Voedingsbeleid; Brief van de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-24 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2008-2009
 
 
 
 KST133555
 2008-2009
 
 31 532
 Voedingsbeleid
 
 
 30 196
 Duurzame ontwikkeling en beleid
 
 
 
 
 Nr. 
 17
 BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN VOEDSELKWALITEIT
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 2 juli 2009
 
 Hierbij bied ik u, mede namens mijn collega’s Cramer van Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer (VROM) en Koenders voor Ontwikkelingssamenwerking,
de Beleidsagenda Duurzame Voedselsystemen aan. Dit is zowel een deeluitwerking
van de nota «Duurzaam Voedsel», alsook de uitwerking van het thema
Biodiversiteit, Voedsel en Vlees uit de Kabinetsbrede aanpak duurzame ontwikkeling
(KADO).
 De agenda richt zich op een optimale Nederlandse bijdrage aan de verduurzaming
van het mondiale voedselsysteem, met een focus op het eiwitvraagstuk als een
van de centrale uitdagingen voor dat systeem.
 De agenda is tevens onze reactie op de bevindingen in de rapporten van
Blonk en DRIFT die ik u op 30 oktober 2008 toegestuurd heb (TK 30 196,
nr. 42).
 
 De minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
 G. Verburg
 
 
 Dit kabinet maakt zich sterk voor een duurzame ontwikkeling. Binnen de
Kabinetsbrede Aanpak Duurzame Ontwikkeling (KADO) zijn zes thema’s benoemd
waarop extra inzet wordt gepleegd. Eén daarvan is het thema «Biodiversiteit,
Voedsel en Vlees».
 Hierbij ontvangt u de in de KADO-voortgangsrapportage aangekondigde beleidsagenda
voor dit thema. De agenda is tevens onze reactie op de bevindingen in de rapporten
van Blonk en DRIFT die de minister van LNV u op 30 oktober 2008 heeft
toegestuurd (TK 30 196, nr. 42).
 De positionering van de agenda
 In de nota Duurzaam Voedsel beschrijft de minister van LNV de uitdagingen
voor de verduurzaming van ons voedsel en welk beleid in dat licht zal worden
gevoerd. Deze beleidsagenda is een specifiek onderdeel van dat voedselbeleid.
De agenda richt zich op een optimale Nederlandse bijdrage aan de verduurzaming
van het mondiale voedselsysteem, met een focus op het eiwitvraagstuk als een
van de centrale uitdagingen voor dat systeem. Vanwege de urgentie en de complexiteit
is dit vraagstuk tot kabinetsprioriteit met een eigen beleidsagenda benoemd.
 De agenda moet gezien worden als onderdeel van een breder pakket aan activiteiten
dat het kabinet onderneemt op het gebied van duurzame voedselproductie enconsumptie.
Naast de nota Duurzaam Voedsel kan daarbij gedacht worden aan de Toekomstvisie
Veehouderij en de bijbehorende uitvoeringsagenda Duurzame Veehouderij, de
kadervisie Duurzame Plantaardig Productie (waaraan momenteel wordt gewerkt),
het convenant Marktontwikkeling Verduurzaming Dierlijke Producten, de uitvoeringsagenda
bij de nota Dierenwelzijn, de Nationale Agenda Diergezondheid, de afspraken
die in het kader van het convenant Schone en Zuinige Agrosectoren zijn gemaakt,
het beleidsprogramma Biodiversiteit en de nota Landbouw, Rurale bedrijvigheid
en Voedselzekerheid van de minister van LNV en OS.
 De uitdaging
 In de nota Duurzaam Voedsel gaat de minister van LNV in op de belangrijkste
trends en ontwikkelingen rond het mondiale voedselsysteem. Eén van
de belangrijkste trends is het veranderende voedselpatroon door een combinatie
van verstedelijking en een groei van bevolking en welvaart. Vooral in ontwikkelende
economieën, zoals China en India, zien we een consumptieverschuiving
van plantaardige eiwitten naar vlees, zuivel en vis. Op zich is dit een goede
ontwikkeling, die er bijvoorbeeld toe leidt dat ondervoeding (eiwittekorten)
worden opgelost. Het probleem is dat het produceren van dierlijke producten
extra input van agrarische grondstoffen, energie en ruimte vraagt. Bij ongewijzigd beleid en bij gelijkblijvende consumptie
van oude en nieuwe economieën kan hierdoor de voedselzekerheid en de
draagkracht van het mondiale ecosysteem in gevaar komen. De voedselzekerheid
van de armste groepen in arme landen is daarbij het meest in het gedrang en
verdient daarom bijzondere aandacht. We hebben slechts één aarde
en haar bewoners zullen zich moeten voeden met een palet van allerlei mogelijke
producten uit voedselketens die deel uitmaken van één duurzaam
mondiaal voedselsysteem. De vraag is hoe we vanuit Nederland een optimale
bijdrage kunnen leveren aan een duurzaam mondiaal voedselsysteem met negen
miljard mensen rond 2050. Deze uitdaging staat centraal in het kabinetsthema
Biodiversiteit, Voedsel en Vlees en daarmee in deze agenda. Daarbij wordt
met name gekeken naar het eiwitvraagstuk. Het kabinet acht dit vraagstuk dusdanig
urgent dat het is benoemd tot kabinetsprioriteit.
 De ambitie
 Het langetermijndoel van het kabinet is een dusdanige productie en consumptie
van voedsel dat dit bijdraagt aan mondiale welvaart en voedselzekerheid en
dat dit binnen de draagkracht van het ecosysteem van de aarde blijft. Deze
ambitie vereist niet alleen een duurzamere productie, maar naar verwachting
ook een transitie (verschuiving) in de consumptie van dierlijke eiwitten naar
duurzaam geproduceerde dierlijke eiwitten en naar plantaardige eiwitten.
 
 Dit vraagstuk ligt genuanceerd en is zo fundamenteel verweven met het
huidige mondiale voedselsysteem dat oplossingen alleen zin hebben als ze bezien
worden in de brede context van een duurzamer voedselsysteem. De urgentie van
het vraagstuk vereist zowel een verdieping in
de context van het mondiale voedselsysteem als directe, concrete en zichtbare actie gericht op verduurzaming van de eiwitproductie en
-consumptie op nationaal en internationaal niveau.
 
 Met het oog hierop wil het kabinet in Nederland concrete innovaties in
de eiwitketen en een robuuste langetermijntransitie naar een duurzame eiwitconsumptie
op gang brengen die beide internationale uitstraling hebben.
 Internationaal wil het kabinet de agenda in beweging krijgen; er worden
concrete initiatieven genomen en langetermijntrajecten in gang gezet. In dit
licht zal de beleidsagenda werken langs drie sporen:
 1. analyse, visie en strategie (denken);
 2. dialoog (praten) en
 3. verduurzaming (doen).
 Het kabinet wil daarbij de ruimte die het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid
(GLB) biedt optimaal benutten voor duurzame ambities en innovatie. De hervorming
van het GLB en het Europese visserijbeleid moet ruimte bieden aan innovatief
en duurzaam ondernemerschap. Nederland moet koploper worden in het verkleinen
van de ecologische voetafdruk bij de productie en het zekerstellen van de
belangen van arme landen.
 
 Het interdepartementale programma Duurzame Voedselsystemen (LNV, VROM
en OS) zal zorgdragen voor de uitvoering van de beleidsagenda. Vanwege de
complexiteit en het fundamentele en mondiale karakter van de uitdaging zal
dit programma lopen van 2009 tot en met 2013. Het programma richt zich zowel
op systeemvragen als op concrete actie.
 Context en stand van zaken
 Bij het opstellen van de beleidsagenda hebben wij rekening gehouden met
de tussentijdse resultaten uit de dialoog met ketenpartijen en maatschappelijke
organisaties, maar ook met beschikbare onderzoeksresultaten, nationale en
internationale sporen en activiteiten die momenteel al lopen of in ontwikkeling
zijn.
 De dialoog met stakeholders is in 2008 gestart en sindsdien zijn er enkele
bijeenkomsten geweest. De analyse van het vraagstuk wordt door de betrokken
partijen verder uitgediept. De partijen gaan zoeken naar een gemeenschappelijke
visie en mogelijke oplossingen. Tegelijkertijd zijn partijen aan de slag met
het verkennen van deeloplossingen en het aangaan van samenwerkingsverbanden
bij de uitvoering daarvan.
 
 De beleidsagenda bevat korte- en langetermijnactiviteiten. Het is een
robuuste en open agenda die niet in beton is gegoten. Dat moet ook niet.
 Gezien de toenemende nationale en internationale dynamiek op dit thema,
zal er in de komende jaren zeker aanpassing en aanscherping van de agenda
plaatsvinden. Ook de samenwerking met ketenpartijen en maatschappelijke
organisaties zal in de komende jaren zijn invloed hebben op de inhoud en uitvoering
van de beleidsagenda.
 
 Jaarlijks rapporteert het kabinet over de voortgang bij de uitvoering
van de agenda en over eventuele aanpassingen en aanscherpingen. Wij sluiten
daarbij aan op de jaarlijkse voortgangsrapportages van de kabinetsbrede aanpak
duurzame ontwikkeling en tussenrapportages van aangrenzende trajecten.
 De agenda 2009–2011
 Om in 2013 de voorwaarden voor een transitie met een duidelijke internationale
uitstraling en een brede internationale coalitie gereed te hebben, werkt het
kabinet voor haar regeerperiode tot 2011 de volgende agenda uit.
 Spoor 1. Analyse, visie en strategie
 Dit spoor richt zich op de verdieping van de verduurzamingopgave van het
mondiale voedselsysteem, met daarbij de nadruk op het eiwitvraagstuk. Daarnaast
richten wij ons in dit spoor op de vorming van visie, synergie en strategie
voor beleid vanuit Nederland. Wij gaan zoveel mogelijk samenwerken met stakeholders
in Nederland en daarbuiten (maatschappelijke organisaties, ketenpartijen,
internationale organisaties, koploperlanden). Daarbij worden de volgende acties
ondernomen.
 • Het analyseren van het mondiale voedselsysteem. Daarbij wordt met
name gekeken naar het eiwitvraagstuk, de relatie met biodiversiteit en de
Nederlandse rol en positie daarbij. In dat kader worden ook scenario’s
ontwikkeld en besproken met stakeholders. Bij dit alles wordt gebruikgemaakt
van onder andere rapporten en activiteiten van buitenlandse overheden, internationale
organisaties als de FAO, het IFPRI, de Wereldbank, de Europese Commissie,
de G-8 en de OESO.
 • De ontwikkeling van een breed gedragen langetermijnvisie en strategie
op de bijdrage vanuit Nederland (rijksoverheid en andere stakeholders) aan
een duurzaam mondiaal voedselsysteem, met focus op het eiwitvraagstuk en de
relatie met biodiversiteit. Daarbij kijken wij met interesse naar initiatieven
en resultaten die voortkomen uit de Task Force Biodiversiteit en het Initiatief
Duurzame Handel (IDH).
 • In dit verband wordt in samenwerking met stakeholders ook gekeken
naar de sterke punten in de eiwitketen die Nederland zou willen behouden en
ontwikkelen in een duurzaam mondiaal voedselsysteem met open concurrentie.
Daarbij wordt ook gekeken naar de positie van ontwikkelingslanden.
 • Tevens worden de sociaal-culturele aspecten rond het eten van vlees
nader geanalyseerd en verkend met het oog op mogelijke aanknopingspunten voor
dialoog en activiteiten gericht op het gedrag van consument en voedselaanbieders.
 • Het stimuleren en stroomlijnen van nationale en internationale
initiatieven gericht het sluiten van kringlopen op diverse niveaus met behulp
van concepten en mechanismen die duurzaam, economisch aantrekkelijk, handelspolitiek
acceptabel en haalbaar zijn. Het gaat hier onder meer om het uitvoeren en
ondersteunen van onderzoek, het ondersteunen van pilots, het inzetten van
Nederlandse kennis van water, landbouw en voedselproductie om initiatieven
in ontwikkelingslanden te versterken, het leggen van verbindingen met het
Initiatief Duurzame Handel en het benutten van de internationale posities
van Nederland in onder meer de Commission on Sustainable Development (CSD),
de Wereldbank en de EU om perspectiefvolle initiatieven elders te agenderen
en te stimuleren.
 • Het zoeken naar mogelijkheden om regelgeving die efficiënter
gebruik van voedsel in de weg staat te wijzigen of af te schaffen.
Daarbij kan onder meer worden gedacht aan een veilig gebruik van alle diermeel.
 • Het nagaan of er meer sturende maatregelen mogelijk en wenselijk
zijn die effectief een duurzaamheidsprong en een transitie in de eiwitketen
kunnen bevorderen.
 
 • Het actief deelnemen aan een internationaal kennisnetwerk en een
internationale kennisagenda voor verduurzaming van het mondiale voedselsysteem
en in het bijzonder de rol van eiwitten daarin. Vooruitlopend hierop laat
het kabinet alvast de volgende onderzoeksvragen uitwerken:
 • Welke grondstoffen, technologieën en agrofoodketens
zijn het meest kansrijk voor de productie van vleesvervangers en hoogwaardige
eiwitten in Nederland? Naast plantaardige eiwitten wordt hierbij aandacht
besteed aan nieuwe eiwitbronnen, zoals algen, insecten en ook kweekvlees.
 • Welke strategieën voor de vermarkting van
alternatieve of nieuwe eiwitproducten zijn kansrijk en welke knelpunten of
belemmeringen zijn er?
 • Hoe kan een voor consumenten en ketenpartijen
praktisch hanteerbaar systeem er uitzien, inclusief duurzaamheidindicatoren
voor voedselketens van duurzame eiwitten? Kunnen bestaande initiatieven op
dit gebied daarvoor benut worden en zo ja, kunnen ze gebundeld worden? Hoe
kunnen de belangen van arme landen daarbij verzekerd worden?
 • Welke transitiemethoden zijn toepasbaar om een
verandering naar duurzame productie en consumptie van eiwitten te bewerkstelligen?
 • Welke potentie hebben eiwitproducten die ontstaan
bij de productie van energie en biobasedproducten voor humane of dierlijke
consumptie?
 Spoor 2. dialoog
 Focus van de dialoog is een optimale Nederlandse bijdrage aan de verduurzaming
van het mondiale voedselsysteem, met speciale aandacht voor het eiwitvraagstuk
als een van de kernuitdagingen in dat licht. De dialoog vindt plaats op diverse
niveaus en in diverse vormen en dient meer doelen: bewustwording, opinievorming,
het opdoen van nieuwe ideeën en input voor verdere agendering. De dialoog
vindt plaats met burgers, ketenpartijen en maatschappelijke organisaties in
Nederland, maar ook met internationale partners. Concreet gaat het om de volgende
activiteiten:
 • De dialoog met ketenpartijen en maatschappelijke organisaties die
in 2008 is gestart, wordt voortgezet. De tussenresultaten van deze dialoog
zijn benut bij het opstellen van deze agenda. De dialoogpartijen gaan zich
in de komende periode richten op de uitwerking van afzonderlijke onderdelen.
Op onderdelen resulteert dat in gezamenlijke implementatie. Daarmee heeft
de dialoog een broedkamer- en vliegwielfunctie. Het kabinet faciliteert deze
dialoog en bewaakt de voortgang en output. Waar dit opportuun is, worden ideeën
en activiteiten die voortkomen uit de dialoog gekoppeld aan lopende trajecten,
bijvoorbeeld op het gebied van biodiversiteit en verduurzaming van veehouderij
en visserij. Specifiek onderdeel van deze dialoog betreft een rondetafel over
duurzame ketens en diversificatie van eiwitproducten.
 • Daarnaast wordt een open dialoog met burgers gevoerd. Deze dialoog
moet het inzicht bij burgers versterken in de duurzaamheidopgaven voor het
mondiale voedselsysteem en hun handelingsperspectieven daarbij. Hierbij komen
ook dilemma’s aan de orde, zoals:
 dierenwelzijn versus landgebruik, emissies en milieu; voedselveiligheid
versus duurzaamheid en individuele vrijheid versus collectief belang.
 • Ook op het internationale niveau worden dialoogactiviteiten geïnitieerd.
Op dit moment worden de mogelijkheden bekeken om met internationale partners
conferenties te organiseren, deze te sponsoren en/of hieraan actief deel te
nemen. Ook wordt het ambassadenetwerk ingezet met de daarin werkzame landbouw-,
voedsel-, milieu- en ontwikkelingsexperts.
 Spoor 3. verduurzamen
 Met de activiteiten onder dit spoor richten wij ons op het verduurzamen
van de dierlijke eiwitketen, op verbreding van het aanbod, op het stimuleren
van bewuster consumeren en op het beïnvloeden van de internationale agenda.
In dit verband wil het kabinet voorlopers ondersteunen en ruimte bieden aan
nichespelers. Concreet gaat het om de volgende activiteiten.
 Productieketen
 • Het onderzoeken van en het effectief inspelen op de kritieke consumenten-
en marktfactoren die (mede)bepalend zijn voor een succesvolle verbreding van
aanbod en vraag.
 • Het analyseren, stimuleren en faciliteren van haalbare concepten
voor marktintroductie van duurzame eiwitproducten en het wegnemen van eventuele
belemmeringen in regelgeving.
 • Het stimuleren van ketenpartijen en maatschappelijke organisaties
tot gezamenlijke initiatieven gericht op samenwerking en regie door de gehele
keten, een eerlijke verdeling van kosten en baten in de keten en de ontwikkeling
van methoden voor internaliseren van maatschappelijke kosten voor bijvoorbeeld
afwenteling op milieu en natuur.
 • Het stimuleren van productie en consumptie van vleesvervangers
en duurzame dierlijke- en plantaardige producten. Dit geldt ook voor producten
van algen en insecten. Daarbij worden meetbare afspraken gemaakt die voortbouwen
op het convenant Marktontwikkeling Verduurzaming Dierlijke Producten van 19 mei
jl.
 • Het in het kader van het programma Innovaties Eiwit Ketens (PIEK,
6 mln. euro) onderzoeken en stimuleren van de ontwikkeling en het op de markt
brengen van nieuwe eiwitproducten. In dat licht wordt onder meer een eiwitkenniscentrum
ingesteld. Het programma kent drie pijlers:
 1. wetenschappelijk kennisontwikkeling en toegepast onderzoek;
 2. stimuleren innovaties in productontwikkeling en marktintroductie,
onder meer via de zogenaamde Small Business Innovation Research (SBIR)-regeling
en
 3. ketenkennis en -organisatie.
 • Het maken van afspraken met ketenpartijen over duurzame eiwitten
in duurzame catering. Het bedrijfsrestaurant van het ministerie van LNV wordt
hierbij als proeftuin gebruikt.
 • Het medio 2009 inzetten van een SBIR-regeling voor eiwitten ter
waarde van 2 miljoen euro.
 • Het maken van afspraken met ketenpartijen (producenten, retail,
horecacatering) over vermindering van verlies en verspilling in de eiwitketen
en het wegnemen van juridische barrières die voedselverspilling kunnen
veroorzaken.
 • Het optimaal benutten van het samen met ketenvoortrekkers op te
richten platform voor de verduurzaming van voedsel ter vergroting van het
aanbod van marktgerichte duurzamere eiwitproducten.
 • Het bevorderen van innovaties en samenwerking in de visketen gericht op verduurzaming. De keten kan hiervoor gebruikmaken van stimuleringsgelden
uit het Europese Visserijfonds.
 • Het samen met bedrijven en andere partijen ontwikkelen van concrete
projecten die moeten leiden tot 20% milieuwinst in de planperiode van
het tweede Landelijk Afvalbeheerplan (LAP) (dat wil zeggen binnen vijf jaar).
Organisch afval is één van de zeven prioritaire stromen. De
nadruk komt hierbij te liggen op het tegengaan van voedselverspilling, met
name vlees en zuivel.
 Consument en samenleving
 Richting consument en samenleving gaan we een actief beleid voeren om
kennis en bewustwording te vergroten. Wij respecteren daarbij de keuzevrijheid
van de burger en gaan niet voorschrijven wat mensen moeten eten. Het kabinet
wil wel de consument in staat stellen een bewuste keuze te maken en hem daartoe
in samenwerking met ketenpartijen en maatschappelijke organisaties verleiden.
Inspirerende maatschappelijke initiatieven in dit kader worden toegejuicht.
Concreet worden de volgende activiteiten ondernomen.
 • Het voortzetten van de campagne Kies Bewust van het Voedingscentrum
met daarin bijzondere aandacht voor de duurzaamheidsaspecten van de productie
en consumptie van dierlijke eiwitten. Hierbij wordt uitgegaan van een doelgroepenbeleid.
Een concreet voorbeeld hiervan is de herkenning van duurzame vis.
 • Het voor de Nederlandse burger duidelijk maken hoe hij kan bijdragen
aan een duurzamer voedselsysteem via de consumptie van duurzame eiwitproducten.
Transparantie over de duurzaamheidaspecten van eiwitproducten staat daarbij
centraal. De inzet is dat de consument kan beschikken over objectieve (integrale)
informatie over duurzaamheid en voedsel. Daarbij wordt aangehaakt op de lopende
duurzaamheidinitiatieven op dit vlak, zoals de Klimaatweegschaal van Voedingscentrum
(VCN). Zo wordt er een voedseldatabank geïntroduceerd en wordt de voorlichting
gericht op doelgroepen geïntensiveerd (onder meer via de websites van
het VCN en Milieu Centraal, via schoolprogramma’s etc.). Ook worden
er communicatiesporen opgezet over vermindering van voedselverspilling door
de consument met behulp van (overheids)campagnes en schoolprogramma’s
gericht op voedsel.
 • Het stimuleren en ondersteunen van maatschappelijke initiatieven
rond het promoten van een duurzamer voedselsysteem en de rol van eiwitten
daarin.
 • Het initiëren en ondersteunen van programma’s die de
consument actief en creatief helpen om lekker, gezond en duurzaam te variëren,
met bijzondere aandacht voor eiwitten.
 • In 2009 wordt de Waardenpas geïntroduceerd. Deze pas moet
het voor consumenten makkelijk maken om een verantwoorde keuze te maken bij
hun aankopen.
 Internationaal
 Wij zullen, waar mogelijk vanuit een brede coalitie met maatschappelijke
organisaties en ketenpartijen, concrete initiatieven agenderen op Europees
en mondiaal niveau. Deze initiatieven moeten bijdragen aan een duurzaam mondiaal
voedselsysteem en in het bijzonder de rol van eiwitten daarin. Met koploperlanden
worden coalities aangegaan.
 
 Aandachtspunt is dat een duurzaam mondiaal voedselsysteem bij diverse
internationale organisaties en in diverse landen een topprioriteit is, maar
veelal vanuit verschillende aanvliegroutes (eiwit, klimaat, energie, biodiversiteit,
voedselzekerheid, etc.). Deze diversiteit aan beelden en belangen zullen slim
benut moeten worden. Concreet worden de volgende activiteiten ondernomen.
 • Het benutten van de follow-up van het voorzitterschap van de CSD
voor het agenderen en stimuleren van internationale initiatieven voor een
duurzamer mondiaal voedselsysteem.
 • Het met de FAO, de voedsel- en landbouworganisatie van de VN, verkennen
van mogelijkheden om duurzame eiwitten sterker in te bedden in de internationale
beleidsontwikkeling en op te pakken via concrete projecten en activiteiten,
zoals internationale bijeenkomsten. Daartoe wordt onder meer de follow-up
van het rapport «Livestock’s Long Shadow» benut. De sporen
van verduurzamen, vervangen en het sluiten van kringlopen staan daarbij centraal.
 • Het samen met bedrijven en maatschappelijke organisaties zorgen
voor versterking en verbreding van het draagvlak van de Soja Ronde Tafel (Round
Table for Responsible Soy (RTRS)). De RTRS is een multistakeholderproces van
internationale maatschappelijke organisaties en bedrijven gericht op de verduurzaming
van de mondiale bulkstroom (mainstream) aan sojaproducten dat door Nederland
mede mogelijk wordt gemaakt (financiële bijdrage en inzet van onderzoekscapaciteit)
en beleidsmatig ondersteund. Met de deelnemers aan de stakeholdersdialoog
(bedrijven en maatschappelijke organisaties) wordt bekeken hoe via bilaterale
contacten de deelname aan de RTRS vergroot kan worden. Er wordt vooral ingezet
op vergroting van betrokkenheid van partijen uit Azië en Zuid-Amerika.
 • Het ondersteunen van het RTRS-proces door middel van uitvoeren
van onderzoek, opzet van voorbeeldprojecten, programma’s gericht op
kleine boeren, de ontwikkeling en implementatie van een certificeringsysteem
en de uitwerking van een mechanisme om de zgn. High Conservation Value Areas
(HCVA’s) in de teeltgebieden te beschermen.
 • Het extra inzetten op de ontwikkeling van kennis die bijdraagt
aan verduurzaming en efficiëntieverbetering van productie in die delen
van de wereld waar de vraag sterk toeneemt. Hierbij wordt aangesloten op de
uitvoeringsagenda van de nota Landbouw, Rurale bedrijvigheid en Voedselzekerheid
en bij het Initiatief Duurzame Handel (IDH), dat zich richt op sectorale verduurzaming
van ketens. Daarbij wordt ingezet op innovaties die leiden tot verduurzaming
en efficiëntieverbetering van de productie van voedsel, in het bijzonder
eiwitten, maar bijvoorbeeld ook op het gebied van water en mineralen.
 • Het verkennen van samenwerkingsverbanden met koploperlanden (onder
meer onze Noordwest-Europese partners) en andere interessante partners. De
rijksoverheid, ketenpartijen en maatschappelijke organisaties gaan in het
kader van de stakeholdersdialoog elk vanuit hun eigen rol bijdragen aan deze
coalitievorming. Inzet is om vanuit een zo breed mogelijke nationale coalitie
internationaal voor de dag te komen. Daarmee kan het vraagstuk effectiever
internationaal worden geagendeerd en kunnen vanuit een breed front concrete
initiatieven worden ondernomen.
 • Het agenderen van duurzame consumptie binnen de EU. Hierbij wordt
ingezet op: Europese voorlichting en publiekscampagnes c.q. EU-budget ter
ondersteuning van dergelijke campagnes en Verdere uitwerking van het EU-actieplan
Duurzame Consumptie en Productie en Duurzaam Industriebeleid (COM (2008) 397)
op het gebied van voedsel. (bijvoorbeeld het ontwikkelen van EU-criteria voor
duurzaam voedsel en, indien mogelijk en wenselijk, de aanpassing van bepaalde
richtlijnen/verordeningen op dat vlak).
 
 
 
 Toezegging 863.
 
 
 Het gaat hier echter om een hele simpele beschrijving van een heel complex
en genuanceerd probleem. Voor een uitgebreidere beschrijving verwijs ik naar
de nota Duurzaam Voedsel.