarmee kunnen bereiken?De heerMadlener(PVV)Het echte drama wordt door Al Gore en zijn volgelingen, waarvan u er een
bent, constant opgevoerd: de zeespiegel stijgt zes meter, waardoor wij allemaal
verdrinken. Als ik dan gewoon vraag wat het ons kost, vind ik dat geen drama,
dat moeten wij gewoon weten. Het CPB heeft een worst-casescenario gemaakt
dat realiteit wordt, namelijk Europa doet het wel en de rest van de wereld
niet. U moet weten wat er gebeurt als Kopenhagen geen succes wordt en Europa
vasthoudt aan 20% en de rest van de wereld niets.MinisterCramerNatuurlijk is het van belang goed inzicht te krijgen in de kosten, en
dat heb ik ook nadrukkelijk gezegd. Daarom hebben wij drie boxen voor het
ETS. Als u dat bedoelt, is het antwoord ja. Ik wil het beeld nuanceren dat
er alleen maar kosten zijn: er zijn ook baten, zoals werkgelegenheid.De heerMadlener(PVV)Natuurlijk ben ik blij met nieuwe investeringen, die door onze industrie
moeten worden geïnitieerd, en natuurlijk zijn er ook baten. Bij elkaar
geeft dat een saldo. Wilt u het CBP opdracht geven dat saldo wel te berekenen
en aan de Kamer toe te sturen?MinisterCramerIk zal laten nagaan welke studies er zijn die de baten weergeven. Dan
kunt u zien dat er plussen en minnen zijn en dat investeren in de toekomst
de juiste weg is. Dit alles in een paar A4'tjes.De heer Jansen heeft zorgen geuit over het emissiehandelssysteem. Wij
zijn het daar volkomen mee eens.De heerJansen(SP)Dat is mooi, maar hoe krijgt de Kamer de overtuiging dat het systeem transparant
en handhaafbaar is?MinisterCramerDe minister van EZ zal daar in een ander verband op ingaan.Zijn er sancties op het niet halen van de doelen? Daarvoor heeft de Commissie
inbreukprocedures, die kunnen eindigen bij het Hof als niet wordt voldaan
aan wat in EU-verband wordt geëist. Daar zit dus een duidelijke sanctie
achter.De heer Samsom heeft gevraagd wat er gebeurt als die 30% niet lukt.
Wat is dan plan B? Ik ga er nog steeds van uit dat het 30% wordt in
Kopenhagen. Wij zetten ons echt dubbel optimaal in om ervoor te zorgen dat
de wereld meegaat. De wereld moet gewoon meegaan om het probleem op te lossen.
Er wordt heel veel klimaatdiplomatie bedreven om dit in een hoog tempo te
realiseren, met de heer Ban Ki-moon voorop, die een groot pleitbezorger is
om het voor elkaar te krijgen. Zoals bekend wordt in 2010 de balans opgemaakt.
Daarnaast is op dit moment reeds een pakket van maatregelen in werking gesteld
in Nederland. Ik noem het programma Schoon en Zuinig, waarbij er voor elke
sector sprake is van een mix van maatregelen. Dat varieert van wetgeving tot
fiscale instrumenten en voorlichting. Het is in alle gevallen een combinatie
van maatregelen. In alle sectoren is een strakker beleid in ontwikkeling voor
het geval blijkt dat de huidige maatregelen onvoldoende zijn. Voor elke sector
hebben wij dus een plan B. Het is dus niet één plan B, in de
zin dat wij even op een knopje drukken waardoor de wereld weer een stuk schoner
is. Zo gaat dat niet, je moet dat maatgericht doen. Bijvoorbeeld voor de bebouwde
omgeving en voor verkeer en vervoer hebben wij instrumenten in gedachten die
lijken op systemen voor emissiehandel. Maar misschien komen wij op meer dwingende
maatregelen die passen bij datgene wat het bedrijfsleven als beste mogelijkheid
ziet. Het bedrijfsleven is zich overigens zeer wel bewust dat er in 2010 geëvalueerd
wordt en dat indien dan niet voldoende zichtbaar is wat er in twee jaar is
bereikt, een andere combinatie van instrumenten wordt ingezet. Ik ga er vooralsnog
van uit dat hetgeen wij in Schoon en Zuinig hebben geformuleerd ook gehaald
wordt. Het ziet er wat mij betreft zeer gunstig uit.De heerDuyvendak(GroenLinks)In mijn perspectief hanteer je plan B als Europa blijft steken op -20%
om alsnog de sprong naar -30% te maken. Echter, ook als Europa naar
-30% gaat, zijn er nu meer contouren duidelijk van het systeem dat
leidt tot die -30% dan ten tijde van het opstellen van Schoon en Zuinig
en de doorberekening ervan. Het ECN heeft de vorige week hier gezegd dat toentertijd
bij -30% uitgegaan werd van een CO2-prijs van € 50
per ton. Dat zal die nu niet meer zijn door de systematiek die gekozen wordt.
De besparingen zullen minder zijn. Er is minder duurzame energie en er is
sprake van meer kolenstroom. Wij weten nu dat er bij -30% een gat is.
Is het niet veel verstandiger nu al te kijken naar de vraag hoe groot dat
gat is en hoe dat opgevuld moet worden in plaats van op dat punt twee jaar
duimen te draaien?MinisterCramerOp het ogenblik draai ik helemaal geen duimen. Ik maak meters. In 2010
gaan wij inderdaad alles opnieuw bekijken en op een rijtje zetten. Eventueel
benodigde extra acties worden dan in gang gezet. Ik ben ook niet blind voor
tussentijdse signalen die erop wijzen dat er sneller een tandje bijgezet moet
worden. Mocht dat nodig zijn, zal ik het evenmin nalaten. Het jaar 2010 is
niet alleen het heilige moment. Wij zullen zeer goed monitoren, ook waar het
gaat om het Nederlandse programma. Zitten wij op koers en kunnen wij inderdaad leveren wat wij moeten leveren? Daarop wordt zeer strak gestuurd en
ik houd dus exact bij wat er aan de hand is.De leden Spies en Samsom vroegen het een en ander over CDM. CDM heeft
voor- en nadelen. Het kan beperkt worden in het kader van ETS. Dat is ook
gebeurd, omdat wij willen bevorderen dat binnen de nationale context innovatie
inderdaad van de grond komt. De ene kant van de medaille is dat als er te
veel CDM uitgegeven wordt, er niet langer een prikkel is om in de eigen industrie
te vernieuwen. De andere kant van de medaille is natuurlijk dat wij misschien
op termijn in verband met mondiale afspraken CDM inzetten om de ontwikkelingslanden
in hun beleid te ondersteunen. De vraag is dan wel welke CDM ingezet wordt:
wij hebben niet-ETS CDM, ETS CDM en overheids-CDM. Er zitten voordelen aan
om heel strak te zijn. Op internationaal onderhandelingstechnisch gebied kleven
er echter nadelen aan om het helemaal in te perken. Zoals ook in de stukken
richting Brussel staat vermeld, speelt dan ook nog het punt dat wij ons heel
goed realiseren dat wij de vraag hoe die systematiek nu werkelijk uitpakt
nog wat beter op een rij moeten zetten. Hetgeen ik nu vertel, moet ook nog
wat beter bestudeerd worden.De heerSamsom(PvdA)Ik vroeg in de eerste termijn ook of u wilt overwegen gewoon in te stemmen
met hetgeen Brussel hier nu heeft neergelegd. Sterker nog, ik zou dat adviseren.
Brussel legt nu een wat strakke CDM-benadering bij -20%. Die benadering
hoort daar ook bij. Bij -30% opent de wereld zich, letterlijk en figuurlijk.
Dan is het weer heel anders. Dat lijkt mij de ideale inzet voor Nederland
om -30% daadwerkelijk met verve te kunnen bepleiten.MinisterCramerIn principe zijn wij het eens met de denklijn van de Commissie. Vanwege
het tweesnijdende zwaard willen wij er toch nog even op studeren voordat wij
definitief zeggen: ETS helemaal niets, niet-ETS 3%. Het is allemaal
wel een beetje snel gegaan. Wij willen het nog even goed op een rij zetten.
Op hoofdlijnen vinden wij dat CDM niet te kwistig gebruikt moet worden. Zoals
de heer Duyvendak ook naar voren heeft gebracht, willen wij immers in Nederland
ook de innovatie stimuleren en willen wij ervoor zorgen dat de CO2-prijs
hoog blijft. Dat is hetgeen ik over CDM te melden heb. Ik heb het al zeer
nadrukkelijk gehad over de aandacht voor de armste landen. Ik meen daarmee
de vraag van mevrouw Wiegman ook beantwoord te hebben.MevrouwWiegman-van Meppelen Scheppink(ChristenUnie)In zijn algemeenheid hebt u mijn vraag beantwoord. Wat gaat u nu precies
met CDM doen? Daarbij doel ik niet op de verschillende sectoren, maar op CDM
als middel. Wij zeggen met zijn allen dat wij er eigenlijk niet tevreden over
zijn en dat het anders zou moeten. Wat is dan uw inzet?MinisterCramerU moet weten dat wij binnen Europa al heel duidelijk kwaliteitseisen stellen
en in Europees verband ook stimuleren, die andere landen dus nog niet eens
stellen. Ik begrijp uw punt. CDM kan ook zo gebruikt worden dat het nauwelijks,
qua klimaatdoelen, zoden aan de dijk zet. Dat moet het uitgangspunt zijn;
daarvoor is Nederland een groot pleitbezorger. Ik steun dus uw woorden. De heer Samson vraagt naar de energiebesparing. Die zou ontbreken in het
pakket. Ik kan hem zeggen dat zij wel deel uit maakt van de EU-ambities, alleen
ligt er op dit moment nog geen concreet voorstel. Vorig jaar heeft de Europese
Raad wel een actieplan voor energie-efficiency aangenomen, dat tot doel heeft
om 20% energiebesparing te realiseren in 2020. Dat spoort met de Nederlandse
doelstellingen. Er lopen dus verschillende acties, alleen zit het onderwerp
in andere stukken. De heer Samsom heeft scherp gelezen, daarvoor mijn complimenten.
Ik deel zijn standpunt dat energiebesparing prioriteit heeft; dat is het eerste
wat kan en moet gebeuren.Ik kom te spreken over het lineaire verloop van de reducties en de flexibiliteit.
Dat is een belangrijk punt, want ETS is weliswaar een systeem waarbij je steeds
scherper aan de wind moet varen, maar het biedt de mogelijk om te lenen en
later terug te betalen. Het is dus niet inflexibel, zoals systemen waarbij
je elk jaar stapsgewijs wordt afgerekend op enkele procenten. Mevrouw Spies
zegt dat innovatie niet zo werkt als ik beschrijf, maar ik weet uit het bedrijfsleven
dat men na investeringen plotseling een enorme sprong maakt. Soms maakt men
die na vijf jaar. Dat is het dilemma. Flexibiliteit is nodig, maar mijn opvatting
van innovatie en duurzaamheid is dat men doelen moet stellen voor over vijf
of tien jaar. Daarbinnen bouwt men vervolgens flexibiliteit in om te zorgen
dat de investeringen die de bedrijven willen, zo worden georganiseerd, dat
zij zo kostenefficiënt mogelijk zijn. Zo worden innovaties uitgelokt:
langetermijndoelen met duidelijke voortschrijdende technologiedwang. Ik ben
het eens met mevrouw Spies en ik vind het mooi dat in het emissiehandelssysteem,
dat heel star kan zijn, juist die flexibiliteit wel zit.De heerDuyvendak(GroenLinks)Wat betekent dit voor uw politieke positie? U stelt in uw brief dat u
het "lineaire emissiepad", ofwel de klimaatwet, nog nader gaat bestuderen.
Ik maak nu echter uit uw woorden op dat u het gaat afwijzen. U wilt alleen
een ver liggend doel stellen, geen lineair pad ernaartoe vastleggen. Ik doel
nu op non-ETS.MinisterCramerIk sprak allereerst over ETS. Non-ETS is een ander verhaal, dat te maken
heeft met hoe een en ander in Nederland wordt georganiseerd. Vanuit Europa
zijn natuurlijk doelstellingen meegegeven, maar zoals bekend zijn er hogere
doelstellingen, te bereiken in Nederland met niet-ETS-sectoren. Met die niet-ETS-sectoren
zijn afspraken gemaakt; deze zijn althans zo goed als gereed. Voor 1 april
moeten die gereed zijn. Die afspraken worden per sector gemaakt. Het gaat
om een mix van instrumenten, maar de doelen zijn zeer duidelijk, zowel voor
de lange als de middellange termijn. De doelen zijn echter niet per jaar vastgelegd;
ze zijn in tranches verdeeld. Dingen zijn niet per jaar afrekenbaar. Investeringen
zijn nodig en innovatie moet daarom bevorderd worden volgens een patroon dat
past bij investeringsmomenten. Soms heb je dus twee, drie jaar geen investeringsmomenten
omdat bepaalde dingen nog niet zijn afgeschreven. Dan kun je plotseling een
klapper maken. Zo werkt het in de praktijk. Daarom moet je ervoor zorgen dat
er per sector en per subsector heel duidelijke afspraken worden gemaakt over
wat er op lange termijn moet worden bereikt en wat afrekenbaar moet
worden gemaakt in tussenliggende doelen. Anders heb je helemaal geen sturingsinstrument,
want het is dan te algemeen. Zo werken ook de meerjarenafspraken. Volgens
die systematiek gaan wij bijvoorbeeld met de industrie aan de slag. Dat is
ook niet vrijblijvend, want als mensen hun doelen niet halen, ook niet de
tussendoelen, is er altijd nog de vergunningverlening waarop kan worden teruggevallen.
Het systeem is dus niet zo vrijblijvend. Ook voor andere sectoren zijn al
dezelfde types correctiemechanismen ingebouwd.De heerDuyvendak(GroenLinks)De Commissie wil naar een vorm van jaarlijks afrekenen op weg naar 2020,
met enige flexibiliteit maar ook inclusief ingebrekestelling en noem maar
op. Ik begrijp nu uit het pleidooi van de minister dat zij zich in Brussel
daartegen gaat verzetten.MinisterCramerNeen, helemaal niet.De heerDuyvendak(GroenLinks)De minister gaat er dus mee akkoord?MinisterCramerZoals ik al zei, is die flexibiliteit voorgesteld in Brussel. Het systeem
is voldoende flexibel om het voor ons acceptabel te maken, met een prikkel
om te innoveren volgens investeringsritmes die passen bij de industrie.Voorzitter. Ik wil kort iets zeggen over ETS in de luchtvaart. De vliegbelasting
en emissiehandel voor de luchtvaart zijn wat ons betreft voorlopig allebei
nodig. De vliegbelasting is een belasting die primair is gericht op passagiers
en een milieueffect heeft. Daarmee wordt beoogd dat passagiers keuzes maken.
Dat is een heel ander verhaal dan ETS. Met ETS wordt beoogd, de CO2-emissie
door de luchtvaartmaatschappijen te reduceren. Hoe de luchtvaartsector in
Europees verband zal worden meegenomen, is nog een punt van discussie in zowel
de EU als Nederland. Dat heeft ermee te maken dat het een internationaal opererende
sector is met Europese elementen. Hoe dit punt precies wordt meegenomen, is
niet zo een-twee-drie in de calculaties in de drie boxen te plaatsen. Dat
bleek ook uit de voorlopige afspraken over emissiehandel in de luchtvaart.
Daarover moet nog even worden nagedacht.MevrouwNeppérus(VVD)Het is goed om te horen dat er kennelijk nog wordt gepraat in Brussel,
want zo eenvoudig lijkt het mij allemaal niet. Het zijn wellicht verschillende
aanvliegroutes, maar zo'n ETS voor luchtvaart en een ticketbelasting hebben
toch allebei als doel dat de luchtvaart wat schoner wordt en er wellicht ook
wat minder wordt gevlogen. Hoe je het ook wendt of keert, voor de rest is
het natuurlijk gewoon een belasting.MinisterCramerIk ben niet van plan om over dit punt een uitgebreide discussie te voeren,
omdat wij op dit moment voor ETS-luchtvaart nog in bespreking zijn over wat
het betekent. Laten wij dat nu even vasthouden en niet meteen de vliegtaks
er weer bij halen. Ik wil dat even apart houden.Nederland heeft gevraagd naar de scheepvaart onder ETS, maar dit vergt
ook weer eenzelfde soort internationale afstemming. Wij hebben daar een IMO-kader
voor. Op dit moment is er geen overeenstemming in het IMO-kader. Als dat niet
opschiet, moet de EU in de benen komen. Op dit moment verkeren de onderhandelingen
over dit punt enigszins in een impasse. Dat zal moeten worden vlotgetrokken.
De Kamer wordt hierover hopelijk zo snel mogelijk geïnformeerd, want
het is een heel belangrijk dossier. De CO2-uitstoot van de scheepvaart
is echt een punt van zorg.De heer Samsom heeft gevraagd of Nederland een eigen plafond kan instellen
binnen het ETS. Het ETS is een Europees systeem, dus de regering kiest niet
voor een Nederlands plafond.In eerdere AO's hebben wij al van gedachten gewisseld over CCS. Het kabinet
stelt energiebesparing voorop. Daarnaast willen wij duurzame energie flink
promoten. Wij weten echter ook dat de wereld in 2050 niet helemaal op duurzame
energie zal zijn overgeschakeld, dus fossiele energie blijft nodig. Uit de
bestaande mix moeten wij proberen om de beste keuze te maken. Ik zie dat de
kolenkit van de heer Duyvendak weg is. Of nee, die staat nu precies achter
de heer Samsom. Er zijn ontwikkelingen die wij nu nog niet helemaal kunnen
overzien. Mijn standpunt is bekend. Het zou fantastisch zijn als de wereld
alleen schone fossiele brandstoffen zou gebruiken. De schoonste brandstof
is, zonder het gebruik van CCS, aardgas. Die bron begint echter uitgeput te
raken. Bovendien komt aardgas vaak uit landen waarbij wij niet zeker zijn
van de leveringszekerheid. Dit zijn belangrijke punten, waarop wij in volgende
AO's vast terugkomen. Het gaat om de mix van energiebronnen die wij in Nederland
ten opzichte van de wereld en onze buurlanden willen inzetten. Daarin kunnen
wij keuzes maken; minister Van der Hoeven komt daarop terug in haar Energienota.
Ik stel voor dat wij op dit moment niet opnieuw praten over die mix maar dat
verschuiven naar de discussie over de energienota. Dan staan alle cijfers
op een rij en kan de discussie worden gevoerd op basis van "facts and
figures".De voorzitter:Dat lijkt mij een goed idee, maar mevrouw Wiegman heeft er een vraag over.MevrouwWiegman-van Meppelen Scheppink(ChristenUnie)Mij lijkt het ook een goed idee, maar het gaat erom wat er op dit moment
in de richtlijn staat over CCS. Er is nog ontzettend veel onzekerheid. Wat
doen wij op dit moment met die onzekere factoren? Wat betekent het voor onze
gang naar Brussel?MinisterCramerMinister Van der Hoeven pakt dit op. Zij heeft op dit punt het een en
ander voorbereid.De heerDuyvendak(GroenLinks)Ik wil toch graag een reactie van minister Cramer. Het persbericht is
nu van de site verdwenen, maar gelukkig heb ik het op 29 juni uitgeprint.
De minister liet op haar site zetten dat de kolencentrales niet onbeperkt
kunnen uitstoten en dat exploitanten zullen worden gedwongen om maatregelen
te nemen, zoals CO2-opvang en biomassabijstook. Dat was het standpunt
van de minister op 29 juni, maar nu worden zij niet gedwongen door het
Europese voorstel; dat moeten wij in alle nuchterheid vaststellen. Gaat de
minister hen dwingen om het op een schone manier te doen?MinisterCramerMinister Van der Hoeven zal hierop nog verder ingaan. De eerste stap die
wij hebben gezet, is ervoor zorgen dat CCS wordt meegenomen in
het emissiehandelssysteem. Als dat niet was gelukt, had de heer Duyvendak
een reden gehad om mij daarover te bevragen. Nu kan nog niet worden opgelegd
dat die CCS-techniek wordt gebruikt. Er kan namelijk niets worden verplicht
wat als techniek nog niet is uitontwikkeld. Het moet de "best available
technology" zijn. De tweede stap is om zo snel mogelijk met demonstratieprojecten
te starten die het mogelijk maken om die techniek uit te ontwikkelen. Daarvoor
gaan wij proberen om Europese steun te krijgen; dat zou veel schelen. Met
die demonstratieprojecten wordt zichtbaar dat wat nodig is, wordt gerealiseerd.
De derde stap is om het verplicht te stellen, en dan zijn wij er. Ik kan dit
hele stappenplan niet in een jaar realiseren, want techniekontwikkeling kost
tijd. In Europa worden twaalf demonstratieprojecten opgezet. Dat is afgesproken
tijdens de voorjaarstop.Wij zetten deze techniek niet op alleen voor Nederland. Iedereen weet
dat China grote hoeveelheden kolen heeft. Die blijven echt niet in de grond
alleen omdat wij dat eisen. Die zullen gebruikt worden, tenzij er ik weet
niet wat gebeurt. Als die kolen worden gebruikt, moeten zij zo worden toegepast
dat het schoon fossiel is. Als wij dat willen afdwingen, moeten wij die techniek
hebben. Anders hebben wij immers geen poot om op te staan. Dat is voor mij
echt een van de belangrijkste redenen om toch voor deze techniek te kiezen,
hoewel ik het ook niet het beste alternatief uit het rijtje vind. Wij willen
immers allemaal alleen maar zonne-energie, maar dat is helaas nog niet onze
wereld.Er zijn zorgen uitgesproken over het demonstratieproject in Barendrecht.
Dat is een initiatief van de NAM en Shell. Er is een startnotitie opgesteld
voor de MER. Die ligt nu ter inzage bij de gemeente Barendrecht. De gebruikelijke
MER-procedure zal worden gevolgd. Er zal heel goed worden bekeken of het verantwoord
is om dat project daar uit te voeren. Als dat niet het geval is, stopt het
proces. Een MER is er immers niet voor niets. Er moet gewoon aan wettelijke
verplichtingen worden voldaan. Ook hiermee kunnen wij weer voorop lopen in
de wereld waar het gaat om de wijze waarop de randvoorwaarden moeten worden
gecreëerd om dergelijke projecten op een verantwoorde manier uit te voeren.
Ook op dit gebied moeten wij leren.De heer Jansen vroeg naar de afrekenbaarheid van niet-ETS-sectoren. Schoon
en Zuinig is een breed programma met mixen van instrumenten waarmee maatwerk
per sector kan worden geleverd. Per sector zijn nu al de meters ingezet en
er worden meters voorbereid. De vraag is wat er nog meer moet gebeuren om
zeker te stellen dat de doelen worden gehaald. Er zijn ook wettelijke instrumenten
beschikbaar voor elke sector. Er zal zeker gebruik worden gemaakt van het
gedachtegoed van Green4sure, want dat biedt ook mogelijkheden. Er moet nog
worden bezien of dit gedachtegoed in de praktijk bruikbaar is, maar het wordt
wel in de mogelijkheden meegenomen.Ik moet uiteraard nog iets zeggen over de biobrandstoffen. Cramer versus
Cramer word ik tegenwoordig genoemd als het over dit dossier gaat. De Kamer
weet dat ik vanaf de dag dat ik minister Cramer werd, er in Europees en internationaal
verband voor heb gepleit om alleen biomassa te gebruiken op een duurzame manier.
Wij hebben, als koploper in de wereld, duurzaamheidscriteria die er echt mogen
zijn. Daar loop ik de wereld echt mee af. Het is ook wereldwijd bekend dat
wij deze criteria hebben. Nu is de kunst om ervoor te zorgen dat wij die op
een goede manier gaan toepassen. Dat lukt niet van de ene op de andere dag.
Ik ben heel positief over het feit dat er na één jaar pleiten
criteria zijn waarover een jaar geleden niet eens werd gesproken. Dat hebben
wij in een jaar bereikt. Van de zes criteria die centraal staan, zijn de drie
belangrijkste, die specifiek over biomassa gaan, benoemd in de doelstellingen.
Dat vind ik een overwinning.Ik geef onmiddellijk toe dat het nog niet optimaal is. In de broeikasgasbalans
wordt ingezet op 35%. Wij willen dat die drempel wat hoger wordt gelegd.Voorts is er nog niet genoeg innovatie in opgenomen. Wel hebben wij voor
elkaar gekregen dat de motie van mevrouw Spies over de dubbeltelling is meegenomen.
Dat is heel mooi. Het systeem is echter nog niet uitdagend genoeg, zodat de
tweede generatie zo snel mogelijk bereikt kan worden. Daarop zal onze inzet
dan ook voornamelijk gericht zijn. Over die tweede generatie moeten wij overigens
nog veel helderder worden. Wat daarover nu is opgenomen, was gestoeld op de
kennis van een jaar geleden: als maar wordt uitgegaan van de houtige gewassen,
dan komt het wel goed. Dit houdt verband met de houtkacheltjes waar de heer
Madlener over gesproken heeft. De gedachte was dat de cellulose qua energie-inhoud
veel aantrekkelijker was. Wij zijn nu een jaar verder en er zijn nieuwe ontwikkelingen,
zoals suikerpalm. Dat levert veel hogere percentages op. Nederland is wat
dat betreft trouwens ook koploper. Wij hebben in Indonesië namelijk al
een project met suikerpalm in de steigers gezet. Dat maakt in de grafiek over
energie-inhoud een groot verschil met koolzaad.Wij kunnen ook uitgaan van een moratorium. In eerdere overleggen heb ik
hierover gezegd: als je dat doet, zet je alles stil. Als je echt inzet op
realisatie van wat wij oorspronkelijk op papier hebben gezet, stap voor stap,
komen wij in de goede richting. Als wij dat niet doen, gaan anderen namelijk
gewoon door met hun processen. Wij staan dan aan de kant met ons mooie moratorium.
Wij sturen dan niet in de juiste richting.Met de inzet van het afgelopen jaar zijn wij een heel stuk verder gekomen.
In Europees verband zullen wij pleiten voor een innovatieve prikkel voor zo
snel mogelijk een tweede generatie. Dit is dus nog innovatiever dan de dubbeltelling.
Overigens gaan wij daar nog aan sleutelen. Tevens streven wij naar de tweede
generatie, wat dat precies is en wanneer dat gunstig is, ook meenemend niet-landbouwgronden.
Alleen dan ben je bezig om ook voor ontwikkelingslanden een economisch proces
in gang te zetten dat die landen verder helpt. Naast landbouweconomie wordt
er dan een energie-economie gestimuleerd.Hier wil ik dus voor gaan. De biodiversiteit is daarin heel duidelijk
opgenomen, alsook het heel moeilijke thema van concurrentie met voedsel en
het macromonitoren. Dit had ik overigens niet gedacht. Ik herinner aan de
discussies daarover. Ik heb toen gezegd: als wij dat er niet bij betrekken,
zijn wij op macroniveau vreselijk bezig en lijkt het fantastisch op microniveau.
Nogmaals, ook dat zit erin: wij gaan een macromonitoringssysteem op EU-niveau
opzetten. Ik besef heel goed dat dit een delicate ontwikkeling is en om die
reden zet ik mij er zo voor in. Het streven is om volgende stappen te zetten
om het nog ambitieuzer en beter te krijgen.De heerJansen(SP)Mijn vragen gaan over de duurzaamheid van biomassa en biobrandstoffen.
De minister zegt in dit verband: tel je zegeningen; in een jaar tijd hebben
wij al heel wat bereikt. Wij leggen ons nu echter voor een langere periode
vast. U haalt wel een halfvol glas binnen, maar dat is voor een heel lange
periode. Welke mogelijkheid is er om dat gefaseerd aan te scherpen? De heer
Samsom zei nog dat wij in Nederland alleen maar tweede generatie gaan toepassen
om aan de top te komen. Als over een jaar of twee jaar in Nederland op de
markt eerstegeneratie-biobrandstoffen worden aangeboden die niet aan de hoge
standaard voldoen, is er op nationaal niveau de mogelijkheid om dat tegen
te houden, dus om aan te geven dat wij dat niet hoeven?MevrouwSpies(CDA)De minister zegt terecht: kijk eens wat wij in een jaar tijd bereikt hebben;
wij zijn misschien wel op 60% of 70% gekomen van het uiteindelijke
resultaat. Wij hebben echter nog een jaar te gaan. Op de voorjaarsraad van
2009 moeten er finale conclusies getrokken worden. Mag ik de inzet van de
minister zo vertalen dat het Nederlands kabinet op dit moment in alle raden
het heldere signaal afgeeft dat het nu bereikte voorstel op het punt van hernieuwbare
energie nog onvoldoende is en dat het kabinet zich inzet om dit het komende
jaar nog verder aan te scherpen? Wat betekent dit concreet voor de 10%
bijmengverplichting voor biobrandstoffen? Is de minister bereid, al was het
maar bij wijze van strategie en onderhandelingstechniek, om te zeggen: zolang
wij niet zijn waar wij willen zijn met de duurzaamheidscriteria, tekenen wij
nog niet voor de 10%? Dit was de strekking van de motie-De Krom/Spies.De heerMadlener(PVV)Het was vroeger normaal om een woonhuis te verwarmen met een open haard
of een houtkachel. Inmiddels is het een luxe geworden. Alleen in de mooiste
villa's worden ze nog ingebouwd. In Amerika vinden allerlei ontwikkelingen
met pallets plaats. Ook in Zweden wordt veel hout gestookt. Ik denk dat suikerpalmen
in Nederland niet heel goed groeien; hout daarentegen wel. Moeten wij geen
imagoverbetering van de houtkachel overwegen? Het hout kan uit de eigen achtertuin
komen. Het is nog mooi ook als er bomen worden geplant.De heerVan der Ham(D66)Als de minister de opmerking van mevrouw Spies overneemt, is daar een
groot belang mee gemoeid. Het is echter ook van belang dat de minister van
LNV hetzelfde zegt. Zij zit midden in de review van het gemeenschappelijk
landbouwbeleid. Er zijn ontzettend veel lobby's vanuit boerenorganisaties
die de bio-energie en biomassa als een mooie kans zien. Zij zijn met een heel
andere agenda bezig en zijn misschien wel op een heel ander punt de commissie
aan het bewerken. Het is dus van groot belang dat de minister daarover contact
opneemt met de minister van LNV. Ik hoop dat de minister kan bevestigen dat
binnen een nieuw landbouwbeleid dezelfde soort Nederlandse "Cramercriteria"
zullen worden toegepast.MinisterCramerWij hebben het kabinetsstandpunt over de biobrandstoffen ingediend bij
de Europese Unie. Wij hebben duidelijk gezegd dat wij positief zijn over de
voortgang van de invoering van biobrandstoffen. Wij willen er echter nog een
heleboel punten aan toevoegen. Ik noemde deze punten zojuist. Op deze manier
kunnen wij de doelstelling realiseren om op werkelijk duurzame wijze biomassa
te gebruiken. Nu is dit nog niet het geval. Daar gaan wij voor. Wij zullen
dit goed volgen. Wij hebben nog twee jaar. In de review die daarop volgt kunnen
wij nog proberen om zo veel mogelijk van onze visie daarin te krijgen. Ik
zal overal waar dat mogelijk is, dit voortdurend zeggen. Ik had niet verwacht
dat wij de reeds genoemde 60% zo snel zouden bereiken. Daar zit een
grote ambitie in. Dat is heel positief.Ik ga niet verder in op het gebruik van houtkachels. Er zijn mensen die
houtkachels hebben. Dit zal voor de realisatie van de klimaatdoelen echt geen
wereld van verschil maken. Minister Verburg van LNV staat net zo goed als
ik achter het kabinetsbeleid dat wij aan Brussel sturen. Bij haar is dit beleid
genoegzaam bekend. Op de motie-De Krom/Spies zal begin maart gereageerd worden.
Minister Van der Hoeven komt daar nog op terug.De heerJansen(SP)Ik had nog een vraag over de suggestie van de heer Samsom: mocht Europa
de lat niet zo hoog leggen als u en wij willen, gaan wij er op nationaal niveau
overheen. Is dit mogelijk?MinisterCramerDat hangt af van de onderhandelingen. Die vraag kan ik nu dus nog niet
beantwoorden. Ik houd een slag om de arm.De voorzitter:De heer Samsom meldt dat hij dit niet op deze manier gezegd heeft.MinisterCramerIn verband met de tijd sla ik nu de biobrandstoffen over.Vanaf de eerste dag heb ik er heel erg op gehamerd dat de ecodesignrichtlijn
zo snel mogelijk moet worden gerealiseerd. Daarin worden ook regels voor de
energieprestaties opgenomen. Vanaf de eerste dag heb ik erbij gezegd dat dit
moest worden gecombineerd met een top runner benadering. Zie het niet als
een soort wetgeving waar eigenlijk alleen de onderkant af wordt gekapt. Het
moet een systeem worden dat aldoor vernieuwing uitlokt. Wij hebben bij de
CO2-emissie auto's ondervonden dat het nog niet zo gemakkelijk
is om uit te gaan van de top runner benadering. Alle analyses worden dit jaar
afgerond. Daarna moet de invoering van de richtlijn plaatsvinden. Met de ecodesignrichtlijn
wordt een eerste stap gezet, maar wij zullen in de onderhandelingen naar voren
brengen dat het een top runner benadering moet worden.MevrouwOuwehand(PvdD)Voorzitter. Een aantal van mijn vragen is nog niet beantwoord, namelijk
over de klimaateffecten van het melkquotum, over het ontbreken van fundamentele
aandacht voor de rol van de veehouderij in het Europese klimaatbeleid en over
het aanmerken van covergisting als duurzame energiebron.MinisterCramerExcuses, ik heb de antwoorden voor mij. Er is heel duidelijk afgesproken
dat bij het loslaten van de melkquota de milieuvoorwaarden gewoon gehandhaafd
worden. Dat is uitgangspunt van beleid.In het programma Schoon en Zuinig is heel duidelijk aandacht besteed aan
de landbouw, ook aan de intensieve veehouderij, met name de lachgas- en methaanproblematiek.
Het is noodzakelijk om die flink te verminderen. Dat is een onderdeel
van het pakket dat wij nu uitvoeren.Het onderwerp covergisting laat ik graag over aan mevrouw Van der Hoeven.Mevrouw Ouwehand heeft ook nog een vraag gesteld over onderzoek naar maatregelen
in de huidige kabinetsperiode om de overige broeikasgassen in de veeteelt
terug te brengen, in verband met een onderzoek van de effecten van de veeteelt
op de klimaatproblematiek. Ik hoop dat de resultaten zo snel mogelijk komen,
want dan kunnen wij er in het kader van Schoon en Zuinig gericht mee gaan
werken. Ik zal de onderzoeksresultaten zo snel mogelijk, naar ik verwacht
uiterlijk over een halfjaar, ter beschikking stellen.De voorzitter:De covergisting is gisteren in een algemeen overleg uitgebreid aan de
orde geweest.MevrouwOuwehand(PvdD)Kunt u mij de conclusies even meedelen?De voorzitter:Wij gaan het overleg niet overdoen.MevrouwOuwehand(PvdD)Dat begrijp ik.Ik heb in het programma Schoon en Zuinig gezien dat de minister zich ook
zorgen maakt over de melkquota. Ik vind het iets te gemakkelijk om te zeggen
dat wij de milieudoelstellingen gewoon vasthouden. Wij zien een ontwikkeling
op ons afkomen waarvan wij de effecten nog niet kunnen overzien. Het lijkt
mij goed om voordat wij het melkquotum loslaten de klimaateffecten in kaart
te brengen. Wil de minister daarop aandringen bij de Europese Commissie?MinisterCramerHierover is overleg met collega Verburg. Wij hebben samen geconcludeerd
dat in de toekomst eventueel nog strengere milieuvoorwaarden moeten worden
gesteld als de quota worden losgelaten. Daarnaar wordt onderzoek gedaan, onder
andere het onderzoek waaraan ik zojuist refereerde. Wij willen een strategie
uitzetten om tot de juiste maatregelen te komen. Ik onderken het probleem
en uw zorgen, mevrouw Ouwehand. Ik heb echter nog niet klip en klaar op papier
wat er allemaal moet gebeuren. Er wordt heel hard gewerkt aan de strategiebepaling
en er wordt bekeken wat een en ander betekent voor de veeteelt.MevrouwWiegman-van Meppelen Scheppink(ChristenUnie)Enkele van mijn vragen zijn nog niet beantwoord, voorzitter. Moet ik die
bewaren voor de tweede termijn?De voorzitter:Dat is heel goed, hoewel u niet veel tijd meer heeft en nog maar twee
interrupties geplaatst heeft. Kiest u zelf!Laten wij eerst de beantwoording van minister Van der Hoeven beluisteren.
Dat lijkt mij handiger.De heerVan der Ham(D66)Misschien kan minister Van der Hoeven aangeven op welke vragen zij ingaat?MinisterVan der HoevenVoorzitter. Ik begin met een paar algemene opmerkingen. Daarna komen twee
hoofdpunten. Bij de richtlijn over hernieuwbare energie zal ik ingaan op de
doelstelling, de groencertificaten, de biobrandstoffen en op een aantal losse
vragen. Bij ETS ga ik in op het systeem, het veilen en de terugsluis, kolen
en CCS. Daarbij komt ook de stand van zaken van de uitvoering van de motie-Van
der Ham aan de orde.De heer Samsom maakte twee opmerkingen: de Lissabonagenda is niks en het
bedrijfsleven maakt alles kapot. Toen ik dat hoorde, dacht ik: kom nou, mijnheer
Samsom, u weet zelf dat het zo niet in elkaar zit. Mijn collega Plasterk en
ook ik kunnen u echt wel iets anders vertellen over de resultaten van de Lissabonagenda.
Als wij de Lissabonagenda niet op orde hebben, is onze research and development
niet op orde, hebben wij geen goed opgeleide mensen, is de benodigde economische
groei er ook niet en komt er van de klimaataanpak niets terecht. Toen u daarna
gelukkig zei dat het eigenlijk twee kanten van dezelfde medaille waren, dacht
ik: ja, wij zijn weer thuis!Gisteren hebben wij samen met de collega's Bos en Eurlings overleg gevoerd
met een brede delegatie van het bedrijfsleven. Dat overleg ging juist over
steun voor het duurzaamheidsakkoord en over de inzet op CO2-reductie.
Natuurlijk komt het bedrijfsleven op voor hun bedrijven en natuurlijk had
het liever geen veiling gehad maar benchmarking. Dat is inderdaad waar. Omdat
echter in box 2 op het punt van de benchmarking aan een groot deel van de
bezwaren tegemoetgekomen is, zal het bedrijfsleven uiteindelijk wel akkoord
gaan met het veilen.Ik weet niet precies hoe het met de raffinaderijen zit. Er zijn allerlei
verhalen in omloop; ik laat dat maar even. Zij zitten nu in een categorie
waarvan nog bepaald moet worden of er wel of niet sprake is van een onaanvaardbaar
concurrentienadeel. Dat moet onderzocht worden, niet alleen voor de raffinaderijen
maar voor alle sectoren. Ik heb aangegeven dat dit in samenwerking met het
bedrijfsleven moet gebeuren en op basis van onderzoek en een aantal objectieve
criteria in EU-verband. Daarover moet namelijk geen gedoe ontstaan. Het zal
moeilijk genoeg zijn, maar het is absoluut noodzakelijk dat dit de komende
periode gebeurt.De heerSamsom(PvdA)Ik heb de minister opgeroepen het bedrijfsleven streng toe te spreken.
Zij heeft gisteren met het bedrijfsleven gesproken maar was dat streng? De
achterliggende vraag daarbij is, of de minister mijn opvatting deelt dat licht
zit tussen de brief van anderhalf jaar geleden van de Leaders for Nature en
wat nu gebeurt, ook in het lobbycircuit. Vindt de minister ook dat dit op
het hoogste politieke niveau aan de orde gesteld moet worden?MinisterVan der HoevenUiteindelijk gaat het wel allemaal dezelfde kant uit. U weet hoe dat gaat
met lobbyen. Wij hebben gisteren over de SDE gesproken. U bent belobbyd totdat
u een ons woog. U zei zelf: als ik naar alle lobby's luister, moet ik helemaal
niets doen, want zij spreken elkaar tegen. Zo gaat dat nu eenmaal met lobby's.
Op een gegeven moment is het aan de politiek om een uitspraak te doen. Wij
gaan voor het veilen, wij gaan ook voor box 2 en voor goede objectieve criteria
op basis waarvan een uitsluiting plaatsvindt en je iemand wel of niet in box
2 plaatst. Dat moet gedaan worden. De politiek beslist daarover en niet het
bedrijfsleven. Wij moeten echter wel onze ogen en oren openhouden voor wat
het bedrijfsleven en wat mogelijk is. Dat hebben wij ook gedaan.Dat brengt bij mij mijn opmerkingen over het eerste grote onderwerp: de
richtlijn hernieuwbare energie. Het is goed dat er nu een concept van die
richtlijn is. Daarover wordt nog steeds gesproken en daarbij komt ook die
zogenaamde nationale kop aan de orde, zeg ik tegen de heer Jansen. Hij weet
net zo goed als ik dat in de richtlijn staat dat zoiets niet kan, maar daarover
wordt dus gesproken. De richtlijn is namelijk nog niet vastgesteld. Echter,
daarin staat waarop de heer Jansen zojuist doelde.Het gaat bij deze richtlijn om de handel in groencertificaten en de verplichte
invoering van 10% aan biobrandstoffen. Op het punt van de hernieuwbare
energie is de EU heel erg ambitieus. Er is een verdeling gemaakt en daarvoor
zijn bindende nationale doelstellingen vastgesteld. Nederland komt uit op
14%. Dat is een toename van 11,6%, want in 2005 kenden wij een
bijdrage van 2,4%. Andere landen, zoals Zweden, hebben met een andere
situatie te maken. Dat geldt ook voor Malta. De nieuwe lidstaten vinden dat
te weinig rekening is gehouden met hun lagere BNP. Ik ben het daar niet mee
eens. Ik meen dat voldoende rekening is gehouden met hun lagere BNP. Er is
ook voldoende rekeninggehouden met het feit dat in een aantal landen het autoverkeer
minimaal is. Dat is maar een voorbeeld. Het gaat echter om de vraag die de
heer Madlener stelde: betaalt het ene land voor het andere? Nee, met ETS heeft
elk land eenzelfde deel. In de niet-ETS-sectoren moeten wij meer doen. Daar
is geen sprake van financiële overdracht, maar je houdt wel rekening
met datgene wat er in de desbetreffende landen gebeurt. Het totale pakket
is in orde, maar als verschuivingen optreden, heeft dat consequenties. Als
je één steen uit het bouwwerk haalt, heeft dat gevolgen voor
de andere stenen. Wij zullen er zeer goed op toezien dat wij niet met iets
worden opgezadeld wat niet kan. Het bouwwerk dat er nu is, is namelijk evenwichtig
en als je daaraan iets gaat veranderen, moet die verandering tot een nieuw
en beter evenwicht leiden. Er mag geen onevenwichtigheid ontstaan voor bijvoorbeeld
Nederland.Mevrouw Spies vroeg wanneer de winning van windenergie op zee kan concurreren
met de winning via een kolencentrale. Het antwoord is niet zo simpel, want
daarvoor moet je weten wat de kostprijsontwikkeling is van de elektriciteit
uit kolen en die uit wind op zee. Het ene hangt samen met de prijs van steenkool
en de CO2-prijs en het andere met de daling van de prijs van energie
uit wind op zee. Die daling wordt door ECN geschat op 3% per jaar.
De winning van energie met wind op zee heeft dus nog wel enige tijd ondersteuning
nodig om rendabel te kunnen worden, hetgeen uiteindelijk wel de bedoeling
is. Het is de bedoeling dat de ondersteuning in de loop der jaren –
nogmaals, die zal nog even duren – steeds minder wordt.MevrouwWiegman-van Meppelen Scheppink(ChristenUnie)Ik vind het van belang dat wij goed weten hoe de verhouding is tussen
de winning van energie met wind op zee en die met een kolencentrale. Het is
ontzettend goed dat de winning van energie met wind op zee wordt gesteund.
Van belang zijn daarbij de juiste prikkels. Daarvoor moeten wij weten wat
steun aan CCS betekent, waarmee je impliciet de winning met een kolencentrale
steunt. Ik begrijp dat wij nog niet zonder die kolencentrales kunnen, maar
wat betekent steun aan CCS voor winning van energie op zee? Hoe lang kan het
duren voordat de exploitanten van windenergie als het ware hun eigen broek
kunnen ophouden?MinisterVan der HoevenLaten wij ons niets wijs maken. Wij moeten beseffen dat CCS een tussenoplossing
is. Die hebben wij wel nodig. Je moet namelijk het ene doen en het andere
niet laten. In 2050 zullen wij een andere brandstofmix hebben dan nu. Dan
zullen wij ook een andere energiemix hebben. Echter, wij doen de werkelijkheid
geweld aan als wij afzien van CCS en alles zetten op de winning van duurzame
energie. Mevrouw Cramer wees er al op dat zelfs als je op een duurzame manier
voor 20% in de energiebehoefte kunt voorzien, er nog altijd voor 80%
met fossiele brandstof in de energiebehoefte wordt voorzien. Daarom moet je
trachten tot schone fossiele brandstof te komen en dus met CCS werken.Het tweede onderdeel van de richtlijn betreft de mogelijkheid van de handel
in groencertificaten. Wij moeten daarbij zoeken naar een goed evenwicht. De
lidstaten willen hun eigen steunmechanisme voor hernieuwbare energie in stand
houden. Iedere lidstaat vindt namelijk zijn eigen methode de beste. Wij willen
ook optimaal gebruik maken van hernieuwbare energie in die landen met een
groot potentieel. Daarvoor moet een systeem opgezet worden. Dat zal lastig
zijn. De heer Samsom deed een suggestie en herinnerde aan het initiatief van
Luxemburg. Welnu, als de Luxemburgers daarvoor willen betalen, zeg ik: waarom
niet? Dus je moet op een gegeven ogenblik ook kijken hoe je iets kunt doen
en er tegelijkertijd ook iets aan kunt verdienen. Ik ben tenslotte van Economische
Zaken. In het voorstel voor de richtlijn geeft de Commissie inderdaad de beginselen
aan. Mevrouw Spies vroeg hiernaar. De lidstaten zijn verplicht een systeem
voor die garanties van oorsprong op te zetten. Zij kunnen die ook verkopen
aan de andere lidstaten. Deze tellen dan mee voor de doelstelling voor het
kopende land.Er zijn echter nog al wat onduidelijkheden. Daar werd al terecht op gewezen.
In de eerste plaats moeten lidstaten echt geprikkeld worden om meer te produceren
dan hun nationale doelstelling, als dat op basis van kosteneffectiviteit wenselijk
is. Ik vraag mij af of het voorstel daarin voldoende voorziet. In de tweede
plaats wil de Commissie het prijsniveau regelen door die bilaterale afspraken.
Ik ben er nog niet van overtuigd dat dit voldoet. Wij willen dat het systeem
in samenspraak met de Commissie en andere lidstaten nader wordt uitgewerkt.
Wat mij betreft moeten met name deze aspecten daarin aan de orde komen.Dit brengt mij op het punt van de biobrandstoffen. Hierover is al het
nodige gezegd door de minister van VROM. De Kamer heeft er ook al het nodige
over gevraagd. De 10% biobrandstoffen is door de Europese voorjaarsraad
van 2007 gekoppeld aan voorwaarden. Deze voorwaarden zijn dat de biobrandstof
duurzaam geproduceerd moet zijn en dat de tweede generatie biobrandstoffen
commercieel beschikbaar moet zijn. Dit is weliswaar niet keihard vastgelegd,
maar het is wel gezegd. Er moet heel goed in de gaten worden gehouden dat
deze twee voorwaarden er liggen.Op dit moment zie je dat de Commissie wel duurzaamheidseisen meeneemt
en koppelt aan het voorstel, maar dat eigenlijk de indirecte effecten onvoldoende
worden meegenomen. Het gaat hierbij om bijvoorbeeld de indirecte effecten
van de broeikasgasbalans, de biodiversiteit, milieu en concurrentie
met voedsel. Naar dit punt moet gekeken worden. De Commissie moet periodiek
rapporteren over de duurzaamheidsaspecten. Zo nodig wordt er ook actie ondernomen.
De Commissie wil dat in 2012 voor de eerste keer doen. Wij zijn van mening
dat dit voor het eerst in 2009 moet gebeuren, en dat daarbij de recente studies
moeten worden meegenomen. Dat betekent dat op dat moment eventueel ook de
doelstelling en de voorwaarden voor 2020 aan de orde moeten worden gesteld.Ik vind de vergroting van het aantal biobrandstoffen een middel om de
broeikasreductie te bereiken. Het is echter geen doel op zich. Als auto's
sneller zuiniger zouden worden, zou hetzelfde bereikt kunnen worden. Doel
en middel moeten niet met elkaar worden verward. De doelstelling, de integrale
beoordeling van duurzaamheidscriteria en de beschikbaarheid van de tweede
generatie biobrandstoffen zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden.De heer Samsom vroeg wat ik ga doen met Nedalco. Er bestaat een subsidieregeling
Innovatieve Biobrandstoffen. Daarvoor is een totaalbudget van 50 mln. beschikbaar.
De eerste tender bedroeg 12 mln. Daarvan heeft Nedalco 11,6 mln. toegewezen
gekregen. Dat vond men te weinig. Er loopt een procedure over. Ik kan er op
dit moment niet veel over zeggen.Mevrouw Spies vroeg of, zolang de duurzaamheidscriteria onvoldoende zijn,
de keuzes gesuggereerd kunnen worden die in de SDE zijn gemaakt. Een voorbeeld
hiervan is de keuze om geen biomassa te halen uit producten die ook voor voeding
geschikt zijn. Die intentie is er wel, maar het is nog niet geregeld. Uit
mijn eerdere opmerkingen viel al af te leiden dat in ieder geval de urgentie
van de duurzaamheidsproblematiek bij ons zeer wel tussen de oren zit. Die
wordt door ons ingebracht in de onderhandelingen met de Commissie, in combinatie
met de eerste rapportage in maart 2008. Op dat moment wil ik het graag ontvangen
hebben.MevrouwSpies(CDA)Betekent dit dat er op dit moment geen politiek akkoord van Nederland
is op het voorstel zoals dat nu op tafel ligt?MinisterVan der HoevenWij zijn hierover nog bezig. Er wordt nog over onderhandeld. Ik heb de
inzet van de onderhandelingen gegeven.Mevrouw Spies vroeg ook naar de WTO-barrières, in relatie tot de
eisen die op grond van de duurzaamheid aan de biomassa gesteld kunnen worden.
Ook hiervoor geldt dat de duurzaamheidseisen aan biobrandstof en andere biovloeistoffen
op afzienbare termijn in Europees kader bepaald zullen worden. Daarmee wordt
in feite een lijn uitgezet in relatie tot de WTO. Nog dit voorjaar zal het
kabinet met een standpunt komen inzake de non-trade concerns. Het gaat dan
om producten die in het buitenland zijn vervaardigd en waarvoor via het handelsbeleid
wordt geprobeerd, onze waarden ten aanzien van de productiewijze te bevorderen.
De gewijzigde AMvB om een zwaarder gewicht voor de volgende generatie biobrandstoffen
vast te leggen, ligt er nog niet.De Europese richtlijn bevat een aanzet. Biobrandstoffen die gemaakt worden
uit afvalresiduen, grassen en houtachtig materiaal mogen dubbel worden geteld
voor het voldoen aan de kwantitatieve doelstelling. Het is goed dat dit wordt
opgepakt. Het is belangrijk dat het gebruik van de tweede generatie wordt
bevorderd. Het hebben is één, maar het gebruiken is twee. Wij
moeten in Europa het gesprek echt aangaan over de vraag wat een tweede generatie
biobrandstof nu eigenlijk is. Concurrentie met voedsel en de CO2-prestaties
zijn daarbij gewoon belangrijke punten. Het is een neveneffect van de manier
waarop de Commissie dit oppakt. Door de dubbeltelling wordt minder biobrandstof
ingezet. Om het gat op te vullen wordt fossiele brandstof gebruikt. Dat heeft
een negatieve invloed op het halen van onze Kyotodoelstelling. Het is voor
ons de reden om de CO2-prestatie te willen meenemen in de criteria
voor de tweede generatie.Wij hebben voor begin maart al een schriftelijke reactie op de motie toegezegd.
De punten die ik daarnet noemde, zullen in de gesprekken met de Commissie
aan de orde komen.MevrouwSpies(CDA)Het moet en-en zijn. Wij moeten nationaal niet op onze handen gaan zitten
als wij toch al een aantal dingen kunnen doen. Wij praten al een halfjaar
over de notitie van het kabinet over die non-trade concerns. Die notitie is
er nog steeds niet. Wij hebben bij de behandeling van de VROM-begroting een
motie ingediend om datgene wat nationaal kan en wat leidt tot innovatie en
tot een goede beweging, niet te laten afhangen van een discussie die in 2012-2013
tot concrete maatregelen op Europees niveau leidt.MinisterVan der HoevenWat kan, moeten wij zeker doen, maar wel binnen de ruimte die de richtlijn
ons geeft. Nogmaals, wat kan moeten wij zeker doen. En dát zult u begin
maart zien.Stel dat de mogelijkheden van staatssteun ruimer worden. De mogelijkheden
worden onmiskenbaar ruimer. Hoe wij daar gebruik van zullen maken, is een
politieke vraag. In het werkprogramma Schoon en Zuinig hebben wij tot en met
2011 onze financiële beleidsmiddelen vastgelegd. In 2010 is er een tussentijdse
evaluatie van Schoon en Zuinig. Die evaluatie wil ik afwachten. Mochten wij
dan tot de conclusie komen dat het nodig is om het nieuwe milieusteunkader
te benutten, dan moeten wij dat natuurlijk doen. Lidstaten zullen bijna altijd
de grenzen van het mogelijke opzoeken. En laten wij eerlijk zijn: Nederland
doet precies hetzelfde.Ik kom op het ETS. Ik ben blij met de voorstellen van de Commissie voor
aanpassing van de emissiehandeling. Wij zijn altijd een voorstander van die
emissiehandel geweest. Het is de meest kosteneffectieve manier om onze CO2-doelstellingen te halen. De uitstoot van CO2 is door de
emissiehandel een schaars goed met een prijs geworden. Dat geeft een stimulans
voor innovatie in energietechnologie. Over de precieze implementatie van de
commissievoorstellen voor de verschillende sectoren en over de vraag wat er
met de opbrengsten moet worden gedaan, is nog niet echt duidelijkheid te geven.
Uitgangspunt is wel dat wij bij de besteding van de opbrengsten heel goed
in het oog houden wat de consequenties en de lasten voor burgers en bedrijven
ervan zijn. De veiling is bedoeld om rechten efficiënt te verdelen. Dat
betekent dat wij oog moeten blijven houden voor bedrijven die op de internationale
markt concurreren en die die extra kosten niet kunnen doorberekenen. Niemand
is erbij gebaat als efficiënte industrie in Europa wordt vervangen door
minder efficiënte productie buiten Europa. Afgelopen maandag
heeft commissaris Verheugen opgemerkt dat dit in ieder geval niet mag leiden
tot de-industrialisering van Europa. De Commissie heeft daar oog voor en de
commissaris heeft wat dat betreft gelijk. Als dat gebeurt, zijn wij immers
niet goed bezig. Uiterlijk op 30 juni 2010 moet vastgesteld zijn welke
sectoren het betreft en uiterlijk in 2011 dient aangegeven te zijn hoe met
deze sectoren zal worden omgegaan. Indien mogelijk, moet dat sneller gebeuren.
Als wij van de industrie investeringen verwachten, moet daarover duidelijkheid
worden gegeven. Niet lang geleden heeft een aantal lidstaten een brief aan
de Commissie gestuurd. Daarmee heeft het aandacht gevraagd voor de positie
van de internationale industrie en het pleit ervoor om eerder duidelijkheid
te geven over de sectoren die worden vrijgesteld van veilen. Ik ben het daarmee
eens. Desondanks heb ik die brief niet ondertekend. Dat heb ik niet gedaan,
omdat er ook gepleit wordt voor invoering van een Europese grensbelasting.
Dat gaat mij namelijk te ver. Wat import is voor de een– in dit geval
geldt dat voor de EU – is export voor de ander. Ook het omgekeerde geldt.
Als door Europa grensbelasting op de handel wordt geheven, kan dat leiden
tot andere importbeperkingen van producten in andere delen van de wereld.
Daarvoor voel ik niets. Er is dus sprake van meer voetangels en klemmen dan
in eerste instantie het geval lijkt.Als wij die rechten doorschuiven naar de nieuwe lidstaten, geven wij die
naar mijn oordeel niet te veel ruimte. Er is uiteraard gekeken naar de CO2-plafonds in de tweede handelsperiode en voor de meeste lidstaten geldt
dat dat plafond is verlaagd. Daarbij komt dat dat in 2013 verder wordt verlaagd.
Bovendien wordt voor de periode daarna kritisch gekeken naar de ruimte per
lidstaat. Ik heb al gezegd dat het ene land bij EPS niet betaalt voor het
andere. Er wordt wel rekening gehouden met de economische groei van de desbetreffende
lidstaat. Dat moet voldoende zijn. Ik ben er geen voorstander van om verder
te schuiven en daarvoor meer ruimte te geven.De mogelijkheid voor pooling is voor kleine installaties beperkt. De Commissie
stelt niet voor om een en ander vanaf 2013 te verlengen. Het kabinet pleit
in de review wel voor het onder voorwaarden koppelen van sectorsystemen aan
ETS. Binnen de glastuinbouw wordt het CO2-vereveningssysteem ontwikkeld
voor de bedrijven buiten ETS. Nederlandse bedrijven onder ETS vertonen nu
niet direct interesse voor pooling.Uiteraard besteden wij aandacht aan de administratieve lasten. Het voorstel
van de Commissie is door onze departementale regeldruk aan een quick scan
onderworpen. Volgende week kan de Kamer daarvan de resultaten zien in het
BNC-fiche. Het heeft inderdaad geen enkele zin om een administratief systeem
in het leven te roepen dat het lastig maakt een en ander uit te voeren. Dan
spannen wij het paard immers achter de wagen.Er wordt rekening gehouden met koppeling met andere systemen. Bij de review
van ETS wordt gelet op kansen en belemmeringen in geval van koppelingen en
andere systemen buiten de EU. Dat is een uitdrukkelijk uitgangspunt. In 2007
hebben wij ons aangesloten bij het International Carbon Active Partnership
en wij nemen ook actief deel aan de werkgroep die nagaat hoe die verschillende
CO2-handelssystemen met elkaar kunnen worden gekoppeld om uiteindelijk
tot een wereldwijd systeem te komen. Daar gaat het immers om. De IPCC-richtlijn is gewijzigd. Een bevoegd gezag mag dus voor ETS-bedrijven
in de milieuvergunning geen emissiegrenswaarde voor broeikasgassen instellen.
Wel kunnen eisen worden gesteld aan de energie-efficiency. Daarvan wordt op
dit moment in Nederland nog geen gebruik gemaakt, vooral niet omdat daardoor
de administratieve lasten toenemen.Wanneer zijn de investeringen in de efficiencywinst terug te verdienen?
Daarbij praat je toch over marges van € 30 tot € 60 per
ton CO2. Het gerucht gaat dat het eerste bedrag dé prijs
wordt, omdat die maatschappelijk aanvaardbaar zou zijn. Het terugverdienen
hangt af van het verschil tussen de kosten van de optie en die van het concurrerende
alternatief, in dit geval fossiel gestookte elektriciteit, en van de snelheid
waarmee die technologie goedkoper wordt. Kijk je naar zon-pv, dan zie je dat
het kostenverschil groot is, maar de learning rate heel hoog. Voor wind op
land geldt het tegengestelde. Hetzelfde zie je bij hogere CO2-prijzen:
daarbij is het kostenverschil tussen fossiel en zon/wind eerder weg.Hoe zit het met de prijsregulering? Er is voor gekozen dat de prijs wordt
betaald door de markt. Wat het gerucht van de € 30 per ton CO2 betreft, merk ik het volgende op. De Commissie heeft met behulp van
een aantal geavanceerde modellen toekomstscenario's berekend. De prijs van € 30
per ton is daarvan een afgeleide. Maar daarmee is niet gezegd dat de Commissie
een andere prijs niet wenselijk vindt, want ook de Commissie pleit voor een
systeem waarin de prijs door de markt wordt bepaald.Mevrouw Neppérus vroeg hoe het zit met de verdere doorrekening
van de kosten van het klimaatbeleid, zowel voor de -20% als voor de
-30%. Op dit moment wordt druk gerekend aan de -20%-doelstelling,
waarvan de resultaten volgende week bekend zijn. De Commissie heeft niet gekeken
naar de gevolgen van de -30%. Daar hebben wij op dit moment dus nog
geen zicht op. Dit is erg complex om te berekenen, omdat er nog heel veel
onzekerheden zijn, zoals het percentage voor CDM, de doelstellingen voor de
hernieuwbare energie, verdeling van de CO2-doelstelling over de
lidstaten enzovoorts. Ik vond de opmerking van de heer Samsom over klimaatdiplomatie
een aardige: die houden wij erin!Er is een behoorlijk aantal innovatieprogramma's voor energie-, milieu-
en klimaatprojecten. Verder zijn er zeven energietransitieprojecten, die behoorlijk
wat effect hebben op het punt van duurzame mobiliteit en groene grondstoffen.
Ook is er nog het Brusselse zevende kaderprogramma, met een budget van 50
mld. tot 2013. Energie en klimaat zijn daarbinnen belangrijke hoofdlijnen.
Gisteren heb ik in antwoord op een vraag van de heer Van der Ham aangegeven
dat, waar consortia voorstellen moeten indienen, ik van mijn kant daarin een
actieve rol zal spelen.Een volgende vraag is of emissiehandel een pervers effect heeft op energiebesparing.
Als de elektriciteitssector onder een CO2-plafond valt, waarom
zou de consument dan nog elektriciteit moeten besparen? Of stappen ze dan
over naar gas? Ik denk dat het toch wel anders zal uitpakken, want de energie-
en de CO2-prijzen gaan in de toekomst alleen maar omhoog, wat een
forse prijsprikkel is om minder energie te gebruiken en minder CO2
uit te stoten, wat precies de bedoeling is. Voor de elektriciteitssector zal
dat een reden zijn om bij de afnemers thuis die besparing te stimuleren. Ook
bij ons zal de prikkel om de energierekening omlaag te krijgen, alleen
maar groter worden als de prijs hoog is. Ik zie dat dus nog niet zo somber
in.De heerJansen(SP)U was niet aanwezig bij het RTG hier met onder meer het MNP, dat ons duidelijk
heeft gewaarschuwd tegen dit perverse effect. Het lijkt mij de moeite waard
om dat mee te nemen in de verdere detaillering van het ETS- en niet-ETS-deel.
Technisch is het best complex, maar het lijkt mij erg moeilijk te verkopen
dat mensen die zuiniger toestellen aanschaffen, meehelpen het probleem van
de elektriciteitsbedrijven te verkleinen.MinisterVan der HoevenAls zij zelf minder hoeven te betalen, zie ik niet in waarom dat een probleem
zou zijn.De heerJansen(SP)Het MNP stelt dat door deze constructie de CO2-prijzen dalen
op het moment dat er meer aan efficiencyverbetering wordt gedaan. Voor duurzame
energie geldt hetzelfde. Dat betekent natuurlijk dat de prijzen minder hoog
worden en dat de prikkel dus vermindert of wegvalt. Bent u het ermee eens
dat dat toch niet de bedoeling kan zijn?MinisterVan der HoevenNee, dat is inderdaad niet de bedoeling. Het is evenmin de bedoeling om
een doel en een middel met elkaar te vermengen. De minister van VROM en ik
zullen daar nog eens naar kijken. Anders voeren wij hier nu een heel technisch
debat. Ik begrijp wat u bedoelt. Ik zeg u toe dat wij in een verdere voortgang
van het traject ernaar kijken of zich dat inderdaad voordoet en zo ja, in
welke mate.De voorzitter:Krijgt de Kamer dat toegestuurd?MinisterVan der HoevenAls dat nodig is, doen wij dat. Ik meen echter dat wij het kunnen meenemen
in ons verhaal.De voorzitter:Ik denk dat dat wel nodig is.MinisterVan der HoevenVoorzitter. Ik heb niet toegezegd een brief aan de Kamer te sturen.De voorzitter:Daar was ik wel op uit.MinisterVan der HoevenNee, dat doe ik niet. Ik heb aangegeven dat wij dit bij de verdere uitwerking
van het verhaal als aandachtspunt meenemen. That's it. Dat is wat u graag
wilde en daarop is het antwoord "ja".Mevrouw Wiegman stelde op een gegeven moment dat je toch eigenlijk niet
zou moeten willen dat er een te ruim plafond en daarmee een te lage prijs
ontstaan. Maar daar is echt geen sprake van. Wij gaan 20% terug. Als
de rest van de wereld meedoet, gaan wij 30% terug. Daar zetten wij
op in. Dat hele ETS vraagt echt een bijzonder stevige inspanning van het Europese
bedrijfsleven. Als er al één ding belangrijk is, is dat een
langetermijnzekerheid zodat men weet waar men aan toe is. Alleen op die manier
wordt een stabiel investeringsklimaat gecreëerd. Dat heb je nodig om
de doelstellingen te halen.De heer Van der Staaij vroeg naar het effect van het EU ETS op de rentabiliteit
van de WKK-installaties. Het is efficiënter en stoot minder CO2 uit. Ik denk dus dat het EU ETS een positief effect zal hebben op de
WKK-ontwikkeling. Alle elektriciteitsproducenten dienen rechten te kopen.
Kolencentrales worden zwaarder belast dan gascentrales. Aangezien WKK elektriciteit
produceert op basis van gas, zal haar concurrentiepositie worden verbeterd.
Bedrijven waarvan hoofddoel niet de productie van elektriciteit is, moeten
rechten kopen voor de productie van hun eigen elektriciteit. Dat geldt dus
ook voor de glastuinbouwbedrijven die onder het ETS vallen.Natuurlijk moet er zo snel mogelijk helderheid over komen voor welke sectoren
de rechten worden geveild. Ik heb al aangegeven dat ik dat zeer eens ben met
mevrouw Spies. Hoe eerder die duidelijkheid er komt, hoe beter dat voor iedereen
is. Ik zal mij daar ook voor inzetten. De heer Duyvendak heeft gezegd dat
alles ingezet moet worden en dat eigenlijk alles 100% geveild moet
worden. Laten wij wel wezen: voor de industrieën die mondiale competitie
ondervinden zal veiling een verslechtering van de concurrentiepositie betekenen.
Zoals ik al heb gezegd, betekent zo'n verslechtering dat activiteiten naar
het buitenland verplaatst kunnen worden, waarmee je een "carbon leakage"
krijgt. Dat willen wij echter ook niet, want dat draagt niet bij aan het behalen
van de klimaatdoelstellingen. Ik herhaal dat het echt van belang is om te
onderzoeken welke sectoren daadwerkelijk op die wereldwijde schaal concurreren
en welke niet en daarmee dus ook dat duidelijk wordt welke sectoren vrijgesteld
worden van die veiling. Dat moeten wij inderdaad snel doen.Wie mag aan die veiling meedoen? Deze is openbaar, dus iedereen moet kunnen
meedoen. Mevrouw Spies vroeg wat wij dan met hedge funds, die uitsluitend
in CO2-rechten speculeren, moeten doen. Wij willen dat de markt
van emissierechten zo veel mogelijk vergelijkbaar is met andere economische
markten. Dan komen vraag en aanbod tot stand. Maar dat betekent wel dat er
voldoende vraag en aanbod moet zijn, dat de markt vrij toegankelijk moet zijn
en dat er voldoende actoren moeten zijn. Banken en investeerders zorgen er
op dit moment binnen een normale markt voor dat het systeem goed werkt. Zij
kunnen er ook op dit punt voor zorgen dat bedrijven altijd emissierechten
op die markt kunnen kopen. Wij gaan in de periode 2008-2012 veilen voor een
beperkt deel van de emissierechten. Dat doen wij om ervaring met veilen op
te doen en kennis van de markt op te bouwen voor de periode daarna, wanneer
een veel groter deel van de emissierechten wordt geveild. Wij zijn van plan
in de periode 2008-2012 meerdere malen te veilen, zodat je indien nodig het
proces kunt aanpassen. Net zoals bij andere markten, houdt ook hier de overheid
toezicht op het functioneren van deze markt. Er zijn ook een aantal groene
hedge funds die op de huidige CO2-markt actief zijn. Als wij hun
geen toegang tot de veilingen zouden verlenen, worden rechten via andere bedrijven
opgekocht ten behoeve van die hedge funds zelf. Dus laten wij de koppen niet
in het zand steken. Wel moeten wij op basis van de ervaringen met de kleinere
veilingen ervoor zorgen dat de markt goed werkt. Dat is namelijk een absolute
voorwaarde om ETS een succes te laten zijn.Verder is gevraagd wat er gebeurt met de opbrengst. Door ETS krijgt de
CO2-uitstoot een prijs. Je beprijst namelijk het negatief effect,
de CO2-vervuiling. Door het veilen van de rechten worden de windfall
profits voor bedrijven voorkomen en ontstaat er een opbrengst. Over die besteding
van die opbrengst constateer ik verschillende opvattingen in
de Kamer. De ene wil het besteden aan energie-efficiency, de andere aan ontwikkelingslanden
et cetera. De Kamer krijgt er nog een voorstel over, maar het is nu echt te
vroeg om er al een besluit over te nemen. Dat geld komt namelijk pas vanaf
2013. Verder is nog onduidelijk hoe hoog het bedrag zal zijn. Het is dus aan
een volgend kabinet om er uiteindelijk over te beslissen. Wel wil ik nog een
paar algemene zaken onder de aandacht brengen. Dit kabinet heeft oog voor
de lasten van burgers en bedrijven. Een belangrijk uitgangspunt is een eerlijk
speelveld binnen en buiten de EU voor het bedrijfsleven zodat er niet in Nederland
ten opzichte van andere landen een onevenredige belasting van burgers en bedrijven
ontstaat. Natuurlijk nemen wij ook de klimaatproblematiek mee, zowel binnen
de EU als daarbuiten.Mevrouw Wiegman kan ik zeggen dat ik het dus niet eens ben met het voorstel
van de Commissie om een deel van de opbrengsten te houden en zelf te bestemmen
voor een bepaald doel. Daar gaat de Commissie mijns inziens niet over. Wij
hebben evenwel geen bezwaar tegen de aanbeveling om een deel te bestemmen
voor onder meer nationaal klimaat- en energiebeleid. Maar dat bepalen wij
zelf en het is niet aan de EU om nationale begrotingsmiddelen te oormerken.Dat brengt mij op het blokje over de kolen. Ik vraag mij af waarom de
heer Duyvendak nu met een voorstel tot een initiatiefwet komt, terwijl het
voorstel als zodanig bij de Raad van State ligt. Daardoor kan ik er niets
meer over zeggen, hetgeen ik hartstikke vervelend vind. Ik had er graag wat
over willen zeggen, maar dat gaat niet. De datum van 1 januari 2013 heeft
tot gevolg dat grootschalige kolenstook in Nederland dan niet meer levensvatbaar
is. CCS is op dat moment namelijk nog niet op commerciële basis toe te
passen. Bovendien betekent 20% duurzame energie dat nog steeds 80%
fossiel is. Met alleen gasgestookte centrales lukt het dan niet. De brandstofmix
bestaat namelijk al voor een heel groot deel uit gas.Tijdens die nieuwe ETS-periode werken wij samen aan die demo's voor CCS.
Uit de Borsselegelden is 90 mln. beschikbaar gesteld. Inmiddels is voor afvangprojecten
30 mln. toegezegd; voor opslag zal binnenkort 60 mln. worden toegezegd. Het
gaat hierbij om de uitwerking van de motie-Van der Ham over de bestemming
van de Borsselegelden. Verder willen wij dat de grootschalige demonstratieprojecten
in 2015 van start gaan, ook in Nederland komen. De Europese financiering daarvan
is nog niet helemaal geregeld. Met onze eigen taskforce CCS denken wij na
over hoe wij dat het beste kunnen organiseren. Als de demonstraties goed gaan,
kan op basis van een combinatie van de CO2-prijs en regelgeving
een verplichting worden opgelegd. Daarvoor moeten echter nog wel een paar
stappen worden gezet. Ik zie CCS dus zitten als tussenoplossing in de groei
naar een verdere verduurzaming. Op dit moment worden concrete projecten voorbereid
in Rijnmond en Eemsmond. Verder zal de regelgeving moeten worden aangepast,
met name de wet- en regelgeving in het kader van de Mijnbouwwet. Ook de aansprakelijkheid
op de langere termijn moet worden geregeld. Die stappen moeten dus nog worden
gezet.Hierbij laat ik het wat mijn opmerkingen over de initiatiefwet betreft.
Ik heb voldoende aangegeven wat wij willen met de demoprojecten CCS. Het researchprogramma
CATO levert flink wat kennis over CCS op. De technologie wordt verder ontwikkeld.
Ik ben zeer benieuwd op welke manier wij zo snel mogelijk die andere aanbestedingen
tot een goed einde kunnen brengen. Dan lopen er vijf grote projecten en kleine
demonstratieprojecten die ons een goede uitgangspositie geven voor de grote
demonstratieprojecten in een latere fase.De heerVan der Ham(D66)Net als de minister vind ik CCS een tussenoplossing. Deze technologie
kun je ook zien als reddingsboei, als laatste strohalm om ingewikkelde discussies
over bijvoorbeeld kernenergie te vermijden. Wij weten allemaal hoe de meningen
daarover zijn verdeeld in de Kamer en de samenleving. Ziet de minister dat
ook zo? Welke tijdpad zit er in haar hoofd om voortgang te boeken en een steile
leercurve te bereiken? Als de technologie zich niet snel genoeg ontwikkelt,
moeten wij een andere discussie gaan voeren. In dat geval is CCS blijkbaar
geen geschikte tussenoplossing.MinisterVan der HoevenIn mei krijgt de Kamer de energienota, waarin wij uitgebreid ingaan op
de brandstof- en de energiemix. Wij zullen aangeven hoe wij de toekomst in
2040 en 2050 zien. De opties die vandaag de revue hebben gepasseerd, zullen
worden uitgewerkt. Dat is het juiste moment om die discussie te voeren.MevrouwWiegman-van Meppelen Scheppink(ChristenUnie)Gaat de minister op dat moment ook in op de onzekerheden zoals genoemd
in de richtlijn? Er is nog veel onduidelijkheid over onder andere de financiering.MinisterVan der HoevenDe financiering van de grootschalige CCS-projecten van 400 tot 500 MW
is inderdaad nog niet rond. Dat komt omdat Europa wel zegt dat het een goede
zaak is, maar de financiering ervan niet rond heeft. Dat is iets wat daar
niet op kan wachten, maar waar wij wel mee bezig zijn.De voorzitter:Tot zover het antwoord van de regering in eerste termijn. Wij stoppen
exact om vijf uur en ik heb daarom de overgebleven tijd met een derde verminderd.
Ik vertel de woordvoerders van tevoren hoeveel minuten zij krijgen en dat
is inclusief het indienen van moties. Ik laat bij elke spreker één
interruptie per woordvoerder toe.MinisterVan der HoevenVoorzitter. Ik moet de vraag van mevrouw Ouwehand nog beantwoorden. De
covergisting is gisteren uitgebreid besproken bij de SDE. Het kabinet kiest
voor een subsidiabele aanpak met mogelijkheden voor een innovatieve invulling.
Covergisting is naar mijn mening al een vorm van duurzame energie. Ik weet
dat mevrouw Ouwehand daarover anders denkt.De voorzitter:Ik geef het woord aan de heer Jansen met een spreektijd van vijf minuten.De heerJansen(SP)Voorzitter. Veel fracties hebben over de 30% vragen gesteld. Zij
wilden vooral weten hoe volwaardig het 30%-alternatief wordt meegenomen
in het definitieve pakket dat volgend jaar wordt vastgesteld. De
ministers willen dat het als volwaardig alternatief terugkeert in het pakket,
niet alleen qua rekenmethode, maar ook qua uitwerking. Als dat zo is, dan
vind ik dat een goede toezegging en hoef ik daarover geen motie in te dienen.
Ik zie de ministers nu niet nee schudden.Ik heb in eerste termijn een vraag gesteld over de categorie niet-veilen,
de categorie die op de wereldmarkt moet concurreren. Het heeft niet mijn voorkeur,
maar het lijkt erop dat er een restcategorie over blijft. Hoe worden de rechten
daarvoor toebedeeld? Er zou een alternatief komen voor het huidige verdelingssysteem
met historische emissies. De DSM-methode zou de benchmark kunnen zijn.Ik heb een motie voorbereid over energie-efficiency van elektrische apparaten.
De minister zegt dat dit punt niet in het pakket is geregeld, maar in de richtlijn
ecodesign. Die richtlijn regelt volgens mij niet de fasering. Ik denk dat
juist op dit punt snel zaken gedaan moeten worden. Nederland moet aan het
begin van de periode al een flink stuk van de winst pakken. Als dit niet is
geregeld, dan dien ik hierover een motie in.Ik begrijp dat het perverse effect van energie-efficiency in het ETS wordt
meegenomen en dat de Kamer voor de deal definitief wordt, zich mag uitspreken
over de vraag of zij dat acceptabel vindt. Als dat zo is, dan hoef ik daarover
geen motie in te dienen.De voorzitter:Er is geen derde termijn. Het is nu of niet.De heerJansen(SP)In dat geval dien ik moties in. Ik kan die dus niet achteraf indienen?De voorzitter:Nee, helaas, ik kan er niets aan doen.De heerJansen(SP)Dat is de bureaucratie die ons helaas wordt opgedrongen.De voorzitter:Nee, dat doen wij onszelf allemaal aan.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat in het voorstel EU klimaat- en energiepakket CO2-reducties door middel van efficiëntere elektrische apparaten worden
toegerekend aan de elektriciteitsproducenten;overwegende dat deze keuze een perverse prikkel is binnen het emissiehandelssysteem;verzoekt de regering, bij de EU-top over het klimaat- en energiepakket
voor te stellen om CO2-reducties door energie-efficiency bij elektrische
apparaten uit het ETS te halen,en gaat over tot de orde van de dag.Deze motie is voorgesteld door het lid Jansen. Naar mij blijkt, wordt
de indiening ervan voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 13 (31209).De heerJansen(SP)Op het punt van de biobrandstoffen doe ik dan maar hetzelfde. Ik dacht
dat het kabinet een toezegging deed, maar ik kan dat op dit moment controleren.
Een motie is altijd nog in te trekken. Ik dien de motie in, mede namens mevrouw
Neppérus van de VVD-fractie.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat de duurzaamheidscriteria voor biobrandstoffen zoals die
zijn voorgesteld door de Europese Commissie geen garantie bieden voor duurzaamheid;van mening dat alleen biomassa mag worden ingezet als zij voldoet aan
daadwerkelijke duurzame criteria en een adequaat onafhankelijk certificeringssysteem
zoals voorgesteld door de commissie-Cramer en bijdragen aan de vermindering
van het broeikaseffect;verzoekt de regering om bij de EU-top over het klimaat- en energiepakket
voor te stellen om de duurzaamheidseisen voor biomassa en biobrandstoffen
aan te scherpen tot het niveau van de Cramercriteria en zich niet te committeren
aan een volumedoelstelling van 10% bijmengen van biobrandstoffen in
2020 zonder de waarborg dat – nationaal of Europees – adequate
eisen gesteld worden aan de duurzaamheid,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Jansen en Neppérus. Naar
mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 14 (31209).De heerJansen(SP)Dan heb ik nog een motie over de klimaatwet.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat de oplossing van de klimaatproblematiek een langetermijnaanpak
vergt;van mening dat voor de continuïteit van beleid een wettelijke verankering
van het klimaatbeleid gewenst is;verzoekt de regering om binnen een jaar een voorstel aan de Kamer voor
te leggen voor een klimaatwet die eind- en tussendoelen formuleert alsmede
de financiering regelt,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Jansen. Naar mij blijkt,
wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 15 (31209).MevrouwSpies(CDA)Voorzitter. Dank aan de leden van het kabinet voor de beantwoording. Het
is goed om nog even te markeren dat wij nog maar aan de start staan van een
onderhandelingstraject in Europees verband. Ik constateer dat de richting
en de inzet die het kabinet voor de onderhandelingen heeft geformuleerd, in
mijn beleving door de CDA-fractie, maar ook door de Kamer in veel bredere
zin, wordt gewaardeerd. Dat is voor mij ook reden om op dit moment af te zien
van het indienen van moties. Ik ga ervan uit dat wij hier nog heel veel keren
over te spreken komen. Er worden nu geen finale politieke conclusies getrokken
in welke raad dan ook. Over het resultaat van de onderhandelingen van het
kabinet zullen wij nog verschillende keren kunnen spreken voordat wij in Brussel
moeten laten weten of wij ergens mee akkoord gaan.Dit geldt bijvoorbeeld voor de pakketten inzake de 20%- en 30%-reductie.
Ik heb de minister goed begrepen toen zij zei dat 20% het eerste onderhandelingsresultaat
is, maar dat 30% de Nederlandse inzet is in de richting van Kopenhagen.
Wij moeten daar als Europese Unie ook weten waar wij aan toe zijn, waar wij
op uit willen komen en wat dat individueel per lidstaat betekent, als het
ons lukt om die 30% – die wij echt nodig hebben – gerealiseerd
te krijgen. Ik begrijp ook dat wij een balans zoeken voor het juiste percentage
CDM in het pakket. Ik verwacht daarover nog nadere voorstellen. Voorlopig
gaan wij uit van 3%, maar het kabinet blijft nadenken en is bereid
om ons deelgenoot te maken van voortschrijdend inzicht. Natuurlijk heeft de
Commissie eerder al een actieplan energie-efficiency gepresenteerd, maar dit
gaat ons niet snel genoeg. Het voorbeeld van de auto's is aangehaald, maar
koelkasten en dergelijke moeten gewoon door voortschrijdende normstelling
via dat pakket worden gestimuleerd. Mijn zorg dat de aandacht voor energie-efficiency
en alles wat daarmee samenhangt voor ecodesignrichtlijnen onder de heftigheid
van dit pakket gaat lijden, is er nog steeds. Wij zijn er met zijn allen bij
om te voorkomen dat wij op dat front onvoldoende voortgang boeken.Ik houd absoluut twijfels bij de lineaire afname. Minister Cramer heeft
gezegd dat zij denkt dat het voorstel dat er nu ligt, uiteindelijk voldoende
flexibiliteit in zich heeft. Ik blijf daar op dit moment toch vraagtekens
bij zetten. Een lineaire afname die elk jaar hard afrekenbaar is, is iets
wat wij met zijn allen niet moeten willen en ook niet kunnen realiseren. Tussendoelen
zijn goed, afrekenen daarop ook, maar niet ieder jaar.Ik had een motie geformuleerd over duurzame energie die volgens de heer
Jansen nog scherper was dan die van hem. Ik dien deze niet in omdat ik ervan
uitga dat de criteria beschikbaarheid en duurzaamheid nog verder hun plaats
krijgen in de richtlijn voor hernieuwbare energie. Daarnaast heeft minister
Van der Hoeven gezegd dat uiterlijk in 2009 zal worden geijkt of de doelstellingen
die Nederland heeft geformuleerd voldoende verankerd zijn in die richtlijn.
Op dat moment is de vraag of een doelstelling van 10% moet ingesteld
aan de orde en dus nu niet. De voorwaarden die wij hier steeds hebben geformuleerd,
zullen dus dan nog steeds de ijkpunten zijn. Ik ben nieuwsgierig naar de nadere uitwerking van de groencertificaten.
Ik vind dit erg ingewikkeld. In maart wordt de Kamer geïnformeerd over
de non-trade concerns en de dubbeltelling. Ik hoop dat in die brief niet alleen
staat hoe wij dat gaan doen, maar dat er een concreet uitgewerkte AMvB beschikbaar
is. Wij moeten hier echt blijven presteren. Minister Van der Hoeven zei dat
ieder land, dus ook Nederland, de grenzen zal opzoeken wat betreft staatsteun.
Ik hoop dat zij ook de nodige assertiviteit in de richting van de Europese
Commissie aan de dag gaat leggen, want die wappert nog wel eens makkelijk
met dat argument. Dat zal zij in de komende tijd steeds minder kunnen doen.Het oog houden voor de balans tussen lastenverzwaringen en lastenverlichtingen
bij de emissiehandel zit goed tussen de oren bij het kabinet. Ik zal daarover
nu geen motie indienen. Wij vinden het zeer gewenst dat er voor 2010 duidelijkheid
komt. Er wordt ervaring opgedaan met veilen. Tijdens dat proces kan worden
bezien of moet worden gestuurd in het aantal participanten op die veiling.
De markt moet zijn eigen werk gaan doen. De opbrengst moet worden gezocht
in de balans tussen lastenverzwaring en lastenverlichting. De Europese Commissie
mag dat niet gaan oormerken. Wij moeten echter wel internationaal blijven
zoeken naar adaptatiefondsen die voor ontwikkelingslanden cruciaal zijn, zeker
als wij die slag naar 30% gaan maken. In de richting van Kopenhagen
zijn dat dingen die wij absoluut in het oog moeten hebben om ook dat mondiale
akkoord binnen bereik te brengen.MevrouwNeppérus(VVD)Het gaat erom dat internationaal wordt samengewerkt en dat doelen worden
gehaald. Het kabinet wil vasthouden aan het streven om de doelstelling van
30% uit Schoon en Zuinig ook in EU-verband te gaan hanteren. De VVD-fractie
is van mening dat beter kan worden uitgegaan van de doelstelling van 20%
die nu in de stukken wordt genoemd. Vervolgens moet er wel scherp op worden
toegezien dat die wordt gehaald. In het Kyotoproces is immers al gebleken
dat dit niet eenvoudig is. Ik zal hierover een motie indienen.De voorstellen van de Europese Commissie inzake biobrandstoffen zijn voor
ons niet acceptabel. Daarom heb ik de motie van de heer Jansen meeondertekend.Een volgend punt betreft CO2-opslag. Ik ben het met het kabinet
eens dat wij het niet redden met alleen duurzame energie, op de korte en de
middellange termijn. Wij willen daar wel allemaal naartoe, bijvoorbeeld naar
de inzet van veel zonne-energie, maar wij zijn er nog niet. CO2-opslag
kan slechts een tijdelijke oplossing zijn. De vraag is echter hoe reëel
de mogelijkheid is en wat deze opslag gaat kosten. Bovendien blijven wij in
dat geval wel CO2 uitstoten. De CO2 wordt opgeslagen,
maar dat is iets anders dan verminderen. Er gaat dus een verkeerde prikkel
vanuit. Als wij die uitstoot willen verminderen, blijven de kolencentrales
over. Daar hebben wij in eerdere debatten al vraagtekens bij gezet. Of je
moet toch gaan denken aan kernenergie. In de komende tientallen jaren zal
er immers energie moeten zijn. Dit is voor ons essentieel. Ik heb overwogen
om hierover een motie in te dienen, maar ik ga ervan uit dat in de energiemix,
als de voorstellen daarover worden ingediend, daarop wordt ingegaan. Ik zie
minister Van der Hoeven knikken. Wij wachten dus op de energiemix.Ik kom te spreken over de stimulans voor schonere producten. Dit is voor
ons echt essentieel, want dat is de manier om het bedrijfsleven bij dit onderwerp
te betrekken. Wat ons betreft, mogen daarvoor scherpe normen worden afgesproken,
niet alleen voor auto's, maar ook voor stofzuigers en vliegtuigen. Zelfs de
computer is genoemd. Die normen moeten gehandhaafd worden; ook moet dus gestimuleerd
worden dat er schonere producten geproduceerd worden. Dit mag wat mij betreft
wat scherper geformuleerd worden dan wat nu in de stukken staat van de Europese
Commissie.Dat het bedrijfsleven erbij betrokken wordt, is ook essentieel voor de
toekomst. Ik voorzie geen doemscenario in die zin dat de industrieën
zich verplaatsen. Nogmaals, er moet voor gezorgd worden dat de industrieën
bij dit onderwerp betrokken raken. Ik vraag dan ook aandacht voor de doorberekeningen,
die eraan komen. Ik doel op het 20%- en het 30%-scenario. Wat
betekenen die voor iedereen, dus de consumenten, en voor het bedrijfsleven?
Wat ons betreft, ligt het accent op 20%.Over de internationale samenwerking en de doelen dien ik de volgende motie
in.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat het kabinet vasthoudt aan zijn eigen energie- en klimaatdoelen
en deze hoger zijn dan de doelen zoals voorgesteld door de Europese Commissie;overwegende dat een zo breed mogelijk internationaal akkoord leidt tot
minimalisering van de kosten voor het tegengaan van klimaatverandering en
het kabinet kosteneffectiviteit als uitgangspunt hanteert bij de totstandkoming
van zijn klimaatbeleid;overwegende dat Kyoto leert dat afspraken vaak boterzacht blijken en daarom
internationale afspraken gewenst zijn die echt hard zijn en waar een zodanig
draagvlak voor is dat ze worden nageleefd;overwegende dat dus ook het milieu gebaat is bij een zo veel mogelijk
internationale aanpak;concluderende dat een eenzijdig hogere ambitie per definitie leidt tot
hogere kosten, en onevenredige lasten en concurrentienadelen met zich kan
brengen voor zowel Nederland als de Europese Unie als geheel, alsook de internationale
aanpak van het klimaatprobleem kan vertragen;verzoekt de regering om binnen de Europese Unie ervoor te pleiten om de
bijdrage in een nieuw internationaal klimaatakkoord uiteindelijk evenredig
te laten zijn aan de bijdragen van andere grote spelers in de wereld en daarover
concrete harde afspraken te maken;verzoekt de regering voorts om de solo van Nederland binnen de Europese
Unie te beëindigen en derhalve de nationale koppen op de voorgestelde
Europese doelstellingen te laten vervallen, en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Neppérus. Naar mij blijkt,
wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 16 (31209).MevrouwSpies(CDA)Kan mevrouw Neppérus mij uitleggen wat het verschil is tussen de
Nederlandse inzet en deze motie? Uiteindelijk streeft de Europese Commissie
immers naar het mondiale akkoord over -30%. Als wij dat gaan halen,
zie ik nergens nationale koppen ten opzichte van datgene wat Nederland voorstelt.
Duitsland gaat namelijk veel verder. Ik begrijp uw motie dan ook niet in relatie
tot het beleid dat Nederland en de Europese Commissie op het ogenblik voorstaan.MevrouwNeppérus(VVD)Ik verbaas mij enigszins over deze reactie van mevrouw Spies. Ik wijs
op Schoon en Zuinig en de doelstellingen van het kabinet, zoals die ook verwoord
zijn in het coalitieakkoord. Daarbij gaat het over 30%. De Europese
Commissie heeft het over 20%. Mij gaat het erom dat er over die 20%
harde afspraken gemaakt worden. Dat levert wat anders dan de Kyoto-ellende
tot nu toe. Mijn vraag aan de minister is om daarmee aan de slag te gaan.
Als de hele wereld opeens blijkt keiharde afspraken te willen maken, gaan
wij opnieuw praten.De heerVan der Ham(D66)Ik ben erg teleurgesteld in deze positie van de VVD. Dit staat los van
onze hoop dat Europa opschaalt. In dat geval gaat de VVD ook mee. Stel dat
dit niet gebeurt, dan kan dit in de visie van de VVD betekenen dat Nederland
het lekker aan andere landen overlaat, bij voorbeeld aan Duitsland, die werkgelegenheid
en bedrijvigheid creëren. Daar gaat Nederland dan min of meer achteraan
lopen. Dit is toch eeuwig zonde, juist ook voor de ondernemers voor wie mevrouw
Neppérus wil opkomen? De ondernemers in Nederland vragen immers om
een harde en hoge doelstelling, omdat dit de bedrijvigheid stimuleert.MevrouwNeppérus(VVD)De heer Van der Ham begint over de grootse plannen die men in Duitsland
heeft. Zolang de Duitse auto-industrie echter niet voldoet aan de strenge
normen, heb ik niets met deze plannen. Dit is dan een verhaal voor de bühne.
Juist met de scherpere normen die wij allen willen, blijkt Duitsland een te
grote moeite te hebben. Laten wij onze oosterburen dus niet te mooi afschilderen.Ik heb zojuist gezegd dat ik harde afspraken wil. Daarin wijk ik af van
het Kyotoprotocol. Tot nu toe zijn er geen harde afspraken gemaakt. Ook het
bedrijfsleven wil harde, duidelijke afspraken zien, waarmee je op korte termijn
aan de slag kunt. De uitdaging bestaat in het mondiaal maken van deze afspraken,
in plaats van allen afzonderlijke dingen te gaan doen. Ik vind het belangrijk
en uitdagend om ervoor te zorgen dat dit inderdaad gaat lukken. De heer Samsom
zei eerder al hoe moeilijk het is om dingen die met de mond beleden worden
in de praktijk om te zetten. Ik wil zien dat dit gebeurt. De 20% moet
als harde eis worden gesteld. Als in Kopenhagen blijkt dat iedereen een keiharde
norm wil, moet je dit ook toetsen. Dat is een van mijn bezwaren tegen de commissiestukken.
Je moet een harde afspraak maken. Daar heb ik vertrouwen in.De heerSamsom(PvdA)Ik dank de minister voor de beantwoording. Het debat was lang maar leerzaam.
De materie blijft op heel veel punten complex. Ik moet constateren dat er
een paar misverstanden zijn blijven hangen. De beste illustratie daarvan kwam
wat mij betreft halverwege het debat, toen de heer Duyvendak in bijna opperste
wanhoop uitriep dat bij -30% de CO2-prijs te laag zou zijn
en wij nog steeds een gat zouden hebben. De minister zag er wat stupéfait
uit. Ik was dat ook. Beste mensen, bij een doelstelling van -30% is
het gat ten opzichte van het gestelde doel van -30% precies 0. Daar
zit geen nanogram CO2 meer tussen. Misschien wil iemand dat CO2 hartstikke duur wordt. Dan geven wij de heer Madlener alle munitie
om rampspoed af te kondigen. Ik vind het niet erg dat CO2 wat goedkoper
wordt. De CO2-prijs is het uitvloeisel van de doelstelling en niet
andersom.De heerDuyvendak(GroenLinks)Ik zou de heer Samsom willen vragen of hij mij wel goed heeft begrepen.
Ik heb het helemaal niet gehad over een gat in de doelstelling, maar over
een gat in het beleid, een concreet beleidsvoornemen. Bij een reductiepercentage
van -20 moet er vanaf 2012 2% per jaar bespaard worden in de non-ETS.
Bij -30% wordt dit 3%. Dit komt onder andere omdat er deze kabinetsperiode
helemaal niets gebeurt. Alles moet vanaf 2012 gebeuren. Dat beleid is nog
niet geïnstrumenteerd. Daar is een gat. Dit zou ook de zorg van de heer
Samsom moeten zijn.De heerSamsom(PvdA)Dat is absoluut waar. Ik ben daarom ook blij dat dit overleg woordelijk
wordt verslagen. De heer Duyvendak kan zelf teruglezen wat hij heeft gezegd.
Hij zei: "Er is een gat, want er is een te lage CO2-prijs."
Hij draait het dus om. Laten wij allen de discipline betrachten om te proberen
doorgronden wat het ingewikkelde systeem van emissiehandel precies betekent.De heerDuyvendak(GroenLinks)Het gat in beleidstermen wordt groter naarmate de CO2-prijs
lager is. Je moet dan meer aanvullende maatregelen nemen. U moet mij niet
zo belerend toespreken.De heerSamsom(PvdA)Het andere misverstand zal ik niet aan de heer Jansen toeschrijven, maar
aan het MNP. Er zou een perverse prikkel uitgaan van een emissiehandelsplafond
op de elektriciteitssector, omdat besparing daardoor niet uitgelokt wordt.
Dan snappen mensen het ook niet. Als elektriciteitsbedrijven de emissieprijs
moeten gaan betalen, moeten zij deze ook doorberekenen aan hun klanten. De
elektriciteit voor hun klanten wordt daar duurder van. De elektriciteitsbedrijven
staan dan voor de keuze om aan hun klanten dure elektriciteit of energiebesparing
te verkopen. Energiebesparing levert ook geld op en is een veel aantrekkelijker
product. Concurrenten van de elektriciteitsbedrijven gaan dit misschien wel
doen. Ik ben absoluut geen marktfetisjist. Maar soms werkt de markt wel. In
dit geval zal de markt ervoor zorgen dat de besparing juist veel sneller gaat.
Ik snapte de redenering van het MNP toen al niet en nu nog steeds niet.Net als mevrouw Spies dien ik geen moties in. Wij zijn nog volop in gesprek
en dat blijft ook zo. Bovendien ben ik de laatste tijd aanhanger geworden
van het credo "meer emotie en minder motie in het debat". Dat scheelt
ook een hoop tijd. Ik noteer echter nog een aantal dingen, zodat wij elkaar
goed begrijpen.De toezeggingen over het alternatieve of parallelle scenario van -30%
zijn helder. Daar gaan wij aan werken. Dat moet overigens niet het akkoord
in mei 2009 in gevaar brengen, want dan zijn wij nog veel verder van huis.
Dan volgen de Europese parlementsverkiezingen. Ieder die het Eurovisie Songfestival
en het stemgedrag daar volgt, weet hoe ongelofelijk onvoorspelbaar die uitslag
zou kunnen zijn. Ik heb helemaal geen behoefte om een richtlijn die wij heel
hard nodig hebben op het spel te zetten. Wij hebben nog een betere richtlijn
nodig, maar deze ook.Ik begrijp dat de CDM-lijn in principe wordt gesteund. Wij blijven daar
scherp op letten. Wij blijven streng bij -20% en wij worden wat ruimer
bij -30%. Ik hoop de top runner benadering terug te zien, want het
is de enige benadering waarbij een energiebesparing kan werken. Het is goed
dat het kabinet de percentages voor lineaire afbouw met flexibiliteit steunt.
Ik steun ze ook. Het is mooi dat iemand een parallel trok met de Zalmnorm
en de EMU-regels. Die ademen ook mee met de conjunctuur, met ongeveer dezelfde
percentages. Daar kunnen wij gewoon mee verder.De minister had het niet over de doelstelling voor duurzaam, inclusief
het tussendoel. Ik ga ervan uit dat wie zwijgt toestemt. Die doelstelling
staat dus.Over de dubbeltelling van de tweede generatie biobrandstof heb ik het
al gehad. Net als de indienster van de motie, mevrouw Spies, ga ik ervan uit
dat wij in maart iets daarover krijgen. Als er ruimte is, moeten wij die nu
benutten en niet het betere weer de vijand van het goede laten zijn, door
toch weer even te wachten op een volgende tussengeneratie. Er zijn nu innovatieve
brandstoffen mogelijk, die de palmolie van de markt kunnen drukken. Laten
wij die benutten.Ik heb goed geluisterd naar wat mevrouw Van der Hoeven zei over de bordertax.
Ik vind het jammer dat zij de brief niet getekend heeft, want wij waren het
erover eens dat de andere twee punten heel goed waren. Het derde punt vond
ik eigenlijk ook wel mooi. Laat maar boven de markt hangen dat Europa net
zo hard kan terugbijten als de Amerikanen, die al jarenlang een handelsoorlog
op staal voeren. Wij kunnen dat ook. Het zou niet mooi zijn als het moest,
maar wij durven het wel.Wat betreft het internationale financieringssysteem, gekoppeld aan ETS,
hadden wij het al over de opbrengst van de veiling. Daarover zijn wij het
eens. De dilemma's zijn groot, maar er is nog een mogelijkheid om, net als
bij CDM, een opslag op de handel in ETS-rechten te creëren. Dat hoeft
maar een heel kleine opslag te zijn. Die kan een enorme geldstroom creëren,
om het fonds dat het kabinet zo graag vult gevuld te houden.De heerMadlener(PVV)Voorzitter. Het scenario van het kabinet – geen kernenergie, maar
wel 20% reductie van CO2 zonder dat de rest van de wereld
meedoet – is in mijn optiek een heel waarschijnlijk scenario. Het moet
doorgerekend worden. Ik vind het bijzonder vreemd dat dit nog niet is gebeurd.Ik heb minister Cramer een aantal argumenten voorgehouden van wetenschappers
die de menselijke effecten op het klimaat in twijfel trekken. Die geluiden
worden als het aan mij ligt steeds luider. Misschien ben ik bevooroordeeld,
maar ik krijg heel veel goede wetenschappelijke informatie dat
het wel eens anders kan zijn, bijvoorbeeld dat de zon meer invloed heeft dan
het hele CO2-gebeuren. Die wetenschap staat in de kinderschoenen.
Voordat wij allerlei bizarre maatregelen nemen, moeten wij eerst meer zekerheid
hebben waar wij nu eigenlijk mee bezig zijn.Het vestigingsklimaat in Nederland wordt ernstig geschaad door het CDA.
Ik vind dat onvoorstelbaar. Ik hoor nu al van bedrijven dat zij niet meer
gaan investeren in Nederland. Zij zullen de deur niet te snel sluiten, maar
zij zullen nieuwe investeringen liever elders plegen, omdat Nederland heeft
gezegd het desnoods alleen te gaan doen. Wij willen vooroplopen. Op dit punt
moeten wij nu juist niet vooruitlopen. Wij moeten doen wat de rest van de
wereld doet; anders heeft het geen enkele zin.Ik vind het beleid heel slecht. Ik vraag om het hele Europese klimaatpakket
op dit moment af te wijzen. Wij doen pas iets als de rest van de wereld meedoet.
Wij doen het niet alleen.Ik sluit positief af. Wij zijn natuurlijk niet tegen energiebesparing.
De meeste energiebesparing kost veel geld. Ik heb daarom gevraagd of de huurders
van corporatiewoningen ook niet het recht hebben op energiebesparing en een
zuiniger woning. Wij hebben onlangs in een uitzending van Radar gezien dat
juist huurwoningen inefficiënt zijn als het gaat om energie. Ik rond
af met de volgende motie.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat woningcorporaties onvoldoende investeren in energiebesparing
van huurwoningen;overwegende dat huurders van corporatiewoningen hierdoor een te hoog energieverbruik
hebben en daardoor meer geld uitgeven dan nodig is;verzoekt de regering om huurders van corporatiewoningen het recht op een
energiezuinige woning te geven en corporaties te verplichten om te investeren
in isolatie en in een zuinige verwarmingsinstallatie indien de huurder dit
wenst,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Madlener. Naar mij blijkt, wordt
de indiening ervan voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 17 (31209).De heerMadlener(PVV)Deze maatregel lijkt mij veel zoden aan de dijk te zetten. Dan kunnen
wij het hele klimaatgedoe vergeten.MevrouwWiegman-van Meppelen Scheppink(ChristenUnie)Voorzitter. Ik dank de ministers voor de beantwoording in eerste termijn.
Ik wil graag een concrete toezegging. Ik heb aan het begin van mijn eerste
termijn gevraagd om het traject zoals dat vanaf nu in de EU wordt gelopen,
nog eens goed weer te geven, met daarbij de verschillende nadere rapportages
waarover de ministers hebben gesproken. Ook inzake de discussie over de energiemix
wil ik graag dat even op een rijtje gezet wordt wat er gebeurt op EU-niveau
en welke stappen vanaf nu door de Kamer genomen worden om over bepaalde onderwerpen
te spreken.Er is gesproken over het verdringingseffect. Wij gaan hiermee graag verder
bij de discussie over de energiemix. Dit punt is vandaag onvoldoende uit de
verf gekomen.Het onderwerp perverse prikkels heeft de aandacht van de minister maar
zij denkt niet direct aan een brief. Volgens mij is het wel goed om daarover
een en ander uit te wisselen, zeker gezien de informatie die wij vorige week
hebben gekregen van het MMT. Ik wil daarbij ook graag aandacht voor de werking
van het plafond.Twee vragen zijn nog niet beantwoord. Dat betreft de samenwerking tussen
IPO, VNG en Rijk. Wij zullen IPO en VNG hard nodig hebben om allerlei doelstellingen
te bereiken. De drie partijen moeten met elkaar om de tafel gaan zitten. Ik
heb gevraagd naar het vervroegen van de peildatum tot die van het FRC, namelijk
1995.Ik had aanvankelijk twee moties in gedachten over de veilingopbrengsten
en de kwaliteitseisen voor CDM. Beide ministers zijn in eerste termijn flink
ingegaan op deze onderwerpen. Voor vandaag ben ik tevreden met wat gezegd
en toegezegd is, ook over de voorgenomen inzet in Brussel. Het blijft voor
ons wel een belangrijk aandachtspunt, waarover wij verder willen spreken in
toekomstige AO's. Wij zijn heel benieuwd welk resultaat de minister in Brussel
behaalt.De heerDuyvendak(GroenLinks)Voorzitter. Ik wil mevrouw Spies complimenteren voor haar inbreng vandaag.
Ik vond het opvallend dat zij een groenere inzet koos dan de Partij van de
Arbeid. Zowel op het punt van de biobrandstoffen als op de 30%-reductie
was zij harder dan de Partij van de Arbeid. Mijn complimenten daarvoor!De regering is nog niet zover dat zij de rode loper voor de kolencentrales
gaat oprollen. Zij laat die nog liggen en neemt geen harde maatregelen om
te voorkomen dat in Nederland vanaf 2012 vuile kolencentrales draaien. Dat
stemt somber. Hoopvol stemt ons in dit geval de Partij van de Arbeid. Ik complimenteer
de heer Samsom voor het feit dat hij heeft gezegd fiscale instrumenten niet
uit te sluiten om vuile kolencentrales te gaan belasten. Hij denkt aan een
ander instrument dan ik, maar daarover kunnen wij het nog wel eens worden.
Dat is techniek.Voorzitter. Ik dien vier moties in omdat wij in het kader van dit debat
de regering een mandaat geven waarmee zij verder gaat.De Kamer,gehoord de beraadslaging,verzoekt de regering, in de Europese Unie het standpunt in te nemen dat
het scenario van 30%-reductie nu al volledig moet worden uitgewerkt
en uitonderhandeld, zodat gekoerst kan worden op een akkoord hierover,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Duyvendak. Naar mij blijkt, wordt
de indiening ervan voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 18 (31209).De Kamer,gehoord de beraadslaging,verzoekt de regering, niet in te zetten op een verruimde toelating van
externe kredieten uit het Clean Development Mechanism en andere instrumenten,en gaat over tot de orde van de dag.Deze motie is voorgesteld door het lid Duyvendak. Naar mij blijkt, wordt
de indiening ervan voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 19 (31209).De Kamer,gehoord de beraadslaging,verzoekt de regering, het voorstel van de Europese Commissie voor een
lineaire afname van de emissies tussen 2013 en 2020 naar het uiteindelijke
reductiedoel, te omarmen,en gaat over tot de orde van de dag.Deze motie is voorgesteld door het lid Duyvendak. Naar mij blijkt, wordt
de indiening ervan voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 20 (31209).De Kamer,gehoord de beraadslaging,verzoekt de regering, met Prinsjesdag een reserveplan met concrete maatregelen
te presenteren voor dekking van het "gat" tussen de Europese verplichtingen
en de Nederlandse ambities in het regeerakkoord,en gaat over tot de orde van de dag.Deze motie is voorgesteld door het lid Duyvendak. Naar mij blijkt, wordt
de indiening ervan voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 21 (31209).De heerVan der Ham(D66)Voorzitter. Ik complimenteer de drie coalitiepartners voor het feit dat
zij zeer dualistisch zijn opgetreden en de regering scherp houden. Er zijn
toezeggingen gedaan op het punt van de biomassa en die zijn met moties aangescherpt.
Wij zullen die moties ondersteunen. Hierbij denk ik ook aan de 30%-ambitie.Over de kolencentrales komen wij nog uitgebreid te spreken. Ik heb al
gezegd dat ik het idee van GroenLinks voor het opstellen van een kolenwet
sympathiek vind. Ik ben erg benieuwd naar de ontwikkelingen op het punt van
de brandstofmix. Wij krijgen nog een discussie over de CO2-opslag.
Het viel mij op dat de minister van Economische Zaken met haar beantwoording
een mysterieuze formulering gebruikte. Volgens haar moeten wij afwachten.
Ik weet niet wat ik daarvan moet vinden, maar ik heb hier allerlei gevoelens
bij.Ik wil ook nog een opmerking maken over het belang van een goed vestigingsklimaat.
In de richting van de fractie van de PVV zeg ik dan dat bedrijven die zich
hier willen vestigen zich helemaal niet zo druk maken over de zogenaamde "kop"
vanwege allerlei wetgeving. Het gaat die bedrijven vooral om hoogopgeleide
mensen. Als je vertegenwoordigers van die bedrijven spreekt, gaat het verder
over een open klimaat, over natuur, over cultuur en flexibilisering van de
arbeidsmarkt. De PVV is dan eigenlijk een heel slechte partij want zij is
overal op tegen als je het daarover hebt. Dus, ondernemers, stem in ieder
geval niet op de PVV, want dat is slecht voor het vestigingsklimaat van Nederland.
Haar xenofobe houding is zeer ongunstig voor Nederland.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat de EU-doelstellingen voor klimaatbeleid thans nationaal
worden neergelegd;overwegende dat gezamenlijke projecten en gezamenlijk onderzoek meerwaarde
kunnen hebben bij het opschalen en ontwikkelen van schone energie;verzoekt de regering, zich in te spannen om binnen de EU-afspraken ruimte
te maken voor gezamenlijke projecten voor opschalen en ontwikkelen van schone
energie,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Van der Ham en Neppérus.
Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 22 (31209).MevrouwOuwehand(PvdD)Voorzitter. Ik heb mij erg ingehouden met het plaatsen van interrupties.
Ik wilde namelijk nog een motie indienen en die indiening inleiden. Ik heb
de hele dag aan de andere kant van de tafel gezeten. Daardoor had ik een mooie
positie om het debat van een afstandje te beschouwen. Iedereen zal het met
mij eens zijn dat een debat over milieu enorm veel rekensommetjes kent. Dan
gaat het over megatonnen, percentages en verschuivingseffecten. Ik begrijp
dat die termen in het debat zijn gekomen, maar toch bevreemdt dat enigszins.
Het is namelijk raar dat wij bij iedere stap die wij zetten en bij iedere
centimeter asfalt die wij aanleggen, nagaan wat de effecten zijn, maar dat
wij de rundveesector, die aantoonbaar een grote bijdrage levert
aan het broeikaseffect, buiten beschouwing laten. Er doet zich een belangrijke
beleidsontwikkeling voor: de melkquota worden losgelaten. Het is dan vreemd
dat wij niet willen weten welk effect dat heeft op het klimaat. In Schoon
en Zuinig zegt de minister zelf: Een onzekere factor voor het toekomstig verloop
van de emissies op de lange termijn is de afschaffing van het systeem van
melkquota in 2015.Met de volgende motie vraag ik om inzicht op dit punt.De Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende dat de Europese Commissie aangeeft dat de rundveehouderij
een relatief groot aandeel heeft in de uitstoot van broeikasgassen en dat
het Europese melkquotum in 2015 zal worden afgeschaft na een gefaseerde verruiming;overwegende dat deze verruiming en de uiteindelijke afschaffing van het
melkquotum kunnen leiden tot uitbreiding van de melkveestapel en een verhoging
van de uitstoot van broeikasgassen;van mening dat inzicht in de klimaateffecten van een dergelijke beleidsontwikkeling
van belang is gezien de mogelijke gevolgen voor het behalen van de Europese
klimaatdoelstellingen;verzoekt de regering, bij de Europese Commissie aan te dringen op een
onderzoek naar de klimaateffecten van de verruiming en de afschaffing van
het melkquotum in Europa,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Ouwehand, Van der Ham en Duyvendak.
Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 23 (31209).MevrouwSpies(CDA)Zijn mevrouw Ouwehand en de andere twee indieners zich bewust van het
feit dat wij sinds 1937 niet zo weinig koeien in Nederland hebben gehad als
nu?MevrouwOuwehand(PvdD)Daar ben ik mij van bewust. Mevrouw Spies is zich er vast van bewust dat
de koeien die zijn overgebleven daar niet om staan te lachen. De productie
is opgevoerd over de ruggen van de dieren. De minister zegt zelf dat zij problemen
verwacht met de verruiming van het melkquotum. Mij lijkt het alleszins redelijk
van tevoren de effecten van deze verruiming op het klimaat in kaart te brengen.De voorzitter:Dan volgen nu de antwoorden van de ministers in tweede termijn. Ik stel
voor dat zij de moties becommentariëren en zo nodig nog een prangende
opmerking maken. Er kan begonnen worden met het becommentariëren van
de moties die op papier al binnen zijn. Het voornemen is dat er morgen over
de moties gestemd wordt. Ik wil echt om vijf uur stoppen. Dat staat zo gepland.MinisterCramerVoorzitter. Om te beginnen maak ik een paar korte opmerkingen over kwesties
die niet in moties zijn vervat. De bestaande rekenmethodiek om ook de 30%-opgave
te gebruiken, kan inderdaad als inzet gekozen worden om een verdere uitwerking
daarvan te geven. Dit sluit aan bij de motie van de heer Duyvendak. Ik heb
de tekst van deze motie overigens nog niet onder ogen gehad. Wij zien het
als een inspanningsverplichting om dit te gaan doen, en niet als een resultaatsverplichting.
Als wij het niet voor elkaar krijgen, zouden in het laatste geval namelijk
alle onderhandelingen geblokkeerd worden om überhaupt een akkoord te
bereiken in Kopenhagen. Dat is het mij niet waard. Uit de reacties van de
minister van Economische Zaken en mij valt af te leiden dat wij ons optimaal
inzetten en voortdurend lobbyen met die landen waarvan wij denken dat zij
onze bondgenoot zijn. Dat lukt tot nu toe aardig goed. Laten wij hopen dat
de inspanningsverplichting verzilverd zal kunnen worden. Wij moeten afwachten
of dat gaat lukken.Mevrouw Spies en de heer Samsom vroegen nadrukkelijk om goed te vinger
aan de pols te houden over het CDM. De studieopdracht die wij onszelf hebben
gesteld is niet om de zaak uit te stellen maar om het nog iets preciezer te
weten te komen. Wat er op papier staat, is globaal de inzet waarvoor wordt
gekozen. Wat het allemaal betekent, moet nog goed worden doorgewerkt.De heer Samsom sprak over de geldstromen. Wij zijn al hard bezig om te
kijken welke andere mogelijkheden er bestaan om gelden te genereren naast
het veilingsysteem en de opbrengsten daarvan. Daarbij lopen wij op met de
kopgroep, om te zorgen dat daar snel concrete voorstellen over komen.Er werd ook gevraagd naar de samenwerking met het IPO en de VNG. Die samenwerking
verloopt heel goed via een interbestuurlijk dossierteam. Dit klinkt erg ambtelijk,
maar in de praktijk komt het erop neer dat wij ervoor zorgen dat ook VNG en
IPO echt in een team zijn aangehaakt bij alles wat wij doen. De voorzitter
hiervan is voormalig Europarlementariër Alexander de Roo. Op het gebied
van specifieke dossiers, zoals het windenergiedossier en de kwestie Woerden
bestaat ook een heel nauwe samenwerking met het IPO en de VNG.De motie op stuk nr. 14 heeft betrekking op duurzaamheidscriteria. Wij
gaan akkoord met de strekking van deze motie. Wij gaan ons natuurlijk optimaal
inzetten om de complete Cramercriteria geaccepteerd te krijgen. Wij zijn daarmee
al 60% gevorderd en hebben nog twee jaar de tijd. Voordat wij instemmen,
komen wij nog terug op wat wij uiteindelijk weten te realiseren van deze criteria.
Daaraan is gekoppeld of wij uiteindelijk die 10% willen vasthouden.
Wij willen vasthouden aan die 10% om druk op de ketel te houden. Het
wordt een race tegen de klok. Wij gaan het echt volledig proberen. Ik kan
niet garanderen dat de punten en komma's van alles wat wij op papier hebben
staan, exact zullen worden overgenomen.De heerJansen(SP)Stel dat ik het woordje "nog" toevoeg voor "niet committeren".
Gaat de minister er dan mee akkoord? Mevrouw Spies heeft een iets krachtiger
geformuleerde motie niet ingediend, omdat zij dacht dat de minister het volledig
met haar eens was. Het is zaak dat wij precies weten wat de minister
gaat doen.MinisterCramerOké. Het gaat er ons om dat de criteria zo goed mogelijk in het
pakket worden opgenomen. Over de punten en komma's die niet worden overgenomen,
rapporteren wij aan de Kamer.De heerJansen(SP)Als ik het woordje "nog" zou toevoegen, voert de minister de
motie dus uit. Ik trek mijn motie in.De voorzitter:Aangezien de motie-Jansen/Neppérus (31209, nr. 14) is ingetrokken,
maakt zij geen onderwerp van beraadslaging meer uit.MinisterCramerVoorzitter. Mevrouw Neppérus heeft op stuk nr. 16 een motie voorgesteld
over het ambitieniveau. Ik ontraad aanneming van deze motie, omdat wij ons
houden aan de uitgangspunten van het coalitieakkoord.De heer Duyvendak vraagt het kabinet bij motie om op Prinsjesdag met een
reserveplan te komen. De onderhandelingen in Europa en mondiaal lopen nog,
dus dat zou te vroeg zijn. 2010 is ons ijkpunt voor de evaluatie. Wij ontraden
aanneming van deze motie.De leden Ouwehand, Van der Ham en Duyvendak hebben een motie ingediend
over de afschaffing van de melkquota en de consequenties daarvan. Over deze
motie wil ik eerst overleggen met mijn collega Verburg. In principe onderschrijven
wij Schoon en Zuinig natuurlijk. In Nederland doen wij al onderzoek om een
goed inzicht te krijgen in de consequenties van het loslaten van die melkquota.
Ik wil met de minister van LNV spreken over de mogelijkheid om dit naar Europees
niveau te tillen. Vanzelfsprekend krijgt de Kamer zo snel mogelijk bericht
over de resultaten van het onderzoek dat wij op dit moment verrichten.De voorzitter:Het lijkt mij goed om over deze motie op een ander moment te stemmen.MevrouwOuwehand(PvdD)Ik overweeg deze motie aan te houden, maar ik wil wel iets vragen. Ik
heb vaker aan minister Cramer en minister Verburg gevraagd naar de klimaateffecten
van het loslaten van het melkquotum. De minister van LNV was voortdurend afwijzend.
Ik hoor minister Cramer nu zeggen dat een onderzoek wordt verricht naar de
effecten voor Nederland. Daar zou ik graag wat meer over horen. Een brief
van de ministers gezamenlijk zou ik op hoge prijs stellen.De voorzitter:De minister heeft gezegd dat er een brief komt na overleg met haar collega.
Die wachten wij maar even af.MinisterCramerVoorzitter. Ik kom op de motie van de heer Duyvendak over de lineaire
afname van de emissies. Wij hebben geen bezwaar tegen het voorstel van de
Commissie, juist omdat daar een flexibel systeem in zit waardoor je kunt lenen
en sparen. Tegen de motie op zichzelf hebben wij geen bezwaar, zij het dat
het in Europees verband flexibel mag worden ingevoerd.De heer Duyvendak vraagt bij motie ook om beperkte toelating van externe
kredieten. De overwegingen begrijp en deel ik. Wij maken een studievoorbehoud
voor de effecten van de verschillende maatregelen voor de verschillende landen
in verband met het level playing field. Ik verzoek de heer Duyvendak om die
motie nog even aan te houden, omdat wij daarop zelf nog studeren. De strekking
komt overeen met datgene waarover wij zelf ook informatie willen hebben.De heer Duyvendak heeft een motie ingediend met als doel een standpunt
in te nemen over het scenario van 30% reductie. Daarover heb ik al
het een en ander gezegd. Op zichzelf zijn wij het daarmee eens, maar de inspanningsverplichting
is erop te letten dat het niet een blokkade vormt om te onderhandelen over
een deal.MinisterVan der HoevenIk heb de vraag van de heer Jansen niet beantwoord, terwijl die al in
eerste termijn is gesteld. Die had vooral betrekking op de rechten van de
concurrerende industrie en de wijze van toekenning. De heer Jansen heeft verwezen
naar het benchmarkvoorstel van DSM. Dat is iets wat zeer de moeite waard is.
Op dit moment gaan wij samen met een aantal andere landen na of wij dat uit
praktisch oogpunt in een aantal sectoren voor elkaar kunnen krijgen. Dat doe
ik samen met de Commissie. Wat dat betreft is dat voorstel dus zeker nog niet
van de baan.Mevrouw Wiegman heeft een vraag gesteld over het traject met de EU en
dat soort zaken. De Kamer ontvangt de verslagen van alle raadsvergaderingen.
Het is vervolgens aan haar om daarover met ons een debat te voeren. De Kamer
wordt dus na elke raadsvergadering geïnformeerd en ook voordat de volgende
plaatsvindt. Als zij ons vervolgens bij zich roept, voeren wij daarover een
debat. Het is inderdaad de start van de onderhandelingen en daarover wordt
zij voortdurend geïnformeerd. De Kamer weet daarna wat met de inbreng
is gedaan en wat het resultaat is. Zij weet ook dat die onderwerpen de volgende
keer aan de orde zullen komen. Op die manier houdt de Kamer dat dus ook zelf
in de gaten.MevrouwWiegman-van Meppelen Scheppink(ChristenUnie)Dat traject ken ik uiteraard, maar de minister heeft zelf ook diverse
malen gesproken over de verschillende stappen. Wij hebben ook gezegd dat voor
de Europese verkiezingen in 2009 een en ander rond moet zijn. Ik kan mij dus
wel voorstellen dat op dit moment het beeld bestaat dat er vanaf nu een bepaald
aantal milieuraden komt, dat op het ene moment dit aan de orde moet zijn en
op het andere moment dat.MinisterVan der HoevenZo werkt het niet. Het is aan het voorzitterschap om op een gegeven ogenblik
in samenspraak met de Commissie de agenda te bepalen. Wij zetten erop in dat
deze richtlijn is afgerond voordat er een nieuw Europese Parlement zit. Dat
is naar mijn oordeel ongelooflijk belangrijk. Dat betekent voor ons dat wij
steeds bij het nieuwe voorzitterschap aandringen op voortgang. Het is dus
niet juist dat wij de Kamer een overzicht kunnen geven van de agenda's van
de verschillende commissievergaderingen. Ik doel dan op de Energieraad, de
Milieuraad en de Raad voor het Concurrentievermogen. Uiteraard wordt de Kamer
steeds opnieuw over de zaken geïnformeerd.Mevrouw Wiegman en de heer Van der Ham hebben opmerkingen gemaakt over
de energiemix. Daarover doe ik helemaal niet geheimzinnig. De Kamer ontvangt
in mei 2008 de Energienota. Er wordt met name aandacht besteed aan de brandstofmix
en datgene wat wij willen bereiken. Het traject om daar te komen,
wordt ook aangegeven. De financiële vertaling daarvan is echter niet
alleen aan dit kabinet, maar ook aan het volgende. Als je doet wat in de motie
wordt gevraagd, haal je het vaste doel uit het ETS, waardoor de plafonds steeds
moeten worden aangepast. Ik vind dat geen goede oplossing. De zorg over de
perverse prikkel heb ik goed gehoord, zodat ik er natuurlijk over ga nadenken
en het zal overbrengen in Brussel. Maar wat in de motie staat, vind ik niet
de goede weg. Overigens wordt binnen het Innovatieplatform nagedacht over
de manier waarop de aanpak rondom de producten beter kunnen worden gestroomlijnd,
zodat je ook daar kunt komen tot een besparing. Ik ontraad de motie op stuk
nr. 13 derhalve.Ik kom toe aan de motie op stuk nr. 15 van de heer Jansen. Ik vind wat
daarin wordt gevraagd wel heel erg voorbarig. Wij evalueren in 2010, en dat
is het moment waarop verder kan worden gesproken over de verdere stappen.
Ook deze motie ontraad ik derhalve.De heer Madlener heeft een motie ingediend over de woningcorporaties.
In deze kabinetsperiode worden 500.000 huurwoningen geïsoleerd, gevolgd
door 300.000 per jaar. Dat doen wij als gevolg van het convenant tussen het
kabinet, de woningcorporaties en de energiebedrijven in Meer met minder. Wij
gaan dat dus doen, zodat dat niet wettelijk geregeld hoeft te worden. Wij
ontraden deze motie om die reden.De heerMadlener(PVV)Deze motie vraagt om meer dan u doet: alle huurders die dat wensen moet
het recht op woningisolatie worden gegeven. U maakt de energie steeds duurder,
en een huurder heeft niet zelf de mogelijkheid om aan energiebesparing te
doen, want het is zijn huis niet. Deze motie vraagt meer inzet van de regering,
namelijk een recht voor iedere huurder en daarmee een veel sneller effect
voor al die huurders. U wilt het ook, dus u zou de motie moeten omarmen.MinisterVan der HoevenAbsoluut niet, want als ik uw motie omarm, moet ik dat recht vervolgens
wettelijk vastleggen, en dat gaan wij gewoon niet doen. Wij hebben goede afspraken
gemaakt in het kader van Meer met minder, zodat ik deze motie ontraad.Ten slotte kom ik toe aan de motie van de heer Van der Ham en mevrouw
Neppérus over een inspanningsverplichting om binnen de EU-afspraken
ruimte te maken voor gezamenlijke projecten voor het opschalen en ontwikkelen
van schone energie. Als ik kijk wat op EU-niveau gaande is en wat daar kan,
is dat de juiste plek om dat te doen. Binnen het zevendekaderprogramma zou
je daarvoor mogelijkheden moeten hebben. Ik vind het waardevol om te kijken,
hoe wij consortia een steuntje in de rug kunnen geven, dus ik laat het oordeel
over deze motie aan de Kamer.De heerDuyvendak(GroenLinks)De motie op stuk nr. 20 is in lijn met het standpunt van de minister,
zodat ik haar – de motie – intrek.De voorzitter:Aangezien de motie-Duyvendak (31209, nr. 20) is ingetrokken, maakt zij
geen onderwerp van beraadslaging meer uit.De heerDuyvendak(GroenLinks)De motie op stuk nr. 18 trek ik eveneens in.De voorzitter:Aangezien de motie-Duyvendak (31209, nr. 18) is ingetrokken, maakt zij
geen onderwerp van beraadslaging meer uit.De heerDuyvendak(GroenLinks)Over de motie op stuk nr. 19 heeft de minister gevraagd haar aan te houden.
Dat doe ik totdat de studie is afgerond. Dat doet de minister ook, neem ik
aan. Ik zie dat dat het geval is.De voorzitter:Op verzoek van de heer Duyvendak stel ik voor, zijn motie (31209, nr.
19) van de agenda af te voeren.Daartoe wordt besloten.De heerDuyvendak(GroenLinks)Blijft van mij over de motie over het reservepakket.De voorzitter:De toezeggingen staan in het verslag. Ik dank iedereen, maar met name
Guus Duindam, hier vooraan gezeten. Hij is de hele dag al een enthousiast
luisteraar bij dit debat. Hij heeft een dvd gemaakt en een boek over klimaatverandering
geschreven. Chapeau daarvoor! Als wij het over de toekomst hebben, hebben
wij het vooral over jullie toekomst. Goed dat je hier was. In de pauze zei
hij: wat jammer dat het maar tot vijf uur duurt!Sluiting 17.10 uur.XNoot1Samenstelling:Leden: Van Gent (GroenLinks), Van der Staaij (SGP), Poppe (SP), Snijder-Hazelhoff
(VVD), ondervoorzitter, Depla (PvdA), Van Bochove (CDA), Koopmans (CDA), voorzitter,
Spies (CDA), Van der Ham (D66), Van Velzen (SP), Haverkamp (CDA), De Krom
(VVD), Samsom (PvdA), Roefs (PvdA), Neppérus (VVD), Van Leeuwen (SP),
Jansen (SP), Van der Burg (VVD), Van Heugten (CDA), Vermeij (PvdA), Madlener
(PVV), Ouwehand (PvdD), Bilder (CDA) en Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie).Plv. leden: Duyvendak (GroenLinks), Van der Vlies (SGP), Polderman (SP),
Remkes (VVD), Jacobi (PvdA), Hessels (CDA), Koppejan (CDA), Ormel (CDA), Koşer
Kaya (D66), Leijten (SP), Schreijer-Pierik (CDA), Kamp (VVD), Timmer (PvdA),
Waalkens (PvdA), Vos (PvdA), Zijlstra (VVD), Langkamp (SP), Gerkens (SP),
Van Beek (VVD), Schermers (CDA), Besselink (PvdA), Agema (PVV), Thieme (PvdD),
Vietsch (CDA) en Ortega-Martijn (ChristenUnie).XNoot2Samenstelling:Leden: Van der Vlies (SGP), Schreijer-Pierik (CDA), Vendrik (GroenLinks),
Ten Hoopen (CDA), Roland Kortenhorst (CDA), Hessels (CDA), ondervoorzitter,
Van der Ham (D66), Van Velzen (SP), Aptroot (VVD), Smeets (PvdA), Samsom (PvdA),
Dezentjé Hamming (VVD), Kraneveldt-van der Veen (PvdA), voorzitter,
Irrgang (SP), Jansen (SP), Biskop (CDA), Ortega-Martijn (ChristenUnie), Blanksma-van
den Heuvel (CDA), Van der Burg (VVD), Graus (PVV), Zijlstra (VVD), Besselink
(PvdA), Gesthuizen (SP), Ouwehand (PvdD) en Vos (PvdA).Plv. leden: Van der Staaij (SGP), Jan Jacob van Dijk (CDA), Duyvendak
(GroenLinks), Van Vroonhoven-Kok (CDA), De Rouwe (CDA), Koşer Kaya
(D66), Ulenbelt (SP), Blok (VVD), Boelhouwer (PvdA), Kalma (PvdA), Weekers
(VVD), Van Dam (PvdA), Karabulut (SP), Luijben (SP), De Nerée tot Babberich
(CDA), Cramer (ChristenUnie), Atsma (CDA), De Krom (VVD), Madlener (PVV),
Nicolaï (VVD), Blom (PvdA), Gerkens (SP), Thieme (PvdD) en Heerts (PvdA). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-31209-25.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl