Wet internationale misdrijven; Advies en nader rapport
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 28337, nr. B

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

03-05-2002

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

28337 nr. B

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamOndertekeningBijlage bij het advies van de Raad van State van 12 maart 2002, no.W03.01.0696/I,
met redactionele kanttekeningen die de Raad in overweging geeft.Voorstel van wetMemorie van toelichting
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 28337Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 58 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
28 337Regels met betrekking tot ernstige schendingen van het internationaal
humanitair recht (Wet internationale misdrijven)BADVIES RAAD VAN STATE EN NADER RAPPORTHieronder zijn opgenomen het advies van de Raad van State d.d. 12 maart
2002 en het nader rapport d.d. 16 april 2002, aangeboden aan de Koningin
door de minister van Justitie, mede namens de ministers van Defensie en van
Buitenlandse Zaken. Het advies van de Raad van State is cursief afgedrukt.Bij Kabinetsmissive van 7 januari 2002, no.02.000024, heeft Uwe Majesteit,
op voordracht van de Minister van Justitie, mede namens de Minister van Defensie
en de Minister van Buitenlandse Zaken, bij de Raad van State ter overweging
aanhangig gemaakt het voorstel van wet met memorie van toelichting houdende
regels met betrekking tot ernstige schendingen van het internationaal humanitair
recht (Wet internationale misdrijven).Het wetsvoorstel hangt samen met de totstandkoming van een Internationaal
Strafhof; naar verwachting zal het Strafhof nog dit jaar worden opgericht.
Het wetsvoorstel geeft uitvoering aan het beginsel dat de rechtsmacht van
het Internationaal Strafhof «complementair is aan de nationale jurisdicties
in strafzaken» (artikel 1 van het Statuut van Rome inzake het Internationale
Strafhof, Rome, 17 juli 1998, Trb. 2000, 120) (hierna: Statuut). Volgens
de memorie van toelichting bij de artikelen 17 tot en met 20 van het wetsvoorstel
tot goedkeuring van het Statuut brengt dit beginsel mee dat nationale jurisdicties
«op maximale wijze invulling (zullen) moeten geven aan de mogelijkheid
om de misdrijven die in het Statuut zijn neergelegd, zelf te berechten».1 Deze toelichting voegt hieraan toe dat de desbetreffende
misdrijven daarom moeten worden opgenomen in de Nederlandse strafwetgeving
en dat daarover universele jurisdictie moet worden gevestigd «om niet
alleen de berechting van zulke misdrijven mogelijk te maken voorzover deze
plaats hebben gevonden op Nederlands grondgebied, maar ook om de berechting
van deze misdrijven mogelijk te maken, indien deze waar dan ook ter wereld
en door wie dan ook en tegen wie dan ook worden gepleegd».De afbakening van rechtsmacht inzake «internationale misdrijven»
is in verschillende opzichten een gecompliceerde aangelegenheid, die –
mede in het licht van het op 14 februari 2002 door het Internationaal
Gerechtshof gewezen vonnis in de zaak D.R. Congo/België – nadere
verduidelijking behoeft. Enerzijds behoort iedere staat, zeker als hij partij
is bij het Statuut, eraan bij te dragen dat – zoals de preambule van
het Statuut het zegt – «de ernstigste misdrijven die de gehele
internationale gemeenschap met zorg vervullen niet onbestraft (...) blijven»
en dat «een doeltreffende vervolging daarvan verzekerd» wordt
«door het treffen van maatregelen op nationaal niveau en door het versterken
van internationale samenwerking». Anderzijds betekent het complementariteitsbeginsel
niet dat elk van de aangesloten staten zou moeten trachten de
wereldwijde bestrijding van deze misdrijven naar zich toe te trekken. Het
beginsel van de complementariteit tussen staten en Strafhof kan dan ook worden
beschouwd als op zijn beurt complementair aan het beginsel aut dedere, aut
judicare (òf uitleveren, òf berechten) dat
terzake van deze misdrijven tussen staten onderling geldt. Dit heeft gevolgen
voor de manier waarop aan universele jurisdictie wordt vormgegeven.In zijn advies gaat de Raad van State allereerst in
op de afbakening van rechtsmacht volgens het wetsvoorstel. De Raad kan in
hoofdzaak instemmen met de wijze waarop deze afbakening geschiedt. Hij adviseert
de reikwijdte van universele rechtsmacht en de werking van volkenrechtelijke
immuniteiten te verduidelijken in het licht van het recente vonnis van het
Internationaal Gerechtshof. De Raad acht de keuze, de strafbaarheid van internationale
misdrijven in elk van de landen van het Koninkrijk afzonderlijk te regelen,
niet overtuigend gemotiveerd. Hij adviseert deze keuze te herzien. Daarnaast
maakt de Raad opmerkingen over specifieke onderdelen van het wetsvoorstel.
De Raad is van oordeel dat het wetsvoorstel in verband hiermee aanpassing
behoeft.Blijkens de mededeling van de Directeur van Uw kabinet van 7 januari
2002, nr. 02.000024, machtigde Uwe Majesteit de Raad van State zijn advies
inzake het bovenvermelde voorstel van wet rechtstreeks aan mij te doen toekomen.Dit advies, gedateerd 12 maart 2002, nr. W03.01.0696/I, bied ik U hierbij
aan.1. Complementariteit en universele rechtsmachtIn zijn adviezen van 7 september 2001 heeft de Raad van State van het
Koninkrijk de door de regering aanvankelijk voorgestane, beperkte toekenning
van rechtsmacht inzake de financiering van terrorisme en bomterrorisme gekritiseerd.1 Overeenkomstig deze adviezen heeft de regering voorgesteld
de toekenning van rechtsmacht inzake deze misdrijven in artikel 4 van het
Wetboek van Strafrecht (WvS) uit te breiden tot situaties waarin «hetzij
het feit is gepleegd tegen een Nederlander, hetzij de verdachte zich in Nederland
bevindt».De desbetreffende (rijks)wetten zijn inmiddels totstandgekomen.2 Dit betekent dat Nederland inzake deze misdrijven ook
rechtsmacht heeft volgens het passieve personaliteitsbeginsel en het universaliteitsbeginsel,
evenwel in de vorm van «secundaire universele rechtsmacht». Daardoor
voorziet de wet, aldus de memories van toelichting bij de uitvoeringswetten,«in
jurisdictie, wanneer een persoon, verdacht van het plegen van een terroristische
aanslag ten aanzien waarvan een andere verdragsstaat dan Nederland primaire
jurisdictie heeft, alhier wordt aangetroffen. Die jurisdictie betreft zowel
het geval dat een verzoek om uitlevering door die andere staat is gedaan en
is afgewezen als het geval dat niet om uitlevering is gevraagd.»3Het voorliggende wetsvoorstel berust op dezelfde uitgangspunten. Artikel
2, eerste lid, voorziet in aanvullende rechtsmacht ten aanzien van feiten
buiten Nederland gepleegd als (a) de verdachte zich in Nederland bevindt,
(b) het feit tegen een Nederlander is begaan, of (c) de verdachte zelf Nederlander
is. De Raad kan hiermee, ook gelet op de argumentatie in zijn voornoemde adviezen,
volledig instemmen, maar acht de toelichting niet geheel adequaat. Blijkens
die toelichting heeft de regering de vraag onder ogen gezien of Nederland
in de vestiging van universele rechtsmacht verder zou moeten gaan en deze
ook in het leven zou moeten roepen voor gevallen waarin verdachte, noch slachtoffers
Nederlander zijn en de verdachte zich evenmin in Nederland bevindt. In de
consultatieronde is die laatste opvatting door een deel van de deskundigen
naar voren gebracht.4Daar stelt de nu voorliggende
toelichting tegenover dat het«twijfelachtig» is of deze volledige
universele jurisdictie volkenrechtelijk toelaatbaar is.In de zaak van de Democratische Republiek Congo tegen België kwam
het Internationaal Gerechtshof in zijn vonnis van 14 februari 2002 tot
de conclusie «that the issue against Mr. Abdulaye Yerodia Ndombasi of
the arrest warrant of 11 April 2000, and its international circulation,
constituted violations of a legal obligation of the Kingdom of Belgium towards
the Democratic Republic of the Congo, in that they failed to respect the immunity
from criminal jurisdiction and the inviolability which the incumbent Minister
for Foreign Affairs of the Democratic Republic of the Congo enjoyed
under international law». De Belgische wet ter uitvoering van onder
meer de verdragen van Genève, bedoeld in artikel 1 van het voorliggende
wetsvoorstel, kent volledige universele rechtsmacht en sluit een beroep op
immuniteit wegens de functie van de verdachte expliciet uit. Aan de beoordeling
van de volkenrechtelijke toelaatbaarheid van de door België aanvaarde
volledige universele rechtsmacht kwam het Hof niet toe, doordat de klacht
reeds op grond van de schending van de immuniteit van een zittende Minister
van Buitenlandse Zaken gegrond werd verklaard. In een opinion individuelle is de president van het Hof, G. Guillaume, onder meer ingegaan
op de toelaatbaarheid van de door België in zijn wetgeving neergelegde
vorm van universele jurisdictie. Hij vatte zijn beoordeling daarvan aldus
samen:«Les Etats exercent avant tout leur compétence
juridictionnelle pénale sur leur territoire. Dans le droit international
classique, ils ne peuvent normalement connaître d'une infraction commise
à l'étranger que si le délinquant ou, à la rigueur,
la victime a leur nationalité ou si le crime porte atteinte à
leur sûreté intérieure ou extérieure. Ils le peuvent
en outre en cas de piraterie et dans les hypothèses de compétence
universelle subsidiaire prévues par diverses conventions si l'auteur
de l'infraction se trouve sur leur territoire. Mais en dehors de ces cas,
le droit international n'admet pas la compétence universelle; il n'admet
encore moins la compétence universelle par défaut.»Tot een andere beoordeling kwamen daarentegen de rechters
Higgins, Kooijmans en Buergenthal, die evenzeer het dictum omtrent de immuniteit
onderschreven, maar in hun separate opinionbetoogden
dat er geen reden is om de volledige universele jurisdictie zoals terzake
in België aanvaard, volkenrechtelijk ontoelaatbaar te achten.Geen verschil van inzicht tussen de president en de
rechters Higgins, Kooijmans en Buergenthal is er over het feit dat de internationale
praktijk «universele jurisdictie» minder ruim opvat dan de term
suggereert. Maatgevend is tot op heden het (ook in de Geneefse verdragen van
1949 aanvaarde) principe aut dedere, aut judicare (of aut dedere, aut prosequi).1Sinds 1970 is daartoe in een reeks verdragen een «compétence
universelle obligatoire, encore que subsidiaire»2 neergelegd. Deze «universele rechtsmacht» zou, aldus de
rechters Higgins, Kooijmans en Buergenthal, beter en nauwkeurig kunnen worden
omschreven als een territoriale jurisdictie (namelijk jegens verdachten die
zich op het grondgebied van de desbetreffende staat bevinden) voor extraterritoriale
gebeurtenissen («territorial jurisdiction over extraterritorial events»).3Gelet hierop adviseert de Raad de beschouwing in paragraaf 3a van
de toelichting te herzien. De daar aangehaalde opvatting dat ruimere toekenning
van universele rechtsmacht «naar de huidige stand van het volkenrecht
niet kan» is omstreden en wordt door het recente vonnis van het Internationaal
Gerechtshof noch bevestigd, noch weerlegd. Naar het oordeel van de Raad geeft
de doelstelling van het voorliggende wetsvoorstel geen aanleiding te kiezen
voor een verdergaande vestiging van rechtsmacht dan nu in artikel 2 voorzien
en die aansluit bij de wetten waarover de Raad op 7 en 11 september 2001
heeft geadviseerd. Volledige universele rechtsmacht naar Belgisch voorbeeld
is – zoals gezegd – naar de huidige stand van de internationale
rechtsontwikkeling ongebruikelijk en roept het risico op van veelvuldige verzoeken
om berechting in absentia, die een effectieve internationale
samenwerking ter berechting van internationale misdrijven eerder zouden verstoren
dan ondersteunen.De Raad adviseert ter verduidelijking van het in artikel
2 van het wetsvoorstel neergelegde stelsel meer accent te leggen op de werking
ervan in een patroon van internationale samenwerking ter voorkoming van straffeloosheid.
Een goed uitgangspunt daarvoor is naar het oordeel van de Raad te vinden in
het inzicht dat «the international consensus that the perpetrators of
international crimes should not go unpunished is being advanced by a flexible
strategy, in which newly-established international criminal tribunals, treaty
obligations and national courts all have their part to play».4 De Raad geeft in overweging om hierbij tevens in te gaan
op de mogelijkheden voor Nederland om – naast de afzonderlijk geregelde
samenwerking met het Strafhof – op het gebied van de opsporing steun
te geven aan berechting in een andere staat die zijn rechtsmacht
uitoefent en om, in de gevallen waarin voorafgaande verdragen daarin voorzien,
rechtsmacht te baseren op artikel 4a WvS.1. Nadat het onderhavige voorstel van wet met memorie van toelichting
bij de Raad van State aanhangig was gemaakt, is op 14 februari jl. door
het Internationaal Gerechtshof vonnis gewezen in de zaak D.R. Congo/België
( te vinden op de website van het Internationaal Gerechtshof: http://www.icj-cij.org/icjwww/idocket/iCOBE/iCOBEframe.htm).
Overeenkomstig het advies van de Raad zal de in artikel 2 van het voorstel
gevestigde universele rechtsmacht nader worden toegelicht mede in het licht
van genoemd vonnis.Van de gelegenheid is gebruik gemaakt om de in artikel 2, eerste lid,
onder c, gevestigde rechtsmacht op basis van het actief nationaliteitsbeginsel
uit te breiden tot de situatie dat de verdachte eerst na het begaan van het
misdrijf Nederlander wordt. Dit is in lijn met artikel 5, tweede lid, van
het Wetboek van Strafrecht.2. ImmuniteitenIn paragraaf 3b van de toelichting worden de vragen rond de volkenrechtelijke
immuniteit van bepaalde ambtsdragers besproken. Systematisch is deze uiteenzetting
niet goed geplaatst: paragraaf 3 gaat immers over de rechtsmacht, waarvan
het vraagstuk van de immuniteiten moet worden onderscheiden. Hetzelfde geldt
trouwens voor de twee daaropvolgende onderdelen van paragraaf 3.De Raad adviseert in deze paragraaf en de toelichting bij artikel 17 rekenschap
te geven van het vonnis van het Internationale Gerechtshof van 14 februari
2002, in het bijzonder de paragrafen 51–61. De Raad geeft in overweging
hierbij ook in te gaan op de positie van vroegere buitenlandse staatshoofden,
regeringsleiders en Ministers van Buitenlandse Zaken. Artikel 17 zegt over
hun eventuele immuniteit alleen iets via de verwijzing naar het volkenrechtelijk
gewoonterecht. Uit het vonnis van het Internationale Gerechtshof (paragraaf 61)
valt af te leiden dat zij zich ten overstaan van de rechters van andere staten
ook na verlies van hun desbetreffende officiële hoedanigheid op immuniteit
kunnen beroepen terzake van handelingen in die hoedanigheid:«Thirdly, after a person ceases to hold the office of Minister for
Foreign Affairs, he or she will no longer enjoy all of the immunities accorded
by international law in other States. Provided that it has jurisdiction under
international law, a court of one State may try a former Minister for Foreign
Affairs of another State in respect of acts committed prior or subsequent
to his or her period of office, as well as in respect of acts committed during
that period of office in a private capacity.»Betoogd kan worden dat ernstige misdrijven tegen het internationale recht
nimmer tot de uitoefening van de officiële hoedanigheid kunnen worden
gerekend.1 Het verdient aanbeveling deze vraag
in de toelichting te betrekken, waarbij uiteraard van belang is dat geen van
deze immuniteiten kan worden ingeroepen jegens het Internationale Strafhof
door de genoemde ambtsdragers van de aangesloten staten. De Raad adviseert
in de toelichting ook te verduidelijken tot welke opsporingshandelingen Nederlandse
staatsorganen op verzoek van het Internationaal Strafhof kunnen overgaan jegens
overigens door immuniteit beschermde personen.2. De regering kan zich niet vinden in de opmerkingen van de Raad bij
de plaatsing van de uiteenzetting over immuniteiten in paragraaf 3 van
de memorie van toelichting. Zoals ook is aangegeven in de joint separate opinion (paragraaf 3) van rechters Higgins, Kooijmans
en Buergenthal bij het bovengenoemde vonnis van het Internationaal Gerechtshof
zijn de begrippen immuniteit en rechtsmacht niet gescheiden, maar onverbrekelijk
met elkaar verbonden. Terecht geven deze rechters aan dat «immuniteit»
betekent «immuniteit van rechtsmacht». Indien immuniteit bestaat
betekent dit dat geen rechtsmacht kan worden uitgeoefend.De Raad meent daarnaast dat paragrafen 3c en 3d evenmin juist zijn geplaatst.
Naar het oordeel van de regering betreffen deze paragrafen echter vragen die
voldoende verbonden zijn met het onderwerp rechtsmacht om in paragraaf 3
behandeld te worden. Ter precisering wijzigt de regering in verband met de
opmerkingen van de Raad de titel van paragraaf 3 in: «Rechtsmacht
en vraagstukken die hiermee verbonden zijn». Overeenkomstig het advies van de Raad is in de memorie van toelichting,
mede in het licht van het eerdergenoemde arrest van het Internationaal Gerechtshof,
nader ingegaan op de positie van vroegere buitenlandse staatshoofden, regeringsleiders
en Ministers van Buitenlandse Zaken.De Raad wijst er voorts terecht op dat immuniteiten van buitenlandse gezagsdragers
niet alleen van belang zijn voor de mogelijkheid tot vervolging van deze personen
voor de Nederlandse rechter, maar ook voor de toepassing van opsporingshandelingen
ten aanzien van deze personen op verzoek van bijvoorbeeld het Internationaal
Strafhof. In de memorie van toelichting is in paragraaf 3, onder b, aan
het slot reeds kort uiteengezet wat het bestaan van immuniteit van een bepaalde
persoon betekent voor de mogelijkheid tot overlevering van deze persoon aan
het Internationaal Strafhof. Overeenkomstig het advies van de Raad is een
passage toegevoegd over de toepassing op verzoek van het Strafhof van andere
opsporingshandelingen, zoals fouillering en inbeslagneming en het afnemen
van een getuigenverhoor.3. Regeling bij rijkswetBlijkens paragraaf 1 van de toelichting is ervoor gekozen de strafbaarstelling
van internationale misdrijven waarmee toepassing wordt gegeven aan het complementariteitsbeginsel
in afzonderlijke wetten voor elk van de drie landen van het Koninkrijk te
regelen; dit in tegenstelling tot de Uitvoeringswet Internationaal Strafhof,
die een rijkswet is. De Raad betwijfelt of deze keuze zinvol is. Vrijwel de
gehele inhoud van de wet vloeit voort uit verdragen. Het is onwaarschijnlijk
dat tussen de drie landen van het Koninkrijk geen overeenstemming zou kunnen
bestaan terzake van de maximumstrafmaat. De enkele bepalingen die verwijzen
naar specifieke Nederlandse wetten kunnen met geringe moeite worden aangevuld
met de nodige verwijzingen naar de wetgeving van de Nederlandse Antillen en
van Aruba. Voor de Nederlandse Antillen en Aruba zou – zoals de ervaring
met de implementatie van eerdere verdragen, bijvoorbeeld het Folteringverdrag,
heeft geleerd – de totstandbrenging van afzonderlijke wetten door de
daarmee verbonden werkbelasting mogelijk slechts met aanzienlijke vertraging
kunnen worden gerealiseerd. Een situatie waarin deze landen vooralsnog niet
in staat zijn toepassing te geven aan het complementariteitsbeginsel en door
de werking van het vereiste van dubbele strafbaarheid ook geen uitlevering
aan andere staten kan plaatsvinden, is evident ongewenst; internationale complicaties
kunnen daarvan het gevolg zijn.Volgens artikel 38, derde lid, van het Statuut kunnen omtrent (onder meer)
strafrechtelijke onderwerpen van internationale aard bij rijkswet regels worden
gesteld, indien daarover overeenstemming tussen de landsregeringen bestaat.
De Raad geeft in overweging nogmaals in nader overleg te treden met de andere
landen van het Koninkrijk over de mogelijkheid dit onderwerp alsnog in een
voorstel van rijkswet te regelen. Als de regering desalniettemin geen aanleiding
zou zien om het wetsvoorstel om te zetten in een voorstel van rijkswet, verdient
het in ieder geval aanbeveling inzicht te geven in de wetgevende activiteiten
die op dit gebied worden verricht door de regeringen van de Nederlandse Antillen
en Aruba en de tijdsplanning die daarbij wordt aangehouden.3. Het advies van de Raad is aanleiding geweest om nogmaals in overleg
te treden met de regeringen van de Nederlandse Antillen en Aruba. Dit heeft
echter tot de conclusie geleid dat er geen grond is voor het maken van een
uitzondering op het uitgangspunt dat de strafbaarstelling van de internationale
misdrijven (die geen koninkrijksaangelegenheid is die ingevolge het Statuut
voor het Koninkrijk der Nederlanden regeling op rijksniveau behoeft) tot de
eigen verantwoordelijkheid van de landen binnen het Koninkrijk behoort.De regering van Aruba heeft meegedeeld dat ambtelijk wetgeving ter uitvoering
van het Statuut van het Strafhof op het onderhavige punt is voorbereid en
binnenkort in procedure zal worden gebracht.4. Reikwijdtea. Het wetsvoorstel heeft in hoofdzaak betrekking op de misdrijven ten
aanzien waarvan het Strafhof bevoegd is; dat ligt slechts anders voor het
van marteling onderscheiden misdrijf foltering, dat nauw samenhangt met de
andere misdrijven die in het wetsvoorstel strafbaar worden gesteld.1 De betekenis van het wetsvoorstel is niet alleen dat
een aantal internationale misdrijven inéén wet bij
elkaar wordt geplaatst, maar ook dat op enkele punten wordt afgeweken van
de gebruikelijke strafrechtelijke regels: voor deze feiten wordt universele
rechtsmacht gevestigd en – op enkele uitzonderingen na – de verjaring
uitgesloten.Het wetsvoorstel draagt de titel «Wet internationale misdrijven»
en heeft een reikwijdte die een algemene regeling daarvan benadert. Toch zijn
niet alle delicten die naar huidige opvatting onder het begrip «internationale
misdrijven» gerekend kunnen worden, onder de werking van de Wet internationale
misdrijven gebracht. De Raad wijst bijvoorbeeld op slavernij,1vlieg-tuigkaping,2 piraterij3 en delicten die daarmee samenhangen. Eén van de gevolgen daarvan
is dat deze in het WvS strafbaar gestelde misdrijven wel verjaren. Bovendien
bestaat niet voor al deze delicten universele rechtsmacht. De Raad adviseert
om te bezien of deze misdrijven – eventueel door latere wetswijziging –
alsnog onder de werking van de nu voorgestelde wet kunnen worden gebracht.b. Een gevolg van de toepasselijkheid van het WvS is
dat – anders dan ingevolge het Statuut4 –
krachtens artikel 51 WvS de delicten uit het wetsvoorstel ook door rechtspersonen
kunnen worden begaan. Het verdient aanbeveling hierop in de toelichting in
te gaan. Is strafbaarheid van rechtspersonen niet beoogd, dan dient uitdrukkelijk
te worden bepaald dat artikel 51 WvS niet van toepassing is; is dat wel beoogd,
dan zal in artikel 17 rekening moeten worden gehouden met de immuniteit van
staten.4.a. Zoals de Raad terecht aangeeft kunnen onder het begrip «internationale
misdrijven» meer misdrijven worden begrepen dan de thans in het voorstel
opgenomen misdrijven. De regering wijst er evenwel op dat het niet de bedoeling
van het onderhavige voorstel is om een uitputtende regeling te geven van alle
internationale misdrijven. Uitgangspunt is geweest dat het voorstel ten minste
moet voorzien in strafbaarstelling van de misdrijven die ook tot de competentie
van het Internationaal Strafhof behoren, alsmede in adequate extra-territoriale
rechtsmacht terzake, zodat Nederland kan voldoen aan de verplichtingen die
voortvloeien uit het aan het Statuut van het Internationaal Strafhof ten grondslag
liggende complementariteitsbeginsel. Daarbij gaat het om een categorie misdrijven
waarvoor in het internationale recht inmiddels een aantal specifieke regels
en leerstukken is ontwikkeld, zoals met betrekking tot de onverjaarbaarheid,
universele rechtsmacht en de aansprakelijkheid van de meerdere (command responsibility). Andere internationale misdrijven, zoals
slavernij, vliegtuigkaping en piraterij, kunnen niet zonder meer onder deze
categorie, met het bijbehorende rechtsregime, worden gerangschikt. Zo is het
internationaal nog zeker geen regel dat vliegtuigkaping en andere terroristische
delicten niet kunnen verjaren.De regering kiest dus voor een vooralsnog beperkte opzet van deze Wet
internationale misdrijven. Zij sluit echter niet uit dat op termijn, mede
afhankelijk van de internationale rechtsontwikkeling, andere misdrijven voor
opneming in aanmerking komen. Eventuele uitbreiding van de competentie van
het Internationaal Strafhof zal daarvoor richtinggevend kunnen zijn.b. Het is niet de bedoeling van de regering om de toepasselijkheid van
artikel 51 Sr ten aanzien van de in dit voorstel opgenomen internationale
misdrijven uit te sluiten. De toelichting is op dit punt verduidelijkt (zie
paragraaf 4 onder a). De regering acht het niet nodig om in artikel 17
expliciet rekening te houden met de immuniteit van staten. Deze immuniteit
kan reeds worden begrepen onder de zinsnede «andere personen voorzover
hun immuniteit door het volkenrechtelijk gewoonterecht wordt erkend».5. MaximumstraffenVoor de delicten genocide en misdrijven tegen de menselijkheid geeft het
wetsvoorstel als maximumstraffen: levenslange gevangenisstraf of tijdelijke
van ten hoogste 20 jaar of geldboete van de vijfde categorie, dat wil zeggen
45 000 euro. Het Strafhof kan als maximumstraf levenslange gevangenisstraf
opleggen of tijdelijke van ten hoogste 30 jaar en daarnaast eventueel een
door het Strafhof te bepalen geldboete.5a. Dat het Strafhof een tijdelijke gevangenisstraf van ten hoogste 30
jaar kan opleggen houdt geen juridische verplichting in om datzelfde maximum
te regelen voor de Nederlandse rechter. Wel ziet de Raad inhoudelijke argumenten
om een maximum van 30 jaar in te voeren.Als voor een bepaald strafbaar feit levenslange gevangenisstraf mogelijk
is, heeft het maximum voor de tijdelijke gevangenisstraf voornamelijk symbolische
betekenis: dit maximum drukt de ernst van het delict uit. Genocide en misdrijven
tegen de menselijkheid horen tot de zwaarste categorie misdrijven. In het
volkenrecht wordt het verbod om deze delicten te plegen gerekend tot het zogenaamde
jus cogens, de zogenaamde dwingende normen van algemeen volkenrecht.1 De preambule van het Statuut spreekt in dit verband
van «the most serious crimes of concern to the international community
as a whole».b. In het systeem van geldboetes is de zesde categorie (450 000 euro)
alleen bestemd voor strafbare rechtspersonen. De Raad meent dat het overweging
verdient om voor genocide en misdrijven tegen de menselijkheid als maximum
een boete van de zesde categorie voor te schrijven. Behalve de hiervoor gegeven
argumenten, die verband houden met de ernst van het delict, is er nog het
argument dat het gaat om delicten die gepleegd kunnen worden door machthebbers
die vaak over zeer ruime geldmiddelen beschikken. Een maximumboete van 45 000
euro zal bij zulke daders vaak niet in een serieuze verhouding staan tot hun
eigen vermogens. Een verhoging van het strafmaximum tot de zesde categorie
kan hieraan tegemoetkomen.Het verdient dan ook aanbeveling de maximumstraffen voor deze delicten
nader te bezien.5.a. Met de Raad is de regering van mening dat genocide, misdrijven tegen
de menselijkheid en foltering, alsmede bepaalde oorlogsmisdrijven, behoren
tot de zwaarste categorie misdrijven. Dit wordt uitgedrukt door daarop de
zwaarste straf te stellen die het Nederlandse strafrecht kent, namelijk de
levenslange gevangenisstraf. Het alternatief dat de wet voor oplegging van
levenslange gevangenisstraf kent – tijdelijke gevangenisstraf van ten
hoogste twintig jaren (artikel 10, derde lid, Wetboek van Strafrecht) –,
doet daaraan uit een oogpunt van de normexpressieve functie van het strafrecht
niet toe of af. Het absolute maximum van twintig jaren dat aan de tijdelijke
gevangenisstraf is gesteld (zie ook artikel 10, vierde lid, Sr), is indertijd
in het Wetboek opgenomen omdat, zoals de memorie van toelichting stelde, personen
van welke leeftijd ook die meer dan twintig achtereenvolgende jaren in de
gevangenis hebben doorgebracht, geheel onbekwaam en ongeschikt moeten worden
geacht om in het vrije leven terug te keren (zie J. Remmelink, Mr. D. Hazewinkel-Suringa's
Inleiding tot de studie van het Nederlandse strafrecht, vijftiende druk, Deventer
1996, p. 657). Dit maximum is dus om reden van humaniteit in de wet opgenomen.
Tegen deze achtergrond acht de regering het niet wenselijk om voor een bijzondere
categorie van misdrijven (genocide en misdrijven tegen de menselijkheid) een
uitzondering op de regel van artikel 10, derde en vierde lid, Sr te maken.
In het geval de rechter dus bij een pleger van genocide, een misdrijf tegen
de menselijkheid of foltering een tijdelijke gevangenisstraf van twintig jaren
onvoldoende acht, zal hij levenslange gevangenisstraf moeten en kunnen opleggen.Het feit dat in de Uitvoeringswet Internationaal Strafhof (Kamerstukken
I en II 2001/2002, 28 098 (R1704)) is voorzien in de mogelijkheid dat
Nederland een door het Internationaal Strafhof opgelegde gevangenisstraf van
dertig jaar hier ten uitvoer legt, dwingt naar de mening van de regering niet
tot een ander oordeel. Deze mogelijkheid is opgenomen uit respect voor de
(supranationale) positie en het gezag van het Strafhof en laat het nationale
strafrecht en de bevoegdheid van de nationale rechter onverlet. Tot een ongerechtvaardigde
ongelijkheid tussen hier te lande gedetineerde personen, al naar gelang ze
door het Strafhof of door de Nederlandse rechter zijn veroordeeld, hoeft deze
situatie niet te leiden. Hierbij dient immers te worden bedacht dat gelet
op de onafhankelijke positie van zowel het Internationaal Strafhof als de
Nederlandse strafrechter van een volledig gelijke straftoemeting geen sprake
kan en hoeft te zijn. b. Evenmin als bij de tijdelijke gevangenisstraf acht de regering voldoende
grond aanwezig om voor genocide en misdrijven tegen de menselijkheid een uitzondering
te maken op het normale geldboetesysteem. In de praktijk zal de gevangenisstraf
voor de onderhavige misdrijven de belangrijkste straf zijn, die de ernst van
het gepleegde misdrijf tot uitdrukking brengt. In aanvulling daarop kunnen
andere straffen en maatregelen worden opgelegd, waarbij – behalve aan
de geldboete – ook aan de maatregel van ontneming van wederrechtelijk
verkregen voordeel en aan de schadevergoedingsmaatregel kan worden gedacht.Overigens heeft de Minister van Justitie in ander verband in zijn brief
van 26 november 2001 een heroverweging van de maximumgeldboetes aangekondigd
(Kamerstukken II 2001/2002, 28 093, nr. 8, blz. 6). De Minister zal de
Tweede Kamer hierover zo spoedig mogelijk berichten.6. Foltering en martelinga. In artikel 8 wordt het misdrijf foltering strafbaar gesteld. De bepaling
strekt tot uitvoering van het Folteringverdrag; de Uitvoeringswet folteringverdrag,
waarin dit tot nu toe was geregeld, wordt ingetrokken.1 Daarom is aan foltering een plaats toebedeeld naast het misdrijf van
marteling in de artikelen 4 tot en met 6. De Raad adviseert nader te bezien
of deze duplicering niet had kunnen worden voorkomen door de oogmerken, genoemd
in het folteringverdrag een plaats te geven in een bepaling die aangeeft wat
«mede wordt verstaan» onder marteling, en de intrekking van de
Uitvoeringswet folteringverdrag naar het voorbeeld van het voorgestelde artikel
21, tweede lid, niet te doen gelden voor feiten gepleegd voor het tijdstip
van inwerkingtreding van de nu voorgestelde wet.b. De Raad wijst er in dit verband voorts op dat foltering in het wetsvoorstel
wordt omschreven als een gekwalificeerde vorm van mishandeling, namelijk als
mishandeling, gepleegd door een ambtenaar of [een] anderszins ten dienste
van de overheid werkzame persoon in de uitoefening van zijn functie aan iemand
die van zijn vrijheid is beroofd, met het oogmerk om inlichtingen of een bekentenis
te verkrijgen, hem te bestraffen, hem of een ander vrees aan te jagen of te
dwingen iets te doen of te dulden, of uit minachting voor diens aanspraken
op menselijke waardigheid. Dit misdrijf wordt gestraft met gevangenisstraf
van ten hoogste vijftien jaar of geldboete van de vijfde categorie.De Raad heeft bedenkingen tegen deze benadering. Ook al kan mishandeling
een vorm van foltering zijn, in de context van het wetsvoorstel zou foltering
niet als een gekwalificeerde vorm van mishandeling moeten worden beschouwd.
Mishandeling is volgens het WvS gerelateerd aan (zwaar) lichamelijk letsel,
met een uitbreiding voor «opzettelijke benadeling van de gezondheid»,
terwijl het folteringverdrag spreekt van «pain or suffering, whether
physical or mental». Ook qua straftoemeting is aansluiting bij zware
mishandeling naar het oordeel van de Raad niet adequaat. Kenmerkend voor foltering
is dat het feit wordt gepleegd door een overheidsfunctionaris – zodat
doorgaans sprake is van misbruik van machtspositie – en dat het slachtoffer
volkomen is overgeleverd aan de macht van die functionaris, zodat de machteloosheid
van het slachtoffer totaal is. Dit uitzonderlijke karakter van foltering,
dat het kwalificeert als internationaal misdrijf dat universeel vervolgbaar
moet zijn, betekent dat foltering zich wezenlijk onderscheidt van zware mishandeling.
Het is, als al een aparte strafbepaling wordt gehandhaafd, passender om voor
de strafmaat eerder aansluiting te zoeken bij de andere internationale misdrijven
die in het wetsvoorstel strafbaar worden gesteld dan bij het commune delict
mishandeling. De Raad adviseert dan ook om voor foltering evenals voor alle
gevallen van marteling, als maximumstraf levenslange gevangenisstraf dan wel
tijdelijke gevangenisstraf van 20 jaar of geldboete van de vijfde categorie
vast te stellen.c. De delictsomschrijving van foltering in artikel 8 ontmoet ook afgezien
van het voorgaande bij de Raad bezwaren. De formulering in het wetsvoorstel
is ontleend aan het Verdrag tegen foltering,2
maar wijkt daar op onderdelen van af. Dat was overigens ook al het geval in
de Uitvoeringswet Folterverdrag. De Raad wijst op de volgende punten.I. In de omschrijving van het verdrag komt, bij de omschrijving van het
oogmerk waarmee wordt gefolterd, steeds een derde ter sprake: «for such purposes as obtaining from him or a third person information or a confession,
punishing him for an act he or a third person has committed or is suspected
of having committed». De twee keer gebruikte woorden«or a third
person» zijn niet verwerkt in de omschrijving in het wetsvoorstel.II. De woorden «for any reason based on discrimination of any kind»
zijn nogal vrij vertaald: «uit minachting voor diens aanspraken op menselijke
gelijkwaardigheid».Overigens is de tekst ook grammaticaal niet juist, omdat het meervoudige
begrip «deze gedragingen» terugverwijst naar het enkelvoudige
begrip «mishandeling».Het verdient aanbeveling de omschrijving nauwkeurig af te stemmen op de
verdragstekst.6.a., b. en c.Overeenkomstig het advies van de Raad is de omschrijving van het delict
foltering in artikel 8 van het voorstel aangepast. In het bijzonder is de
aansluiting bij de term «mishandeling» uit het Wetboek van Strafrecht
losgelaten. Daarvoor in de plaats is een omschrijving van de folteringhandeling
gekozen die aansluit bij de terminologie van het Folteringverdrag. Hiervoor
kon – eveneens overeenkomstig het advies van de Raad – worden
aangeknoopt bij de definitie van marteling zoals die reeds in artikel 1 onder
d van het voorstel was opgenomen. Voor het overige – wat betreft de
vereiste oogmerken en de aanduiding van de mogelijke plegers van foltering –
is de delictsomschrijving grotendeels gelijk gebleven.Tot slot is overeenkomstig het advies van de Raad de maximumstraf voor
foltering bepaald op levenslange gevangenisstraf of tijdelijke van ten hoogste
twintig jaren of geldboete van de vijfde categorie.7. Overige opmerkingena. Deel 3 van het Statuut draagt de titel «Algemene beginselen van
strafrecht». Volgens de toelichting hebben deze regels over het geheel
genomen eenzelfde strekking en beogen ze dezelfde belangen en rechten te beschermen
als de pendanten in het WvS.1 De Raad plaatst
enkele kanttekeningen bij deze constatering, in het bijzonder voor wat betreft
de strafuitsluitingsgronden. De strafuitsluitingsgronden uit artikel 31 van
het Statuut zijn zowel ruimer als enger. Ruimer voorzover artikel 31, onder
b, «a state of intoxication» noemt, terwijl intoxicatie niet expliciet
is opgenomen als strafuitsluitingsgrond in het Nederlandse WvS.2 Voorts geldt als noodweer het geval dat de verdachte handelde «to
defend property which is essential for accomplishing a military mission»
(artikel 31, onder c, van het Statuut). Het Nederlandse begrip noodweer (artikel
41 WvS) kent«oorlogsnoodzaak» niet met zoveel woorden als belang
dat noodweer rechtvaardigt.3 Aan de andere kant
lijken de gronden uit artikel 33 beperkter. Zo bevat artikel 33 van het Statuut
niet de schulduitsluitingsgrond van noodweerexces (artikel 41, tweede lid,
WvS)– met de aantekening dat een voorkomend geval kan worden gerangschikt
onder dwaling (putatief noodweer). Voorts ontbreekt in artikel 33 van het
Statuut de pendant van overmacht in de zin van noodtoestand.Gelet op het voorgaande acht de Raad de constatering in de toelichting
dat de algemene regels uit het Statuut en die uit het algemeen deel van het
WvS eenzelfde strekking hebben en dezelfde belangen beschermen, onvoldoende
nauwkeurig.De Raad adviseert, de verschillen tussen de strafuitsluitingsgronden in
het Statuut en die in het WvS voorzover nodig weg te nemen.b. De vertaling en weergave van delictsomschrijvingen in het wetsvoorstel
wijken ook in enkele andere gevallen – naast de definitie van foltering –
af van de oorspronkelijke tekst zonder dat daarvoor een goede reden lijkt
te bestaan. Het verdient aanbeveling de vertaling op deze punten bij te stellen.I. Het Statuut spreekt in artikel 6, onderdeel c, over «Deliberately
inflicting on the group conditions of life calculated to bring about its physical
destruction in whole or in part». In artikel 3, eerste lid, onderdeel
c, van het wetsvoorstel is het woord «opzettelijk» – als
vertaling van het woord «deliberately» – niet opgenomen.II. Het begrip «conditions of life» in artikel 6, onder c,
en artikel 7, tweede lid, onder b, van het Statuut wordt in artikel 3, eerste
lid, onder c, en artikel 4, derde lid, van het wetsvoorstel vertaald
met «levensvoorwaarden». De Franse tekst gebruikt in het eerste
geval de woorden «conditions d'existence» en in het andere geval
de woorden «conditions de vie». Een betere vertaling zou zijn:
levensomstandigheden.III. De woorden «without grounds permitted under international law»
in artikel 7, tweede lid, onder d, van het Statuut worden in artikel 1, eerste
lid, onder c, van het wetsvoorstel vertaald als: «zonder dat daartoe
krachtens internationaal recht gronden zijn». Beter is: zonder dat daarvoor
gronden bestaan die naar internationaal recht zijn toegelaten.c. Artikel 9 is zowel gebaseerd op artikel 28 van het Statuut als op artikel
9 van de Wet Oorlogsstrafrecht en de artikelen 148 en 149 van het Wetboek
van militair strafrecht (WvMS). De bepaling wijkt (in redactie) sterk af van
artikel 28 van het Statuut en heeft meer weg van een mix van artikel 9 van
de Wet Oorlogsstrafrecht en de artikelen 148 en 149 WvMS. De Raad acht het,
gelet op het complementariteitsbeginsel, verstandig om een bepaling te redigeren
die nauw aansluit op artikel 28 van het Statuut.d. Artikel 16 bepaalt dat de bevoegde rechter in beginsel de burgerlijke
rechter is. Blijkens de toelichting op dit artikel wordt hiermee bedoeld:
de gewone strafrechter, ter onderscheiding van de militaire strafrechter.
De term «burgerlijke rechter» is echter verwarrend, omdat die
term in wetgeving en het normale spraakgebruik meestal betekent: de civiele
rechter.1 Het verdient aanbeveling deze term
te vermijden. Bovendien beveelt de Raad aan nader te bezien of deze bepaling
meer dan een toelichtende betekenis heeft ten opzichte van de competentieregels
die ook zonder deze bepaling zouden gelden.e. In de toelichting wordt gesteld dat het begrip «fundamentele
rechten» in het bijzonder verwijst naar de rechten die te allen tijde
gelden, dus ook tijdens een noodsituatie.2 Het
begrip «fundamentele rechten» is echter ruimer: ook mensenrechten
of grondrechten die tijdens een noodsituatie kunnen worden beperkt vallen
eronder; zie bijvoorbeeld artikel 4, tweede lid, van het Internationaal Verdrag
inzake burgerrechten en politieke rechten. De toelichting dient te worden
bijgesteld.f. In paragraaf 3d van de toelichting wordt eraan herinnerd dat artikel
16 van de Grondwet (GW) geen uitzonderingen toelaat op het verbod van terugwerkende
kracht van strafbepalingen. Inderdaad maakt deze grondwetsbepaling, anders
dan artikel 7, tweede lid, van het Europees Verdrag tot bescherming van de
rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM) en artikel 15, tweede
lid, van het Internationaal verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten
(IVBPR) geen uitzondering voor gedragingen die misdrijven zijn overeenkomstig
de algemene rechtsbeginselen die door de beschaafde volken respectievelijk
de volkerengemeenschap worden onderkend. Daarbij verwijst de toelichting naar
het arrest van de Hoge Raad van 18 september 2001 betreffende het beklag
over de weigering tot vervolging van Desiré Delano B. over te gaan
terzake van de zogenaamde decembermoorden.In dit onderdeel van de toelichting komt ook «de bevoegdheid (...)
universele rechtsmacht uit te oefenen» ter sprake. Hierbij verdient
de aandacht dat de Hoge Raad alleen in zijn overwegingen betreffende de strafbaarheid
van de feiten die onderwerp van het beklag vormden, is ingegaan op deze grondwetsbepaling;
deze kan niet buiten toepassing worden gelaten wegens mogelijke strijd met
ongeschreven volkenrecht. In de overwegingen van de Hoge Raad betreffende
de mogelijke terugwerkende kracht van de bepaling van de Uitvoeringswet over
de rechtsmacht (artikel 5) kwam (de uitleg van) artikel 16 GW niet aan de
orde. De Hoge Raad baseerde zijn oordeel daarover op het naar zijn oordeel
ontbreken van aanknopingspunten voor terugwerkende kracht in de Uitvoeringswet,
welke bepalingen evenmin wegens strijd met ongeschreven volkenrecht buiten
toepassing zouden kunnen worden gelaten.Nu de vraag of rechtsmachtbepalingen terugwerkende kracht kunnen hebben
in de context van het wetsvoorstel geen betekenis heeft, adviseert de Raad
dit onderdeel van de toelichting strikt te beperken tot het niet toekennen
van terugwerkende kracht aan de strafbepalingen van het wetsvoorstel. Daarvoor
kan inderdaad een beroep worden gedaan op artikel 16 GW, nu hier geen norm
van geschreven internationaal recht toepasselijk is die een afwijking daarvan voorschrijft. Het verdient aanbeveling hierbij ook tot uitdrukking
te brengen dat artikel 7, tweede lid, EVRM en artikel 15, tweede lid, IVBPR
alleen de betekenis hebben van een «uitzondering op het verbod»
van terugwerkende kracht van strafbepalingen in het eerste lid van deze bepalingen,
maar geen verplichting inhouden deze terugwerkende kracht toe te kennen.g. Aangezien een aantal delicten uit de Wet Oorlogsstrafrecht wordt overgeheveld
naar het wetsvoorstel, komt de vraag op of het zin heeft de Wet Oorlogsstrafrecht
zelfstandig te laten voortbestaan. Het verdient aanbeveling, in de toelichting
in te gaan op de vraag of het restant van deze wet op termijn niet beter kan
worden ondergebracht in het WvS.7.a. De Raad wijst er terecht op dat intoxicatie niet expliciet als strafuitsluitingsgrond
is opgenomen in het Nederlandse Wetboek van Strafrecht. Wel kan echter gezegd
worden, dat de toestand van onvrijwillige intoxicatie, waarop artikel 31,
eerste lid, onder b, van het Statuut betrekking heeft, in het Nederlandse
strafrecht via absolute overmacht of de ongeschreven strafuitsluitingsgrond
van afwezigheid van alle schuld tot strafuitsluiting kan leiden, of zelfs
via het ontbreken van opzet of schuld tot vrijspraak (zie in deze zin Cleiren/Nijboer
2000, (T&C Sr), art. 40 aant. 4 (Wemes)). De toelichting zal in deze zin
worden aangepast.De Raad van State constateert dat artikel 31, eerste lid, onder c van
het Statuut van het Strafhof onder noodweer schaart dat «de persoon
handelt ter instandhouding van goederen die van essentieel belang zijn voor
het volbrengen van een militaire missie», terwijl het Nederlandse begrip
noodweer (uit art. 41 Sr) niet met zoveel woorden de «oorlogsnoodzaak»
als rechtvaardigend belang erkent. Hoewel de regering instemt met de constatering
van de Raad, ziet zij in dit onderscheid geen probleem, omdat onder art. 41
Sr ook de bescherming van goederen een rechtvaardigend belang kan vormen,
mits het uiteraard gaat om de (proportionele) bescherming van goederen, die
een rechtmatig doel dienen. Nu daaronder in tijden van oorlog ook het volbrengen
van een militaire missie zal vallen, lijkt art. 41 Sr voldoende ruim om ook
de in art. 31, eerste lid, onder c van het Statuut gestelde opgenomen strafuitsluitingsgrond
te omvatten. De toelichting zal in deze zin worden aangevuld. Overigens meent
de regering nog wel een kanttekening te moeten plaatsen bij 's Raads samenvatting
van bedoelde strafuitsluitingsgrond als «oorlogsnoodzaak». Die
term duidt eerder op een wezenlijk ander fenomeen dat te maken heeft met uitzonderingen
onder het oorlogsrecht op verschillende verboden in relatie tot een (tegen-)aanval.De regering deelt de conclusie van de Raad dat de strafuitsluitingsgrond
van noodweerexces niet is opgenomen in artikel 31 (de Raad schrijft abusievelijk:
artikel 33) van het Statuut, maar is met de Raad tevens van mening dat voorkomende
gevallen als putatief noodweer zullen kunnen worden gerangschikt onder de
(feitelijke) dwaling uit artikel 32, eerste lid, van het Statuut. De toelichting
zal in deze zin worden aangevuld.De Raad wijst er voorts op dat in artikel 33 (bedoeld zal zijn: artikel
31) van het Statuut de pendant van overmacht in de zin van noodtoestand ontbreekt.
Anders dan de Raad is de regering van mening dat overmacht in de zin van noodtoestand
wel als strafuitsluitingsgrond in artikel 31 opgenomen is, te weten in lid
1, onder d, op grond waarvan een soortgelijke afweging van botsende rechtsbelangen
als begrepen onder artikel 40 WvS tot strafuitsluiting kan leiden. Overigens
ontbrak deze strafuitsluitingsgrond in de desbetreffende paragraaf van de
toelichting, die op dit punt zal worden aangevuld.Tegen de achtergrond van het bovenstaande komt het de regering niet noodzakelijk
voor, de verschillen tussen de strafuitsluitingsgronden uit het Statuut en
het Nederlandse recht weg te nemen. De verschillen, wanneer daarvan al sprake
is, zijn slechts zeer klein en theoretisch van aard, zodat niet te verwachten
valt dat als gevolg hiervan in concrete gevallen nog verschillen in strafbaarheid
zullen ontstaan die in het kader van de complementariteitstoets van betekenis
zullen zijn. De toelichting is in deze zin aangepast.b. Overeenkomstig het advies van de Raad zijn de delictsomschrijvingen
in het voorstel op de door de Raad genoemde punten aangepast. c. De Raad wijst er terecht op dat artikel 9 van het voorstel (betreffende
de aansprakelijkheid van de meerdere, command responsibility) elementen bevat die zijn ontleend aan diverse precedenten (artikel
9 Wet Oorlogsstrafrecht, artikel 28 Statuut van het Internationaal Strafhof,
artikelen 148 en 149 Wetboek van militair strafrecht). Overigens moet artikel
9 worden gelezen in verband met artikel 1, onder b, van het voorstel, waarin
een definitie van «meerdere» is opgenomen. Deze definitie is grotendeels
geïnspireerd door de terminologie in artikel 28 Statuut van het Internationaal
Strafhof (zie artikel 28, onder a en b, telkens de aanhef).Bedacht dient te worden dat het onderhavige leerstuk, ook blijkens de
rechtspraak van de tribunalen, nog in ontwikkeling is. Artikel 28 van het
Statuut van het Internationaal Strafhof is een belangrijke stap in deze ontwikkeling
maar kan naar het oordeel van de regering niet worden beschouwd als de definitieve
codificatie van het leerstuk. Tegen deze achtergrond heeft de regering gekozen
voor een wat meer open formulering, met name op het punt van de eisen die
aan het handelen van de meerdere worden gesteld, welke formulering bovendien
aansluit bij in de Nederlandse wetgeving bestaande formuleringen. Deze open
formulering biedt de strafrechter de ruimte om bij de toepassing van het leerstuk
van de aansprakelijkheid van de meerdere rekening te houden met eventuele
toekomstige ontwikkelingen in het internationale recht (bijvoorbeeld in de
rechtspraak van de tribunalen en het Internationaal Strafhof).d. De aanbeveling van de Raad is opgevolgd en de wet en de toelichting
zijn in deze zin aangepast.e. De Raad heeft gelijk dat met het ontnemen van «fundamentele rechten»
als bestanddeel van het misdrijf tegen de menselijkheid van vervolging (zie
artikel 4, eerste lid, onder h, jo. tweede lid, onder c, van het voorstel)
naar huidig recht waarschijnlijk niet alleen wordt gedoeld op het ontnemen
van rechten waarvan ook tijdens een noodsituatie geen afwijking mogelijk is
(notstandsfeste rechten). Recente jurisprudentie
van het Joegoslaviëtribunaal wijst daarop. De toelichting is hieraan
aangepast.f. Overeenkomstig het advies van de Raad is de toelichting aangepast.g. Net als de Raad heeft de regering zich de vraag gesteld of het zin
heeft om de Wet Oorlogsstrafrecht zelfstandig – als aparte wet naast
de Wet internationale misdrijven en de algemene wetboeken – te laten
voortbestaan. In de memorie van toelichting, paragraaf 1, is al aangegeven
waarom de regering een integratie van de Wet Oorlogsstrafrecht en hetgeen
in het onderhavige voorstel is opgenomen, niet wenselijk achtte. Hetgeen met
het onderhavige voorstel van de Wet Oorlogsstrafrecht resteert onderbrengen
in het algemene strafrecht (de Raad noemt het Wetboek van Strafrecht) acht
de regering evenmin wenselijk. Hierbij dient te worden bedacht dat het restant
niet alleen een aantal strafbaarstellingen omvat (de landverraderlijke delicten),
maar ook – en dit is de kern van de Wet Oorlogsstrafrecht zoals die
voortaan luidt – enkele specifieke procedurele voorzieningen voor delicten
die zijn gepleegd in geval van een gewapend conflict waarbij het Koninkrijk
is betrokken. Dit betreft de bevoegdheid van de militaire rechter, met uitsluiting
van de gewone strafrechter, alsmede de mogelijkheid van instelling van de
zogenoemde bijzondere rechtspleging voor de berechting van bezettingscriminaliteit.
Met de thans voorgestelde wijzigingen herkrijgt de Wet Oorlogsstrafrecht dus
zijn – oorspronkelijk reeds zo bedoelde – karakter van een oorlogswet.
Dit specifieke karakter rechtvaardigt naar het oordeel van de regering het
handhaven van de Wet Oorlogsstrafrecht als aparte wet.8. Voor redactionele kanttekeningen verwijst het college naar de bij het
advies behorende bijlage.8. De in de bijlage bij het advies opgenomen redactionele kanttekeningen
zijn – voor zover relevant na de overige aanpassingen van voorstel en
toelichting – overgenomen, behoudens de volgende twee kanttekeningen.– De in de eerste kanttekening voorgestelde verwijzing naar twee
specifieke definitie-bepalingen uit het Wetboek van Strafrecht is niet overgenomen, omdat een van die bepalingen (artikel 82 Sr) geen uitputtende maar
een uitbreidende definitie bevat.– De in de tweede kanttekening voorgestelde verwijzing in artikel
6, tweede lid, naar de categorieën personen, omschreven in het eerste
lid, is niet juist. De in het tweede lid opgenomen oorlogsmisdrijven zijn
ontleend aan artikel 8, tweede lid, sub e, van het Statuut van het Strafhof,
dat de onderhavige misdrijven niet beperkt tot feiten gepleegd tegen specifieke
categorieën van beschermde personen. De toelichting is op dit punt verduidelijkt.9. In het wetsvoorstel en in de memorie van toelichting zijn voorts enkele
kleine correcties en enkele tekstwijzigingen van zeer ondergeschikte aard
aangebracht, die hier niet afzonderlijk worden vermeld.De Raad van State geeft U in overweging het voorstel van wet te zenden
aan de Tweede Kamer der Staten-Generaal, nadat met het vorenstaande rekening
zal zijn gehouden.De Vice-President van de Raad van State,H. D. Tjeenk WillinkIk moge U, mede namens mijn ambtgenoten van Defensie en Buitenlandse Zaken,
verzoeken het hierbij gevoegde gewijzigde voorstel van wet en de gewijzigde
memorie van toelichting aan de Tweede Kamer der Staten-Generaal te zenden.De Minister van Justitie,A. H. Korthals Bijlage bij het advies van de Raad van State van 12 maart 2002, no.W03.01.0696/I,
met redactionele kanttekeningen die de Raad in overweging geeft.Voorstel van wet– In artikel 1, derde lid, gericht verwijzen naar, respectievelijk,
de artikelen 80 en 82 van het Wetboek van Strafrecht (aanwijzing 79 van de
Aanwijzingen voor de regelgeving).– In artikel 6, tweede lid, tot uitdrukking brengen dat de daar
omschreven feiten gepleegd dienen te zijn jegens de personen die in het eerste
lid zijn omschreven, nu het eerste en het tweede lid teruggaan op bepalingen
uit verschillende verdragen.– In artikel 8, eerste lid, «Mishandeling, gepleegd door een
ambtenaar of anderszins ten dienste van de overheid werkzame persoon in de
uitoefening van zijn functie aan iemand die van zijn vrijheid is beroofd»
wijzigen in: Mishandeling van iemand die van zijn vrijheid is beroofd, gepleegd
door een ambtenaar of een anderszins ten dienste van de overheid werkzame
persoon in de uitoefening van zijn functie.– Voor artikel 18 een kopje «Wijziging van andere wetten»
invoegen. Het kopje «Slotbepalingen», dat nu voor artikel 17 is
geplaatst, invoegen voor artikel 19.Memorie van toelichting– «Uitvoeringswet Genocideverdrag» telkens vervangen
door: Uitvoeringswet genocideverdrag– «Uitvoeringswet Folteringverdrag» telkens vervangen
door: Uitvoeringswet folteringverdrag.– «Verjaartikel « telkens vervangen door: verjaart.– In paragraaf 6 (Uitvoeringsconsequenties) een vindplaats
vermelden bij de daar genoemde Princeton Principles on Universal Jurisdiction
en ingaan op de status daarvan.– In de toelichting op artikel 3, ten aanzien van het begrip «forcibly»,
een verwijzing opnemen naar de Elementen van Misdrijven (VN-document PCNICC/2000/1/Add.2),
voetnoot 5.– In de toelichting op artikel 4 de net niet letterlijke weergave
van artikel 4, eerste lid, schrappen: het herhalen van een artikel is overbodig
en de kleine verschillen kunnen aanleiding geven tot verwarring. XNoot1Kamerstukken II 2000/01, 27 484 (R 1669), nr. 3, blz. 25.XNoot1Adviezen van 7 september 2001, kamerstukken II 2001/02, 28 030 (R
1701), A (Goedkeuring van het op 9 december 1999 te New York totstandgekomen
Internationaal Verdrag ter bestrijding van de financiering van terrorisme)
en kamerstukken II 2001/02, 28 029 (R 1700), B (Goedkeuring van het op
15 december 1997 te New York totstandgekomen Verdrag inzake de bestrijding
van terroristische bomaanslagen). Zie ook de adviezen van de Raad van State
betreffende de uitvoeringswetten van 11 september 2001, kamerstukken
II 2001/02, 28 028, A, en 28 031, A (Uitvoering van de genoemde
verdragen).XNoot2Stb. 2001, 672–675.XNoot3Kamerstukken II 2001/02, 28 028, nr. 3, blz.5–6, en 28 031,
nr. 3, blz. 5.XNoot4De toelichting bij het voorstel van rijkswet tot goedkeuring van het Statuut
leek in dezelfde richting te wijzen, waar naar aanleiding van artikel 17 van
het Statuut werd gesteld dat nationale jurisdicties «op maximale wijze
invulling moeten geven aan de mogelijkheid om de misdrijven die in het Statuut
zijn neergelegd, zelf te berechten» en de vestiging van «universele
jurisdictie» in het vooruitzicht werd gesteld «om de berechting
van deze misdrijven mogelijk te maken, indien deze waar dan ook ter wereld
en door wie dan ook en tegen wie dan ook worden gepleegd» (kamerstukken
II 2000/01, 27 484 (R 1669), nr. 3, blz. 25).XNoot1Of uitleveren, òf vervolgen.XNoot2Opinion individuelle de M. Guillaume, Président, paragraaf 7.XNoot3Separate opinion, paragrafen 41–42.XNoot4Zie paragraaf 51 van de aangehaalde separate opinion.XNoot1Vergelijk de Separate Opinion van de rechters
Higgins, Kooijmans en Buergenthal, paragraaf 85.XNoot1Paragraaf 2, onder b (Misdrijven tegen de menselijkheid en foltering),
van de toelichting.XNoot1Artikelen 274 en volgende WvS. Slavernij wordt in het wetsvoorstel strafbaar
gesteld, maar alleen als onderdeel van misdrijven tegen de menselijkheid:
artikel 4, eerste lid, onder c, en tweede lid, onder b, van het wetsvoorstel.XNoot2Artikelen 385a tot en met 385d WvS. Voor deze feiten is de toepassing
van de Nederlandse strafwet wel ruim, maar niet universeel: artikel 4, onder
7°, WvS. Artikel 4, tweede lid, van het op 16 december 1970 te Den Haag
totstandgekomen Verdrag tot bestrijding van het wederrechtelijk in zijn macht
brengen van luchtvaartuigen (Trb.1971, 50) verplicht echter met zoveel woorden
tot het vestigen van universele rechtsmacht.XNoot3Artikelen 381 tot en met 385 WvS, universeel strafbaar gesteld in artikel
4, onder 5°, WvS.XNoot4Artikel 25, eerste lid, van het Statuut.XNoot5Artikel 77 van het Statuut.XNoot1Joegoslavië-Tribunaal 14 januari 2000, IT-95–16T (Kupreskic),
paragraaf 520. In artikel 53 van het Verdrag inzake het verdragenrecht
(Trb. 1977, 169) wordt dit begrip (in het Engels: «peremptory norm of
general international law») omschreven als: een norm die aanvaard en
erkend is door de internationale gemeenschap van Staten in haar geheel als
een norm, waarvan geen afwijking is toegestaan en die slechts kan worden gewijzigd
door een latere norm van algemeen volkenrecht van dezelfde aard.XNoot1Artikel 20 van het wetsvoorstel.XNoot2Verdrag tegen foltering en andere wrede, onmenselijke of vernederende
behandeling of bestraffing, New York, 10 december 1984, Trb. 1985, 69.XNoot1Paragraaf 4, onder a (Algemeen), eerste alinea, van de toelichting.XNoot2In de opvatting van de wetgever valt een alcolholintoxicatie niet onder
artikel 39 WvS. Een (onvrijwillige) intoxicatie kan in uitzonderlijke gevallen
(via de ongeschreven strafuitsluitingsgrond afwezigheid van alle schuld) tot
uitsluiting leiden.XNoot3Weliswaar kent artikel 39 van het Wetboek van Militair Strafrecht uitsluiting
van straf toe aan degene die in tijd van oorlog binnen de grenzen van zijn
bevoegdheid een naar de regels van het oorlogsrecht geoorloofd feit begaat.
Deze bepaling is echter niet van toepassing op de misdrijven die in het wetsvoorstel
strafbaar worden gesteld.XNoot1Zie bijvoorbeeld artikel 8:71 van de Algemene wet bestuursrecht.XNoot2Toelichting op artikel 4, vier na laatste alinea. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-28337-B.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl