Wetenschapsbudget 2004; Lijst van vragen en antwoorden over het Wetenschapsbudget 2004
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 29338, nr. 3

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

26-01-2004

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

29338 nr. 3

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaam12345678910111213141516171819202122232425262728293031323334353637383940414243444546474849505152535455565758596061
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 29338Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 66 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
29 338Wetenschapsbudget 2004nr. 3LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDENVastgesteld 21 januari 2004De Vaste Commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap1 heeft de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap de volgende
vragen ter beantwoording voorgelegd over haar brief d.d. 26 november
2003 ter aanbieding van het Wetenschapsbudget 2004 (Kamerstuknummer 29 338
nr. 1).De minister heeft deze vragen beantwoord bij brief van 21 januari
2004. De vragen en antwoorden zijn hieronder afgedrukt.De voorzitter van de commissie,CornieljeDe adjunct-griffier van de commissieBoeve1Wanneer worden de eerste resultaten verwacht van het
beleid, zoals weergegeven in het Wetenschapsbudget 2004?Het Wetenschapsbudget is een document dat langetermijnbeleidslijnen uitzet.
Dit betekent dat ook de resultaten pas na een zekere tijd zichtbaar worden.
Uit het document blijkt dat ons wetenschapsbestel in veel opzichten al goed
functioneert. Het zou alleen al om die reden onverstandig zijn al te haastig
resultaten te willen zien. Het risico is dan veel te groot dat er meer dingen
slechter worden dan beter. Dat is dan ook de reden dat het document vooral
op de lange termijn gericht is. Wel zijn er op enkele onderdelen op kortere
termijn resultaten te verwachten: de voortzetting van het Aspasia programma
leidt al in 2004 tot extra benoemingen van vrouwen in hogere onderzoeksfuncties;
het programma voor kleurrijk talent zal al in 2004/2005 tot zichtbare resultaten
leiden. Daarnaast worden in het document veel activiteiten aangekondigd die,
als de Kamer daarmee instemt, in 2004, 2005 en 2006 worden uitgevoerd en in
latere jaren resultaten zullen opleveren. Ik zal jaarlijks aansluitend aan
de begroting het Parlement rapporteren over de voortgang en in 2006 een mid-term
review opstellen.2Welke concrete indicatoren zijn er om de effectiviteit
van het beleid te beoordelen?Wat betreft het beleid in algemene zin verwijs ik naar het recent verschenen
rapport van het Nederlands Observatorium van Wetenschap en Technologie «Wetenschaps-
en Technologie Indicatoren 2003», dat ik op 17 december 2003 aan
de Kamer heb toegezonden. In het rapport wordt gebruik gemaakt van een diversiteit
aan input-, proces- en outputindicatoren. In zijn totaliteit kunnen deze indicatoren
gebruikt worden om een globaal beeld te geven van het wetenschapsbeleid in
Nederland in relatie tot het buitenland. Het rapport bevat bovendien een scoreboard,
die voor een selecte groep van indicatoren aangeeft wat de Nederlandse positie
is ten opzichte een groep vergelijkingslanden.Voor het beoordelen van de effectiviteit van afzonderlijke actoren als
onderdeel van het onderzoeksbestel zijn met de vier grote en twee kleinere
onderzoeksinstellingen rekenschapsconvenanten afgesloten, gericht op de jaarlijkse
levering van een set indicatoren over directe resultaten van de inspanningen
van de betrokken instellingen. Deze indicatoren, die de meest relevante sturingsinformatie
moeten opleveren, beginnen inmiddels binnen te komen en bieden voldoende aanknopingspunten
voor verantwoording aan het parlement. In de groeiparagraaf van de begroting
2004 (p. 321–322) is een aantal concrete voorbeelden gegeven.3Is het geen verkeerde voorstelling van zaken om, zoals
de brief van de minister lijkt aan te geven, het Wetenschapsbudget als leidend
en het Innovatieplatform als uitvoerend te beschouwen? Is het Innovatieplatform
niet juist leidend in onder andere het voorstellen van keuzes via de integrale
kennis- en innovatiestrategie?Het Innovatieplatform is in het leven geroepen om strategische plannen
te maken voor de versterking van de kenniseconomie. Dit ontslaat het Kabinet
niet van de plicht om effectief beleid te ontwikkelen voor de versterking
van de kenniseconomie. Kabinet en Platform hebben dus verantwoordelijkheden
die elkaar raken. Om die reden is over de hoofdlijnen van het Wetenschapsbudget
gesproken in het Innovatieplatform. Het Platform ondersteunt die hoofdlijnen.
Op een aantal punten zijn de hoofdlijnen van het Wetenschapsbudget agenderend
en zijn nadere strategische plannen nodig ter concretisering.
Daar zal het Platform intensief bij worden betrokken. Ik doel hierbij onder
meer op de smart mix. Deze plannen zullen leiden tot concreet beleid van de
overheid. Om die reden zal ik in 2006 een «mid-term review» van
het Wetenschapsbudget opstellen waarin ook de resultaten van het werk van
het Platform hun weerslag kunnen krijgen.4Hoe kan het verschil tussen de Innovatiebrief (Kamerstuk
27 406, nr. 4) en het Wetenschapsbudget 2004 worden verklaard inzake
de sleutelgebieden: in de Innovatiebrief worden vier gebieden genoemd (ICT,
nanotechnologie, biotechnologie en katalyse), en in het Wetenschapsbudget
2004 worden er drie benoemd (ICT, nanotechnologie en biotechnologie)?ICT, genomics en nanotechnologie duid ik in het Wetenschapsbudget aan
als nationale prioriteiten voor het wetenschappelijk onderzoek. Het gaat hier
om drie terreinen waarvoor geldt:• Er wordt internationaal veel in geïnvesteerd zodat wereldwijd
de kennis snel toeneemt.• Het zijn terreinen die invloed hebben op en bepalend zijn voor
de ontwikkeling in vele wetenschappelijke disciplines;• Het zijn terreinen waarvan de ontwikkelingen toepassing zullen
vinden op vele maatschappelijke terreinen.Kort samengevat komt het er op neer dat als Nederland er niet voor zorgt
op deze («aanbodgedreven») terreinen goed bij te blijven, ons
land zowel wetenschappelijk als economisch niet in staat zal zijn om Europees
en wereldwijd te concurreren.Daarnaast geef ik in Wetenschapsbudget aan dat er ook terreinen zijn die
weliswaar minder breed van belang zijn voor wetenschap en toepassingen, maar
die wel van bijzonder belang zijn voor maatschappelijke sectoren die voor
Nederland van specifiek belang zijn («vraaggedreven» prioriteiten)
Ik noem daarvoor in het document al enkele voorbeelden zoals de vitaliteit
van de grote steden. Het onderwerp katalyse dat de minister van Economische
Zaken in zijn Innovatiebrief met mijn hartelijke instemming noemt, is een
ander voorbeeld. In dit geval gaat het om een onderzoeksterrein dat van bijzonder
belang is voor de chemische industrie, zoals bekend een bedrijfstak die in
Nederland van bijzonder belang is.5Is het waar dat Philips een hogere citatiescore heeft
behaald dan de Nederlandse universiteiten? Zo ja, hoe is dat te verklaren?Uit het op 17 december 2003 aan de Tweede Kamer toegestuurde rapport van
het Nederlands Observatorium van Wetenschap en Technologie «Wetenschaps-
en Technologie Indicatoren 2003» (brief OWB/AI-53171) is inderdaad af
te leiden dat Philips in de periode 1998–2001 een hogere citatiescore
heeft behaald dan de Nederlandse universiteiten gezamenlijk, namelijk 1,78
voor Philips tegenover 1,22 voor alle universiteiten. Daar moet het volgende
bij worden opgemerkt:– Philips kent veel minder wetenschappelijke publicaties dan alle
universiteiten gezamenlijk (994 voor Philips tegenover ruim 50 000 voor
alle Nederlandse universiteiten in de periode 1998–2001); de reden is
dat Philips als private onderneming niet als primaire doelstelling heeft om
onderzoeksresultaten publiek toegankelijk maken via publicaties, terwijl universiteiten
geacht worden te publiceren over hun onderzoek;– Doordat de universiteiten het merendeel van de wetenschappelijke
publicaties voor hun rekening nemen, zal de totale gemiddelde impact van de universiteiten naar het Nederlandse gemiddelde «toegroeien»,
maar is het tevens een gemiddelde van een variëteit aan hogere en lagere
impactscores vanuit verschillende disciplines, waardoor één
individuele organisatie (Philips) eigenlijk niet vergeleken mag worden met
een groep van instellingen; wanneer ingezoomd wordt op individuele universiteiten
en disciplines zijn er ook impactscores te vinden die vergelijkbaar zijn met
die van Philips of hoger zijn.6Wat is de samenhang tussen doelstellingen van kennisinstellingen
betreffende het verrichten van fundamenteel onderzoek enerzijds en het toegankelijk
maken van kennis voor de maatschappij en het in alle gevallen ontwikkelen
van nuttige toepassingen anderzijds?Kennisinstellingen hebben zowel als taak om excellent onderzoek te verrichten
als om de ontwikkelde kennis toegankelijk te maken voor de maatschappij. De
beste manier om de kennis voor de maatschappij toegankelijk te maken, hangt
af van de aard van die kennis. In het ene uiterste, fundamenteel onderzoek
op terreinen zonder toepassingsmogelijkheden (bijvoorbeeld oud Keltisch) gaat
het er vooral om dat de resultaten zichtbaar en begrijpbaar worden gemaakt
voor geïnteresseerde leken. Dit is in feite een culturele taak. In het
andere uiterste, terreinen die inherent toepassingsgericht zijn, moeten de
instellingen ervoor zorgen dat de resultaten ook daadwerkelijk worden toegepast.
In de meeste gevallen gaat het echter om tussenvormen. In alle gevallen moeten
de kennisinstellingen zich beraden op de manier waarop de ontwikkelde kennis
het beste voor de maatschappij toegankelijk kan worden gemaakt en daarnaar
handelen. In veel gevallen zal dit betekenen dat er uit de ontwikkelde kennis
nieuwe bedrijvigheid voortkomt. Ik wil dat actief bevorderen, met de maatregelen
die ik daarvoor heb genoemd.De kennisoverdracht aan de maatschappij is niet een activiteit die los
staat van het onderzoek zelf. Het model waarbij eerst onderzoek wordt gedaan
en vervolgens volstrekt los daarvan wordt bekeken hoe de overdracht van de
ontwikkelde kennis aan de maatschappij moet worden aangepakt, is achterhaald.
Veeleer gaat het om een simultaan proces, waarbij het onderzoek andere wegen
in kan slaan op grond van contacten met de maatschappij.7Wat is het onderscheid tussen fundamenteel strategisch
onderzoek en toepassingsgericht onderzoek? Wordt het onderscheid consequent
toegepast in het wetenschapsbeleid?Onder «fundamenteel strategisch onderzoek» wordt verstaan
fundamenteel wetenschappelijk onderzoek dat wordt uitgevoerd in de verwachting
dat het brede kennis zal opleveren die waarschijnlijk de basis kan leggen
voor de oplossing voor al gesignaleerde of verwachte huidige of toekomstige
problemen of mogelijkheden.Onder «toepassingsgericht onderzoek» wordt verstaan onderzoek
ondernomen om nieuwe kennis te verwerven met het oog op een specifieke praktische
doelstelling.Het onderscheid tussen de twee typen onderzoek heeft dus vooral betrekking
op de mate van oriëntatie op praktische toepassingsmogelijkheden of vraagstukken.
In de praktijk is de grens tussen beide typen onderzoek niet steeds scherp
te trekken en is eerder sprake van een oriëntatie op hoofdlijnen die
blijkt uit de missie van een onderzoeksorganisatie. Uit het feit dat TNO met
universiteiten meer dan 30 kenniscentra heeft gevormd, waarin in concreet
onderzoek wordt samengewerkt, blijkt dat al. Daarbij zullen universiteiten
(naast zuiver wetenschappelijk onderzoek) het accent leggen op
fundamenteel strategisch onderzoek, terwijl een organisatie als TNO het accent
legt op toepassingsgericht onderzoek. Zulke samenwerkingsverbanden passen,
net zoals samenwerking tussen publieke instellingen en bedrijven, goed in
het wetenschapsbeleid en worden ook bevorderd.8In hoeverre bestaat er ten bate van het onderwijsgebonden
onderzoek in de financieringsstructuur een koppeling tussen de omvang van
de instelling en de bekostiging voor het onderzoek?Met ingang van 2003 is in de financieringsstructuur de omvang van het
onderwijsgebonden onderzoek gerelateerd aan het aantal diploma's dat de instelling
heeft uitgereikt. In die zin is dus sprake van een zekere koppeling met de
omvang van de instelling, aangezien het aantal diploma's een maat is voor
de omvang van de betrokken instelling.9Op welke wijze wordt de dynamisering van de eerste
geldstroom exact vormgegeven? Is dat conform hetgeen in de Innovatiebrief
daarover is aangekondigd?In de Innovatiebrief staat hierover: «Op dit
moment werkt OCW aan vernieuwing en dynamisering van de financiering van universiteiten.
Het gaat daarbij om prestatiebekostiging voor het universitair onderzoek,
waarbij in innovatierelevante terreinen de toepasbaarheid een element is in
de kwaliteitsbeoordeling. Uitwerking volgt in het Wetenschapsbudget van OCW
[...]». De voorstellen in het Wetenschapsbudget sluiten hier
volledig op aan. Die voorstellen hebben twee elementen.Voor de lange termijn wordt de bekostiging gedynamiseerd door, ten eerste,
de prestaties in het wetenschappelijk onderzoek zo vast te stellen dat onderlinge
vergelijking mogelijk is; en ten tweede door aan de uitkomsten van deze vaststelling
op een systematische manier bekostigingsconsequenties te verbinden. De systematiek
van de vaststelling moet na overleg met het bestel en na beraad in het Innovatieplatform
in 2006 gereed zijn. In deze systematiek is de toepasbaarheid in innovatierelevante
terreinen een element.Op kortere termijn wordt een element van dynamisering gerealiseerd door
in de «smartmix» aan excellente groepen en samenwerkingsverbanden
met bedrijven meer armslag te geven. Aan de twee maal 50 miljoen enveloppengelden
die hiervoor worden ingezet, wordt (voor zover het gaat om universitair onderzoek)
een even groot bedrag uit de eerste geldstroom toegevoegd.10Hoe verhoudt de autonomie van de instellingen zich
tot de drie verantwoordelijkheden van de overheid? Hoe worden deze op elkaar
afgestemd?Het Wetenschapsbudget noemt drie verantwoordelijkheden van de overheid:
agenderen van nationale strategische doelen en thema's, doelmatige inrichting
van de bestuurs- en financieringsstructuur en bevorderen van interactie met
het oog op het innovatief vermogen. Over de afstemming van de eerste taak
doet het Wetenschapsbudget zelf al uitspraken: de universiteiten kunnen met
de nationale strategische doelen en thema's zelf aan de slag, de overheid
toetst achteraf of de universiteiten hun rol, afzonderlijk en als geheel naar
behoren vervullen. Bij de tweede taak, de inrichting van de bestuurs- en financieringsstructuur,
is het belangrijkste uitgangspunt dat er zo weinig mogelijk belastende bureaucratie
wordt toegevoegd. Het bevorderen van het innovatief vermogen van de kennisinfrastructuur
wordt langs een aantal lijnen nagestreefd: op korte termijn door
in de «smartmix» extra middelen beschikbaar te stellen voor excellente
samenwerkingsverbanden van kennisinstellingen en bedrijven, en daar middelen
uit de eerste geldstroom aan toe te voegen voor zover universiteiten daarbij
betrokken zijn, op lange termijn door prestaties in de samenwerking mede tot
grondslag te maken voor de prestatiebekostiging. Ook wordt het innovatief
vermogen bevorderd door valorisatie als aparte component in de WHW op te nemen
en te streven naar uitbreiding van durfkapitaal.11Welke fiscale faciliteiten worden ingezet om onderzoek
en ontwikkeling te stimuleren? Welk bedrag is hiermee gemoeid?De Wet Bevordering Speur- en Ontwikkelingswerk (WBSO) is de enige fiscale
faciliteit die wordt ingezet om onderzoek en ontwikkeling te bevorderen. De
WBSO zal in 2004 een omvang hebben van 403 miljoen euro, welk bedrag vanaf 2006
verhoogd wordt naar 453 miljoen euro.12Waarom worden bijdragen aan instituten als European
Space Agency (ESA) en het Centre Européen pour la Recherche Nucléaire
(CERN) als tweede geldstroom aangemerkt? Hoe verhoudt zich dit wat betreft
ESA bijvoorbeeld, met het feit dat de algemene financiering van ESA door Nederland
niet ten goede hoeft te komen aan Nederlandse kennisinstellingen?Tot dusverre werd alleen de financiering van NWO tot de tweede geldstroom
gerekend. De reden daarvoor is dat een deel van de middelen van NWO naar de
universiteiten wordt doorgesluisd. Daarnaast financiert NWO echter ook eigen
instituten. Die doen onderzoek dat naar zijn aard vergelijkbaar is met het
onderzoek aan de universiteiten, maar een wat grotere massa en specialisatie
op één plaats vereist. Dat in dit Wetenschapsbudget ook de geldstromen
naar de KNAW en enkele internationale onderzoeksinstellingen tot de tweede
geldstroom worden gerekend, heeft als reden dat deze instellingen ook onderzoek
verrichten dat naar zijn aard vergelijkbaar is met het universitaire onderzoek,
maar een wat grotere schaal vereist. In het geval van CERN, ESO, ESA en EMBL
is die noodzakelijke schaal zelfs internationaal, met name doordat apparatuur
vereist is die voor individuele universiteiten en zelfs individuele landen
te duur is. Een bijkomende reden om hier over tweede geldstroom onderzoek
te spreken, is dat het onderzoek vaak door universitaire onderzoekers of in
zeer nauwe samenwerking met universitaire onderzoekers wordt gedaan, en dat
er meestal sprake is van opleiding van jonge onderzoekers, uitmondend in promoties.
Voor het specifieke geval van de ESA geldt dat de algemene financiering van
ESA voor een zeer substantieel deel ten goede komt aan Nederlandse onderzoeksinstellingen.
In de eerste plaats omdat Nederland grote prioriteit hecht aan de wetenschappelijke
programma's van ESA, ten tweede doordat Nederlandse onderzoekers participeren
in deze programma's. Tot slot is van groot belang dat in Nederland de grootste
onderzoeksvestiging van ESA, ESA/ESTEC, gevestigd is. Dit laatste leidt eveneens
tot een grote betrokkenheid van Nederlandse onderzoekers.13Hoe verhoudt het rekenen van genoemde instellingen
tot de tweede geldstroom zich tot het creëren van focus en massa via
de tweede geldstroom? Wat betekent dit voor prioriteitsstelling bij ruimtevaarttechnologie? Het Wetenschapsbudget geeft aan dat de tweede geldstroom een belangrijke
rol moet spelen bij het verder vergroten van de focus en kritische massa in
het onderzoek. Het feit dat er op een aantal onderzoeksterreinen in de genoemde
instellingen en instituten die nu in het Wetenschapsbudget tot de tweede geldstroom
instellingen worden gerekend al goede ervaringen mee zijn, bevestigt deze
aanpak. In het antwoord op vraag 12 is al ingegaan op de prioriteitsstelling
bij de ruimtevaart, ons land legt de prioriteit daar bij de wetenschappelijke
programma's.14Hoe verhoudt de basissubsidie van de technologie-instituten
zich tot het onderzoek waar klanten voor betalen? Raken private en publieke
geldstromen hier niet te zeer met elkaar verweven zodat oneigenlijke concurrentie
ontstaat?De omvang van de basisfinanciering is gemiddeld genomen ca. 15% van het
totale budget van de betrokken instituten. Met deze instituten is door de
overheid afgesproken dat de basisfinanciering bestemd is voor instandhouding
van een zekere kennisbasis, waarvoor de instituten gehouden zijn een (meerjaren)
programma op te stellen en uit te voeren. De financiering van onderzoek in
opdracht van de klanten geschiedt op basis van vergoeding van de integrale
kosten zodat geen sprake is van concurrentievervalsing met private ondernemingen
zoals ingenieursbureaus. De evaluatiecommissie Wijffels onderzoekt momenteel
in hoeverre het geheel van technolgie-instituten adequaat functioneert en
of er reden is voor bijstelling. Zodra het rapport beschikbaar is zal ik het
aan de Kamer toezenden en met collega's in het Kabinet werken aan een regeringsstandpunt.15Wat houdt de centrale rol van het Innovatieplatform
in bij het maken van gemeenschappelijke keuzes van onderzoeksinstellingen,
bedrijven en overheden en bij het intensiveren van hun onderlinge samenwerking?Uiteraard gaat van het Innovatieplatform een sterke activerende werking
uit wat betreft het belang van onderzoek, kennis en innovatie voor ons land
en voor wat betreft het bereiken van eenheid van opvatting tussen de betrokken
groepen van actoren. Meer specifiek wordt voorzien dat het Innovatieplatform
een strategisch plan zal uitwerken voor de criteria, de selectie van thema's
en de uitvoering van acties die zullen worden gefinancierd met de middelen
die in de Miljoenennota zijn gevoteerd voor onderzoek en innovatie, zoals
geschetst in de smartmix (Wetenschapsbudget, pag. 14). Op de langere termijn
zal het Innovatieplatform gedachten ontwikkelen over de versterking van de
dynamiek, focus, concentratie en wisselwerking tussen het publieke onderzoek
en bedrijven. Verwacht wordt, dat de door het Innovatieplatform te formuleren
lijnen de effectiviteit van het wetenschapsbeleid en het innovatiebeleid,
maar óók de opstelling van de publieke kennisorganisaties én
het bedrijfsleven in sterke mate zullen kunnen beïnvloeden.16Hoe worden de resultaten van de inspanningen van het
Innovatieplatform zichtbaar gemaakt en op welke manier wordt het Innovatieplatform
daarop afgerekend?De eerste resultaten van het Innovatieplatform zijn al neergeslagen in
de smartmix. In de smartmix staan de vier grote prioriteiten, inclusief de
toedeling van de middelen, waar het Innovatieplatform mee aan de slag is gegaan.
Het gaat dan om kenniswerkers, waaronder bèta en techniek; de technostarters;
focus en massa in het onderzoek; en samenwerking bedrijven/kennisinstellingen.
Het Innovatieplatform speelt bovendien nog een belangrijke rol bij de verdere
uitwerking van deze prioriteiten.Voor wat betreft de mobiliteit voor onderzoekers is door het Innovatieplatform
een advies uitgebracht aan het Kabinet, op basis van het werk van en werkgroep
onder voorzitterschap van Prof. Breimer. Het Kabinet heeft dit advies in hoofdlijnen
overgenomen in het deltaplan bèta en techniek
dat eind vorig jaar aan het Parlement is toegezonden. Voor wat betreft starters
heeft het Innovatieplatform de eerste voorstellen van het Kabinet besproken;
de resultaten van die bespreking zijn verwerkt in het actieprogramma Technopartner, van kennis naar welvaart, dat door
de Staatssecretaris van Economische Zaken en mijzelf op 9 januari aan
de Kamer is verzonden. De voorstellen voor focus en massa die in smartmix
die in het Wetenschapsbudget worden gegeven zijn gebaseerd op besprekingen
in een werkgroep van het Innovatieplatform onder voorzitterschap van de heer
Wijffels. Momenteel wordt in deze werkgroep gewerkt aan een plan van aanpak
Dynamisering Kennisketen voor verdere strategisch vormgeving van deze voorstellen.
Verder wordt door een werkgroep onder voorzitterschap van de heer Sistermans
gewerkt aan een strategische agenda voor het Innovatie Platform.Meer in het algemeen worden de resultaten van het Innovatieplatform zichtbaar
gemaakt door publicatie van de producten van het Platform, en door toezending
aan het Parlement. De term «afrekenen» is in het geval van het
Innovatieplatform misplaatst. Het Innovatieplatform is geen rechtspersoon.
Het Innovatieplatform kan wel adviezen en suggesties doen aan het kabinet,
maar is geen formeel adviesorgaan van het Kabinet. De betrokken ministers
en de Minister-president zijn de verantwoordelijke bewindslieden. Wel geldt
dat de leden van het Platform ieder een goede naam te verliezen hebben en
door ja te zeggen op het verzoek van de Minister-president om zitting te nemen
in het Platform, de bereidheid hebben getoond hun goede naam te verbinden
aan het succesvol functioneren van het Platform.17Welke criteria worden gehanteerd bij het selecteren
van de grote nationale prioriteiten? Welke andere thema's voldoen aan die
criteria?Voor wat betreft de criteria, zie het antwoord op vraag 4. Er bestaan
op dit moment geen andere onderzoeksterreinen die aan deze criteria voldoen.18Hoe is tot de keuze gekomen voor een sterke concentratie
op genomics, ICT en nanotechnologie?Waarom is er niet gewacht op de voorstellen van het
Innovatieplatform daaromtrent?Zie het antwoord op vraag 4.19Welke concrete consequenties vloeien voort uit de keuze
voor sleutelgebieden?De keuze voor ICT, genomics en nanotechnologie als nationale prioriteiten
heeft tot gevolg dat op deze gebieden een gefocusseerde inspanning tot stand
wordt gebracht. Enerzijds doordat autonome instellingen zelf aan deze gebieden
prioriteit geven, eigener beweging of indien nodig daartoe gestimuleerd door
de overheid, anderzijds door gerichte inspanningen van de overheid, zoals
bij het programma genomics. Een logische consequentie is ook dat deze terreinen
een belangrijke rol hebben gespeeld in de selectie van BSIK-projecten.
Ook zullen de thematische prioriteiten een rol kunnen spelen bij de invulling
van de inzet van de middelen in de smartmix.20Hoe verschilt de aanpak op het gebied van katalyse
van de aanpak op de andere drie gebieden?De aanpak verschilt niet veel, de schaal wel, omdat katalyse een veel
minder breed en omvangrijk terrein is. Voor wat betreft de aanpak geldt dat
voor katalyse al eerder een regieorgaanachtige organisatie was opgezet, in
de vorm van ACTS, een samenwerkingsverband tussen onderzoeksscholen en bedrijfsleven.21Is het bedrijfsleven, en in het bijzonder de zeven
grootste innovators, om advies gevraagd met betrekking tot de keuze van de
sleutelgebieden?De totstandkoming van het Wetenschapsbudget heeft zich gekenmerkt door
een grote mate van Interactiviteit. In verschillende stadia is overleg gevoerd
met de onderzoeksorganisaties en met organisaties van het bedrijfsleven: VNO/NCW
en MKB-Nederland. In laatste instantie heb ik overleg gevoerd op basis van
een concepttekst met de zogenaamde Manifestpartijen: NWO, KNAW, TNO, VSNU
en VNO/NCW. Deze konden zich in grote lijnen vinden in de tekst en dus ook
in de thematische prioriteiten. Ook bij de opstelling van de BSIK-regeling
is een zeer groot aantal organisaties betrokken geweest. Ook daarbij zijn
deze drie aanbodgedreven thema's onomstreden naar voren gekomen.22Waarom worden de keuzes die gemaakt worden in kansrijke
technologieën niet doorvertaald naar een specialisatie- en concentratieslag
naar regio?Het is wel degelijk de bedoeling om te komen tot een grotere concentratie
naar locatie van het onderzoek. Dat is inherent aan het streven naar het versterken
van excellente centra en samenwerkingsverbanden. De precieze vormgeving daarvan
moet echter niet van bovenaf worden opgelegd, maar moet tot stand komen via
adequate regievorming en op basis van de criteria waarvoor het Innovatieplatfom
strategische plannen zal ontwerpen.23Waaruit blijkt dat de minister innovatie niet alleen
als technologisch ziet, maar ook publieke innovatie en organisatorische innovaties
daartoe rekent?Dit laatste blijkt uit het belang dat in het Wetenschapsbudget wordt gehecht
aan onderzoek voor de publieke sector. Gewerkt wordt onder meer aan een nationale
strategie en focussering voor onderzoek op maatschappelijke aandachtsgebieden.
Vakdepartementen moeten daartoe hun onderzoeksbeleid helder vormgeven en daarbij
kan samenwerking met NWO bij het tot stand brengen van wetenschappelijke onderzoeksprogramma's
een belangrijke plaats innemen.Verder heb ik aangegeven in het Innovatieplatform te willen bezien hoe
de aansluiting tussen kennisaanbod en kennisvraag op een aantal terreinen
kan worden versterkt: verkeersmanagement, logistiek management, waterbeheer,
de vitaliteit van grote steden, duurzame voedselproductie, energiegebruik
en energievoorziening, hoogwaardig ruimtegebruik. Voorts wijs ik op het feit
dat het Kabinet in het besluit over de BSIK-regeling nadrukkelijk
ruimte heeft gemaakt (70 mln euro) voor het alsnog tot stand brengen van adequate
projecten voor systeeminnovaties.24Zijn maatregelen om onderzoeksprestaties – die
in Nederland zeer goed zijn – te verbeteren echt nodig of slechts wenselijk?
Wat gaan deze maatregelen de maatschappij concreet opleveren?De kwaliteit van het wetenschappelijk onderzoek is in ons land inderdaad
hoog. Toch wil ik de kwaliteit verder bevorderen en stimuleren door concurrentie
te bevorderen, waarbij het gaat om hoge kwaliteit in de breedte. Dat is nodig,
zoals in het woord vooraf bij het Wetenschapsbudget is aangegeven,omdat er
nog meer en grotere excellente onderzoeksgroepen moeten komen die de concurrentie,
Europees en mondiaal, aankunnen. Excellent presterende groepen moeten een
groter aandeel in het totale budget krijgen, en daartoe dient de dynamiek
in de verdeling van onderzoeksbudgetten te worden vergroot. Dat is ook nodig
om universiteiten in staat te stellen om goed onderzoek te continueren en
uit te bouwen op die terreinen die de universiteit niet veel middelen opleveren:
terreinen met weinig studenten, en terreinen die minder goed in staat zijn
tweede en derde geldstroom middelen te verwerven. Kortom: als klein land moet
Nederland «smart» zijn om in de steeds scherpere internationale
concurrentie een vooraanstaande positie te behouden. De bedoelde maatregelen
zijn daarvoor zeer noodzakelijk en niet alleen maar wenselijk.25Hoe draagt het stimuleren van concurrentie bij aan
doelstellingen met betrekking tot het aanbrengen van focus en massa in het
onderzoek en het meer toepassen van kennis?Het Wetenschapsbudget wil, in lijn met het Hoofdlijnenakkoord, de kwaliteit
van het wetenschappelijk onderzoek in den brede stimuleren door goede prestaties
te belonen. Dat leidt tot concurrentie, maar ook tot meer focus en massa omdat
ook die prestatieverhogend werken. Een scherp oog voor toepassingen en overdracht
van kennis aan de maatschappij, leidt ook tot beter onderzoek en daarmee tot
meer prestaties. Prestatiebekostiging werkt dus ook stimulerend voor de gerichtheid
op toepassingsmogelijkheden.26Is het aanduiden van de studentgebonden financiering
uit de eerste geldstroom als een effectief concurrentiemechanisme niet strijdig
met recente uitspraken van de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
Nijs, over het afschaffen van de studentgebonden financiering?Deze vraag kan de indruk wekken dat in het Wetenschapsbudget 2004 uitspraken
zijn gedaan over de studentgebonden financiering uit de eerste geldstroom.
Dit is echter onjuist. In het Wetenschapsbudget is op p. 10 vermeld, dat er
nog geen effectief concurrentiemechanisme bestaat voor het onderzoek en dat
ik uitmuntende prestaties op de universiteiten wil belonen door een vorm van
prestatiebekostiging voor het universitair onderzoek in te voeren, met als
doel om de excellentie te bevorderen.Er is dus geen enkele strijdigheid.27Welke maatschappelijke opbrengsten worden behaald met
de investeringen die worden gedaan in elk van de genoemde prioriteiten? Zijn
er onderzoeksterreinen die per geïnvesteerde euro een hogere maatschappelijke
opbrengst hebben dan de genoemde prioriteiten?In het antwoord op vraag 4 is al aangegeven dat de bedoelde prioriteiten
zijn gekozen vanwege enerzijds het belang en de potenties van de betreffende
wetenschappelijke ontwikkeling, anderzijds vanwege de grote te verwachten
maatschappelijke implicaties op de betrokken terreinen. Ik waag mij niet aan
een schatting van de maatschappelijke kosten die het gevolg zouden zijn als
Nederland deze terreinen links zou laten liggen, het is immers inherent aan
echt belangrijk wetenschappelijk onderzoek dat van te voren niet bekend is
wat nu precies de resultaten en de gevolgen zullen zijn. Het staat echter
buiten kijf dat als Nederland op deze terreinen de boot mist, dit zeer grote
schade toebrengt aan de welvaart in ons land. Ik verwijs echter wel naar ervaringen
uit het verleden. Enkele jaren geleden werd door de Scientific
American bijvoorbeeld geraamd dat inmiddels ongeveer de helft van
het bruto binnenlands product van de Verenigde Staten is gebaseerd op toepassingen
van kwantumfysica. De drie terreinen waar het nu om gaat zijn in potentie
even belangrijk. Er zijn bezien vanuit de dynamiek van de wetenschap zelf
geen andere terreinen die zelfs maar bij benadering van een vergelijkbaar
belang zijn.28Hoe worden prestaties op het gebied van toegepast onderzoek
gemeten en wordt de maatschappelijke relevantie of de benutting van onderzoek
ook een criterium voor de prestatiebekostiging?In het algemeen kan over het meten van onderzoeksprestaties worden opgemerkt
dat hiervoor nog een objectieve systematiek moet worden ontwikkeld, en dat
dit geen sinecure zal zijn. Voor een aantal onderzoeksterreinen zal goed gebruik
kunnen worden gemaakt van metingen die al sinds jaar en dag worden verricht
zoals aantallen publicaties en citaties. Voor de benutting van onderzoek kan
bijvoorbeeld worden gekeken naar octrooien en patenten, en naar co-citaties
daarbinnen.Niet in alle gevallen zal van bestaande metingen gebruik kunnen worden
gemaakt en zullen nieuwe meetmethoden moeten worden ontwikkeld. Het spreekt
voor zich dat dit gebeurt in nauw overleg met de instellingen. Mijn streven
is erop gericht om in 2006 het meetsysteem vast te stellen. De benutting van
onderzoek zal in de prestatiebekostiging een criterium zijn voor dat onderzoek
dat dicht tegen de toepassing aan ligt.29Wat wordt bedoeld met «excellentie», «meest
belovende richtingen» en «beste» onderzoekgroepen? Is het
criterium voor «excellentie» enkel de impactscore?Met «excellentie» wordt in het Wetenschapsbudget bedoeld hoge
kwaliteit in den brede. Slecht onderzoek komt overigens in de praktijk niet
meer voor, en zeven van de Nederlandse universiteiten behoren tot de beste
20 in de Europese Unie qua impact in wetenschap en technologie. De «meest
belovende richtingen» zijn die onderzoeksrichtingen die ofwel in wetenschappelijk
opzicht, dan wel in de sfeer van maatschappelijke toepassing en benutting
een grote belofte inhouden. De «beste onderzoekgroepen» zijn die
groepen die aan het voorfront van de internationale wetenschap weten te opereren.
De impactscore zal een rol spelen voor de selectie van excellente groepen,
evenals de hoeveelheid publicaties in relatie tot de ingezette menskracht,
de mate waarin daadwerkelijk toepassingen worden gerealiseerd in toepassingsgericht
onderzoek, en de mate waarin men effectief is in het opleiden van en vasthouden
van talentvolle onderzoekers. De precieze manier waarop al deze en andere
factoren worden gewogen wordt nader bepaald, mede op basis van de beraadslagingen
in het Innovatieplatform.30Hoe draagt concurrentie bij aan excellentie en hoe
verhoudt concurrentie zich tot samenwerking tussen kennisinstellingen en/of
kennisgroepen?Om concurrentie in het wetenschappelijk onderzoek te bevorderen wordt
prestatiebekostiging ingevoerd. Deze prestatiebekostiging is bedoeld om aan
de beste onderzoeksgroepen de meeste armslag te bieden, en zo ruimte te geven
aan excellentie. Maar ook samenwerking kan leiden tot excellentie, doordat
instellingen aansluiting zoeken bij elkaars sterkten, of bijvoorbeeld taken
uitruilen. Zie ook het antwoord op vraag 25.31Kan worden verduidelijkt wat moet worden nagestreefd:
concurrentie of samenwerking tussen universiteiten?Beide, zie het antwoord op de vragen 25 en 30.32Waarom moeten sectorplannen gericht op onderwijs ook
onderzoek omvatten en wordt daardoor het bevorderen van excellentie door concurrentie
niet teniet gedaan?De sectorplannen worden in de tekst als voorbeeld van samenwerking tussen
universiteiten genoemd. Zulke sectorplannen zijn op vrijwillige basis tot
stand gekomen en richten zich op het onderwijs. Gesuggereerd wordt om bestaande
sectorplannen breder te trekken, of nieuwe sectorplannen gericht op onderzoek
te ontwikkelen. Niet bedoeld is echter om enigerlei verplichting op te leggen.
Het bevorderen van excellentie door concurrentie zal door de totstandkoming
van zulke plannen niet worden teniet gedaan. Zie ook het antwoord op de voorgaande
vragen, waarin wordt gesteld dat zowel concurrentie als samenwerking tussen
universiteiten een middel kunnen zijn om excellentie in het onderzoek te bereiken.33In welke mate en op welke manier had het excellente
onderzoek van Nederlandse universiteiten tot op heden beter benut kunnen worden?Vaak wordt gesproken over de Europese paradox: goed fundamenteel onderzoek,
maar weinig bedrijvigheid op basis van de resultaten van dat onderzoek. Wereldwijd
gezien behoort het Nederlandse onderzoek tot de top. Dat zou ook moeten gaan
gelden voor de wisselwerking tussen de onderzoeksinstellingen en de bedrijven,
om te bereiken dat de onderzoeksresultaten maximaal benut worden om bedrijvigheid
te scheppen. Hiermee wil niet gezegd zijn dat het met benutting in Nederland
slecht gesteld zou zijn. Het in mijn opdracht geschreven SEO-rapport «Meetbaar nut of onschatbare waarde? Wetenschappelijk onderzoek
en het bedrijfsleven» en het rapport Wetenschaps-
en technologie-Indicatoren 2003 van OCW en het Observatorium voor
wetenschap en techniek dat ik het parlement bij brief van 17 december
2003, laten zien dat de Nederlandse onderzoeksinstellingen op dit terrein
in de EU al een vooraanstaande positie innemen. Dat is te danken aan inspanningen
uit het verleden. Verdere verbetering is echter essentieel voor de versterking
van het innovatief vermogen van ons land. Dit geldt met name voor de rol van
de universiteiten. Voorstellen daartoe zijn in het wetenschapsbudget gedaan.34Op welke wijze strookt de uitspraak dat «de benutting
van gegenereerde kennis al goede prestaties levert» met het feit dat
Nederland gekenmerkt wordt door een mismatch tussen kennisvraag en -aanbod
(zoals blijkt uit onder andere rapporten van de Sociaal Economische Raad en
de Adviesraad voor Wetenschap- en Technologiebeleid)?Zie ook het antwoord op de vorige vraag. Zoals in het Wetenschapsbudget
is aangegeven is het beeld dat indicatoren geven van de wisselwerking tussen
kennisinstellingen en bedrijven sterk wisselend. Het oordeel over het functioneren
van bedrijven en kennisinstellingen hangt dus sterk af van de indicatoren
die ten grondslag liggen aan dat oordeel. De kernconclusie die ik in het Wetenschapsbudget
heb getrokken is dat het Nederlandse publieke onderzoekssysteem, met de universiteiten
als kern, kwalitatief hoogwaardig Is en op het vlak van de benutting van gegenereerde
kennis goede prestaties levert.35Hoe kan in de brief gesteld worden dat fundamentele
systeemhervormingen ongewenst zijn gezien de prioriteit die hieraan gegeven
wordt, ondermeer via het Innovatieplatform?De instelling van het Innovatieplatform mag niet worden opgevat als een
besluit tot fundamentele systeemhervormingen in het onderzoeksbestel. Zie
ook het antwoord op de volgende vraag.36Waarom zou afgezien moeten worden van fundamentele
systeemhervormingen vanwege de schade die dat eventueel met zich meebrengt
gedurende systeemhervormingen zelf?Omdat er geen reden is om een systeem dat in internationaal perspectief
gezien al tot de beste behoort, fundamenteel te hervormen. Beter is om doelgericht
de sterke punten verder te versterken en minder sterke punten te verbeteren.37Waartoe dienen de plannen om de Wet op het Hoger onderwijs
en Wetenschappelijk onderzoek (WHW) te verduidelijken, wanneer er geen afspraken
worden gemaakt met universiteiten over valorisatie?In het Wetenschapsbudget is geconstateerd dat er veel onduidelijkheid
bestaat over de vraag of valorisatie nu wel of niet tot de kerntaken van de
universiteiten moet worden gerekend. Met het opnemen van een valorisatiecomponent
in de WHW, dan wel het verhelderen van de betekenis van de wet, wil ik daarin
verduidelijking brengen. Overigens worden er wel degelijk afspraken met de
universiteiten gemaakt, onder meer over de hoogte van de valorisatiecomponent.38Mag geconstateerd worden dat de onderzoekscholen niet
functioneren en dat deze in de toekomst worden afgebouwd?Nee. In het Wetenschapsbudget staat dat onderzoeksscholen een instrument
zijn voor interuniversitaire samenwerking dat zowel de mogelijkheid biedt
van integrale terreindekking als van concentratie op sterke punten per universiteit.
De KNAW heeft echter een zekere spanning geconstateerd tussen de landelijke
werking en de profilering van universiteiten afzonderlijk. Ik deel dat beeld:
er zitten zeer goede elementen in het huidige systeem, die zeker behouden
moeten blijven, maar er zijn ook enkele knelpunten die opgelost moeten worden.
Daarom acht ik een herijking van de positie van onderzoeksscholen wenselijk,
waarbij ik met «herijking» nadrukkelijk niet «afschaffen»
bedoel, maar behoud en versterking van het goede. Ik heb daartoe aan VSNU,
NWO en KNAW gevraagd een gezamenlijk voorstel te ontwikkelen.39Wat dient er aan de Europese regelgeving te veranderen
om valorisatie van universitaire kennis te bevorderen?De huidige Europese staatssteunregelgeving op het gebied van Onderzoek
en Ontwikkeling dwingt een level playingfield af tussen bedrijven die investeren
in een publiek-privaat onderzoeksproject en bedrijven die dat niet doen. Dit
is gebaseerd op het streven marktverstoring ten gevolge van de inzet van publieke
middelen tegen te gaan. De prikkel voor bedrijven om te investeren in onderzoek
waarvan de uitkomsten vaak bij voorbaat niet vaststaan, wordt hiermee evenwel
gereduceerd, evenals de mogelijkheden van overheden om dergelijke private
investeringen te bevorderen door er publieke middelen op in te zetten. Mijn
indruk is dat het niet zeker is dat de huidige balans in de Europese regelgeving
positief uitvalt voor de welvaart en het concurrentievermogen op macroniveau,
doordat de totale Europese private investeringen in R en D door de huidige
regelgeving negatief worden beïnvloed. Een te laag niveau van private
R en D investeringen wordt algemeen erkend als het grote probleem van het
Europese innovatiesysteem in relatie tot de Verenigde Staten. Om die reden
wil ik in EU-verband de mogelijkheid agenderen om in de regelgeving minder
nadruk te leggen op tegengaan van marktverstoringen en meer op bevordering
van private R&D. Een manier om bedrijven tot meer investeringen te bewegen,
is door hen voordelen te verlenen bij het verwerven van bijvoorbeeld octrooien
waarvan niet-investerende ondernemingen niet kunnen profiteren.40Welke lessen met betrekking tot de administratieve
lastendruk voor onderzoekers worden getrokken uit de aanvraagprocedure die
gehanteerd is bij de gelden Interdepartementale Commissie Economische Structuurversterking/werkgroep
Kennisinfrastructuur (ICES/KIS) en het Besluit Subsidies Investeringen Kennisinfrastructuur
(BSIK)?De besluitvorming over de BSIK-projecten heeft een lange voorbereidingstijd
gekend, waarin een beoordeling heeft plaatsgevonden op bedrijfsmatige (Senter)
en wetenschappelijke aspecten (KNAW) en op maatschappelijk en economisch belang
(Planbureaus). Een commissie van wijzen heeft vervolgens aan het Kabinet geadviseerd,
waarna besluitvorming heeft plaatsgevonden in de Ministerraad. Het geduld
van de indieners is dus behoorlijk op de proef gesteld maar daar staat tegenover,
zo stelt het Wetenschapsbudget, dat er stevige netwerken en consortia zijn
gevormd, en er een forse kwaliteitsimpuls wordt gegeven aan onderzoek en innovatie.
De les die hieruit getrokken kan worden is dat nog eens kritisch moet worden
gekeken naar het relatieve belang van alle stappen in de besluitvorming en
naar de lengte van de voorbereidings- en besluitvormingsperiode. In ieder
geval kan (en zal) de monitoringprocedure van de projecten nu lichter zijn
dan in het verleden, omdat de voorbereiding zorgvuldiger is geweest.41Kan het beleid met betrekking tot onder andere specialisatie
en onderlinge samenwerking van universiteiten leiden tot fusie of opheffing
van universiteiten of faculteiten?Doel van het beleid is om overmatige concurrentie binnen Nederland af
te remmen ten gunste van meer aandacht voor concurrentie met het buitenland
op basis van profilering en samenwerking. Uitgangspunt daarbij is dat universiteiten
in eerste instantie zelf aan zet zijn en een eigen inschatting maken van wat
een vruchtbare taakverdeling is. Voor zover het gaat om opleidingen die al
jarenlang kampen met lage studentenaantallen (zoals de kleine
letteren, de klassieke natuurwetenschappen en de techniek), is doelmatigheid
van het opleidingenaanbod een bijzonder aandachtspunt van het overheidsbeleid.
Of er uiteindelijk fusies tot stand zullen komen, valt nu nog niet te zeggen,
maar ik zal mij daar zeker niet tegen verzetten en indien nodig bevorderen.42Op welke wijze wordt tussen universiteiten gewerkt
aan specialisatie en concentratie van onderzoeksgebieden, op en andere wijze
van via vrijwillige samenwerking?Zoals bij 41 gemeld zijn instellingen in eerste instantie zelf aan zet.
Er zijn ook de nodige initiatieven. Ik zal daarvan in de voortgangsrapportages
verslag doen.43Ligt de voorkeur met betrekking tot het beoordelen
van potentiële technostarters bij de overheid of bij het bedrijfsleven?Het beleid ten aanzien van technostarters is uiteengezet in de brief van
de Staatssecretaris van Economische Zaken en mijzelf die het Parlement op
9 januari is toegezonden. Belangrijk is dat er vanuit grote bedrijven
het initiatief is genomen hun expertise ter beschikking te stellen voor het
beoordelen en helpen van veelbelovende technostarters. Vooruitlopend daarop
kan thans worden opgemerkt dat de beslissingen over investeringen in technostarters
worden genomen door de private sector en niet door de overheid.44Wordt in het beleid rond kenniswerkers ook een oplossing
gevonden voor de problematiek van kenniswerkers, in het bijzonder studenten?De problemen die zich voordoen rond buitenlanders in het onderzoek concentreren
zich rond kenniswerkers, en doen zich in veel mindere mate voor bij studenten.
Ik verwijs hierbij naar de onlangs gepubliceerde nota Kenniswerkers.45Welke mogelijkheden zijn er om de problemen met betrekking
tot de matchingsverplichtingen van universiteiten aan te pakken?Allereerst is het belangrijk om goed in kaart te brengen wat de problematiek
precies is, en of er iets moet gebeuren. De AWT werkt daaraan, zoals gesteld
in het Wetenschapsbudget. Als er vervolgens daadwerkelijk knelpunten blijken
te bestaan, zijn diverse oplossingen denkbaar. In een enkel geval is het wellicht
zinvol om de matchingsverplichtingen te laten vervallen, in andere gevallen
kan het wenselijk zijn om, net als in de smart mix, geen lokale matching te
vragen maar een landelijke.46Hoe exact zal invulling gegeven worden aan de € 50
miljoen extra middelen voor excellente onderzoekgroepen en de relatie tussen
de eerste en tweede geldstroom daarbij?In het Wetenschapsbudget wordt de zogenaamde smartmix voorgesteld. Onderdeel
van de smartmix is het stimuleren van excellente onderzoeksgroepen bij universiteiten.
Hiervoor is 50 miljoen uit de enveloppe Balkenende II beschikbaar. Hieraan
wordt eveneens 50 miljoen uit de eerste geldstroom toegevoegd. Dat gebeurt
door alle universiteiten een percentage van de vaste voet voor
onderzoek te laten inleggen tot een totaal bedrag van 50 miljoen.Totaal is dus een bedrag van 100 miljoen beschikbaar. Om hiervoor in aanmerking
te komen kunnen de universiteiten onderzoeksgroepen voordragen. Deze worden
beoordeeld op kwaliteit (op basis van geleverde prestaties) en op vitaliteit.
Doordat er ook 50 miljoen enveloppengelden beschikbaar zijn, wordt verwacht
dat geen van de universiteiten er netto op achteruit gaat. Wel worden langs
deze weg de geldstromen verlegd naar de onderzoekgroepen met de hoogste kwaliteit.47In hoeverre stemt de stelling dat een niet-fysieke
overheveling van de eerste naar de tweede geldstroom voldoet aan het Regeerakkoord
overeen met het gegeven van het Regeerakkoord wel degelijk uitgaat van een
fysieke overheveling?Het Hoofdlijnenakkoord noemt overheveling van de eerste naar de tweede
geldstroom als instrument om de concurrentie te stimuleren en daarmee de kwaliteit
te bevorderen. Dit doel wordt in het Wetenschapsbudget gerealiseerd door prestatiebekostiging
in het onderzoek in te voeren. Op de korte termijn, via de smartmix, door
excellente onderzoeksgroepen en samenwerkingsverbanden van bedrijven en kennisinstellingen
meer armslag te geven. Door de enveloppengelden te matchen met middelen uit
de eerste geldstroom wordt tevens een overheveling gerealiseerd, zonder de
daarmee verbonden administratieve rompslomp, en wordt het met het Hoofdlijnenakkoord
beoogde doel van meer concurrentie gerealiseerd. Ik deel overigens niet de
opvatting dat het regeerakkoord een fysieke overheveling beoogt. Het woord
«fysiek» komt niet voor. Dat zou ook niet logisch zijn: wat wordt
er gewonnen door gelden eerst naar NWO over te maken, waarna NWO ze aan de
universiteiten overmaakt? Waar het om gaat is dat er een herverdeling van
middelen over universitaire onderzoeksgroepen naar de beste tot stand wordt
gebracht op basis van beoordelingen en besluiten van NWO. Zie ook het antwoord
op vraag 46.48Wat is de reden dat vele verschillende wetenschapstaken,
waaronder regievoering, bij de Nederlandse organisatie voor Wetenschappelijk
Onderzoek (NWO) worden geconcentreerd?Hoe vindt controle plaats op de positie van NWO? Op
welke wijze wordt het functioneren van NWO beoordeeld?De reden hiervoor is dat deze passen binnen een van de functies van de
tweede geldstroom: het zorgen voor focus en massa. Ook liggen deze taken in
het verlengde van de ontwikkeling die NWO de afgelopen jaren heeft doorgemaakt.
Zo is het regieorgaan genomics al bij NWO ondergebracht en pleit het ICT-forum
voor een regieorgaan ICT, eveneens bij NWO. Controle op NWO vindt plaats doordat
van de organisatie, evenals overigens van alle grote onderzoeksorganisaties,
eens in de vier jaar een strategisch plan wordt gevraagd. Hierop geef ik vervolgens
een reactie. De jaarlijkse NWO-begrotingen worden getoetst aan het strategisch
plan en mijn reactie daarop. Beoordeling van het functioneren van NWO vindt
verder plaats doordat het onderzoek in de NWO-instituten valt onder hetzelfde
kwaliteitszorgsysteem als de universiteiten, en indien daar aanleiding toe
is door evaluaties, alsmede jaarlijks te overleggen prestatie-informatie (indicatoren).49Op welke manier kunnen de grote inspanningen voor het
aanvragen van middelen uit de eerste geldstroom en het beoordelen van de aanvragen
worden teruggedrongen?Met reductie van de aanvraagdruk die samenhangt met de tweede geldstroom
zijn al belangrijke vorderingen gemaakt. Met name NWO is er de afgelopen jaren
in geslaagd de regeldruk en bestuurlijke hiërarchie in belangrijke mate
terug te dringen. Zo worden voor alle bij NWO lopende programma's elektronische
aanmeldingsformulieren gehanteerd, en is de omvang van de persoonlijke steun
sterk toegenomen. Bij het beoordelen van aanvragen om in aanmerking te komen
voor middelen voor excellente onderzoeksgroepen alsmede aanvragen op basis
van het programmatisch instrument voor onderzoekssamenwerking uit de zogenaamde
smart mix zullen geen projectplannen worden gevraagd en beoordeeld. Toekenning
geschiedt aan de groepen met de hoogste, door geleverde prestaties bewezen,
kwaliteit en vitaliteit. Voor wat betreft de aanvraagdruk binnen de eerste
geldstroom zelf ontbreekt op dit moment voldoende informatie. Om die reden
heb ik in het Wetenschapsbudget aangekondigd dat ik de organisaties vraag
de totale aanvraagdruk, dus inclusief die van de universiteiten zelf, grondig
in kaart te brengen.50Betekent het feit dat de para-universitaire instituten
die onder andere bij NWO zijn ondergebracht nu geen financiële problemen
meer hebben, dat zij financieel worden bevoordeeld ten opzichte van andere
kennisinstellingen?Zowel NWO als de KNAW zijn organisaties waarvoor het beheer van een aanzienlijk
aantal para-universitaire instituten een kerntaak is. Omdat het gaat om een
relatief groot aantal instituten, zijn beide organisaties in staat om strategische
afwegingen te maken en daarnaar te handelen. Dit kan betekenen dat instituten
op terreinen die wetenschappelijk gezien belangrijker worden, versterkt worden
ten koste van andere instituten. Ook zijn NWO en de KNAW in staat tijdelijke
financiële problemen, die bijvoorbeeld ontstaan door een grote vervangingsbehoefte
op apparatuurgebied, op te vangen. Daarentegen is bij losstaande instituten
geen mogelijkheid tot een vergelijkbare strategische afweging, of het opvangen
van tijdelijke financiële problemen. Iets vergelijkbaars geldt voor de
instituten met een landelijke functie die zijn ondergebracht bij een universiteit.
Het universiteitsbestuur moet afwegingen maken die niet zijn gebaseerd op
strategische overwegingen met betrekking tot een landelijk geheel van onderzoeksinstituten,
maar moet werken vanuit het perspectief van de eigen instelling en daarbij
ook rekening houden met onderwijsbelangen. Dit betekent dat bijvoorbeeld ontwikkelingen
in studentenaantallen een rol spelen.Er is dus bij NWO en de KNAW geen sprake van financiële bevoordeling,
maar van een beter voor de specifieke taak van het beheren van onderzoeksinstituten
(met een landelijke functie) toegerust landelijk bestuur.51Waarom zijn de landelijke visitaties per vakgebied
afgeschaft? Hoe kan worden gegarandeerd dat via de herziene systematiek de
onderlinge vergelijking wordt gegarandeerd?Het nieuwe kwaliteitszorgsysteem dat door de drie organisaties VSNU, NWO
en KNAW is ontwikkeld, had als doelstelling om de administratieve lasten voor
onderzoekers te verminderen en de bruikbaarheid voor de kwaliteitszorg door
de besturen van de organisaties te vergroten. O.a. is daarbij gekozen voor
het loslaten van de landelijke vergelijking per discipline. Eén van
de terechte overwegingen daarbij was dat er in veel gevallen slechts één
of twee onderzoeksgroepen of clusters van onderzoeksgroepen bestaan, zodat
er in feite geen echte vergelijkingsmogelijkheden binnen ons
land bestaan. In dat geval kan beter worden vergeleken met de beste overeenkomstige
groepen in het buitenland, dat levert meer nuttige lessen op waarmee het bestuur
van de betrokken instelling zijn voordeel kan doen. Daarom kiezen in het nieuwe
systeem de instellingen voor een evaluatie per samenhangend terrein van onderzoek,
zoals een onderzoekschool of een andere onderzoekseenheid. Internationale
toetsing naast nationale toetsing behoort dan tot de mogelijkheden.De onderlinge vergelijking zal in de toekomst worden vormgegeven via het
jaarlijkse brancheverslag van de VSNU en via het systeem van prestatiebekostiging.
Verder zal een onafhankelijke commissie een meta-evaluatie uitvoeren die o.a.
het nieuwe onderzoeksprotocol zal evalueren. Daarbij komt onder meer de vraag
aan de orde in hoeverre de instellingsbesturen goed omgaan met de uitkomsten
van de evaluaties.52Hoeveel financiële middelen besteden de diverse
departementen aan wetenschappelijk onderzoek en zijn deze middelen in de loop
der jaren afgenomen of toegenomen?In 2004 zullen de departementen naar verwachting ongeveer 3,4 miljard
euro besteden aan wetenschappelijk onderzoek. In 1990 was het niveau van de
uitgaven nog 2,5 miljard euro. Wanneer echter wordt gecorrigeerd voor inflatie
dan verdwijnt het grootste gedeelte van de stijging en is er slechts sprake
van een stijging van 0,1 miljard euro. Wanneer de uitgaven worden gerelateerd
aan de ontwikkeling van het BBP is er zelfs sprake van een gestage daling
van de overheidsuitgaven van 1,00% tot 0,70%. Zie ook het overzicht Totale
Onderzoeksfinanciering (TOF) dat ik vrijwel gelijktijdig met de beantwoording
van deze vragen aan de Kamer toezend.53Op welke wijze wordt het functioneren van de Koninklijke
Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW) beoordeeld?De KNAW heeft als wettelijke taken werkzaamheden op het terrein van wetenschappelijk
onderzoek (vnl. het beheren van onderzoeksinstituten), het adviseren van overheid
en andere partijen over het wetenschapsbeoefening, en de bevordering van gedachte-
en informatie-uitwisseling tussen haar leden onderling en tussen de leden
en anderen. Voor wat betreft het beheer van de instituten geldt hetzelfde
als in het geval van NWO, zie vraag 48. In het geval van de KNAW komt daar
nog bij dat deze organisatie een vereniging is van de meest vooraanstaande
wetenschappers van ons land. De activiteiten van de vereniging worden door
de leden kritisch gevolgd. Omdat deze leden zelden of nooit bij de KNAW werken
maar elders, en daar vaak verantwoordelijk zijn voor het management van onderzoek,
kijken zij vaak extra kritisch naar het onderzoek dat door de KNAW zelf wordt
gedaan en zorgen ervoor dat dit aan tenminste dezelfde eisen voldoet als het
onderzoek in hun eigen organisatie.Voor wat betreft de adviserende taak van de KNAW acht ik het ongewenst
om deze te doen beoordelen. De waarde van deze adviezen is dat zij volstrekt
onafhankelijk zijn en de steun hebben van de meest prominente wetenschappers
van ons land. Beoordeling van de kwaliteit van deze adviezen door of namens
de overheid brengt deze onafhankelijkheid in gevaar en wijs ik daarom principieel
af. Dit sluit aan op de wettelijke bepaling (artikel 1.17, lid 3) die de adviestaak
van de KNAW uitsluit van de verplichtingen die Wet op het hoger onderwijs
en wetenschappelijk onderzoek oplegt voor wat betreft kwaliteitszorg en planning.Dit ligt iets anders in het geval van de verkenningen die de KNAW uitvoert op verzoek van de overheid. Hiervoor geldt
dat het belangrijk is dat er een dekkend stelsel van verkenningen
is en dat de verkenningen zodanig worden uitgevoerd dat ze ook daadwerkelijk
door de onderzoeksorganisaties zelf worden benut. Dat te bevorderen is één
van de doelen ik wil bereiken door de taken van het Rathenau Instituut uit
te breiden, zoals aangekondigd in het Wetenschapsbudget.54Welke rol is er voor de Stichting WeTeN weggelegd in
de wetenschaps- en techniekcommunicatie?Wat betekent dit voor haar bestaansrecht?Ik heb de Kamer onlangs het rapport van de evaluatiecommissie onder voorzitterschap
van Mevr. Esmeijer toegezonden. Daarbij heb ik aangegeven dat ik over dit
rapport en de daarin opgenomen visie op de toekomst van de wetenschap- en
techniekcommunicatie eerst de betrokken partijen zal consulteren en vervolgens
(in overleg met collega's in het Kabinet) een standpunt in zal nemen en de
Kamer daarover zal informeren. Ik loop daar nu niet op vooruit.55Wie komen in aanmerking voor subsidies uit de Vernieuwingsimpuls
voor onconventionele excellente onderzoekers? Zijn dit ook en vooral onderzoekers
met een lange wetenschappelijke carrière? Hoe kunnen jonge onderzoekers
met nieuwe, baanbrekende, ideeën in beeld worden gebracht?De Vernieuwingsimpuls is een persoonsgericht stimuleringsinstrument dat
creatief excellent onderzoekstalent kansen biedt om vernieuwend onderzoek
uit te voeren en op deze wijze in- of door te stromen bij de wetenschappelijke
onderzoeksinstellingen. De Vernieuwingsimpuls kent drie subsidievormen (VENI,
VIDI en VICI) die zich richten op drie categorieën onderzoekers. De VENI-subsidie
richt zich op de pas gepromoveerde onderzoekers (maximaal 3 jaar na de promotie)
die aan het begin van zijn/haar carrière staat, maar heeft aangetoond
een opvallend talent te bezitten voor wetenschappelijk onderzoek. De VIDI-subsidie
is gericht op onderzoekers met een aantal jaren post-doc ervaring die hebben
aangetoond vernieuwende ideeën te genereren en deze succesvol zelfstandig
tot ontwikkeling te brengen (vanaf 3 jaar tot 8 jaar na hun promotie).
De VICI-subsidie richt zich op de senior-onderzoeker die heeft aangetoond
met succes een eigen, vernieuwende onderzoekslijn tot ontwikkeling te kunnen
brengen en als coach voor jonge onderzoekers te kunnen fungeren (vanaf 8
jaar tot 15 jaar na de promotie). Hoewel de Vernieuwingsimpuls zich gedeeltelijk
richt op onderzoekers met een wat langere wetenschappelijke carrière,
biedt het programma met name kansen aan jonge onderzoekers met nieuwe baanbrekende
ideeën.56Hoeveel jonge onderzoekers zijn dankzij de Vernieuwingsimpuls
in 2003 na hun opleiding behouden voor de wetenschap en hebben een vaste aanstelling
gekregen?Aangezien de Vernieuwingsimpuls pas in 2000 is gestart en de subsidies
voor een periode van 3 tot 5 jaar worden toegekend, is het nog te vroeg om
iets te kunnen zeggen over de impact van het programma. In 2007 zal een evaluatie
plaatsvinden, waarbij wordt gekeken naar het behalen van de doelstellingen.
Dan kan pas worden nagegaan of het programma daadwerkelijk bijdraagt aan de
carrièreperspectieven voor jonge talentvolle wetenschappers.Wel is er recent door NWO, KNAW en de VSNU een evaluatie van de regeling
uitgevoerd. In hoofdlijnen blijkt de regeling goed te werken, maar er zijn
enkele punten waarop bijstelling wellicht nuttig is. Ik bereid daarover een
overleg met de organisaties voor en zal daarna (dit voorjaar) mijn standpunt
bepalen en de Kamer de evaluatie en mijn standpunt toezenden.57Hoeveel bèta-onderzoekers zijn er aangetrokken?
Hoe groot is de behoefte daartoe en hoeveel zullen er worden aangetrokken?Er zijn betrekkelijk weinig gegevens beschikbaar over de instroom van
bèta-onderzoekers in de publieke en private sector. Wel zijn er gegevens
beschikbaar over aantallen ingeschreven studenten, afgestudeerden, de instroom
van promovendi en gepromoveerden in de bèta-disciplines. De volgende
tabel zet deze gegevens op een rij. Ingeschrevenen 2002/03 Afgestudeerden 2001/02 Promovendi-instroom 2001Promoties 2001 Landbouw4 006605118207Natuur12 3051 621384488Techniek25 3162 529455404Gezondheid21 7542 623337754Subtotaal bèta63 3817 3781 2941 853Als % van het totaal36357473Bron: OCW (studentgegevens), VSNU (promotiegegevens)Deze cijfers worden uiteraard pas zinvol wanneer ze afgezet kunnen worden
tegen de (toekomstige) behoefte aan bèta-onderzoekers. Het spreekt
vanzelf dat deze niet precies bekend is. Er is echter een duidelijke vervangingsbehoefte
op grond van uitstroom van onderzoekers op grond van hun leeftijd, zowel in
de publieke als private sector (zie voor de universiteiten het rapport van
de commissie onder voorzitterschap van Mevr. van Vucht Tijssen uit 2000, «Talent voor de toekomst. Toekomst voor Talent. Plan van
aanpak voor het wetenschapspersoneelsbeleid»). Daarnaast is
er een uitbreidingsbehoefte, onder meer als gevolg van de snelle ontwikkeling
van terreinen zoals biotechnologie, nanotechnologie en ICT. Uit het feit dat
in sommige gebieden een groot en steeds verder groeiend deel van de onderzoekers
uit het buitenland moet komen (inmiddels bij een natuurkunde onderzoeksorganisatie
als FOM meer dan de helft, maar ook bij grote bedrijven gaat het om zeer substantiële
aantallen) kan geconcludeerd worden dat de behoefte zeer veel groter is dan
het aanbod.58Welke aanstelling krijgen bèta-onderzoekers
die uit het buitenland zijn aangetrokken? Hoe groot is hun gemiddelde arbeidsduur
(in jaren) in Nederland? Wat is de oorzaak van hun vertrek uit Nederland?
Hoe kunnen zij worden behouden voor Nederland?Er is geen sprake van één soort aanstelling voor uit het
buitenland aangetrokken bèta-onderzoekers. Verwacht mag worden dat
dit verschilt naar sector (publiek/privaat), en dat er ook binnen de verschillende
sectoren verschillen mogelijk zijn. Ook over de gemiddelde arbeidsduur van
buitenlandse bèta-onderzoekers zijn geen cijfers beschikbaar, evenmin
als over mogelijke oorzaken van vertrek. Het beleid richt zich erop om arbeidsmigratie
voor hoogopgeleide kenniswerkers aantrekkelijk te maken, door obstakels voor
migratie weg te nemen. Vervolgens moet ervoor worden gezorgd dat deze mensen
behouden blijven voor het Nederlandse onderzoek, door te zorgen voor een snelle
inburgering, en voor carrièreperspectieven. Ik verwijs
naar het deltaplan bèta en techniek dat ik de Kamer recent toezond.59Hoe kan worden voorkomen dat het systeem waarmee onderlinge
prestaties worden vergeleken leidt tot bureaucratie en ineffectiviteit? Welke
inzet wordt er gedaan om de bureaucratische lasten bij onderzoek te verminderen?Ik ben het er zeer mee eens dat er geen nieuwe bureaucratie mag ontstaan
en dat bestaande bureaucratie, bijvoorbeeld aanvraagdruk, moet worden gereduceerd.
Bij het ontwerp van het prestatiebekostigingssysteem zal dit element veel
aandacht krijgen. Met name zal ik erop toezien dat de onderzoekers zélf
er niet door worden belast.60Waarom gaat het budget van NWO in 2004 omlaag?De daling van het budget van NWO is incidenteel en heeft een technische
oorzaak: verschillen in kasritmes, voortkomend uit afspraken die met NWO in
eerdere jaren zijn gemaakt.61Hoe verhouden de prioriteiten vanuit de Europese Unie
zich tot de nationale prioriteiten? Hoe wordt voorkomen dat de nationale criteria
niet synchroon lopen met die in de Europese Onderzoeksruimte waardoor potentiële
kansen niet worden benut?De Nederlandse nationale beleidsprioriteiten (genomics, nanotechnologie,
ICT) sluiten goed aan bij de Europese prioriteiten die tot uitdrukking komen
in het Kaderprogramma voor Onderzoek, Technologie en Ontwikkeling van de Europese
Unie. Door het internationale karakter van de wetenschap wordt bij het vaststellen
van de nationale prioriteiten aansluiting gezocht bij internationale, inclusief
Europese, ontwikkelingen. Zo kan Nederland bijdragen aan de Europese ambitie
de meest concurrerende economie van de wereld te worden, en daarbij tot de
koplopers te behoren. Door nationaal te investeren in terreinen waar internationaal
fors op wordt ingezet, bouwt Nederland de basis op die nodig is om bij te
dragen aan en te profiteren van de internationale ontwikkeling.Een punt van aandacht betreft de consequenties op het gebied van wetenschap
die de uitbreiding van de Europese Unie met zich mee zal brengen. Om de verbreding
van de Europese Onderzoeksruimte goed gestalte te geven is een verdere integratie
en structurering van het Europees onderzoek noodzakelijk. Het is daarom belangrijk
dat Nederland zich goed positioneert om potentiële kansen te blijven
benutten op nationaal en Europees gebied. Dit is een aandachtspunt. De Adviesraad
voor Wetenschap en Technologie is de vraag voorgelegd hoe Nederland en de
Nederlandse partijen zich het beste kunnen positioneren in de Europese Onderzoeksruimte.
Dit advies wordt nog begin dit jaar verwacht.XNoot1Samenstelling:Leden: Van Nieuwenhoven (PvdA), Van de Camp (CDA), Kalsbeek (PvdA), Cornielje
(VVD), voorzitter, Lambrechts (D66), Hamer (PvdA), Karimi (GL), Van Bommel
(SP), Vendrik (GL), Mosterd (CDA), Blok (VVD), Balemans (VVD), Slob (CU),
Vergeer (SP), Tichelaar (PvdA), Joldersma (CDA), De Vries (CDA), Van Vroonhoven-Kok
(CDA), Aasted Madsen-van Stiphout (CDA), Eski (CDA), Eijsink (PvdA), Leerdam,
MFA (PvdA), ondervoorzitter, Van Miltenburg (VVD), Kraneveldt (LPF), Hermans
(LPF), Van Dam (PvdA) en Visser (VVD).Plv. leden: Kruijsen (PvdA), Ferrier (CDA), Verbeet (PvdA), Rijpstra (VVD),
Van der Laan (D66), Boelhouwer (PvdA), Halsema (GL), Lazrak (SP), Tonkens
(GL), Van Oerle-van der Horst (CDA), Hirsi Ali (VVD), Örgü (VVD),
Van der Vlies (SGP), Kant (SP), Dijksma (PvdA), Hessels (CDA), Sterk (CDA),
Atsma (CDA), Van Bochove (CDA), Van Hijum (CDA), Arib (PvdA), Stuurman (PvdA),
De Krom (VVD), Varela (LPF), Nawijn (LPF), Adelmund (PvdA) en De Grave (VVD). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29338-3.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl