Partiële herz. Tweede Structuurschema Electriciteitsvoorz. (Locatiekeuze Demonstratieproject Near Shore Windpark); Lijst van vragen en antwoorden
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 27041, nr. 5

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

25-09-2001

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

27041 nr. 5

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaam12345678910111213141516171819202122232425262728293031323334353637383940414243444546474849505152535455565758596061
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 27041Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 66 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
27 041Partiële herziening Tweede Structuurschema Elektriciteitsvoorziening
(Locatiekeuze Demonstratieproject Near Shore Windpark)nr. 5LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDENVastgesteld 20 september 2001De vaste commissie voor Economische Zaken1
heeft over de brief van de minister van Economische Zaken d.d. 27 maart 2001
inzake het kabinetsstandpunt over het project pkb Near Shore Windpark de navolgende
vragen ter beantwoording aan de regering voorgelegd. Deze vragen alsmede de
daarop op 5 september gegeven antwoorden, zijn hieronder afgedrukt.De voorzitter van de vaste commissie voor Economische Zaken,BiesheuvelDe griffier voor deze lijst,Sjerp 1Hoe verloopt de verdere procedure rondom het Near Shore
Windpark (NSW)? Wanneer wordt de tender uitgeschreven? Wanneer verwacht de
regering dat daadwerkelijk met de start van het project kan worden begonnen?
(blz. 0)De ruimtelijke reservering van de locatie voor het NSW verloopt via de
procedure van de planologische kernbeslissing (pkb-procedure), die tevens
een partiële herziening van het Tweede Structuurschema Elektriciteitsvoorziening
(SEV) inhoudt. Met de aanbieding van het kabinetsstandpunt (deel 3 van de
pkb) heeft het kabinet zijn definitieve standpunt bekend gemaakt. Dit standpunt
moet conform de geldende procedureregels aan de instemming van de Tweede en
Eerste Kamer worden onderworpen.Bij goedkeuring van de Staten-Generaal (deel 4 van de pkb-procedure) is
de pkb vastgesteld en de locatie definitief bepaald.De tender of beleidsregel NSW waarmee de marktpartij (naar verwachting
een consortium) geselecteerd wordt die het project kan gaan bouwen, zal gepubliceerd
worden na instemming van de Tweede Kamer.De verkozen marktpartij zal op grond van de Wet beheer rijkswaterstaatswerken
(Wbr) en de Wet milieubeheer (Wm) vergunningen voor het project moeten verwerven.
Daarbij is ook een inrichtingsonderzoek voorzien (bij voorkeur een MER). Het
selectieproces en voornoemde vergunningverlening zullen zeker nog anderhalf
jaar in beslag nemen. Op grond van de huidige inzichten wordt de daadwerkelijke
bouw op zijn vroegst in 2003 in principe mogelijk geacht.2Het NSW wordt gezien als éénmalig demonstratieproject.
Is dit ook het geval indien blijkt dat near shore windenergie wél technisch
en bedrijfseconomisch haalbaar is, en off shore niet? Wordt dan ook vastgehouden
aan de strikte beperking tot één near shore windpark? Hoeveel
tijd zou het kosten om de planologische kernbeslissing (pkb) en vergunningen
en dergelijke aan te passen om meerdere near shore windparken mogelijk te
maken? (blz. 2)Het NSW is een eenmalig demonstratieproject dat bedoeld is om kennis en
ervaring op te doen met windenergie op zee near shore teneinde windprojecten
verder op zee (offshore) mogelijk te maken. De legitimering van het NSW, de
nut en noodzaak voor het project zoals aangetoond in de pkb, wordt derhalve
in de eerste plaats ontleend aan het inzicht dat met het NSW een groot potentieel
duurzame energie via offshore windprojecten ontsloten kan worden. Gegeven
de ontwikkelingen lijkt het niet reëel te veronderstellen dat windenergie
alleen near shore mogelijk zou zijn, zeker wanneer over enkele jaren zoals
wordt verwacht multi-MW turbines op de markt komen. Mocht evenwel blijken
dat near shore windenergie technisch en bedrijfseconomisch mogelijk is en
offshore windenergie niet, dan zou er een nieuwe situatie ontstaan die om
een nieuwe afweging vraagt. Het resultaat daarvan is niet zomaar aan te geven.
Het zou gaan om de afweging tussen het maatschappelijk belang van de opwekking
van een groter potentieel windenergie near shore en de aantasting van de wezenlijke
waarden van het Noordzeegebied binnen de twaalf mijl die dit met zich brengt.
Het vaststellen van meerdere locaties voor near shore windprojecten zou uit
oogpunt van zorgvuldigheid bij voorkeur via een nieuwe pkb-procedure, inclusief
mer en toetsing aan de beschermingsformules dienen te geschieden. Hoeveel
tijd dat zou nemen is thans niet goed aan te geven. Gelet op de ervaringen
met het NSW moet met enkele jaren rekening worden gehouden. 3Twee onafhankelijke experts hebben het uitgangspunt
van een waterdiepte van 15 meter getoetst. Zij stellen dat «harde uitspraken
over de maximaal toelaatbare waterdiepte niet mogelijk zijn». Tevens
onderkennen zij 2 opties om te komen tot een keuze van een locatie, te weten
«uitgang van de nu beschikbare informatie, of eerst aanzienlijk verder
en diepgaander en technisch en economische onderzoek doen». (blz. 0)De onafhankelijke experts achten de eerste optie het beste (zie Milieu-Effectrapport
locatiekeuze NSW, bijlage E). M.b.t. de eerste optie merken zij voorts op
dat «.. het verstandig zal zijn om locaties te kiezen waarbinnen het
mogelijk is met het windpark te schuiven en de definitieve locatie pas te
bepalen in een veel later stadium als er aanzienlijk meer werk gedaan is en
veel meer gedetailleerde gegevens beschikbaar zijn. Een nominale waterdiepte
van 15 m voor de keuze van de locaties lijkt daarbij een goede uitgangswaarde.»De keuze voor Egmond als locatie voor het NSW sluit aan bij voornoemde
visie. Deze locatie heeft voor het aan de kustzijde gelegen deel een nominale
waterdiepte van maximaal 15 m. terwijl verder van de kust af de diepte langzaam
oploopt tot 20 m. In het kader van de vergunningverlening zal gedetailleerde
informatie beschikbaar moeten komen zodat, zoals is bepaald in de pkb (tekst
onder 8.6.4. b.), uitsluitsel gegeven wordt over de technisch en economisch
haalbare waterdiepte. Daarmee rekening houdend, zal het bevoegde gezag (de
minister van V&W) vervolgens in de vergunningen vereisen dat het windpark
binnen de locatie Egmond zo ver mogelijk van de kust gebouwd wordt.4Is het waar dat er voor de Belgische kust een aantal
mogelijkheden voor windparken aanwezig is? Zo ja, waarom heeft de Nederlandse
regering het aantal near shore windparken dan tot één beperkt?
In hoeverre verhoudt zich dit tot het feit dat de Nederlandse duurzame energie-doelstelling
lang niet wordt gehaald? (blz. 0)In beginsel zijn deze mogelijkheden aanwezig. De Belgische regering heeft
onlangs een besluit genomen waarin de voorwaarden zijn vastgelegd op grond
waarvan concessies kunnen worden verkregen voor het oprichten en bedrijven
van windparken in de Noordzee. Tot nu toe hebben twee initiatiefnemers aanvragen
voor een concessie ingediend voor projecten binnen de twaalf mijlszone. Procedures
zijn gaande.De Nederlandse regering heeft besloten het aantal near shore windparken
(projecten binnen de twaalf mijl afgezien van het gemeentelijk ingedeelde
gebied tot op ca. 1 km van de kust) te beperken tot één demonstratieproject.
Dit in verband met de bijzondere ecologische waarden van het kustgebied, met
name rust en ruimte en de aanwezigheid van vogels.Het project biedt echter het vooruitzicht dat een veel groter potentieel
windenergie verder op zee binnen enkele jaren ontsloten kan worden. Mede gelet
op dit potentieel gaat het kabinet er vooralsnog van uit dat de doelstelling
voor duurzame energie (10% in 2020) kan worden gehaald. In het project Herbezinning
Duurzame Energie, waarover de Kamer is geïnformeerd tijdens het Algemeen
Overleg van 11 april jongstleden wordt thans bezien of er gezien de stand
van zaken en de ontwikkelingen aanpassingen in het beleid nodig zijn. In de
komende begroting van het ministerie van EZ zal de nieuwe strategie worden
gepresenteerd.5Kan de regering toelichten of met deze planologische
kernbeslissing (pkb) nog strijdigheden kunnen ontstaan met de Europese regelgeving
(bijvoorbeeld Vogel- en Habitatrichtlijn) en op welke wijze eventuele compensatie is gegarandeerd? Hoe is dit in andere landen geregeld met betrekking
tot de offshore windparken? (blz. 0)In het kabinetsstandpunt (deel 3 van de pkb) voor het NSW (blz. 20) staat
beschreven dat de gekozen locatie buiten de gebieden ligt die zijn aangemeld
als Habitatrichtlijngebied of aangewezen als Vogelrichtlijngebied. Wel valt
de locatie onder de externe werking hiervan, op grond waarvan de beschermingsformules
van deze richtlijnen moeten worden toegepast. Een en ander is gebeurd via
een passende beoordeling volgens het afwegingskader van het Structuurschema
Groene Ruimte (SGR) en volgens een directe toetsing aan art. 6 van de Habitatrichtlijn.
In Hoofdstuk 5 van de Toelichting op deel 1 van de pkb is geconstateerd dat
er geen strijdigheid is met de Europese regelgeving.Voor wat betreft compensatie van de gevolgen van het near shore windpark
op natuurwaarden verwijst het kabinet naar het gestelde in paragraaf 2.6.
van deel 3 van de pkb (blz. 27).In andere Europese landen (België, Groot-Brittannië, Denemarken,
Duitsland en Zweden) waar ook gewerkt wordt aan wind offshore, wordt op verschillende
manieren omgegaan met natuurwaarden. Echter overal geldt een vorm van milieutoets.6Hoewel met enkele jaren vertraging acht de regering
de doelstelling van 1000 MW windenergie nog steeds haalbaar. Is het denkbaar
dat door tal van ontwikkelingen in de energiemarkt binnen afzienbare tijd
een bijstelling van het beleid wenselijk wordt, dit mede in relatie tot de
beoogde 3000 MW in 2020? (blz. 2)Het kabinet heeft in de Derde Energienota 1995 vermeld, dat zij streeft
naar een aandeel van 10% duurzame energie in 2020 in de totale energievoorziening.
Het leeuwendeel daarvan zal bestaan uit biomassa en windenergie.Doelstelling is om op land (dat wil zeggen het provinciaal ingedeeld territoir,
inclusief provinciaal ingedeelde grote wateren) in 2010 minimaal 1500 MW aan
windvermogen te hebben. Op zee bestaat een veel groter potentieel. In deel
drie van de Vijfde Nota Ruimtelijke Ordening zal hier verder op in worden
gegaan. Daarbij zullen voorkeursgebieden voor windenergie op zee worden aangewezen.Voor het deel op land heeft het rijk op 10 juli jl. een nieuwe overeenkomst
getekend met het Interprovinciaal Overlegorgaan (IPO) en de Vereniging van
Nederlandse gemeenten (VNG), de zogenoemde Bestuursovereenkomst Landelijke
Ontwikkeling Windenergie (BLOW). In deze overeenkomst hebben partijen zich
verbonden tot de realisatie van tenminste 1500 MW windenergievermogen op provinciaal
ingedeeld gebied in Nederland in 2010.In het antwoord op vraag 4 is reeds gewezen op het project Herbezinning
duurzame energie dat mogelijk kan leiden tot aanpassingen van het beleid ten
aanzien van duurzame energie.7De regering acht de doelstelling van 1000 MW windenergie
in 2000 met enige jaren vertraging wel haalbaar. Om hoeveel jaar vertraging
gaat het volgens de regering? (blz. 2)Het totaal opgestelde vermogen is nu circa 480 MW. Voor het bereiken van
de oude doelstelling van 1000 MW zal dus nog minimaal 500 MW nieuw windvermogen
nodig zijn. De bouw daarvan zal een plaats krijgen binnen het kader van de
uitvoering van BLOW (zie ook het antwoord op vraag 6). Deze wordt
beschreven in Plannen van aanpak die de provincies het komende jaar gaan maken
en waarin wordt uitgewerkt hoe de taakstellingen per provincie zullen worden
gehaald, optellend tot in totaal minimaal 1500 MW in 2010. Bij de veronderstelling
dat de groei ongeveer lineair verloopt, zal per jaar ca. 100 MW moeten worden
bijgezet. Dit zou betekenen dat 1000 MW rond 2005 gehaald zou gaan worden.8De totale plaatsingsmogelijkheid op land en in zoete
wateren wordt geschat op 1500 MW. Sinds wanneer geldt deze schatting? Is dit
een officieel uitgangspunt van beleid? Zo ja, ging de regering er bij de vaststelling
van Derde Energienota 1995, of later al vanuit dat de helft van de doelstelling
van 2020 uit windenergie op zee zou moeten bestaan? Hoe verhoudt dit zich
met het feit dat grootschalige windenergie op zee nog nooit eerder is toegepast,
en men hiermee nog ervaring moet opdoen? (blz. 2)De schatting dat op langere termijn 1500 MW windvermogen op land mogelijk
is, is voor het eerst opgenomen in de Derde energienota (blz. 53) en
is een officieel uitgangspunt van beleid (zie antwoord vraag 6). Het optiegerichte
beleid voor windenergie dient er aan bij te dragen dat de doelstelling voor
duurzame energie wordt gehaald, nl. een aandeel in de energievoorziening in
2020 van Nederland van 10%. Deze doelstelling is eveneens geïntroduceerd
in de Derde Energienota (blz. 49). Op grond van de toenmalige inzichten is
in de Derde Energienota een schets gegeven van de mogelijke bijdragen per
duurzame energiebron, uitgedrukt in besparing op fossiele energie (PJ). De
totale bijdrage van windenergie in 2020 werd verondersteld op 45 PJ. Het perspectief
van windenergie op land werd begrensd geacht en hiervoor werd indicatief,
zoals aangegeven, 1500 MW aangehouden. Omgerekend komt een bijdrage van 45
PJ overeen met ca. 3000 MW windvermogen. Men ging er bij de vaststelling van
de Derde Energienota derhalve inderdaad vanuit dat de resterende 1500 MW (3000 –
1500) uit windenergie op zee zou moeten bestaan. Er zijn daarbij geen stellige
uitspraken gedaan. De regering was zich bewust van de onzekerheden; er werd
gesproken van mogelijke bijdragen. De ontwikkeling van windenergie off shore
is inmiddels internationaal in een stroomversnelling geraakt. Uit studies
(o.a. van Novem) is naar voren gekomen dat het potentieel op het Nederlands
Continentaal Plat tenminste 4000 – 6000 MW is. Zoals vermeld in het
antwoord op vraag 6 zal het kabinet in deel drie van de pkb Vijfde nota Ruimtelijke
Ordening hier verder op de mogelijkheden in gaan.9Hoe oordeelt de regering het draagvlak voor grote en
kleinschalige windenergieparken, mede in relatie tot andere duurzame energiebronnen?
(blz. 2)Van windenergie kan worden gesteld dat deze optie, mede in relatie tot
andere duurzame energiebronnen, in het algemeen een goed draagvlak combineert
met een uitstekende marktverwachting. Dit neemt niet weg dat er vooral op
lokaal niveau vaak weerstanden bestaan tegen de bouw van windprojecten (Nimby).
Tegen die achtergrond wordt voor windenergie op land een doelstelling van
minimaal 1500 MW in 2010 reëel geacht en is verdere doorgroei van het
vermogen vooral voorzien op de Noordzee.In pkb-uitspraak 8.6.1 wordt gekozen voor een gecombineerde plaatsingsstrategie
grootschalig/kleinschalig omdat op die manier de doelstelling voor het land
het beste kan worden gerealiseerd. 10Is een proefproject ter grootte van ongeveer 40 km2 voor de kust van Castricum en Egmond aan Zee, mede door de voortschrijdende
technologische ontwikkelingen, nog wel nodig? (blz. 2)In opdracht van het kabinet heeft de uit onafhankelijke deskundigen bestaande
commissie Verbruggen in haar in november 2000 verschenen eindrapport geconcludeerd,
dat de bouw van offshore windparken bij de huidige stand der techniek weliswaar
mogelijk is, maar dat daaraan – gezien onder meer het ontbreken van
praktische ervaringen – grote technische en economische risico's kleven.
De commissie stelt daarom met nadruk dat het in verband met de afbreukrisico's
verstandig is eerst near shore de nodige ervaringen met buitengaatse windenergie
op te doen. De commissie heeft een en ander in haar conclusies en aanbevelingen
als volgt verwoord: «De commissie onderschrijft de conclusie in het
MER NSW, dat op grond van de huidige informatie en binnen de gestelde voorwaarden
ten aanzien van technische en economische risico's het verstandig is de waterdiepte
waarin kan worden gebouwd te beperken tot 15 meter met een mogelijke uitloop
naar 20 meter. Hoewel er in technisch opzicht geen strikte grens kan worden
gelegd bij 15 à 20 meter stelt de commissie vast dat er bij locaties
verder uit de kust en in dieper water een cumulerend effect optreedt voor
zowel de investerings- als de operationele kosten van windturbines».
Mede in dit licht heeft de commissie «geen aanleiding gevonden om de
keuze voor Egmond te heroverwegen».Het kabinet onderschrijft de conclusies van de commissie-Verbruggen en
kiest voor de introductie van grootschalige windenergie op zee voor een stap-voor-stap
benadering, te beginnen bij het near shore windpark.Het kabinet merkt overigens op dat de locatie Egmond de mogelijkheid biedt
om de waterdiepte te beperken tot 15 meter en eventueel binnen de locatie
Egmond een grotere diepte tot 20 m te accepteren en voor te schrijven (zie
ook de antwoorden op vraag 3 en 11), indien blijkt uit nader onderzoek bij
de verdere voorbereiding van het NSW dat dit verantwoord is. Ter toelichting
hiervoor geldt dat er weliswaar 40 km2 planologisch voor het NSW
gereserveerd is, maar dat het feitelijke windpark slechts een oppervlakte
van 15 à 20 km2 zal beslaan.11Op basis van welke afwegingen is besloten het windpark
op minimaal 8 kilometer uit de kust te bouwen? Technisch gezien zou het toch
verder van de kustlijn gerealiseerd kunnen worden? Is dit louter een kwestie
van diepte? (blz. 5)De keuze voor de minimale afstand van 8 km uit de kustlijn is bedoeld
om de zichtbaarheid van het windpark te beperken. Op de locatie Egmond aan
Zee is de waterdiepte op 8 km uit de kust zodanig dat het windpark er op technisch
betrouwbare wijze gerealiseerd kan worden. Verder uit de kust bouwen betekent
een afnemende zichtbaarheid van het windpark, maar ook de waterdiepte neemt
dan toe. Met een grotere waterdiepte nemen de technisch-economische risico's
sterk toe. Welke maximale afstand tot de kust, ofwel welke waterdiepte, binnen
het aangewezen gebied nog acceptabel is moet de marktpartij die het project
gaat realiseren bij de verdere technische uitwerking ervan bepalen. Het kabinet
heeft er daarom voor gekozen om de marktpartij die het windpark realiseert,
in het kader van de vergunningverlening te verplichten zo ver mogelijk als
technisch economisch verantwoord is uit de kust te bouwen binnen de in de
PKB aangegeven locatie. Dit aspect zal in de selectie van de marktpartij die
het windpark gaat realiseren ook meewegen (zie ook de antwoorden op vragen
3 en 10). Voor verdere toelichting zie deel 3 van de pkb pag. 12–13.12Wanneer kan exact met de bouw begonnen worden als de
Kamer de planologische kernbeslissing (pkb) nog voor de zomer vaststelt? Het
park zal in zo'n kort mogelijke tijd worden aangelegd, wanneer is dat? (blz. 5)Bij uitgangspunt dat vaststelling van de pkb door de Tweede Kamer voor
de zomer zou plaatsvinden werd verder het volgende tijdschema gehanteerd:• publicatie tender-/subsidieregeling: juli• indienen voorstellen door consortia: augustus/september• beoordeling voorstellen en keuze consortium: oktober/november• vergunningverlening, inclusief inrichtingsmer: december 2001 t/m
december 2002• definitieve contracten/bestellingen december 2002• start bouw april 2003In bovenstaande planning zit weinig ruimte en is geen rekening gehouden
met bezwaar en beroep. Nu de Kamer heeft besloten een Algemeen Overleg te
houden in september treedt er een verschuiving op van tenminste twee maanden.
Het wordt daarmee onzeker of het mogelijk is het project in het zomerseizoen
van 2003 te realiseren. Het kan noodzakelijk zijn de bouwactiviteiten een
jaar op te schorten d.w.z. tot 2004. Bezien wordt of door inkorten van het
traject van de vergunningverlening de start van de bouw van het NSW in april
2003 in beeld kan blijven.Op grond van de gemaakte analyses is uitgangspunt dat het project in één
zomerseizoen kan worden gebouwd, in de periode april t/m september, dus in
totaal in ongeveer zes maanden. Buiten genoemde maanden kan vanwege weersomstandigheden
niet gewerkt worden. I.v.m. de kosten is het gewenst het project binnen één
rustige periode van 6 maanden aan te leggen. Spreiding over twee jaren maakt
het project aanmerkelijk duurder.13Met het NSW kan ervaring en kennis worden verkregen,
zodat over enige jaren grote windparken verder op zee in bedrijf kunnen worden
genomen. Is dit doel niet achterhaald gezien de huidige plannen van E-connection
voor een offshore park? (blz. 5)Zie het antwoord op vraag 10.14De initiatiefnemer van het NSW wordt verplicht maatregelen
uit te voeren om de effecten die kunnen leiden tot aantasting van de wezenlijke
kenmerken en waarden van de Noordzee zoveel mogelijk te beperken. Wie bepaalt
en beoordeelt de te nemen en genomen maatregelen? Kunnen door gewijzigd inzicht
veranderingen worden aangebracht in deze maatregelen? (blz. 5)De te nemen en genomen maatregelen worden bepaald en beoordeeld door het
bevoegde gezag bij de vergunningverlening. Voor de vergunning op grond van
de Wet beheer rijkswaterstaatswerken (Wbr) is dat de minister van Verkeer
en Waterstaat (Directie Noordzee). Voor de vergunning op basis van de Wet
milieubeheer (Wm) zijn de minister van Verkeer en Waterstaat en de minister
van Volkshuisvesting Ruimtelijke ordening en Milieubeheer gezamenlijk bevoegd
gezag. Zie ook het antwoord op vraag 19.In de vergunningen kunnen bepalingen worden opgenomen dat door gewijzigd
inzicht veranderingen kunnen worden aangebracht in deze maatregelen. 15Betreft de gebruiksperiode van 15 tot 20 jaar de verwachte
technische levensduur dan wel de verwachte economische levensduur van het
windpark? Kan de regering daarbij toelichten of de economische of technische
levensduur de bepalende factor is? Dient in de pkb geen eenduidige expiratiedatum
genoemd te worden? (blz. 5)De gebruiksperiode hangt samen met de economische levensduur. Het kabinet
wil dat het windpark, als dit ecologisch verantwoord blijkt, tenminste 15
jaar functioneert. Het windpark is een demonstratieproject en moet daarom
na verloop van tijd worden verwijderd. Het kabinet zal de realiserende marktpartij
daarvoor een maximum termijn opleggen van 20 jaar. De keuze van de exacte
expiratiedatum binnen deze grenzen laat het kabinet over aan de realiserende
marktpartij.16De kabels dienen volledig verwijderd te worden na afloop
van het project, tenzij verwijdering uit milieu-oogpunt minder gewenst is.
Waarop wordt hier gedoeld? (blz. 5)Het laten liggen van kabels in of zelfs op de Noordzeebodem is uit oogpunt
van verantwoord beheer niet gewenst. Bij het buiten gebruik stellen van een
kabel is het zeer waarschijnlijk dat de kabel op een andere positie en diepte
ligt dan tijdens de aanleg. Door sterke bodemdynamiek kan de gronddekking
van de kabel zo toenemen dat het niet noodzakelijk is de kabel te verwijderen
en mogelijk vanuit milieutechnisch oogpunt niet wenselijk blijkt. Dit is bijvoorbeeld
het geval wanneer de verstoring van de bodem zo ingrijpend zou zijn dat hierdoor
aanwezige (bijzondere) bodemfauna verloren zou gaan. De vergunninghouder kan
dit middels onderzoek aantonen en dan verzoeken van de opruimplicht af te
zien.17In een nader onderzoek, bij voorkeur een inrichtings-MER
dient uitsluitsel gegeven te worden over de technisch en economisch maximaal
haalbare waterdiepte. Stel dat uit dit onderzoek zou blijken dat de maximaal
haalbare waterdiepte dieper is dan tot nu toe aangenomen, welke consequenties
heeft dit dan voor de locatiekeuze? (blz. 5)De door het kabinet gekozen locatie voor het NSW is groter dan nodig is
voor de bouw van het NSW (zie ook het antwoord op vraag 10). Het geciteerde
onderzoek dient ertoe, om het NSW zo ver uit de kust te situeren als toelaatbaar
is uit technisch-economisch oogpunt. Indien zou blijken dat de maximale waterdiepte
groter mag zijn dan tot nu toe is verondersteld, dan kan het noordwestelijke
deel van de in de pkb aangewezen locatie optimaal worden benut voor het NSW.
Meevallend inzicht in de maximale waterdiepte is voor het kabinet geen reden
om af te zien van het doen realiseren van het NSW op de aangewezen locatie
(zie ook antwoorden op vragen 10 en 11).18Een van de redenen voor aanleg van het windpark is
een bijdrage te leveren aan de gewenste groei van het windturbinevermogen
in Nederland en de productie van duurzame energie.Hoe valt in dit kader te bezien dat het windpark na
15 tot 20 jaar wordt afgebroken? (blz. 5)Zoals aangegeven (zie o.a. antwoord vraag 2) is het NSW in de eerste plaats
bedoeld als demonstratieproject om kennis en ervaring op te doen ten behoeve
van de ontwikkeling van windenergie off shore. Daaraan ontleent het project
primair de legitimering. De directe bijdrage van het NSW aan de
gewenste groei van het windturbinevermogen in Nederland (met als doel bij
te dragen aan de vermindering van de emissie van CO2) is beperkt
en van secundair belang. Omdat het project door marktpartijen op commerciële
basis geëxploiteerd zal worden, is een levensduur van 15 tot 20 jaar
een voorwaarde. Na 15 tot 20 jaar is het project economisch afgeschreven.
De leerdoelen van het project zullen in die periode gehaald kunnen worden.
Vooralsnog is de gedachte dat de directe betekenis van het NSW voor de toename
van het windturbinevermogen niet voldoende is (geen nut en noodzaak) om het
project te rechtvaardigen. Na genoemde 15 tot 20 jaar wordt het project daarom
afgebroken.19De uitvoerbaarheid van het NSW mag bij de uitvoering
van mitigerende maatregelen niet in het geding komen. Door wie en hoe wordt
uiteindelijk deze afweging gemaakt? (blz. 6)De afweging over welke mitigerende maatregelen nodig zijn, wordt door
het Ministerie van Verkeer en Waterstaat gemaakt in overeenstemming met het
Ministerie van VROM en het Ministerie van LNV. Hierbij worden alle aanwezige
belangen zorgvuldig onderzocht waarna getracht wordt een uitvoering te vinden
met mitigerende maatregelen die de aanwezige belangen niet of zo min mogelijk
schaadt. Voorop staat dat volgens PKB 3 de uitvoerbaarheid van het NSW niet
in het geding mag komen. De noodzakelijke mitigerende maatregelen zullen in
de uiteindelijke vergunningen opgenomen worden.Verder worden bij de beoordeling van de ingediende plannen in de tender-fase
ook mitigerende maatregelen als selectiecriteria meegenomen.20Bij vroegtijdige verwijdering van het park (bij tegenvallende
resultaten) zal het rijk een schadevergoeding betalen. Hoe hoog zal deze zijn?
(blz. 6)Als het kabinet zou besluiten tot vroegtijdige beëindiging van het
project, dan zal de eigenaar schadeloos gesteld moeten worden. Het kabinet
kan bij het vaststellen van de hoogte van de schadevergoeding uitgaan van
twee benaderingen. De eerste benadering is een berekening gebaseerd op de
gedane investeringen minus ontvangen subsidies en genoten fiscale voordelen.
De tweede benadering gaat uit van de netto opbrengst voor de eigenaar in de
nog resterende exploitatietermijn (15 tot 20 jaar minus de jaren dat het NSW
dan in bedrijf is geweest). De hoogte van de schadevergoeding zal sterk variëren
(van enkele tientallen miljoenen guldens tot enkele honderden miljoenen guldens)
afhankelijk van de gekozen benadering en het moment waarop tot beëindiging
zou worden overgegaan.21Bij de algehele herziening van de PKB-NRB (Nationaal
Ruimtelijk Beleid) zullen de gebruiksmogelijkheden van de Noordzee in algemene
zin opnieuw worden toegelicht? Gaat het hier om de territoriale wateren of
het Nederlands deel van het continentaal plat? (blz. 6)Ten tijde van het ontwerpen van de pkb Locatiekeuze Near Shore Windpark
was nog niet bekend hoe verregaand het Noordzeebeleid van de pkb Nationaal
Ruimtelijk Beleid (NRB; behorend bij de Vinex) zou worden herzien. In de met
de Vijfde Nota Ruimtelijke Ordening uitgebracht nieuwe pkb NRB is Noordzeebeleid
opgenomen dat zowel op de territoriale zee als op het NCP betrekking heeft.
Het Koersenbeleid van de eerste pkb NRB had alleen betrekking op de territoriale
zee. 22Vindt er ter wille van bespoediging van de juridische
afwikkeling een parallelschakeling van de voorbereidingsprocedure plaats?
Zijn de voorbereidingen van de eventuele trajecten van de Wet Beheer Rijkswaterstaatswerken,
de milieuvergunning en de milieu effect rapportage reeds gestart? (blz. 7)Op het moment dat de tenderfase is afgerond en bekend is welke marktpartij
het NSW mag uitvoeren, starten ook alle trajecten van de vergunningsprocedures
en eventuele milieu-effectrapportage. In deze fase is er dus een parallelschakeling
van procedures.Op dit moment en in de tender-fase starten er formeel geen vergunnings-
of MER trajecten. Deze lijn is aangegeven in de begeleidende brief aan de
Tweede Kamer bij deel 3 van de pkb. Wel is men bij V&W intern voorbereidingen
aan het treffen om de aanvragen zo efficiënt mogelijk te behandelen.
Ook zijn er verschillende malen vooroverleg- en voorlichtingsbijeenkomsten
geweest met de geïnteresseerde consortia. Dit alles vindt plaats op informele
basis en is bedoeld om zoveel mogelijk onduidelijkheden in de voorfase op
te helderen om een vlotte afhandeling van de vergunningen te bewerkstelligen.23De burgemeester van Egmond heeft in het bestuurlijk
overleg van 14 september 2000 alvast 3 alternatieven voor natuurcompensatie
aangegeven. Hij dacht onder meer aan: steun aan het bezoekerscentrum en aanpakken
van de mobiliteitsproblematiek. Dit valt toch niet aan te merken als compensatie
voor schade aan de natuur? (blz. 8)In het SGR is aangegeven dat compensatie bestaat uit het creëren
van nieuwe waarden die vergelijkbaar zijn met de verloren gegane waarden.
Deze benadering is gebaseerd op het stand-still beginsel. Voor de concrete
invulling van compensatie van de verloren gegane natuurwaarden ten behoeve
van het windmolenpark liggen het aanpakken van de mobiliteitsproblematiek
of de steun aan een bezoekerscentrum derhalve niet voor de hand.24Kunnen de technische verschillen tussen windparken
op een diepte tot max. 15 m en offshore windparken worden beschreven? Is er
sprake van geleidelijke verschillen naarmate de diepte toeneemt? Of is er
sprake van daadwerkelijk andere technieken? (blz. 9 t/m 13)Een grotere waterdiepte brengt met zich mee dat er een groot risico bestaat
dat het relatief goedkope monopaalconcept niet meer toepasbaar is. In dat
geval moet worden overgestapt op een veel duurder technisch concept zoals
bijvoorbeeld een driepootsfundering, waardoor er een kostensprong ontstaat.De monopaal is in ieder geval toepasbaar in waterdieptes tot ca. 15 meter
en mogelijk tot 20 m. De waterdiepte tot 15 m doet zich voor aan de oostelijke
zijde van de aangewezen locatie. Bij waterdieptes van meer dan ca. 20 m is
de toepasbaarheid van de monopaal zeer onzeker. Deze situatie doet zich voor
ten westen van de aangewezen locatie. Binnen de aangewezen locatie varieert
de diepte van ca. 15 naar ca. 20 m. De bouwer heeft de plicht om binnen dit
gebied zo ver mogelijk uit de kust te bouwen.Zie ook het antwoord op vraag 3, 10, 11 en 36. 25Wat is de waarde van een near shore experiment voor
latere off shore windparken? Welke inzichten kunnen worden opgedaan? Welke
vragen voor offshore parken kunnen worden beantwoord? (blz. 9 t/m 13)Het NSW zal voor offshore windparken benodigde informatie opleveren, zoals:• Rekenmodellen voor het ontwerpen van offshore windturbines, en
-funderingen• Normen, richtlijnen en vergunningvoorschriften• Inzicht in de economie van offshore windenergie• Kennis en ervaring van het onderhouden van windturbines op zee• Kennis en ervaring met het seriematig plaatsen van windturbines
op zee• Ecologische effecten van windturbines op zeeIn het MER (bijlage O) is een overzicht van de representativiteit van
het NSW voor offshore windparken opgenomen.Zie ook het antwoord op vraag 60.26De overheid gaat uit van een maximale subsidie van
60 mln. De locatie IJmuiden West scoort op bijna alle parameters en vooral
wat natuur- en belevingswaarden betreft beter dan de locatie Egmond. Hoe denkt
de regering over een garantstelling voor extra technisch-economische risico's
voor de locatie IJmuiden-West bovenop de 60 mln subsidie? (blz. 9 t/m 13)Mede op basis van het advies van de Commissie Verbruggen heeft het kabinet
geconcludeerd dat als dieptegrens voor het NSW van 15 m wordt uitgegaan (zie
ook antwoorden op de vragen 3 en 10 ). Om die reden is de locatie IJmuiden-West
als reële locatie afgevallen. Het kabinet voelt niet voor een garantstelling
voor de extra technisch-economische risico's voor de locatie IJmuiden-West
bovenop de subsidie van maximaal f 60 mln (27,2 mln euro). Essentie is
dat het project op een verantwoorde manier doorgang kan vinden en dat het
een succes wordt. Dit impliceert dat het afbreukrisico beperkt dient te worden
gehouden. Een garantstelling heeft geen invloed op dit risico, maar is alleen
bedoeld om als het mis gaat het economisch effect daarvan te neutraliseren.27Wat is de mening van de regering over opmerkingen en
aanwijzingen dat een buitengaats windpark, een offshore park buiten de 12
mijlszone, beduidend minder schadelijk is voor landschap en vogels dan near
shore? (blz. 9)Inderdaad mag in het algemeen verwacht worden dat een offshore windpark
minder schade zal toebrengen aan het landschap (zichthinder vanaf de kust)
en aan de vogelstand.Het kabinet merkt echter op, dat ook bij het near shore windpark de schade
aan de vogelstand naar verwachting relatief beperkt zal blijven. Een en ander
staat beschreven in paragraaf 2.4.2. van deel 3 van de pkb (blz. 19)
waarin het kabinet zijn standpunt omtrent de effecten van het near shore windpark
voor vogels neergelegd heeft.Ten aanzien van de zichthinder verwijst het kabinet naar het vermelde
in paragraaf 2.4.3. van deel 3 van de pkb. Het kabinet heeft daar aangegeven, dat zij er grote waarde aan hecht dat het near shore windpark zodanig
wordt ingericht dat de landschappelijke effecten beperkt worden.Al met al verwacht het kabinet, dat de negatieve milieu-effecten van het
near shore windpark beperkt zullen kunnen blijven.28De negatieve effecten van een offshore park zijn kleiner
dan die van een near shore park. Overweegt de regering alsnog een pilot uit
te werken voor een offshore park? (blz. 9)Nee. Gegeven de technische en economische risico's die zijn verbonden
aan een project op te grote afstand van de kust (zie antwoorden vragen 3,
10 en 11) acht het kabinet een pilot voor een offshore park thans geen verantwoord
alternatief.29Binnen welke termijn acht de regering het haalbaar
dat één of meerdere offshore parken gerealiseerd zijn? (blz. 9)Over deze termijn vallen geen uitspraken met zekerheid te doen. Tot op
heden heeft één marktpartij bij de overheid zijn belangstelling
voor de concrete bouw van een offshore windpark ter grootte van 120 MW kenbaar
gemaakt. Voor de bouw van dat park is de procedure van milieu-effectrapportage
gestart. Onlangs is de vergunningaanvraag met bijbehorend milieu-effectrapport
bij het bevoegd gezag – de minister van Verkeer en Waterstaat –
ingediend en is de aanvraag ontvankelijk verklaard. Als de vergunningverlening
soepel verloopt, aan de vergunningvoorwaarden kan worden voldaan en verder
kwesties als de financiering rond zijn, dan kan het offshore windpark op zijn
vroegst in 2003 gerealiseerd worden.30Uit de tekst ontstaat de indruk dat de Commissie MER
geadviseerd zou hebben minder aandacht te besteden aan windenergie en meer
aan zonne-energie, aangezien deze vorm van duurzame energie niet zinvol zou
zijn. Is dit juist? Valt een dergelijk oordeel van de Commissie MER wel binnen
de reikwijdte van de taken van de Commissie MER? (blz. 9)De vermelding van de Commissie voor de m.e.r. in voetnoot 4 op blz. 9
betreft een vergissing. Bovendien mag duidelijk zijn, dat zo'n oordeel niet
past in de taakopdracht van de Commissie. Hooguit zou de Commissie hebben
kunnen adviseren dat in het MER naast het NSW een alternatief met andere duurzame
energie-opwekking had moeten worden uitgewerkt en beoordeeld. Ook dit heeft
zij niet geadviseerd.31De Commissie MER geeft in overweging om mogelijkheden
te scheppen voor grotere turbines en ook te werken met verschillende funderingsconcepten.
Dit zal een rol spelen bij de ex-ante subsidiebeoordeling. Waarom wordt er,
gezien het belang van verschillende funderingsconcepten voor het leereffect,
niet gekozen voor het opstellen van subsidievoorwaarden vooraf, waarin gevarieerde
funderingsconcepten als eis worden gesteld? (blz. 9)Het kabinet heeft gevolg gegeven aan de voorstellen die de Commissie MER
heeft gedaan over het gebruik van grotere turbines en verschillende funderingsconcepten.
In de PKB is de minimum omvang van de toe te passen turbines gesteld op 1,5
MW. Gelet op het huidige marktaanbod acht het kabinet dit een verantwoorde
keuze. Daarnaast zijn twee locaties voorzien om windturbines van 3–5
MW te kunnen testen. De keuze van het funderingsconcept heeft
gevolgen voor de technische risico's en de economie van het project. Het is
de realiserende marktpartij die daarin keuzes moet maken. Het kabinet wil
die keuzevrijheid niet op voorhand beperken. In de selectieprocedure zullen
aanvragers echter geprikkeld worden om door toepassing van verschillende funderingstechnieken
of op andere wijze de demonstratiewaarde van het project te verhogen.32Het NSW wordt geacht economisch rendabel te zijn. Is
dit inclusief of exclusief de f 60 miljoen subsidie? Wat kan dit betekenen
voor mogelijke latere off shore projecten? (blz. 10)Het NSW wordt geacht economisch rendabel te zijn inclusief de maximaal
f 60 mln. subsidie. Of de maximale subsidie nodig is om het project rendabel
te maken valt nog te bezien. In de beleidsregel waarmee de uitvoerende marktpartij
wordt geselecteerd zullen aanvragers geprikkeld worden zo weinig mogelijk
subsidie aan te vragen. Het kabinet vindt een subsidie gerechtvaardigd, vanwege
het demonstratiekarakter en vanwege het feit dat er nog geen ervaring met
offshore windparken is opgedaan. Het is dan ook de verwachting dat vervolgprojecten
relatief goedkoper kunnen worden gerealiseerd en economisch reeds rendabel
zijn als gebruik wordt gemaakt van de reguliere fiscale stimuli voor groene
energie (Vamil, EIA/MIA, REB, Groen beleggen).33Waar wordt de subsidie van f 60 mln exact voor
gebruikt? Kan de regering nader ingaan op de tenderregeling? Kan een dergelijke
tenderregeling niet een negatief effect hebben op de rentabiliteit? Hoe zit
het met de subsidieverstrekking als de rentabiliteit tegenvalt ten opzichte
van de oorspronkelijke uitgangspunten? (blz. 10)Het subsidiebedrag van maximaal f 60 mln (27,2 mln euro) subsidie
is bedoeld om het NSW rendabel te kunnen exploiteren. Het Meet en Evaluatieprogramma
(MEP) dat aan het NSW wordt verbonden zal voor een groot deel moeten worden
uitgevoerd door de verkozen marktpartij. De kosten daarvan zullen derhalve
in de kostenberekeningen en daarmee in de subsidiebehoefte tot uitdrukking
komen (zie ook de antwoorden op de vragen 32 en 43).De tenderregeling wordt thans nader uitgewerkt, waarbij partijen uit het
veld informeel worden geraadpleegd. In de regeling worden absolute criteria
opgenomen (o.a. de voorwaarden uit de pkb) waaraan de bouwer/exploitant hoe
dan ook zal moeten voldoen en een set van relatieve criteria die gebruikt
worden om een ranking te kunnen aanbrengen in de ingediende voorstellen om
zo tot keuze van het beste voorstel te kunnen komen. De regeling kan inderdaad
effect hebben op rentabiliteit omdat potentiële bouwers erdoor worden
aangezet scherp te calculeren. Als na verloop van tijd blijkt dat de rentabiliteit
tegenvalt, is dat voor risico van de bouwer/exploitant. De hoogte van toegezegde
subsidie zal dan niet worden aangepast.34Behalve uit Noorwegen lijkt de import van duurzame
energie uit andere landen ook een optie. Wat is de mening van de regering
over deze mogelijkheid en wat kunnen de gevolgen hiervan zijn? (blz. 10)Duurzame energie kan inderdaad uit Noorwegen worden ingevoerd, maar ook
uit België, Duitsland, of andere landen. Het is echter nog onduidelijk
hoe de omvang van de internationale markt voor duurzame energie zich zal ontwikkelen.
Veel landen formuleren net als ons land doelstellingen voor het
gebruik van duurzame energie waardoor de vraag ook in die landen zal stijgen,
met gevolgen voor de mogelijkheden van export.Naar de mening van het kabinet brengt invoer van duurzame energie uit
het buitenland niet met zich mee dat in eigen land de inspanningen gericht
op het verder ontwikkelen van duurzame energiebronnen waaronder windenergie,
kunnen worden verminderd. In het Project Herbezinning Duurzame Energie (zie
antwoord vraag 4) is import een thema dat serieus aandacht krijgt.35Wat is het minimum aantal turbines dat nodig is om
de leerdoelstellingen van het demonstratieproject te bereiken? (blz. 11)Er zijn circa 50 tot 70 windturbines nodig om de leerdoelstellingen van
het project te kunnen bereiken. Zie ook Bijlage O van de Milieueffectrapportage.36De commisie review heeft aanbevolen niet dieper te
gaan dan 15 à 20 m. Dit in verband met toenemende technisch-economische
risico's. Kan deze toename door het kabinet concreet worden beschreven? Kan
dit worden vertaald in financiële risico's? (blz. 12)De technisch-economische risico's zijn op twee manieren verbonden met
de waterdiepte. Ten eerste betekent een grotere waterdiepte (>20 m) dat zwaarder
en veel duurder offshore materieel moet worden ingezet. Dit levert een kostensprong
op. Ten tweede betekent een grotere waterdiepte, dat naar huidige inzichten
het goedkope monopaal concept niet meer verantwoord toepasbaar is. In dat
geval moet worden overgestapt op een ander concept (bijvoorbeeld een driepootsfundering),
waardoor een grote kostensprong (factor 3) ontstaat. De combinatie van de
kostensprong door duurder offshore materieel en de kostensprong door een mogelijk
noodzakelijk ander funderingsconcept acht het kabinet zo'n groot technisch-economisch
risico opleveren dat een waterdiepte groter dan 15–20 m voor het NSW
thans niet verantwoord is (zie ook antwoorden op vragen 3, 10 en 11). De grootte
van de kostensprong is op voorhand niet nauwkeurig te voorspellen. De Commissie
Verbruggen meent dat rekening gehouden moet worden met substantiële bedragen
in de orde van grootte van mogelijk tientallen miljoenen guldens.37Vanwege de negatieve effecten voor landschap en vogels
kiest de regering voor één demo-park. Zijn bij positieve economische
resultaten meerdere parken vanuit de markt wenselijk, gelet op bovengenoemde
negatieve effecten? (blz. 13)Om de effecten van een windpark op landschap en vogels te leren kennen
én om ervaring op te doen met de exploitatie van een buitengaats windpark
acht het kabinet de oprichting van een demonstratie near shore windpark gewenst
en noodzakelijk. Naar oordeel van het kabinet zijn met het voorgenomen windpark
voldoende mogelijkheden aanwezig om aan de gestelde leerdoelen te voldoen.Bij een positief resultaat van het near shore windpark ziet het kabinet
ruime mogelijkheden voor de vestiging van (grootschalige) offshore windparken. 38De regering is van mening dat de realisering van het
NSW thans voortvarend moet worden aangepakt en acht het niet verantwoord de
realisering te vertragen in afwachting van de totstandkoming van offshore
windparken. Geldt dat ook andersom, met andere woorden wordt de realisatie
van offshore windparken niet vertraagd in afwachting van de totstandkoming
van near shore windparken? (blz. 13)Zoals blijkt uit het antwoord op vraag 10 acht het kabinet de totstandkoming
van het near shore windpark noodzakelijk voor de verdere ontwikkeling van
offshore windenergie. Het near shore windpark zal immers informatie leveren
die van belang is voor de bouw en exploitatie van offshore windparken.Het kabinet is van oordeel dat initiatieven vanuit de markt voor commerciële
offshore windparken op eigen merites beoordeeld dienen te worden en meent
dat de beoordeling daarvan via de benodigde vergunningverleningsprocedures
een zelfstandig traject dient te doorlopen. Overigens zullen in pkb deel 3
van de Vijfde Nota RO voorkeursgebieden worden aangewezen voor windenergie
off shore (zie antwoord vraag 6) terwijl verdere regulering via een concessiestelsel
thans wordt bezien. Dit betekent ook dat het lopende initiatief voor een offshore
windpark niet aan de realisatie van het near shore windpark gekoppeld is.
Een en ander neemt niet weg dat bij eventuele vergunningen voor een off shore
windpark de bepaling zal worden opgenomen dat rekening moet worden gehouden
met voortschrijdende inzichten, zoals verkregen via het NSW.39Het besluit voor het NSW is enkele jaren geleden genomen,
een algemeen besliskader was op dat moment nog niet voorhanden. Graag een
toelichting op deze opmerking. (blz. 14)Hiermee is bedoeld dat er nog geen besluiten waren genomen in de vorm
van bijvoorbeeld een geïntegreerd beheersplan voor de Noordzee of een
pkb (zoals voorzien met de Vijfde Nota RO) die bepalend zouden zijn voor de
mogelijke locaties voor een NSW. Gelet op de bijzondere ecologische betekenis
van het zeegebied binnen de twaalf mijl kustzone is met het oog op zorgvuldigheid
daarom besloten de locatiekeuze via een project-pkb inclusief milieu-effectrapportage
te laten verlopen.40Ten aanzien van de bouw van windparken binnen de gemeentelijk
en provinciaal ingedeelde zone tot 1 kilometer vanaf de kust wordt verwezen
naar daarover in de Vijfde Nota Ruimtelijke ordening op te nemen beleid, alsmede
naar het Structuurschema Groene Ruimte en de Derde Kustnota.Welke consequenties heeft dit voor de realisatie van
windparken nabij infrastructurele werken binnen deze 1 kilometerzone, zoals
bijvoorbeeld nabij de Hondsbossche Zeewering en het buitendijkse gebied van
de aan te leggen Tweede Maasvlakte? Worden windparken op deze locaties hiermee
volledig uitgesloten of indien dit niet het geval is, aan welke voorwaarden
moeten deze windturbineparken dan voldoen ten einde toch in aanmerking te
komen voor realisatie? (blz. 15)In de Toelichting van de Vijfde Nota Ruimtelijke Ordening is in de visie
op de Noordzee vastgelegd dat windturbineparken in de territoriale zee niet
gewenst zijn. Het NSW wordt als uitzondering op deze regel genoemd. De verwijzing
in deze toelichting naar de pkb NSW geeft geen duidelijkheid over de vraag
of de gemeentelijk en provinciaal ingedeelde zone van de Noordzee wel of niet
gesloten is voor windturbineparken. Het kabinet zal hierover helderheid verschaffen in deel 3 van de Vijfde
Nota Ruimtelijke Ordening, mede op basis van ontvangen reacties op dit punt.41Een bijzonder punt van aandacht betreft een windpark
op of bij de Tweede Maasvlakte. Deze locatie valt nu nog binnen de 12-mijlsgrens,
waardoor windenergie is uitgesloten. De Tweede Maasvlakte zou een geschikte
locatiemogelijkheid kunnen zijn. Is de regering bereid de pkb aan te passen
zodat een windpark op de Tweede Maasvlakte planologisch mogelijk wordt gemaakt?
(blz. 15)Zie antwoord op vraag 40.42Het near shore park zal leiden tot aantasting van «kwetsbare
waarden». Desondanks gaat het project, vanwege een groot maatschappelijk
belang, door. Geldt deze overweging ook als er sprake is van vergelijkbare
plannen op het vasteland? (blz. 17)Voor projecten die worden gerealiseerd in de ecologische hoofdstructuur
(EHS) zoals beschreven in het Structuurschema Groene Ruimte (SGR), is de beschermingsformule
van toepassing die bekend staat als het «nee/tenzij-principe».
Deze formule houdt in dat zulke projecten als ze leiden tot aantasting van
de wezenlijke kenmerken of waarden van de EHS alleen zijn toegestaan indien
sprake is van een zwaarwegend maatschappelijk belang en er geen alternatieve
mogelijkheden of alternatieve locaties zijn. De beschermingsformule is van
toepassing ongeacht of de activiteiten plaatsvinden in de EHS op land dan
wel op zee.Bij de beoordeling van alternatieve locaties voor het NSW is het vasteland
niet beschouwd omdat daar de doelen van het demonstratieproject niet kunnen
worden gerealiseerd.43Worden de extra kosten van onderzoek naar gedragingen
van vogels, vissen en zeezoogdieren gedragen door de beschikbare 60 miljoen
aan subsidiegelden? Worden ook de proeven met (gedeeltelijke) verlichting
uit dit bedrag gefinancierd, alsmede vergoedingen voor gederfde inkomsten
voor de visserij? (blz. 17–24)Het onderzoekprogramma dat aan het NSW wordt verbonden, het zogenoemde
Monitoring en Evaluatie Programma (MEP) NSW, is in deel 3 van de pkb op hoofdlijnen
beschreven (blz. 30). Het MEP is onderverdeeld in twee hoofdonderdelen te
weten (1) Techniek en economie en (2) Natuur en milieu en gebruiksfuncties.
Mede op basis van gesprekken met deskundigen uit het veld worden beide delen
van het MEP nader geconcretiseerd, inclusief de kosten. Ook de organisatie
van het MEP-NSW wordt nader uitgewerkt. De verantwoordelijkheid voor de uitvoering
zal in handen worden gegeven van een onafhankelijke projectmanager.Wat betreft het toerekenen en dekken van de kosten voor het onderzoekprogramma
geldt het volgende.Activiteiten die vallen binnen het onderdeel techniek en economie zullen
worden voorgeschreven aan de nog te verkiezen initiatiefnemer die het NSW
kan gaan bouwen. Deze zal de extra kosten meenemen in het betreffende projectvoorstel.De realisatie van het onderdeel natuur, milieu en gebruiksfuncties zal
tenminste voor een deel in handen worden gegeven van de initiatiefnemer van
het NSW. Dit deel zal dan eveneens deel gaan uitmaken van de totale projectkosten.
De initiatiefnemer kan voor financiële ondersteuning van
het totale project een beroep doen op de beschikbaar gestelde subsidie (maximaal
f 60 mln d.w.z. 27,2 mln euro), zie ook de antwoorden op de vragen 32
en 33. De kosten van de activiteiten die niet aan de bouwer/exploitant worden
opgedragen zullen voor rekening komen van het rijk. De dekking daarvoor moet
nog nader worden bezien.Wat betreft gederfde inkomsten voor de visserij merkt het kabinet op te
verwachten dat het NSW geen grote effecten zal hebben voor de visserij. In
pkb deel 3 (blz. 29) is daarover verder naar voren gebracht dat als blijkt
dat er toch aantoonbaar nadelige gevolgen zijn, financiële compensatie
alsnog overwogen kan worden. Indien het werkelijk tot zulke compensatie zou
komen dan zal financiering daarvan niet geschieden via de gereserveerde subsidie
(f 60 mln/27,2 mln euro) in het kader van het CO2-reductieplan.44Hoe kwetsbaar acht de regering de Nederlandse energievoorziening?
Is export van energie nog wel verantwoord als sprake is van een kwetsbare
energievoorziening? (blz. 18)In deel 3 van de pkb is aangegeven, dat de kwetsbaarheid van de Nederlandse
energievoorziening gerelateerd moet worden aan de afhankelijkheid van fossiele
brandstoffen, zoals olie, gas en kolen. Voor wat betreft de Nederlandse elektriciteitsvoorziening
merkt het kabinet op, dat de brandstofinzet daarvan bestaat uit circa 25%
kolen, circa 65% gas en olie en circa. 5% kernenergie, dus voor het overgrote
deel fossiele brandstoffen. Het aandeel duurzame elektriciteitsproductie bedroeg
in 2000 (exclusief import) bijna 3%. Het aandeel duurzaam van de totale energievoorziening
was in 2000 ca. 1,3%. Mede gelet op het gegeven dat de voorraad fossiele brandstoffen
op den duur eindig is, is het kabinet van oordeel dat duurzame energie gestimuleerd
dient te worden. Windenergie neemt daarbij een belangrijke plaats in. Deze
strategie past geheel in de denkbeelden die de Europese Commissie in het recent
verschenen Groenboek «Op weg naar een Europese strategie voor een continue
energievoorziening» ontvouwd heeft.Export van energie is onlosmakelijk verbonden met de ontwikkeling van
een vrije Europese markt voor energie. De export zal vooral binnen Europa
plaats vinden. Een en ander betekent dat beleid gericht op voorzieningszekerheid
ook binnen Europees verband bezien moet worden.45Naast toetsing aan het SGR is ook getoetst aan de Habitat-
en Vogelrichtlijn, hoewel de bestaande richtlijnen niet eenduidig tot de conclusie
leiden dat dit laatste noodzakelijk is. Graag een toelichting. Hoe gaat de
regering deze omissie (geen eenduidige richtlijnen) rechtzetten? (blz. 18)Er is geen sprake van een omissie in de zin van niet eenduidige richtlijnen.
Dat de bestaande richtlijnen niet tot een eenduidige conclusie leiden betreft
de vraag of de Vogel- en Habitatrichtlijn feitelijk van toepassing zijn. Dit
vloeit voort uit de constatering dat niet geheel duidelijk is of de bouw van
het NSW significante gevolgen kan hebben voor populaties van vogelsoorten
die krachtens de Habitatrichtlijn worden beschermd. Aangezien in de Habitatrichtlijn
wordt gesteld dat er een passende beoordeling gemaakt moet worden voor elk
plan of project dat significante gevolgen kan hebben voor de op grond van
de Vogel- of Habitatrichtlijn te beschermen waarden ook wanneer dit buiten
het onder de Vogel- en Habitatrichtlijn werking vallende gebied wordt uitgevoerd,
is de Vogel- en habitatrichtlijn in het onderhavige geval toegepast. 46Hoe valt gezien de plannen van E-connection voor een
off shore windpark, het near shore windpark te verdedigen, in het kader van
het translocatie beginsel (is een andere locatie mogelijk met geen of minder
ecologische effecten) uit de Habitat- en Vogelrichtlijn? (blz. 19)Zie antwoord op vraag 3, 10, 11, 26, 28 en 3847Is de conclusie van de Commissie Review Nearshore Windpark
niet achterhaald, gezien de vergevorderde plannen van E-connection voor een
offshore park? (blz. 19)Het plan van E-Connection was juist aanleiding voor het kabinet om de
Commissie Verbruggen te verzoeken de plannen voor het NSW te reviewen. Dit
plan is dan ook in de oordeelsvorming van de Commissie betrokken. Zie verder
antwoorden op de vragen 3, 10, 11, 28, 29 en 38.48Voor het aantal vogelslachtoffers zijn geen harde uitspraken
te doen. Toch blijkt uit de Deense praktijk dat o.a. trekvogels de parken
mijden. Zijn er Deense cijfers voorhanden over vogelslachtoffers? Er moeten
voorts cijfers zijn betreffende vogelsterfte op land, en vogelsterfte bij
windmolens bij Medemblik en op het IJsselmeer. Wat is op basis van deze gegevens
de voorlopige aanname van de regering? (blz. 19)Uit de praktijk zijn het kabinet geen meldingen uit binnen- of buitenland
bekend van windparken op land of in het water die substantiële hoeveelheden
vogelslachtoffers veroorzaken.In de Milieueffectrapportage is uitvoerig ingegaan op beschikbare onderzoeksgegevens
uit binnen- en buitenland. Uiteraard zijn daar ook gegevens uit Denemarken
in betrokken, er is zelfs een aanvullende veldstudie uitgevoerd bij een Deens
windpark in het Kattegat.Dit alles overziende verwacht het kabinet dat er geen grote aantallen
vogelslachtoffers door het NSW zullen vallen, noch dat vogels er ernstig door
zullen worden verstoord.Omdat er echter onvoldoende informatie voorhanden is over het voorkomen
van vogels boven zee, noch over de wijze waarop vogels reageren op een offshore
windpark kan niet worden uitgesloten dat er schade aan de vogelstand kan ontstaan.
Het is dan ook de bedoeling de effecten nauwkeurig te gaan monitoren. Mocht
onverhoopt de schade aan vogels onaanvaardbaar groot zijn, dan kan het kabinet
besluiten het project vroegtijdig te beëindigen.49In bepaalde gevallen zouden windturbines kunnen worden
stilgezet in verband met extreme situaties voor vogels. Wie zal belast zijn
met het monitoren van deze situaties? Waar ligt precies de grens met betrekking
tot deze onacceptabele situaties? (blz. 21)Uit het monitoring- en evaluatieprogramma zou moeten blijken wanneer sprake
is van extreme situaties en of het stilzetten van de windturbines een zinvolle
mitigerende maatregel is. De grens van wat acceptabel is kan op voorhand moeilijk
worden aangegeven. Een extreme situatie zal in ieder geval aan de orde zijn
wanneer sprake is van significante effecten. Een onafhankelijke projectmanager
zal worden belast met de verantwoordelijkheid voor de uitvoering van de monitoring.
Zie ook het antwoord op vraag 43. 50Wat wordt bedoeld met de zinsnede «weliswaar
ligt het toerental van een 2-bladige turbine iets hoger dan dat van een 3-bladige,
maar veel minder dan 50%, het verschil in raakkans op grond van alleen het
aantal rotorbladen»? Wat is de relevantie van deze zin voor de pkb?
(blz. 21)Voor de pkb, die betrekking heeft op de locatiekeuze, heeft deze zin geen
directe relevantie. Bedoeld is dat er bij de inrichting van het windpark mitigerende
maatregelen denkbaar zijn om het aantal vogelslachtoffers te beperken. Het
is de verantwoordelijkheid van de realiserende marktpartij dergelijke maatregelen
verder uit te werken. De in de pkb genoemde mogelijkheid om twee- in plaats
van driebladige turbines te gebruiken is slechts een voorbeeld. Op grond van
het uitgangspunt dat het NSW met beproefde technologie wordt gerealiseerd
is de keuze voor tweebladige turbines waarschijnlijk niet mogelijk; dergelijke
turbines zijn thans niet beschikbaar.51Wat wordt bedoeld met een «goede landschappelijke
inpassing» van een windpark op zee? (blz. 22)Bij de aangehaalde passage in de paragraaf «Landschap» gaat
het om het verkrijgen van draagvlak en acceptatie van het NSW bij de bewoners
en recreanten aan de kust. Landschappelijke inpassing is dan vooral gericht
op het verminderen van de zichtbaarheid. Dit kan in beginsel worden bereikt
met de kleurstelling en met het lokaliseren zo ver mogelijk uit de kust. In
deze paragraaf wordt evenwel ook aangegeven dat dit streven strijdig kan zijn
met de eisen die aan het NSW worden gesteld vanuit het streven naar beperking
van vogelschade. Dit wordt in het inrichtingsonderzoek nader bepaald.52Hoeveel van de ontvangen inspraakreacties zijn afkomstig
van recreanten? In welke periode betreft het en hoe zijn de recreanten benaderd
naar aanleiding van de plannen? (blz. 22)Er zijn geen inspraakreacties ontvangen van recreanten. Om het effect
van het NSW op de recreatie te kunnen bepalen is in 1999 door bureau Intomart
een uitvoerig belevingsonderzoek gedaan naar de vraag hoe kustbewoners en
recreanten het park waarderen. Daarbij zijn recreanten geconfronteerd met
een visualisatie van een windpark. Op de vraag of men het strand minder vaak
zou bezoeken door het windpark antwoordde slechts 10% bevestigend. Voor de
overige respondenten zou het windpark niet of nauwelijks van invloed zijn
op het strandbezoek. Daarnaast mag worden verwacht dat het project ook een
aantrekkingskracht zal hebben op (nieuwe) recreanten. Zie ook het antwoord
op vraag 55 en pag. 22–23 pkb-deel 3.53Vogels krijgen uiteindelijk prioriteit boven landschapswaarde,
indien deze belangen mochten botsen. Kan de regering nader ingaan op dit afwegingsproces?
(blz. 22)Er zal naar worden gestreefd om de belangen van vogels en landschap zo
veel mogelijk op elkaar af te stemmen. Indien er niettemin sprake blijft van
knelpunten tussen beide genoemde belangen zal het uitgangspunt zijn dat de
vogels prioriteit krijgen, omdat hier naast de afweging in het kader van de
EHS ook de externe werking van de Vogelrichtlijn van toepassing is. 54Zijn er al overeenkomsten met constructeurs of andere
marktpartijen gesloten die betrekking hebben op de levering van (onderdelen
van) windturbines of anderszins op de bouw van het NSW, of zullen alle contracten
pas na de openbare aanbesteding worden gesloten? (blz. 23)Het kabinet benadrukt, dat zij uitsluitend de ruimtelijke randvoorwaarden
voor de realisering van het demonstratie near shore windpark creëert
door middel van een planologische reservering en voorts subsidie beschikbaar
stelt. De bouw en exploitatie van het windpark is een zaak die door marktpartijen
uitgevoerd zal worden.Als gevolg hiervan worden door de overheid geen contracten voor levering
van (onderdelen van) windturbines of anderszins voor de bouw van het NSW gesloten.Voor de bouw en exploitatie van het NSW hebben zich reeds verschillende
geïnteresseerde consortia kenbaar gemaakt. Het is aan partijen binnen
de consortia om te bepalen, rekening houdend met mededingingsregels, of zij
al dan niet op voorhand met externen contracten inzake bouw van het windpark
afsluiten.55Waaraan moet worden gedacht bij de positieve werking
die een NSW kan hebben op de recreatie? (blz. 23)Het NSW is een project met internationale allure. Naar verwachting gaat
er een aantrekkingskracht van uit, met een toename van het toerisme in de
kuststreek van waar het NSW te zien zal zijn.56Acht de regering de kans op calamiteiten met en bij
het near shore park zo goed als uitgesloten? (blz. 25)In de eerste plaats is van belang dat via het MER bij de locatiekeuze
uitdrukkelijk rekening is gehouden met de scheepvaartverkeersveiligheid. Mede
naar aanleiding van de inspraakreacties op dit onderwerp is een nader onderzoek
uitgevoerd m.b.t. mogelijke calamiteiten. Hieruit is bijvoorbeeld naar voren
gekomen dat de kans op een aanvaring van een schip met een turbine van het
NSW op de locatie Egmond eens in de 250 jaar is en zijn kansen op uitstroom
van bunker- of ladingolie en chemicaliën berekend. Gebleken is dat de
milieu-effecten van aanvaringen het kleinst zijn bij de locatie Egmond. Een
en ander is beschreven in deel 3 van de pkb (blz. 25).Op grond van deze uitkomsten is het kabinet van oordeel dat de risico's
van calamiteiten aanvaardbaar zijn.In de tweede plaats is van belang dat de verkozen initiatiefnemer in het
kader van de vergunningverlening een analyse zal moeten uitvoeren over de
risico's, rekening houdend met de specifieke inrichting van het project. Op
basis van deze laatste risico-analyse wordt een plan gemaakt om het park op
een dusdanige manier in te richten dat het risico van calamiteiten verder
zoveel mogelijk wordt beperkt.57Het windpark wordt gesloten voor alle scheepvaart met
uitzondering van onderhoudsvaartuigen. Op welke wijze wordt naleving van deze
maatregel afgedwongen en wat zijn de sancties bij overtreding? Wie is bestuurlijk
en financieel verantwoordelijk voor deze naleving? (blz. 25–26) Er zal rond het windmolenpark een veiligheidszone ingesteld worden die
maximaal 500 meter breed kan zijn en die op alle zeekaarten zichtbaar zal
worden gemaakt, dit is overeenkomstig de praktijk bij boorplatforms in zee.
De handhaving en de bijbehorende sanctionering zal niet anders zijn dan wat
op dit moment regulier is op de Noordzee. De bestuurlijke en financiële
verantwoordelijkheid voor deze handhaving ligt dan ook bij de overheid. De
eventuele markering van de veiligheidszone en het eventueel toepassen van
waarnemingsapparatuur wordt nader geregeld in de vergunningen voor het NSW.
De financiële verantwoordelijkheid van deze extra benodigde inspanningen
ligt bij de verkozen marktpartij.58Kan nader worden toegelicht waarom de suggestie om
het windpark 's nachts stil te leggen zal worden betrokken bij de voorwaarden
voor de vergunningverlening? Welke effecten zal het 's nachts stilleggen van
het windpark hebben op het economisch rendement van het project? (blz. 28)Het kabinet heeft serieus de suggestie van een aantal insprekers in overweging
genomen om vogelslachtoffers te voorkomen door het windpark bij voor vogels
risicovolle omstandigheden 's nachts stil te zetten. Het is niet wenselijk
op voorhand deze maatregel op te leggen, omdat de mitigerende waarde ervan
nu niet bepaald kan worden. Uit het Monitoring- en evaluatieprogramma zal
moeten blijken of dit een zinvolle mitigerende maatregel kan zijn. Daarom
zal in de vergunningvoorschriften ruimte moeten zijn om deze maatregel na
vergunningverlening alsnog op te leggen.De economische effecten van deze maatregel zullen beperkt zijn, omdat
de maatregel beperkt wordt tot voor vogels risicovolle omstandigheden die
weinig voorkomen, zoals zware storm of zware mist tijdens de seizoenstrek.59Wie gaat het monitoringprogramma uitvoeren, een marktpartij,
de overheid of een onafhankelijke derde? Wie financiert het monitoringprogramma?
Indien een marktpartij het monitoringprogramma financiert, maakt het monitoringprogramma
dan deel uit van de subsidie van 60 miljoen gulden? (blz. 30)Zie het antwoord op vraag 32, 33 en 43.60Kan door monitoring van het Near Shore Windpark iets
worden gezegd over de eisen die aan richtlijnen en rekenmodellen worden gesteld
voor offshore-windparken (aspect 1.9)? (blz. 30)Ja. Na uitvoerig overleg met experts is gebleken dat de meetresultaten
van het NSW goed te vertalen zijn naar de condities die gelden onder offshore
omstandigheden. Het Monitoring- en evaluatieprogramma zal daarom voor offshore
bruikbare richtlijnen en rekenmodellen kunnen opleveren.61In hoeverre zijn de technische eisen die aan windturbines
worden gesteld bij plaatsing binnen de 12-mijlszone vergelijkbaar met de eisen
voor plaatsing van windturbines buiten de desbetreffende zone? Welke verschillen
in golfslag en waterdruk zijn te verwachten? (blz. 30)Naarmate windparken verder uit de kust worden gebouwd, zijn de technische
omstandigheden zwaarder. Vooral de grotere waterdiepte leidt tot grotere belastingen
op de constructie. Daardoor nemen de technisch-economische risico's
sterk toe bij waterdieptes groter dan 15–20 m. Het Near shore windpark
zal via het Monitoring- en evaluatieprogramma meetgegevens opleveren, waarmee
deze risico's in de toekomst beheerst kunnen worden. XNoot1Samenstelling: Leden: Blaauw (VVD), Biesheuvel (CDA), voorzitter, Witteveen-Hevinga
(PvdA), Leers (CDA), Voûte-Droste (VVD), ondervoorzitter, Rabbae (GroenLinks),
Hessing (VVD), Giskes (D66), Marijnissen (SP), Crone (PvdA), Van Dijke (ChristenUnie),
M. B. Vos (GroenLinks), Van Walsem (D66), Hofstra (VVD), Wagemakers (CDA),
Stroeken (CDA), de Boer (GroenLinks), Van den Akker (CDA), Geluk (VVD), Ravestein
(D66), Verburg (CDA), Blok (VVD), Hindriks (PvdA), Dijsselbloem (PvdA), Bolhuis
(PvdA).Plv. leden: Snijder-Hazelhoff (VVD), Atsma (CDA), Molenaar (PvdA), Wijn
(CDA), Klein Molekamp (VVD), Vendrik (GroenLinks), De Swart (VVD), Van den
Berg (SGP), Poppe (SP), Kuijper (PvdA), Van Middelkoop (ChristenUnie), Van
der Steenhoven (GroenLinks), Schimmel (D66), Van Baalen (VVD), Herrebrugh
(PvdA), Van der Hoeven (CDA), Smits (PvdA), De Haan (CDA), Van Beek (VVD),
Bakker (D66), Schreijer-Pierik (CDA), Udo (VVD), Hamer (PvdA), Koenders (PvdA),
Schoenmakers (PvdA). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-27041-5.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl